قاسم بن هارون
قاسم مؤتمن، از پسران هارون‌الرشید و برادر امین و مأمون بود. هارون‌الرشید او را به ولایت‌عهدی منصوب و به لقب مؤتمن ملقب کرد. او در دوره حکومت هارون و مأمون در مناطقی از قلمرو خلافت عباسی حکومت داشت و در نهایت در بغداد درگذشت.
زندگی
قاسم مؤتمن، از پسران هارون‌الرشید و برادر امین و مأمون بود. هارون‌الرشید او را پس از دو برادرش به ولایت‌عهدی منصوب کرد و به لقب مؤتمن ملقب ساخت. هارون در سال ۱۸۶ق جزیره، ثغور و عواصم را به نام او، که در آن هنگام جوان بود و در دامان عبدالملک بن صالح پرورش می‌یافت، از قلمرو حکومت خود جدا کرد. مأمون نیز درباره امور این بخش‌ها که به نام مؤتمن از قلمرو حکومت هارون جدا شده بود، نظر داشت.[۱] او در طی تعیین نظام جانشینی توسط هارون، به جهت سفارش شخصی به نام عبدالملک بن صالح، به عنوان جانشین مأمون تعیین شد و ابقا و خلع او نیز به مأمون واگذار شد.[۲][۳][۴] هارون نیز در هنگام تقسیم سرزمین‌های امپراتوری میان سه فرزند خود، امارت سرزمین جزیره و قلاع و بعضی از مناطق آذربایجان و روم را به قاسم اهدا کرد.[۵][۶][۷][۸] پس از وفات هارون و سلسله کشمکش‌هایی که میان امین و مأمون در جهت جانشینی وی صورت گرفت، امین در سال ۱۹۴ هجری/ ۸۰۹ میلادی، قاسم را نیز از حکومت جزیره برکنار کرد و به بغداد فرا خواند.[۹][۱۰][۱۱] امین همچنین پس از عزل مأمون از جانشینی خود، قاسم را نیز از جانشینی عزل نمود.[۱۲][۱۳][۱۴][۱۵]
هارون‌الرشید در سال ۱۹۲ق، برای آزمایش، قاسم را به حکومت رقه برگزید. پس از مرگ هارون‌الرشید و رسیدن امین به حکومت و خلافت، امین قاسم را در سال ۱۹۳ق از حکومت جزیره عزل کرد، اما حکومت قنسرین و عواصم را برای او باقی گذاشت. با شدت گرفتن مخالفت و مبارزه امین و مأمون، قاسم نزد برادر خود مأمون به خراسان رفت. مأمون در سال ۱۹۷ق او را به گرگان فرستاد و قاسم در آنجا ماند. پس از کشته شدن امین در سال ۱۹۸ق، مأمون قاسم را از ولایت‌عهدی خلع کرد و فرمان داد که دیگر نام او در خطبه منابر برده نشود.[۱۶]
درگذشت
قاسم مؤتمن در زمان حکومت مأمون در بغداد درگذشت.[۱۷]
پانویس
ارجاعات
- ↑ اختری، «قاسم مؤتمن»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اکبری، تاریخ حکومت طاهریان از آغاز تا انجام، صص ۸–۳۷.
- ↑ التون، تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در آغاز حکومت عباسیان، ۱۹۱.
- ↑ باسورث، تاریخ ایران کمبریج، ۸۲.
- ↑ باسورث، تاریخ ایران کمبریج، ۸۲.
- ↑ مفتخری، تاریخ ایران از ورود مسلمانان تا برآمدن طاهریان، ۱۴۵.
- ↑ اکبری، تاریخ حکومت طاهریان از آغاز تا انجام، ۳۷.
- ↑ التون، تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در آغاز حکومت عباسیان، ۹۱.
- ↑ التون، تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در آغاز حکومت عباسیان، ۱۹۲.
- ↑ مفتخری، تاریخ ایران از ورود مسلمانان تا برآمدن طاهریان، ۱۴۶.
- ↑ اکبری، تاریخ حکومت طاهریان از آغاز تا انجام، ۵۴.
- ↑ باسورث، تاریخ ایران کمبریج، ۸۲.
- ↑ التون، تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در آغاز حکومت عباسیان، ۱۹۲.
- ↑ اکبری، تاریخ حکومت طاهریان از آغاز تا انجام، ۵۴.
- ↑ خضری، تاریخ خلافت عباسی، ۶۵.
- ↑ اختری، «قاسم مؤتمن»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «قاسم مؤتمن»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «قاسم مؤتمن». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.
- اکبری، امیر (۱۳۸۴). تاریخ حکومت طاهریان از آغاز تا انجام. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی.
- التون، دانیل (۱۳۸۹). تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در آغاز حکومت عباسیان. ترجمهٔ مسعود رجب‌نیا. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
- باسورث، ک. ا (۱۳۶۳). تاریخ ایران کمبریج. تهران: انتشارات امیرکبیر.
- خضری، احمدرضا (۱۳۸۴). تاریخ خلافت عباسی. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی.
- مفتخری، حسین؛ زمانی، حسین (۱۳۹۵). تاریخ ایران از ورود مسلمانان تا برآمدن طاهریان. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی.