رزق

رزق به معنای بخششی است که از سوی خدا به مخلوقات اعطا می‌شود. کلمه روزی نیز به این معنا اشاره دارد. در تعالیم اسلامی، یکی از صفات خدا را رزاق گزارش کرده‌اند.

معنای رزق و روزی

روزی به آنچه روز به روز به انسان داده می‌شود و سهم و بهره او در زندگی به‌شمار می‌آید گفته می‌شود. واژه عربی آن «رزق» است که معنایی گسترده‌تر دارد و هر سود و منفعتی را که به انسان برسد شامل می‌شود. در قرآن آمده است: «وَما مِن دابَّةٍ فِی الأَرضِ إِلّا عَلَی اللَّهِ رِزقُها»؛ یعنی هیچ جنبنده‌ای در زمین نیست مگر آنکه روزی او بر عهده خداوند است.

درکتاب قرآن و علوم انسانی گفته شده که رزق گاهی به معنای عطای جاری می‌باشد خواه آن عطا دنیوی باشد یا اخروی گواهی به معنای نصیب می‌باشد و گاهی به آنچه که به شکم می‌رسد و با آن تغزیه می‌کنند رزق می‌گویند. رزق به معنای نوعی بخشش و عطا گفته می‌شود مثلاً پادشاه به لشکریان رزق می‌دهد. که این جمله تنها شامل مواد غذایی لشکر می‌باشد… این معنای اصلی و لغوی رزق بود ولی بعدها در معنای آن توسعه دادند و هر غذایی راکه به آدمی می‌رسد چه دهنده اش معلوم باشد چه نباشد رزق خواندند. گویا رزق بخششی است که به اندازه تلاش و کوشش انسان به اومی رسد.

در منابع اسلام

در قرآن

رزق در قرآن شامل روزی مادی و معنوی است. بسیاری از آیات قرآن بیانگر تقسیم شدگی و مقدّر‌شدن روزی و تضمین آن از ناحیه پروردگار است.

در روایات

در روایات اسلامی بیان شده است که روزی انسان مقدر است و در نهایت به او خواهد رسید. از علی بن ابی‌طالب نقل شده است که برای توکل همین بس که انسان بداند روزی او تنها در دست خداست. همچنین از پیامبر اسلام نقل شده است که روزی هر انسان همانند قطره‌های باران بر او می‌بارد و به او می‌رسد. در روایتی دیگر آمده است که روزی دو گونه است: روزی‌ای که انسان باید در جست‌وجوی آن باشد و روزی‌ای که خود به سراغ انسان می‌آید؛ به گونه‌ای که اگر انسان به سوی آن نرود، آن روزی به سوی او خواهد آمد.

در روایات دیگری نیز بیان شده است که برای هر انسان روزی معینی مقرر شده است، اما در کنار آن افزونی‌هایی نیز وجود دارد که با تلاش، دعا یا فضل الهی حاصل می‌شود. همچنین گفته شده است که بخشی از این افزونی‌ها میان طلوع فجر و طلوع آفتاب تقسیم می‌شود و یاد خدا در آن زمان در جلب روزی بسیار مؤثر دانسته شده است.

افزایش روزی

در برخی روایات اعمالی به عنوان سبب افزایش یا برکت روزی معرفی شده‌اند. از جمله این امور استغفار، یاد خدا، صله رحم، پاکیزگی خانه، همدردی با مؤمنان، زود آغاز کردن کار و تلاش برای کسب روزی، امانت‌داری، راستگویی، شکرگزاری نعمت‌ها، پرهیز از سوگند دروغ، شستن دست پیش از غذا و اطعام دیگران دانسته شده است. همچنین در این روایات تأکید شده است که حرص و طمع سبب افزایش روزی نمی‌شود و آنچه برای هر کس مقدر شده با حرص به دست نمی‌آید.

در برخی روایات بیان شده است که خداوند روزی بندگان را متفاوت قرار داده است و سهم برخی را بیشتر و سهم برخی را کمتر مقرر کرده است تا انسان‌ها در شرایط گوناگون آزموده شوند. بر این اساس، توانگران با شکرگزاری و نیازمندان با صبر مورد آزمایش قرار می‌گیرند.

تلاش برای کسب روزی

در کنار باور به تقدیر روزی، در روایات اسلامی بر تلاش برای کسب روزی حلال تأکید شده است. نقل شده است که علی بن الحسین هر بامداد برای کسب روزی از خانه بیرون می‌رفت و این کار را نوعی صدقه برای خانواده خود می‌دانست، زیرا کسی که در پی روزی حلال باشد، این تلاش برای او صدقه به‌شمار می‌آید. همچنین سفارش شده است که انسان در طلب روزی با آرامش و وقار رفتار کند و آبروی خود را از میان نبرد، زیرا هر کس همان مقدار روزی‌ای را که برای او مقرر شده به دست خواهد آورد.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «روزی». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.