حسد
حسد در متون اخلاقی و دینی به معنای آرزوی زوال نعمت از دیگران و ناخشنودی از کامیابی آنان تعریف شده است. در برابر آن، مفهوم غبطه به معنای آرزوی دستیابی به نعمتی مشابه بدون خواستن زوال آن مطرح شده است. برخی نویسندگان منشأ حسد را افراط در تمایل به برتریجویی دانستهاند. در قرآن داستان یوسف و برادرانش به عنوان نمونهای از پیامدهای حسد ذکر شده و در منابع تاریخی و ادبی نیز نمونههایی از آثار اجتماعی این صفت گزارش شده است.
معنای لغوی و اصطلاحی
حسد در متون اخلاقی و دینی به معنای بدخواهی نسبت به دیگران و آرزوی زوال نعمت از آنان تعریف شده است. در این مفهوم، فرد از برخورداری دیگری از نعمت، کامیابی یا موقعیت مطلوب ناخشنود میشود و گاه آرزو میکند آن نعمت از او گرفته شود یا به خود او منتقل گردد. در برخی منابع اخلاقی این حالت یکی از صفات ناپسند انسانی معرفی شده است.[۱]
در منابع اسلامی
در نوشتههای تفسیری و اخلاقی آمده است که حسد میتواند به صورتهای مختلف بروز کند. در برخی توضیحات گفته شده است که شدیدترین شکل آن زمانی است که فرد نسبت به هرگونه نعمت و کامیابی دیگران احساس ناخشنودی کند. در مقابل، مفهومی با عنوان غبطه نیز مطرح شده که به معنای آرزوی دستیابی به نعمتی مشابه نعمت دیگران بدون خواستن زوال آن از صاحبش است. در منابع اخلاقی غبطه صفتی پذیرفتنیتر دانسته شده است.[۲]
در قرآن
برخی نویسندگان منشأ حسد را در افراط در تمایل به برتریجویی دانستهاند. این تمایل در حالت متعادل میتواند موجب تلاش برای پیشرفت و دستیابی به کمالات فردی و اجتماعی شود، اما در صورت خروج از حد تعادل ممکن است به رقابت ناسالم و آرزوی محرومیت دیگران از نعمتها منجر شود. در متون دینی نیز از حسد به عنوان حالتی زیانبار یاد شده و در برخی آیات قرآن به خطرات آن اشاره شده است. در قرآن داستان یوسف و برادرانش به عنوان نمونهای از پیامدهای حسد ذکر شده است. در این روایت، حسادت برادران نسبت به توجه پدر به یوسف به تصمیم آنان برای دور کردن او از خانواده انجامید. این داستان در متون تفسیری به عنوان نمونهای از تأثیر حسد بر رفتار انسان مطرح شده است.[۳]
در روایات
در برخی منابع حدیثی نیز نقلهایی دربارهٔ حسد آمده است. در یکی از این نقلها گفته شده است که گروههایی از جامعه به سبب برخی ویژگیهای اخلاقی مورد سرزنش قرار گرفتهاند و در این میان حسد به برخی عالمان دینی نسبت داده شده است.[۴]
در آثار تاریخی و ادبی
در آثار تاریخی و ادبی نیز نمونههایی از پیامدهای حسد ذکر شده است. برای مثال در برخی نوشتهها آمده است که یحیی بن خلدون، از دانشمندان دوره خود، به سبب رقابت و حسادت مخالفان کشته شد. همچنین در برخی منابع داستانی نقل شده است که در دوره خلافت موسی هادی، یکی از ثروتمندان بغداد به سبب حسادت نسبت به همسایه خود اقداماتی برای نابودی او طراحی کرد، اما در نهایت با اعتراف فردی دیگر حقیقت آشکار شد و همسایه بیگناه شناخته شد.[۵]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «حسد». دایرهالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.