صلوات

صلوات بر محمد و آل محمد به معنای درود فرستادن بر پیامبر اسلام و خاندان او است. این عمل در قرآن و حدیث مورد تأکید قرار گرفته و از اعمال عبادی و مستحب در میان مسلمانان به‌شمار می‌آید.

مفهوم‌شناسی

«صلوات» جمع صلاة از ریشه «ص ل و» به معنی دعا، تبریک و تمجید استو نماز را به جهت این که شامل دعا می‌شود، «صلاة» می‌گویند. صلوات از اذکار قرآنی و شعایر دینی در اسلام است در آیهٔ صلوات مؤمنان را به فرستادن صلوات امر شده‌اند. به گفته علامه طباطبایی، صلوات اگر به خدا نسبت داده شود، به معنای رحمت، اگر به ملائکه نسبت داده شود، به معنای استغفار و اگر به انسان‌ها نسبت داده شود، به معنای دعا است که با گفتن صلوات از خدا درخواست می‌کنند، پیامبر و خاندان او را اکرام کند.

در اصطلاح دینی، درود خاص بر پیامبر اسلام را صلوات می‌گویند. با ذکر صلوات از خداوند خواسته می‌شود که محمد وخاندان پاکش را مشمول ثنای نیکو، رحمت، برکت و تحیت خود گرداند.

کیفیت صلوات

در برخی روایات نقل شده است که مسلمانان از پیامبر دربارهٔ چگونگی صلوات پرسیدند. او فرمود بگویند: «اللهم صلّ علی محمد و آل محمد کما صلّیت علی آل ابراهیم إنک حمید مجید، اللهم بارک علی محمد و آل محمد کما بارکت علی آل ابراهیم إنک حمید مجید». این روایت در منابع حدیثی اهل سنت و شیعه نقل شده است.

در منابع اسلامی

در قرآن

در قرآن به صراحت بر درود فرستادن بر پیامبر تأکید شده است: «إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِیمًا» (احزاب: ۵۶). در این آیه آمده است که خداوند و فرشتگان بر پیامبر درود می‌فرستند و مؤمنان نیز به انجام این کار فراخوانده شده‌اند.

در روایات

در روایات اسلامی بر فضیلت صلوات تأکید فراوان شده است. از پیامبر نقل شده است که هر کس نام او را بشنود و بر او درود نفرستد از رحمت الهی دور می‌شود. همچنین در روایتی آمده است که صلوات سبب سنگینی کفهٔ حسنات در قیامت می‌شود. از پیامبر اسلام روایت شده: جبرئیل خبر آورد که وقتی فردی از امت تو صلوات بر محمد و خاندان محمد بفرستد، درهای آسمان به روی آن باز می‌شود و حوریان بهشتی بر او هفتاد بار صلوات می‌فرستند و اگر گناهی مرتکب شود آن گناه مانند برگ درخت، روی زمین ریخته می‌شود سپس خداوند ندا می‌دهد: «لبیک و سعدیک» و به ملائکه امر می‌کند: شما ای ملائکه بر او صلوات بفرستید و من هفتصد باربر او صلوات می‌فرستم.

از جعفر صادق نیز روایت شده است که هنگامی که نام پیامبر برده می‌شود، شایسته است بسیار بر او صلوات فرستاده شود؛ زیرا خداوند و فرشتگان بر کسی که بر پیامبر درود می‌فرستد درود می‌فرستند. در روایتی دیگر از پیامبر آمده است که دعا تا زمانی که بر محمد و آل محمد صلوات فرستاده نشود در حجاب می‌ماند. از این رو در بسیاری از متون دینی توصیه شده است که دعا با صلوات آغاز و پایان یابد.

پیشینه

گزارش شده است که در سال ۱۸۱ق هارون الرشید دستور داد در آغاز نامه‌های رسمی صلوات بر پیامبر نوشته شود. این امر نشانه‌ای از رواج و اهمیت این سنت در میان مسلمانان دانسته شده است.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «صلوات بر محمد و آل محمد». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.