آلپ‌تگین - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi در ‏۱۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۴:۴۱

2024-07-16T04:41:56Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۴:۴۱
خط ۲۴:		خط ۲۴:
	}}		}}
	'''آلپ‌تگین''' یکی از سپهسالاران [[مردم ترک\|تُرک‌نژاد]] در حکومت [[سامانیان]] بود.		'''آلپ‌تگین''' یکی از سپهسالاران [[مردم ترک\|تُرک‌نژاد]] در حکومت [[سامانیان]] بود.
	آلپ‌تگین در سالهای پایانی عمر خود یعنی سالهای ۹۶۲ الی ۹۶۳ میلادی به دلیل حمایت از پسر عبدالملک بن نوح سامانی، مورد غضب منصور بن نوح قرارگرفت و به بخارا خوانده شد. او که از ماجرای امر آگاه بود از خراسان به غزنه رفت و فرمانروای شبه‌مستقل شهر [[غزنی]] شد. وی پیش از فرمانروایی در غزنی، به سمت [[سپهسالار (درجه نظامی)\|سپهسالار]] ارتش [[سامانیان]] در [[خراسان]] رسیده بود. پس از مرگ [[عبدالملک یکم سامانی\|عبدالملک بن نوح]]، آلپ‌تگین برای تاخت‌وتاز به سوی [[هند]] رفت و در مسیر خود، ناگزیر شد از غزنه بگذرد. هنگامی که ابوعلی لویک حاکم غزنه اجازهٔ عبور به او نداد، پس از چهار ماه محاصره، شهر را تصرف کرد. سپس بنا به گفتهٔ جوزجانی، با دریافت منشوری از [[منصور یکم سامانی\|منصور بن نوح]]، موقعیت خود را تثبیت کرد.<ref>{{پک\|باسورث\|۱۳۷۸\|ک=\|ص=۳۵–۳۶}}</ref>

	~~آلپ‌تکین بر خلاف تصور بسیاری بنیانگذار سلسله~~ [[~~غزنویان~~]] ~~نیست بلکه مقدمات شکل‌گیری این سلسله~~ در ~~غزنه را آماده کرده‌است~~.		== تبار ==
			وی اصالتاً از [[مردم ترک\|ترکان]] کوچ‌نشین [[آسیای مرکزی]] بود که بعدها دستگیر شد و به عنوان برده به پایتخت سامانیان یعنی [[بخارا]] آورده شد. جایی که که در آن به [[نیروی نظامی]] سامانیان وارد شد.{{sfn\|Davaran\|2010\|p=158}}

	~~آلپ‌تگین در ۲۰ شعبان ۳۵۲ قمری درگذشت<ref>{{یادکرد کتاب \|نام خانوادگی~~= ~~خلیلی\|نام~~= ~~خلیل‌الله\|کتاب~~=~~سلطنت غزنویان \| ناشر~~= ~~انتشارات امیری~~\|~~سال= ۱۳۸۷~~\|~~شابک=۹۷۸-۹۹۳۶-۲۰-۰۰۹-۸\|صفحه=۳}}</ref>~~ و ~~پیش~~ از ~~مرگ، فرزندش ابو اسحاق ابراهیم~~ را ~~نامزد جانشینی~~ خود کرد.<ref>{{پک\|باسورث\|۱۳۷۸\|ک=\|ص=۳۶}}</ref> ~~او فردی خردمند بود و برای دانشمندان اهمیت زیادی قائل می‌شد.~~		== زندگی ==
			آلپ‌تگین در سالهای پایانی عمر خود یعنی سالهای ۹۶۲ الی ۹۶۳ میلادی به دلیل حمایت از پسر عبدالملک بن نوح سامانی، مورد غضب منصور بن نوح قرارگرفت و به بخارا خوانده شد. او که از ماجرای امر آگاه بود از خراسان به غزنه رفت و فرمانروای شبه‌مستقل شهر [[غزنی]] شد. وی پیش از فرمانروایی در غزنی، به سمت [[سپهسالار (درجه نظامی)\|سپهسالار]] ارتش [[سامانیان]] در [[خراسان]] رسیده بود. پس از مرگ [[عبدالملک یکم سامانی\|عبدالملک بن نوح]]، آلپ‌تگین برای تاخت‌وتاز به سوی [[هند]] رفت و در مسیر خود، ناگزیر شد از غزنه بگذرد. هنگامی که ابوعلی لویک حاکم غزنه اجازهٔ عبور به او نداد، پس از چهار ماه محاصره، شهر را تصرف کرد. سپس بنا به گفتهٔ جوزجانی، با دریافت منشوری از [[منصور یکم سامانی\|منصور بن نوح]]، موقعیت خود را تثبیت کرد.<ref>{{پک\|باسورث\|۱۳۷۸\|ک=\|ص=۳۵–۳۶}}</ref>

	== ~~اصالت~~ ==		== درگذشت ==
	وی اصالتاً از [[مردم ترک\|ترکان]] کوچ‌نشین [[آسیای مرکزی]] بود که بعدها دستگیر شد و به عنوان برده به پایتخت سامانیان یعنی [[بخارا]] آورده شد. جایی که که در ~~آن به [[نیروی نظامی]] سامانیان وارد شد.~~{{~~sfn~~\|~~Bosworth~~\|~~1985~~\|p=~~898}}{{sfn~~\|~~Davaran~~\|~~2010~~\|p=~~158~~}}<ref name=":0">David Christian: ''A History of Russia, Central Asia and Mongolia''; Blackwell Publishing, 1998; pg. 370: "Though Turkic in origin […] Alp Tegin, Sebuk Tegin and Mahmud were all thoroughly Persianized".</ref> ~~اصل~~ و ~~نسب آلپ تگین در اصل بخشی~~ از ترک‌های عشایری بود که در استپ‌های آسیای مرکزی زندگی می‌کردند. علی‌رغم اینکه آلپ تگین از نژاد ترک بوده‌است، گفته می‌شود به فارسی هم سخنرانی می‌کرد و به [[زبان فارسی]] تسلط داشت. در زمان سلطنت نوح اول (حک ۹۴۳–۹۵۴)، آلپ تگین به عنوان رئیس گارد سلطنتی (حاجب الحجاب) منصوب شد. آلپ تگین در زمان سلطنت پسر نوح و جانشین [[عبدالملک یکم سامانی\|عبدالملک]] اول (۹۵۴–۹۶۱) به عنوان والی [[بلخ]] منصوب شد و تا سال ۹۶۱ فرمانده کل (سپهسالار) سپاه سامانیان شد. در خراسان و به این ترتیب جانشین ابومنصور محمد شد. در ۱۰ فوریه ۹۶۱، آلپ تگین به همراه وزیر خود ابوعبدالله محمد بن الشبلی به [[نیشابور\|نیشاپور]] رسید. آلپ تگین همچنین نقش مهمی در انتصاب محمد بلعمی به عنوان وزیر ایفا کرد ~~که بعدا با او متحد نزدیک شد~~.<ref ~~name~~=~~":0"~~/>		آلپ‌تگین در ۲۰ شعبان ۳۵۲ قمری درگذشت<ref>{{یادکرد کتاب \|نام خانوادگی= خلیلی\|نام= خلیل‌الله\|کتاب=سلطنت غزنویان \| ناشر= انتشارات امیری\|سال= ۱۳۸۷\|شابک=۹۷۸-۹۹۳۶-۲۰-۰۰۹-۸\|صفحه=۳}}</ref> و پیش از مرگ، فرزندش ابو اسحاق ابراهیم را نامزد جانشینی خود کرد.<ref>{{پک\|باسورث\|۱۳۷۸\|ک=\|ص=۳۶}}</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==

			=== ارجاعات ===
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	== منابع ==		=== منابع ===
	* {{یادکرد وب \|نشانی=http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=390 \|عنوان=آلپ تکین \|نویسنده=سیدعلی آل داود \|ناشر=[[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]] \|زبان= \|accessdate=۱۳ ژوئن ۲۰۰۸ \|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071214224110/http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=390 \|archivedate=۱۴ دسامبر ۲۰۰۷ \|dead-url=yes}}		* {{یادکرد وب \|نشانی=http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=390 \|عنوان=آلپ تکین \|نویسنده=سیدعلی آل داود \|ناشر=[[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]] \|زبان= \|accessdate=۱۳ ژوئن ۲۰۰۸ \|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071214224110/http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=390 \|archivedate=۱۴ دسامبر ۲۰۰۷ \|dead-url=yes}}
	* {{یادکرد کتاب\|نام=کلیفورد ادموند\|نام خانوادگی=باسورث\|عنوان=تاریخ غزنویان\|پیوند نویسنده=کلیفورد ادموند باسورث\|ترجمه= حسن انوشه\|ناشر=انتشارات امیرکبیر\|سال=۱۳۷۸}}		* {{یادکرد کتاب\|نام=کلیفورد ادموند\|نام خانوادگی=باسورث\|عنوان=تاریخ غزنویان\|پیوند نویسنده=کلیفورد ادموند باسورث\|ترجمه= حسن انوشه\|ناشر=انتشارات امیرکبیر\|سال=۱۳۷۸}}

Shahroudi: صفحه‌ای تازه حاوی «{{Infobox royalty |name=آلپ‌تگین |title= |image=Pınarbaşı 5.JPG |caption= |succession=امیر غزنی |birth_date= |birth_place= |death_date=۲۰ شعبان ۳۵۲ قمری/۹۶۳ میلادی |death_place= |place of burial= |full name= |father= |mother= |spouse= |issue= |reign=۳۵۱–۳۵۲ قمری/۹۶۲–۹۶۳ میلادی |coronation= |othertitles= |predecessor=''دودمان لو...» ایجاد کرد

2024-07-16T04:37:34Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{Infobox royalty |name=آلپ‌تگین |title= |image=Pınarbaşı 5.JPG |caption= |succession=امیر غزنی |birth_date= |birth_place= |death_date=۲۰ شعبان ۳۵۲ قمری/۹۶۳ میلادی |death_place= |place of burial= |full name= |father= |mother= |spouse= |issue= |reign=۳۵۱–۳۵۲ قمری/۹۶۲–۹۶۳ میلادی |coronation= |othertitles= |predecessor=''دودمان لو...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{Infobox royalty
|name=آلپ‌تگین
|title=
|image=Pınarbaşı 5.JPG
|caption=
|succession=[[امیر (عنوان)|امیر]] [[غزنی]]
|birth_date=
|birth_place=
|death_date=۲۰ شعبان ۳۵۲ قمری/۹۶۳ میلادی
|death_place=
|place of burial=
|full name=
|father=
|mother=
|spouse=
|issue=
|reign=۳۵۱–۳۵۲ قمری/۹۶۲–۹۶۳ میلادی
|coronation=
|othertitles=
|predecessor=''[[دودمان لویک]]''
|successor=[[سبکتگین]]
|house=
|religion=[[اسلام]]
}}
'''آلپ‌تگین''' یکی از سپهسالاران [[مردم ترک|تُرک‌نژاد]] در حکومت [[سامانیان]] بود.
آلپ‌تگین در سالهای پایانی عمر خود یعنی سالهای ۹۶۲ الی ۹۶۳ میلادی به دلیل حمایت از پسر عبدالملک بن نوح سامانی، مورد غضب منصور بن نوح قرارگرفت و به بخارا خوانده شد. او که از ماجرای امر آگاه بود از خراسان به غزنه رفت و فرمانروای شبه‌مستقل شهر [[غزنی]] شد. وی پیش از فرمانروایی در غزنی، به سمت [[سپهسالار (درجه نظامی)|سپهسالار]] ارتش [[سامانیان]] در [[خراسان]] رسیده بود. پس از مرگ [[عبدالملک یکم سامانی|عبدالملک بن نوح]]، آلپ‌تگین برای تاخت‌وتاز به سوی [[هند]] رفت و در مسیر خود، ناگزیر شد از غزنه بگذرد. هنگامی که ابوعلی لویک حاکم غزنه اجازهٔ عبور به او نداد، پس از چهار ماه محاصره، شهر را تصرف کرد. سپس بنا به گفتهٔ جوزجانی، با دریافت منشوری از [[منصور یکم سامانی|منصور بن نوح]]، موقعیت خود را تثبیت کرد.<ref>{{پک|باسورث|۱۳۷۸|ک=|ص=۳۵–۳۶}}</ref>

آلپ‌تکین بر خلاف تصور بسیاری بنیانگذار سلسله [[غزنویان]] نیست بلکه مقدمات شکل‌گیری این سلسله در غزنه را آماده کرده‌است.

آلپ‌تگین در ۲۰ شعبان ۳۵۲ قمری درگذشت<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی= خلیلی|نام= خلیل‌الله|کتاب=سلطنت غزنویان | ناشر= انتشارات امیری|سال= ۱۳۸۷|شابک=۹۷۸-۹۹۳۶-۲۰-۰۰۹-۸|صفحه=۳}}</ref> و پیش از مرگ، فرزندش ابو اسحاق ابراهیم را نامزد جانشینی خود کرد.<ref>{{پک|باسورث|۱۳۷۸|ک=|ص=۳۶}}</ref> او فردی خردمند بود و برای دانشمندان اهمیت زیادی قائل می‌شد.

== اصالت ==
وی اصالتاً از [[مردم ترک|ترکان]] کوچ‌نشین [[آسیای مرکزی]] بود که بعدها دستگیر شد و به عنوان برده به پایتخت سامانیان یعنی [[بخارا]] آورده شد. جایی که که در آن به [[نیروی نظامی]] سامانیان وارد شد.{{sfn|Bosworth|1985|p=898}}{{sfn|Davaran|2010|p=158}}<ref name=":0">David Christian: ''A History of Russia, Central Asia and Mongolia''; Blackwell Publishing, 1998; pg. 370: "Though Turkic in origin […] Alp Tegin, Sebuk Tegin and Mahmud were all thoroughly Persianized".</ref> اصل و نسب آلپ تگین در اصل بخشی از ترک‌های عشایری بود که در استپ‌های آسیای مرکزی زندگی می‌کردند. علی‌رغم اینکه آلپ تگین از نژاد ترک بوده‌است، گفته می‌شود به فارسی هم سخنرانی می‌کرد و به [[زبان فارسی]] تسلط داشت. در زمان سلطنت نوح اول (حک ۹۴۳–۹۵۴)، آلپ تگین به عنوان رئیس گارد سلطنتی (حاجب الحجاب) منصوب شد. آلپ تگین در زمان سلطنت پسر نوح و جانشین [[عبدالملک یکم سامانی|عبدالملک]] اول (۹۵۴–۹۶۱) به عنوان والی [[بلخ]] منصوب شد و تا سال ۹۶۱ فرمانده کل (سپهسالار) سپاه سامانیان شد. در خراسان و به این ترتیب جانشین ابومنصور محمد شد. در ۱۰ فوریه ۹۶۱، آلپ تگین به همراه وزیر خود ابوعبدالله محمد بن الشبلی به [[نیشابور|نیشاپور]] رسید. آلپ تگین همچنین نقش مهمی در انتصاب محمد بلعمی به عنوان وزیر ایفا کرد که بعدا با او متحد نزدیک شد.<ref name=":0"/>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* {{یادکرد وب |نشانی=http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=390 |عنوان=آلپ تکین |نویسنده=سیدعلی آل داود |ناشر=[[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]] |زبان= |accessdate=۱۳ ژوئن ۲۰۰۸ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071214224110/http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=390 |archivedate=۱۴ دسامبر ۲۰۰۷ |dead-url=yes}}
* {{یادکرد کتاب|نام=کلیفورد ادموند|نام خانوادگی=باسورث|عنوان=تاریخ غزنویان|پیوند نویسنده=کلیفورد ادموند باسورث|ترجمه= حسن انوشه|ناشر=انتشارات امیرکبیر|سال=۱۳۷۸}}
{{چپ‌چین}}
* {{Encyclopaedia Iranica | volume = 1 | fascicle = 9 | title = ALPTIGIN | last = Bosworth | first = C. E. | author-link = C. E. Bosworth | url = http://www.iranicaonline.org/articles/alptigin-tk | page = 898 }}
* {{cite book | title = Continuity in Iranian Identity: Resilience of a Cultural Heritage | year = 2010 | publisher = Routledge | last = Davaran | first = Fereshteh | pages = 1–288| isbn = 9781134018314 | url = https://books.google.com/books?id=qwd5AgAAQBAJ}}
{{پایان چپ‌چین}}

[[رده:امرای نظامی سامانی]]
[[رده:اهالی ولایت بلخ]]
[[رده:تاریخ آسیای مرکزی]]
[[رده:تاریخ ایران]]
[[رده:درگذشتگان ۳۵۲ (قمری)]]
[[رده:درگذشتگان ۹۶۳ (میلادی)]]
[[رده:زادگان سده ۱۰ (میلادی)]]
[[رده:شاهان غزنوی]]
[[رده:غلمان]]
[[رده:مردمان ترک سده ۱۰ (میلادی)]]
[[رده:والیان سامانی خراسان]]
[[رده:والیان سامانی غزنه]]