عفت

عفت به معنای خودداری از شهوات حرام، به‌ویژه در امور جنسی و مالی، و یکی از فضایل اخلاقی در اسلام است. این صفت حالتی نفسانی دانسته شده که از غلبه شهوت بر انسان جلوگیری می‌کند. در روایات، عفت بیشتر به خویشتن‌داری در امور مربوط به شکم، روابط جنسی و درخواست کمک از دیگران اطلاق شده است.

مفهوم عفت

عفت در لغت به معنای خودداری و پرهیز است. راغب اصفهانی آن را حالتی در نفس انسان دانسته است که او را از چیره شدن شهوت مصون می‌دارد. در کاربرد روایی، این مفهوم بیشتر بر خودداری از شهوات مربوط به شکم و روابط جنسی دلالت دارد. قرآن در آیات ۵ و ۶ سوره مؤمنون می‌گوید: «وَالَّذِینَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ إِلَّا عَلَی أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُهُمْ»؛ و آنان که دامان خود را حفظ می‌کنند، مگر در برابر همسران یا کنیزانشان.

عفت در منابع اسلامی

در روایات

از محمد باقر نقل شده است که خداوند با چیزی برتر از عفت شکم و دامان عبادت نشده است. علی بن ابی‌طالب نیز عفت را برترین عبادت دانسته است. از محمد نقل شده است کسی که به چیزی دل ببندد، اما عفت پیشه کند و در همان حال بمیرد، شهید از دنیا رفته است. همچنین خداوند تهیدست عیال‌واری را که عفت می‌ورزد دوست می‌دارد.

ابوبصیر به جعفر صادق گفت که عبادتش اندک و روزه‌های مستحبی‌اش کم است، اما امید دارد جز غذای حلال نخورد. جعفر صادق در پاسخ گفت چه عبادتی برتر از آن است که انسان در امور شکم و روابط جنسی عفیف باشد؟ همچنین از او نقل شده است که نیکی به پدران سبب نیکی فرزندان می‌شود و عفت در برابر زنان دیگران، عفت دیگران در برابر زنان شخص را در پی دارد.

عفت افزون بر مهار شهوت جنسی و شکم، خودداری از درخواست کمک مالی از دیگران را نیز در بر می‌گیرد. محمد باقر صبر بر فقر و خودداری از دراز کردن دست نیاز به سوی مردم را ارزنده‌تر از بخشندگی دانسته است. جعفر صادق نیز از کسی یاد کرده است که عفیف باشد و از بیان نیاز خود به دیگران خودداری کند؛ زیرا درخواست از مردم می‌تواند به خواری در دنیا و آخرت بینجامد، به‌ویژه هنگامی که آنان قادر به حل مشکل و برطرف کردن گرفتاری او نباشند.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «عفت». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.