قس بن ساعده

قس بن ساعده، قُسّ بن ساعده ایادی، از حکما و سخنوران مشهور عرب و از معمران دانسته شده است. او اسقف نجران بود و در منابع از بلاغت و حکمت او یاد شده است. بنا بر روایات، وی پیش از بعثت پیامبر اسلام می‌زیست و پیامبر او را دیده و از سخنانش یاد کرده است.

زندگی

قس بن ساعده ایادی از حکما و سخنوران مشهور و از معمران تاریخ دانسته شده است. در منابع، عمر او ششصد سال ذکر شده و آمده است که در سال ۶۰۰ میلادی درگذشت. وی تا پیش از بعثت حیات داشته و پیامبر اسلام او را دیده بود.

سخنان و دیدار پیامبر

از پیامبر اسلام نقل شده است که در روز فتح مکه در کنار کعبه نشسته بود که گروهی از قبیله بکر بن وائل وارد شدند. پیامبر از آنان درباره قس بن ساعده پرسید و آنان خبر درگذشت او را دادند. پیامبر پس از شنیدن این خبر، خداوند را «ربّ الموت و ربّ الحیاة» خواند و از سخنرانی قس در بازار عکاظ یاد کرد. بنا بر این روایت، قس بر شتری سرخ‌مو سوار می‌شد و برای مردم سخنرانی می‌کرد و آنان را به اندیشیدن در مرگ، آسمان، زمین و ستارگان و آنچه پس از این جهان است فرامی‌خواند.

در ادامه این روایت، پیامبر قس را ستود و فرمود که خداوند او را رحمت کند و او در روز قیامت به‌تنهایی به صورت یک امت محشور خواهد شد. سپس از حاضران درباره اشعار قس پرسید و یکی از آنان ابیاتی از او را نقل کرد که مضمون آنها یادآوری مرگ و رفتن پیشینیان و یقین به فرا رسیدن سرنوشت همگان بود:

«فی الاولین الذاهبین من القرون لنا بصائر لما رأیت موارداً للموت لیس لها مصادر ورأیت قومی نحوها یمضی الاکابر و الاصاغر لا یرجع الماضی الیّ ولا من الباقین غابر ایقنت انی لا محالة حیث صار القوم صائر»

از امام باقر نیز روایت شده است که هرگاه یکی از قبیله ایاد نزد پیامبر می‌آمد، پیامبر از سخنان قس از او می‌پرسید و هنگامی که آن شخص جمله‌ای از سخنان قس را نقل می‌کرد، پیامبر به آن گوش فرا می‌داد.

اندرزهای قس

از عباس بن عبدالمطلب نقل شده است که قس فرزندان خود را گرد آورد و آنان را به رعایت اعتدال در خوراک و معاش، توجه به رفتار خویش پیش از سرزنش دیگران و پرهیز از ستم سفارش کرد. او همچنین توصیه کرد که اگر کسی را از کاری نهی می‌کنند، نخست از خود آغاز کنند و چیزی را که نمی‌خورند گرد نیاورند و اگر خواستند چیزی بیندوزند، عمل صالح بیندوزند.

در ادامه این اندرزها آمده است که انسان باید در هنگام توانگری عفیف باشد و دیگران را در مال و ثروت خویش شریک کند تا بر قوم و قبیله خود سروری یابد. همچنین توصیه شده است که با فردی که ذهنش مشغول است، هرچند دانشمند باشد، مشورت نشود و با کسی که در حال ترس و وحشت است، هرچند خیرخواه باشد، به شور ننشینند و انسان خود را به کاری که جز با مشقت نمی‌تواند از آن رهایی یابد، گرفتار نکند.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «قس بن ساعده». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.