https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A2%D9%82%D8%A7_%D9%85%D8%AD%D8%B3%D9%86_%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8Cآقا محسن عراقی - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-11T10:32:39Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%A2%D9%82%D8%A7_%D9%85%D8%AD%D8%B3%D9%86_%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C&diff=95237&oldid=prevShahroudi: صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات مراجع تقلید |عنوان= حاج آقامحسن سلطانآبادی عراقی |تصویر = Mojtahede araki.jpg |نام کامل= حاج آقامحسن سلطانآبادی عراقی (اراکی) |لقب= مجتهد سلطانآبادی |خویشاوندان سرشناس= پسرعمو: آقا نورالدین عراقی{{سخ}}خواهرزاده: [[آقا ضیاءالدین عراقی]...» ایجاد کرد2024-10-31T03:17:52Z<p>صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات مراجع تقلید |عنوان= حاج آقامحسن سلطانآبادی عراقی |تصویر = Mojtahede araki.jpg |نام کامل= حاج آقامحسن سلطانآبادی عراقی (اراکی) |لقب= مجتهد سلطانآبادی |خویشاوندان سرشناس= پسرعمو: <a href="/w/index.php?title=%D8%A2%D9%82%D8%A7_%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C&action=edit&redlink=1" class="new" title="آقا نورالدین عراقی (صفحه وجود ندارد)">آقا نورالدین عراقی</a>{{سخ}}خواهرزاده: [[آقا ضیاءالدین عراقی]...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات مراجع تقلید<br />
|عنوان= حاج آقامحسن سلطانآبادی عراقی<br />
|تصویر = Mojtahede araki.jpg<br />
|نام کامل= حاج آقامحسن سلطانآبادی عراقی (اراکی)<br />
|لقب= مجتهد سلطانآبادی<br />
|خویشاوندان سرشناس= پسرعمو: [[آقا نورالدین عراقی]]{{سخ}}خواهرزاده: [[آقا ضیاءالدین عراقی]]<br />
|تاریخ تولد= ۱۲۴۷ (قمری)<br />
|تاریخ وفات= ۲۳ جمادیالاول ۱۳۲۵ (۷۸ سال)<br />
|شهر تولد= [[اراک]]<br />
|کشور تولد= [[ایران]]<br />
|محل تحصیل= [[بروجرد]]، [[ایران]]<br />
|محل زندگی= [[اراک]]<br />
|شهر وفات= [[اراک]]، [[ایران]]<br />
|مدفن= قبرستان قدیمی شهر اراک<br />
|اساتید=سید شفیع بروجردی{{سخ}}ملا اسدالله بروجردی<br />
|شاگردان=<br />
|تالیفات=<br />
|فعالیتهای اجتماعی=بزرگترین واقف [[شهرستان اراک|ناحیه عراق]]{{سخ}}سرپرستی [[مدرسه سپهدار]]<br />
|فعالیتهای علمی=<br />
|وبگاه رسمی=<br />
}}<br />
<br />
'''آقامحسن سلطانآبادی عراقی (اراکی)'''، [[فقیه]] و [[مجتهد]] [[شیعه]] [[سده ۱۳ (قمری)|سده ۱۳ هجری قمری]] بود. او از بزرگترین [[وقف|واقفان]] شهر اراک و [[عراق عجم]] بهشمار میآمد. وی همچنین یکی از عوامل ماندگاری [[عبدالکریم حائری یزدی]] در اراک و رونق حوزه علیمه اراک بود.<br />
<br />
== خانواده ==<br />
آقامحسن، فرزند میرزا ابوالقاسم بود.<ref>{{پک|نعیمی|نامعلوم|ک=آیات سرمد زندگانی اولاد میرعلی محمد جد اعلای سادات کرهرود|ص=82}}</ref> پس از ساخته شدن شهر [[اراک]] به دست [[یوسفخان گرجی]]، وی به اقداماتی برای جلب مردم جهت سکونت در شهر نمود و در صدد برآمد که از اطراف شهر جدیدالتاسیس [[اراک]]، مردم به شهر منتقل نماید که موجبات آبادانی شهر به تدریج فراهم گردد. از جمله این اقدامات دعوت برخی از روحانیون سرشناس به شهر بود. جد پدری حاج آقامحسن که سید احمد مکی نام داشت، به همراه برادر دوقلو و کوچکترش (سید محمد مکی) از جمله دعوتشدگان بودند. یوسفخان سید احمد را در [[محله قلعه]] و سید محمد را در [[محله حصار]] ساکن کرد تا موجب رضایت مردم ساکن در هردو محله شود. سید احمد مکی دارای فرزندان متعدد بوده که عبارتند از: میرزا سید ابوالقاسم عراقی (پدر حاجآقا محسن)، میرزا معصوم، میرزا محمدحسین، آقا مرتضی، آقا شفیع، آقا اکبر و آقا جواد. سرپرستی [[مدرسه سپهدار]] از جمله وظایفی بود که از سید احمد (وفات ۱۲۶۰ هجری قمری) به میرزاابوالقاسم (وفات ۱۲۷۰ هجری قمری) و سپس به حاجآقا محسن (وفات ۱۳۲۵ هجری فمری) منتقل شدهاست. میرزا ابوالقاسم در زمان مرگ دارای ۴ فرزند پسر و ۴ فرزند دختر بود که عبارتند از: حاجیآقا محسن، آقاضیاءالدین (منظور [[آقا ضیاءالدین عراقی]] نیست<ref>{{پک|نعیمی|نامعلوم|ک=آیات سرمد زندگانی اولاد میرعلی محمد جد اعلای سادات کرهرود|ص=77}}</ref>)، حاجیآقا جمال، حاجیآقا نعمتالله، زهرا، بیگم تاج و دو دختر دیگر که فرزندان دختر همگی ملقب به «حاجیه بیبی» بودند.<ref>{{پک|خاکباز|۱۳۷۱|ک=خاندان محسنی اراکی|زبان=fa||ص=۲۱}}</ref> آقامحسن در سال ۱۲۷۰ هجری قمری با نارنج خانم بیات ازدواج کرد و مدتی بعد پدر وی در همان سال فوت میکند.<ref>{{پک|خاکباز|۱۳۷۱|ک=خاندان محسنی اراکی|زبان=fa||ص=۲۴}}</ref><br />
<br />
== زندگی ==<br />
وی تحصیلات ابتدایی شامل فقه و اصول را نزد پدر، جد و عموی خود (سید محمد مکی) خود فرا گرفت.<ref>{{پک|نعیمی|نامعلوم|ک=آیات سرمد زندگانی اولاد میرعلی محمد جد اعلای سادات کرهرود|ص=81}}</ref><ref>{{پک|خاکباز|۱۳۷۱|ک=خاندان محسنی اراکی|زبان=fa||ص=۲۲}}</ref><br />
<br />
آقامحسن یکی از بزرگترین مشوقان طلاب علوم دینی بود و همیشه علما و [[طلبه|طلاب]] را مورد احترام خاص قرار میداد. حوزه درس او موجب شده بود علما و طلابی از شهرهای نزدیک و [[عراق عجم|منطقه عراق عجم]] در درس وی حاضر شوند. اکثر علمایی که در ادوار مختلف در حوزه تدریس وی حضور داشتهاند اهل فضل و اجتهاد بودند.<br />
وی با وجود ثروت سرشار و گرفتاریهای بسیار در حل و فصل امور مالکیت، ۹ ماه از سال را به تدریس میپرداخت، بهطوریکه هر روز سه جلسه بحث خارج فقه، خارج اصول و خارج اسفار در معقول داشت و سه ماه رجب شعبان و رمضان را به بحث تفسیر اختصاص داده بود. وی در عین حال وظیفه قضاوت بین مردم را نیز دارا بود.<ref>{{پک|نعیمی|نامعلوم|ک=آیات سرمد زندگانی اولاد میرعلی محمد جد اعلای سادات کرهرود|ص=۸۲}}</ref><br />
== فعالیتهای اجتماعی ==<br />
آقا محسن عراقی علاقه زیادی به عمران و آبادانی ولایت عراق ([[شهرستان اراک]]) داشت. بازسازی و احیای ۴۶ [[قنات]] مخروبه و مطروسه، بنا نهادن ۱۸ قنات جدید، خرید روستای [[مرزیجران (اراک)|مرزیجران]] و بازسازی قنات آن و ایجاد کانالهای آبکشی فراوان برای رونق کشت محصول، ایجاد ۲ روستای جدید در صحرای ورکزار به نامهای [[گاوخانه (اراک)|گاوخانه]] و [[چقا (اراک)|چقا]] و همچنین [[سوسنآباد (اراک)|مزرعه سوسنآباد]] (در شمال غرب اراک)، که همگی این مناطق مسکونی امروزه دارای سکنه میباشند؛ از جمله اقداماتی است که وی با سرمایه و دارایی خود انجام داده است.<ref>{{پک|خاکباز|۱۳۷۱|ک=خاندان محسنی اراکی|زبان=fa||ص=۶۲}}</ref><br />
<br />
حاجآقا محسن به موجب ساخت قنوات جدید، [[کاروانسرا]]ها، روستاهای جدید و آباد کردن بیابانهای اطراف عراق (اراک) و فروش یا اجاره آنها به سایر اهالی منطقه، به مرور زمان به ثروت قابل توجهی دست مییابد و قادر میشود روستاهای بیشتری از ناحیه اراک را از شاهزادگان و حکمرانان محلی خریداری نماید. روستاهای [[رشان (شازند)|رشان]]، [[بازنه]]، [[رباط میل (اراک)|رباطمیل]]، سهدانگ از روستای [[علیمآباد (اراک)|علیمآباد]] و سه دانگ از روستای قرهکهریز از جمله املاک وی میباشد. میزان محصول گندم سالانه این روستاها بالغ بر ۱۲ هزار خروار گندم بودهاست و اموال منقول وی نیز بالغ بر ۲۰۰ هزار تومان ارزش داشتند که این سرمایهها به نقل از ابوالحسنخان فخرالملک اردلان، حاکم اراک در [[دهه ۱۲۸۰]] میباشد.<ref>{{پک|خاکباز|۱۳۷۱|ک=خاندان محسنی اراکی|زبان=fa||ص=۶۳}}</ref><br />
<br />
== فعالیتهای سیاسی ==<br />
محسن عراقی در دورهای که ولایت عراق زیر نظر حالم ولایت اصفهان بوده، از ابتدای حکمرانی [[ظلالسلطان]] (حاکم اصفهان) در سال ۱۲۹۱ هجری قمری، با وی به مقابله و عدم همکاری برمیخیزد. بعد از اطلاع از این عدم همکاری بین این دو نفر، و به موجب نفوذ و مقبولیت محسن عراقی در بین مردم منطقه، ناصرالدینشاه تصمیم میگیرد برای جلوگیری از بروز شورش و قیام علیه حکومت مرکزی از جانب مردم ولایت عراق، حاکمی مجزا برای این منطقه انتخاب کند. به همین جهت در همان سال، شاهزاده [[فیروز میرزا]]، فرزند [[عباس میرزا]] را مأمور به حکمرانی این منطقه مینماید. فیروز میرزا نیز در نامهای که چندی بعد در توصیف وضعیت منطقه اراک برای سپهسالار صدراعظم{{مدرک|در آن مقطع زمانی چه کسی سمت سپهسالار صدراعظمی را بر عهده داشته؟}} مینویسد، از عدم تمکین محسن عراقی در مقابل برخی اوامر حکومتی خبر میدهد و نسبت به گسترش چنین رفتاری در میان سایر حاکمان محلی هشدار میدهد.<ref>{{پک|خاکباز|۱۳۷۱|ک=خاندان محسنی اراکی|زبان=fa||ص=۴۵ تا ۵۰}}</ref><br />
<br />
در خلال [[دهه ۱۹۰۰ (میلادی)|دهه ۱۹۰۰ میلادی]] کمپانی فرش زیگلر {{به انگلیسی|Ziegler Rugs}} در این منطقه بسیار فعال بود و اقدام به تولید [[قالی اراک]]، [[قالی فراهان]] و [[قالی ساروق]] میکرد که سود هنگفتی نصیبش میشد، محسن عراقی به موجب شکایت روستائیان [[نظامآباد (فراهان)|نظامآباد]] و [[ابراهیمآباد (اراک)|ابراهیمآباد]] از دستمزد پایینی پرداختی توسط کمپانی، دستور عدم همکاری اهالی منطقه با شرکت را میدهد. با اطلاع [[سفارت بریتانیا در تهران|سفارت بریتانیا]] از این اقدام، این سفارتخانه نامهای اعتراضی به وزارت امور خارجه ایران مینویسد و نسبت به ادامه چنین رفتاری از جانب وی که میتواند به [[روابط ایران و بریتانیا|روابط دوستانه دو کشور]] آسیب بزند، هشدار میدهد و تهدید میکند در صورتی که حکومت مرکزی اقدام به نفی بلد ([[تبعید]]) محسن عراقی ننماید، این سفارتخانه موضوع را به دربار بریتانیا گزارش خواهد کرد. همزمان با این نامهٔ اعتراضی، [[حسن تقیزاده]] نیز در [[مجلس شورای ملی]] اقدام به سخنرانی در این خصوص میکند و درخواست تبعید وی به [[طهران]] را مطرح میکند. در نهایت این اقدامات منجر به تبعید وی به طهران در خلال سالهای ۱۳۱۸ تا ۱۳۲۴ هجری قمری میشود. در نهایت در پی صدور [[فرمان مشروطیت]] توسط مظفرالدینشاه و خواستههای علماء و مردم، دوره نفی بلد حسن عراقی در سال ۱۳۲۴ هجری قمری به پایان میرسد و به وی اجازه بازگشت به اراک داده میشود.<ref>{{پک|خاکباز|۱۳۷۱|ک=خاندان محسنی اراکی|زبان=fa||ص=۴۵ تا ۵۰}}</ref><br />
<br />
== درگذشت ==<br />
مدفن وی که آن زمان در ضلع شمالی شهر قرار داشت، امروزه به آرامگاهی تبدیل شده که به موجب توسعه شهر، در میان آن قرار دارد و مورد بازدید مردم شهر قرار میگیرد و در قبرستان قدیمی اراک در مجاورت مصلی بیتالمقدس اراک قرار دارد. در آرامگاه وی، قبور میرزا ابوالقاسم عراقی (پدر) و شهربانو بیات (مادر) نیز قرار دارد.<ref>{{پک|خاکباز|۱۳۷۱|ک=خاندان محسنی اراکی|زبان=fa||ص=۲۲}}</ref><br />
<br />
== پانویس ==<br />
<br />
=== ارجاعات ===<br />
{{پانویس|۲}}<br />
<br />
=== منابع ===<br />
* {{یادکرد|فصل=پیشگفتار|کتاب=خاندان محسنی اراک شرح احوال و زندگی مرحوم آیتاللهالعظمی حاجی آقا محسن عراقی (اراکی)|نویسنده = علیاکبر خاکباز|ناشر =مؤلف |شهر=تهران|سال=۱۳۷۱}}<br />
* {{یادکرد کتاب |نام خانوادگی=نعیمی |نام=داود |کتاب=آیات سرمد زندگانی اولاد میرعلی محمد جد اعلای سادات کرهرود | ناشر=مولف |سال=۱۳۸۰|شهر=اراک|شابک=964-360-409-8}}<br />
* [[گلشن ابرار]]، ج۱۰، بهار ۱۳۹۳، ص۳۰۰ تا ۳۱۷.<br />
<br />
[[رده:اهالی اراک]]<br />
[[رده:زادگان ۱۲۴۷ (قمری)]]<br />
[[رده:درگذشتگان ۱۳۲۵ (قمری)]]<br />
[[رده:روحانیان شیعه اهل ایران]]<br />
[[رده:عالمان شیعه]]<br />
[[رده:واقفان اهل ایران]]<br />
[[رده:واقفان اهل اراک]]<br />
[[رده:روحانیان شیعه]]</div>Shahroudi