حنابندان

حنابندان یکی از مراسم سنتی ازدواج در ایران بود که معمولاً یک روز پیش از عروسی برگزار می‌شد. در این آیین، عروس و داماد را با حنا می‌آراستند و مراسم با آداب و رسوم ویژه در شهرهای مختلف ایران اجرا می‌گردید.

آداب

حنابندان پس از عقد و پیش از عروسی، نماد شادی و خوشحالی برای خانواده‌های عروس و داماد بود. در این مراسم، با حنا دست و پای عروس و داماد و نزدیکان آن‌ها آراسته می‌شد. جشن حنابندان با ساز و آواز و رقص‌های دسته‌جمعی همراه بود.

در تهران دوره قاجار، خانواده داماد حنا را در هفت تا چهل جام برنجی یا نقره‌ای خیسانده و سکه‌های زرد یا نقره‌ای روی آن می‌گذاشتند و سپس این جام‌ها را در خونچه‌های مخصوص قرار داده و با شمع‌های رنگارنگ به خانه عروس می‌فرستادند. عروس باید مدت طولانی بی‌حرکت می‌ماند تا دست و پایش به‌طور کامل رنگ می‌گرفت.

در خانواده‌های اشرافی، عروس با هفت دختر همسالش و زنی ماهر در بستن حنا به حمام می‌رفت. ابتدا سر عروس با حنا آراسته می‌شد و سپس کف دست و پا با گل و بوته و نقوش مختلف تزئین می‌گردید. در پایان مراسم، مهمانان شام حنابندان شامل شیرین‌پلو و مرغ‌پلو دریافت می‌کردند. برخی خانواده‌ها گروه مطربی را نیز دعوت می‌کردند تا تا نیمه‌های شب رقص و آواز اجرا کنند.

در نواحی ایران

• در خراسان، حنابندان در حمام برگزار می‌شد و همراهان عروس با طشت حنا و صابون به آنجا می‌رفتند. زنان همراه عروس حنا بر دست و پای او می‌گذاشتند و برای دختران دم‌بخت نیز مقداری حنا تعارف می‌کردند.
• در داریان استان فارس، پس از ظهر روز حنابندان، بستگان داماد با ساز و نقاره به خانه عروس می‌رفتند و حنای تزئین‌شده را با رقص و آواز به عروس تقدیم می‌کردند.
• در سمنان، سکه‌ای که داماد فرستاده بود، همراه با حنا در کف دست عروس گذاشته می‌شد.
• گیلانی‌ها مراسم حناسری برگزار می‌کردند؛ عصر روز عقد داماد چند سینی حاوی شیرینی، نان و حنا می‌فرستاد و اشعاری توسط رباعی‌خوان یا درویش خوانده می‌شد. زن سفیدبخت حنا روی دست عروس می‌گذاشت و حاضرین پول و هدایا به او تقدیم می‌کردند.
• در طالب‌آباد ورامین، هر حاضر موظف بود پولی روی حناها در کف دست داماد بگذارد که توسط حمامی جمع‌آوری می‌شد.

امروزه

امروزه حنابندان به دلیل کاهش استفاده از حنا شکل سنتی خود را از دست داده و به صورت نمادین برگزار می‌شود. در بسیاری از مراسم‌ها، تنها مقداری حنا بر کف دست عروس و داماد گذاشته می‌شود و سایر آداب قدیمی کمتر رعایت می‌شود، اما در روستاها و شهرهای کوچک ایران این آیین همچنان پابرجاست.