قیس بن ملوح بن مزاحم

قیس بن ملوح بن مزاحم، شاعر عاشق‌پیشه‌ای از مردم نجد بود که به «مجنون بنی‌عامر» شهرت یافت. بنا بر روایت مشهور، او در عشق لیلی بنت سعد، که از کودکی با او پرورش یافته بود، دچار حیرت و سرگشتگی شد؛ زیرا پدر لیلی او را به مرد دیگری شوهر داد. قیس پس از آن به شعر گفتن و انس گرفتن با حیوانات پرداخت و سرانجام پیکرش را در بیابان یافتند. درباره وجود تاریخی او و انتساب اشعار منسوب به او نیز در میان برخی ادیبان اختلاف نظر وجود داشته است.

زندگی

قیس بن ملوح بن مزاحم عامری، شاعری عاشق‌پیشه از مردم نجد بود که به «مجنون بنی‌عامر» شهرت داشت. بنا بر نقل، او دیوانه نبود، اما به سبب عشق به لیلی بنت سعد که از کودکی با او پرورش یافته بود، پس از آنکه پدر لیلی او را به مرد دیگری تزویج کرد، دچار حیرت و سرگشتگی شد. قیس در این حالت شعر می‌گفت و با درندگان و جانوران انس می‌گرفت. گاه در شام، گاه در نجد و گاه در حجاز دیده می‌شد تا اینکه او را در میان سنگ‌های بیابان مرده یافتند و جسدش را نزد خانواده‌اش بردند.

دیوان اشعار

قسمتی از اشعار منسوب به او در دیوانی به نام او گردآوری و چاپ شده است. ابن‌طولون، متوفی به سال ۹۵۳، نیز کتابی در شرح حال او نوشته و آن را بسط سامع المسامر فی اخبار مجنون بنی عامر نام نهاده است.

تردید درباره وجود تاریخی

درباره وجود قیس بن ملوح و انتساب اشعار و داستان‌های مربوط به او، برخی ادیبان تردید کرده‌اند. اصمعی وجود او را انکار کرده و داستان او را افسانه دانسته است. جاحظ گفته است هرگاه شعری یافته می‌شد که نام لیلی در آن آمده و گوینده آن شناخته نبود، آن شعر را به مجنون نسبت می‌دادند. ابن‌کلبی نیز گفته است که شنیده داستان مجنون و شعرهای او را جوانی از بنی‌امیه که عاشق دخترعموی خود بوده، جعل کرده است.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «قیس بن ملوح بن مزاحم». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.