https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85_%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%84 2026-06-16T07:28:18Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.41.1 https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85_%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%84&diff=85242&oldid=prev 2024-07-17T11:03:28Z

<p>ابرابزار</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات خانواده سلطنتی|جاسازی‌کردن=&lt;!-- درصورت استفاده در یک جعبه اطلاعات دیگر yes بنویسید. درغیراینصورت، خالی بگذارید. --&gt;|نام=ابراهیم ینال|عنوان=حکمران موصل و اذربایجان|لقب=|بیشتر=&lt;!-- اگر realm تعریف شده باشد اما titletext تعریف نشده باشد، به صورت خودکار، مقدار مناسب را جایگزین آن می‌کند. --&gt;|تصویر=|اندازه تصویر=&lt;!-- می‌توانید از اعداد فارسی نیز استفاده کنید. --&gt;|زیرنویس تصویر=|دوران=|دودمان=[[سلجوقی]]|تاجگذاری=|نام کامل=|نام خانوادگی=|نام پسامرگ=|پیش از=|پس از=|نایب السلطنه=|زادروز=۱۰۰۰ م|زادگاه=|تاریخ درگذشت=۱۰۶۰ م|محل درگذشت=بغداد|تاریخ خاک‌سپاری=|آرامگاه=|همسر=[[اوکه خاتون]]|همسران=|شهبانو=|فرزندان=نامعلوم|همسر ۱=|همسر ۲=|همسر ۳=|همسر ۴=|همسر ۵=|همسر ۶=|همسر ۷=|هوو=|پدر خوانده=|پدر=[[یوسف بن سلجوق]]|مادر=|دین=[[اسلام]]، [[سنی]]|پیشه=|امضاء=|نوع امضاء=|پودمان=&lt;!-- برای فراخوانی الگوی دیگر --&gt;|تلفظ=}}<br /> &#039;&#039;&#039;ابراهیم اینال&#039;&#039;&#039; یا &#039;&#039;&#039;ابراهیم ینال&#039;&#039;&#039; برادر مادری [[طغرل‌بیگ|طغرل]]، از سران قدرتمند [[سلجوقیان|سلجوقی]] و فاتح قسمت اعظم متصرفات اولیهٔ آنان است. وی در جریان فتوحات، نقش سرداری لایق و جنگاور را ایفا نمود، که همواره در تاخت‌وتاز و محاصره و تصرف مناطق گوناگون بود و رهبری بسیاری از لشکرکشی‌های طغرل‌بیگ را بر عهده داشت که به همین سبب، نقش مهمی در گسترش قلمروی سلجوقیان ایفا کرد. لازم است ذکر شود که او خود را از مدعیان تخت سلجوقی می‌دانست و به همین دلیل بارها به مخالفت با [[آلپ ارسلان]] پرداخته بود.&lt;ref&gt;{{پک|کیوانی|ف=ابراهیم اینال|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == لشکرکشی‌ها و متصرفات ابراهیم ینال ==<br /> در ابتدای کار سلجوقیان، ابراهیم ینال، [[نیشابور]] را به وسیلهٔ دویست سوار و انجام رایزنی‌هایی، فتح کرد و در نخستین جمعهٔ پس از ورود به نیشابور، در [[مسجد جامع نیشابور (شهر کهن)|مسجد جامع]]، به نام طغرل خطبه خواند و مدتی بعد نیز، طغرل در میان استقبال بزرگان نیشابور وارد آن شهر شد و پس از اقامت در باغ شادیاخ، بر تخت سلطنت [[مسعود غزنوی]] تکیه زد.&lt;ref&gt;{{پک|بازورث|دران|دبلوا|راجرز|کاهن|لمبتون|هیلنبراند|۱۳۸۰|ک=سلجوقیان|ص=۷۹}}{{سخ}}{{پک|Bosworth|ف=Ṭoghri̊l (I) Beg|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en}}{{سخ}}{{پک|اقبال|۱۳۹۲|ک=تاریخ ایران از انقراض ساسانیان تا انقراض قاجاریه|ص=۱۷۲، ۱۹۰}}{{سخ}}{{پک|سرفراز|آورزمانی|۱۳۸۹|ک=سکه‌های ایران از آغاز تا دوران زندیه|ص=۲۰۸}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{پک|باسورث|۱۳۸۱|ک=تاریخ ایران کمبریج|ص=۲۸، ۳۰}}&lt;/ref&gt; برخی نیز تاریخ این حوادث را مصادف با سال ۲۹–۱۰۲۸ م می‌دانند.&lt;ref&gt;{{پک|The Editors of Encyclopaedia Britannica|1998|ف=Toghrïl Beg|ک=Encyclopædia Britannica|زبان=en}}&lt;/ref&gt; او در سال ۴۳۳ ه‍. ق به ری هجوم برد و خواستار اطاعت فرامرز از سلجوقیان شد اما فرامرز که حاضر به اطاعت از آنان نبود و قدرت هماوردی با سپاه ابراهیم را نیز نداشت، از ری خارج شد و ابراهیم نیز پس از تصرف [[ری]] و اصلاح امور آن، سرزمین‌های مجاور آن شهر را نیز به تصرف درآورد و پس از آن [[بروجرد]] را تسخیر کرد و سپس به سوی [[همدان]] لشکرکشی نمود. مصادف با لشکرکشی ابراهیم به [[همدان]]، [[ابوکالیجار گرشاسب]]، برادر فرامرز، بر همدان مسلط بود&lt;ref&gt;{{پک|باسورث|۱۳۸۱|ک=تاریخ ایران کمبریج|ص=۴۴}}&lt;/ref&gt; در سال ۴۳۴ ه‍. ق، طغرل بیک وارد ری شد&lt;ref&gt;{{پک|The Editors of Encyclopaedia Britannica|1998|ف=Toghrïl Beg|ک=Encyclopædia Britannica|زبان=en}}{{سخ}}{{پک|Bosworth|ف=Ṭoghri̊l (I) Beg|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en}}{{سخ}}{{پک|اشپولر|۱۳۶۹|ک=تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی|ص=۲۲۶}}&lt;/ref&gt; و ابراهیم ینال نیز با رها کردن تاخت و تازهای خود در مناطق ذکر شده، به منظور دیدار با طغرل، به سمت ری رهسپار شد و گرشاسب به همدان بازگشت. طغرل نیز در همین دوره، کلیه متصرفات ابراهیم ینال را — که مشتمل بر ری و سرزمین‌های ولایت [[ناحیه جبال|جبال]] بود — از او گرفت.&lt;ref&gt;{{پک|فروزانی|۱۳۹۴|ک=سلجوقیان از آغاز تا فرجام|ص=۹–۶۸}}{{سخ}}{{پک|اشپولر|۱۳۶۹|ک=تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی|ص=۲۳۱}}{{سخ}}{{پک|اقبال|۱۳۹۲|ک=تاریخ ایران از انقراض ساسانیان تا انقراض قاجاریه|ص=۲–۱۹۱}}{{سخ}}{{پک|باسورث|۱۳۸۱|ک=تاریخ ایران کمبریج|ص=۳۸، ۴۸}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> در بیان علت این اقدام طغرل دو فرضیه را مطرح نموده‌اند:&lt;ref&gt;{{پک|فروزانی|۱۳۹۴|ک=سلجوقیان از آغاز تا فرجام|ص=۶۹}}&lt;/ref&gt;<br /> # طغرل در جهت نیل به اهداف بلندمدت خویش، به ری و جبال — که از نظر جغرافیایی دارای ظرفیت مناسب و قابل اطمینانی به عنوان پایگاه مرکزی بودند — نیاز داشت.<br /> # رفتار نامناسب ابراهیم ینال و [[غز]]های همراهش در تسخیر شهرها به‌خصوص ویرانی ری و غارت شاپورخواست، مغایر با اهداف بلندمدت طغرل بود؛ زیرا او برای نیل به مقاصدش، نیاز به همراهی مردم و اهالی هر سرزمین داشت و قصد داشت از شکل‌گیری تصورات نامطلوب در رابطه با سلجوقیان تازه‌وارد جلوگیری کند و اقدامات ابراهیم و همراهانش می‌توانست اهداف او را دچار خدشهٔ جدی نماید، بنابراین متصرفات ابراهیم را از او گرفت.<br /> <br /> در سال ۴۳۶ ه‍. ق، گرشاسب دگربار به همدان بازگشت و پس از بیرون راندن کارگزاران طغرل از آن شهر، خطبهٔ سلطنت به نام او جاری شد. طغرل پس از وقوف بر این امر، در جهت برقراری تسلط دوباره بر آن ناحیه، به تکاپو افتاد و در پی آن ابراهیم ینال را در سال ۴۳۷ ه‍. ق، مأمور به فتح [[ناحیه جبال|جبال]] نمود. در جهت اجرای این فرمان، ابراهیم ینال رهسپار همدان شد و پس از فرار گرشاسب، آن شهر را تحت تسلط خویش درآورد.&lt;ref&gt;{{پک|فروزانی|۱۳۹۴|ک=سلجوقیان از آغاز تا فرجام|ص=۷۱}}{{سخ}}{{پک|Bosworth|ف=Ṭoghri̊l (I) Beg|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en}}{{سخ}}{{پک|اقبال|۱۳۹۲|ک=تاریخ ایران از انقراض ساسانیان تا انقراض قاجاریه|ص=۱۹۲}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> شخصی به نام ابوشوک، که بر بعضی از نواحی غربی ایران سلطه داشت، [[دینور (شهر باستانی)|دینور]] را با فرض حملهٔ ابراهیم ینال بدان شهر، ترک گفت و ابراهیم نیز با بهره‌گیری از فرصت موجود، بر دینور تاخت و آن را متصرف شد. ابراهیم اندک زمانی پس از بهبود اوضاع دینور، در تعقیب ابوشوک به سمت [[کرمانشاه]] لشکرکشی کرد، اما ابوشوک به سوی [[حلوان]] گریخت و ابراهیم ینال نیز پس از سلسله درگیری‌های خونبار با مدافعان کرمانشاه، در سال ۴۳۷ ه‍.ق توانست بر کرمانشاه تسلط یابد. ابراهیم در ادامه رهسپار حلوان شد و در طی مسیر خود بعضی از آبادی‌ها و دژهای موجود را به تصرف خویش درآورد تا سرانجام به حلوان رسید؛ اما پیش از آن، ابوشوک و مردم شهر، آنجا را ترک گفته بودند. بدین ترتیب ابراهیم بدون هیچ گونه مقاومت و درگیری، بدان شهر وارد شد و آن را غارت نمود.&lt;ref&gt;{{پک|فروزانی|۱۳۹۴|ک=سلجوقیان از آغاز تا فرجام|ص=۷۱}}{{سخ}}{{پک|اشپولر|۱۳۶۹|ک=تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی|ص=۲۲۸}}{{سخ}}{{پک|اقبال|۱۳۹۲|ک=تاریخ ایران از انقراض ساسانیان تا انقراض قاجاریه|ص=۱۹۲}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مهلهل، برادر و جانشین ابوشوک پس از مرگ او در سال ۴۳۸ ه‍. ق، کارگزار ابراهیم ینال، بدر بن طاهر را — که بر کرمانشاه تسلط داشت — از آن ناحیه راند و خود بر آن شهر حاکم شد. محمد، فرزند مهلهل، نیز در همان سال بر دینور دست یافت و از آن پس مناطق مذکور در میان دستان سعدی، فرزند ابوشوک — که به ابراهیم ینال ملحق شده بود — و عموها و عموزادگانش جابجا می‌شد. از سوی دیگر، ابراهیم نیز در سال ۴۳۹ ه‍. ق، با بهره‌گیری از نزاع میان سعدی و سایر افراد خاندانش، دگرباره بر متصرفات قبلی خویش دست یافت و همچنین دژها و آبادی‌های دیگری را نیز بر متصرفاتش افزود که پس از تسلط او به شهرزور، وسعت قلمرواش بیش از گذشته افزایش یافت.&lt;ref&gt;{{پک|فروزانی|۱۳۹۴|ک=سلجوقیان از آغاز تا فرجام|ص=۲–۷۱}}{{سخ}}{{پک|اشپولر|۱۳۶۹|ک=تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی|ص=۳۰–۲۲۹}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> البته از ویژگی‌های نزاع‌های ابراهیم ینال با گردنکشان نواحی مختلف، غارتگری‌ها و اعمال ناپسند او در این راه را بیان می‌دارند، که به‌طور ویژه توسط [[غز]]هایی که او را همراهی می‌کردند، صورت می‌پذیرفت و این اعمال را جزو میراث این دسته و از سنت‌های رایج در جنگ‌های [[قبیله]]‌ای می‌دانند، که یادگاری از دوران صحرانشینی غزها بود و همچنان آنان را همراهی می‌کرد.&lt;ref&gt;{{پک|فروزانی|۱۳۹۴|ک=سلجوقیان از آغاز تا فرجام|ص=۷۲}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == نخستین ورود منظم سلجوقیان به آناتولی ==<br /> از مدت‌ها قبل از سلطنت طغرل، [[ترکمن‌ها|ترکمانان]] حملات متعددی به سرزمین [[آناتولی]] یا [[امپراتوری بیزانس|روم شرقی]]، بیزانس، داشتند اما در دورهٔ سلطنت او و برای نخستین بار در سال ۴۴۰ ه‍. ق، ترکمانان به سرکردگی ابراهیم ینال، بخش‌هایی از روم شرقی را آماج حملات خود قرار دادند.&lt;ref&gt;{{پک|The Editors of Encyclopaedia Britannica|1998|ف=Toghrïl Beg|ک=Encyclopædia Britannica|زبان=en}}&lt;/ref&gt; زمانی که گروهی از غزها تصمیم گرفتند که به قلمرو ابراهیم ینال وارد شوند، ابراهیم به این بهانه که سرزمین‌های تحت تصرف او ظرفیت سکونت آنان را ندارد، [[غز]]ها را در جهت کسب غنیمت و [[جهاد]] در راه خدا، برای حمله به روم شرقی تحریص و دعوت نمود و وعدهٔ همراهی خود در این راه را به آنان داد. در نتیجه غزها، به سمت سرزمین روم گسیل شدند و ابراهیم ینال نیز به دنبال آنان رهسپار آن نواحی شد. آنان پس از وصول بدان مناطق، در نبردهای سختی که با سپاهیان پرتعداد رومی و اهالی [[آبخاز]] در مناطقی همچون ملازگرد (منازکرت)، ارزن روم (ارزنه‌الروم)، قالیقلا و طرابوزان داشتند، پس از تحمل شکست‌ها و کسب پیروزی‌هایی، سرانجام به همراه ابراهیم ینال، موفق به کسب پیروزی نهایی شدند و در طی آن بسیاری از رومیان در این کارزار کشته، اسیر یا متواری شدند.&lt;ref&gt;{{پک|اشپولر|بازورث|سومر|کاهن|مینورسکی|۱۳۸۵|ک=ترکان در ایران|ص=۱۷}}&lt;/ref&gt; در طی این نبردها، بسیاری از پاتریک‌ها در کنار قاریط، پادشاه آبخاز، به اسارت درآمدند.&lt;ref&gt;{{پک|باسورث|۱۳۸۱|ک=تاریخ ایران کمبریج|ص=۵۰–۴۹}}&lt;/ref&gt; پس از این رخدادها، ابراهیم ینال با دست‌اندازی بر مناطق متعدد در سرزمین [[روم]]، توانست حتی تا فاصلهٔ پانزده روزه از پایتخت سرزمین روم یعنی [[قسطنطنیه]]، پیشروی کند. همچنین پس از نبردهای مذکور، مهاجمان توانستند مقدار زیادی از مردمان آن نواحی را به همراه چهارپایان، اموال و تجهیزات جنگی به چنگ آورند.&lt;ref&gt;{{پک|فروزانی|۱۳۹۴|ک=سلجوقیان از آغاز تا فرجام|ص=۳–۷۲}}{{سخ}}{{پک|ستار زاده|۱۳۸۶|ک=سلجوقیان|ص=۴۹}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> مدتی بعد، طغرل امارت سنجار، [[موصل]] و نواحی اطراف آن را به ابراهیم ینال محول کرد و خود در اواخر سال ۴۴۹ ه‍.ق به [[بغداد]] مراجعت نمود.&lt;ref&gt;{{پک|فروزانی|۱۳۹۴|ک=سلجوقیان از آغاز تا فرجام|ص=۸۰}}{{سخ}}{{پک|حلمی|۱۳۹۰|ک=دولت سلجوقیان|ص=۲۱}}{{سخ}}{{پک|اقبال|۱۳۹۲|ک=تاریخ ایران از انقراض ساسانیان تا انقراض قاجاریه|ص=۱۹۶}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == رویارویی طغرل و ابراهیم ینال ==<br /> === منشأ اختلافات و نخستین درگیری ===<br /> در نظام مبتنی بر کوچ‌نشینیِ [[مردمان ترک|ترکانِ]] [[آسیای مرکزی]]، [[خاقان]]، رهبر ترکان، از اختیارات نامحدود برخوردار نبود؛ اما پس از تسلط [[سلجوقیان]] بر ایران و آشنایی طغرل با قدرت مطلقهٔ پادشاهی، او این امر نظام را باب میل خود یافته و مایل به قبول اشخاصی هم‌پایهٔ خود نبود و دیگر بزرگان را همچون افراد تحت فرمان خویش به‌شمار می‌آورد. ابراهیم ینال که سرکردگی عده‌ای از [[ترکمن‌ها|ترکمانان]]، ینالیان، را بر عهده داشت و به واسطهٔ همین نیرو، نقش برجسته‌ای را در موفقیت‌های سلجوقیان ایفا می‌کرد و نیز تلاش‌های فراوانی در جهت گسترش قلمرو سلجوقیان در غرب [[ایران]] و هجوم به [[آسیای صغیر]] را کرده شده‌بود، تاب تکروی‌ها و فردگرایی‌های طغرل را نداشت و به همین علت از فرمان طغرل در سال ۴۴۱ ه‍.ق مبنی بر واگذاری [[همدان]] و دژهای مستقر در [[ناحیه جبال|جبال]] به او، تمرد نمود و وزیر خود ابوعلی را — که مظنون به ایجاد توطئه میان او و طغرل در جهت ایجاد کدورت میان‌شان بود — به شدت تأدیب نمود و سپس به نبردی سخت با طغرل دست یازید که متحمل شکست شد و از برابر طغرل متواری شد و قلمرواش تحت تسلط طغرل قرار گرفت. ابراهیم با پناه جستن در دژ [[قلعه سرماج|سرماج]]، واقع در سرزمین جبال، به تمرد و عصیان خویش بر ضد برادر ادامه داد اما با محاصرهٔ چهار روزهٔ دژ توسط سربازان پرشمار طغرل، سرانجام دژ فتح، و ابراهیم تسلیم شد. با وصول ابراهیم به طغرل، او مورد محبت طغرل قرار گرفت و بسیاری از متصرفاتش بدو بازگردانده، و نیز در مراجعت به سرزمین‌های تیول خود یا خدمت در رکاب طغرل، مختار شد که او دومین گزینه را برگزید.&lt;ref&gt;{{پک|فروزانی|۱۳۹۴|ک=سلجوقیان از آغاز تا فرجام|ص=۳–۸۲}}{{سخ}}{{پک|حلمی|۱۳۹۰|ک=دولت سلجوقیان|ص=۱۹}}{{سخ}}{{پک|ستار زاده|۱۳۸۶|ک=سلجوقیان|ص=۴۸}}{{سخ}}{{پک|اقبال|۱۳۹۲|ک=تاریخ ایران از انقراض ساسانیان تا انقراض قاجاریه|ص=۱۹۳}}{{سخ}}{{پک|باسورث|۱۳۸۱|ک=تاریخ ایران کمبریج|ص=۴۸}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === افزایش اقتدار ابراهیم ینال ===<br /> پس از سال ۴۴۱ ه‍. ق، ابراهیم ینال با خدمات ارزشمندی که در رکاب طغرل انجام داد، وجاهت زیادی کسب کرد. سند این مدعا را روایتی می‌دانند بدین مضمون که در هنگام محاصرهٔ [[جزیرهٔ ابن عمر]] توسط طغرل در سال ۴۴۸ ه‍. ق، ابراهیم پس از پیوستن به طغرل، به سرزنش [[عمیدالملک کندری]] در باب رفتار احترام‌آمیز و محافظه‌کارانهٔ او پرداخت و عمیدالملک نیز در پاسخ او گفت: دیگر تو خود هر چه خواهی کن که نایب سلطانی. این سخن نمایانگر درجهٔ مقام و مرتبت ابراهیم در آن زمان است که در حد قائم مقام طغرل بوده است.&lt;ref&gt;{{پک|فروزانی|۱۳۹۴|ک=سلجوقیان از آغاز تا فرجام|ص=۸۳}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === بروز دوبارهٔ درگیری و سرانجام ابراهیم ینال ===<br /> در سال ۴۵۰ ه‍. ق، ابراهیم به قصد جبال، [[موصل]] را ترک گفت. طغرل با تصور این حرکت به عنوان اقدامی عصیانگرانه علیه خود، بازگشت او به بغداد را خواستار شد و خلیفه نیز در این باب به نگارش نامه‌ای به ابراهیم اقدام نمود که در نتیجه ابراهیم به نزد طغرل مراجعت کرد و علاوه بر استقبال عمیدالملک کندری از او، خلعتی از جانب خلیفه نیز دریافت نمود.&lt;ref&gt;{{پک|اقبال|۱۳۹۲|ک=تاریخ ایران از انقراض ساسانیان تا انقراض قاجاریه|ص=۱۹۶}}&lt;/ref&gt; در هنگام ترک موصل توسط ابراهیم، ارسلان بساسیری و قریش بن بدران، بر آن منطقه مسلط شدند. طغرل نیز به دلیل روانه شدن اکثر سربازانش به سرزمین‌شان به علت فرارسیدن [[نوروز]]، تنها دوهزار سوارِ تحت فرمان داشت که پس از آگاهی از موضوع، به سمت موصل حرکت کرد اما پیش از وی، ارسلان و قریش، آن منطقه را ترک کرده‌بودند. طغرل با هدف تعقیب آنان، روانهٔ [[نصیبین]] شد اما در این بین، ابراهیم از همراهی با او امتناع کرد و عازم همدان شده و در رمضان ۴۵۰ ه‍. ق، بدان شهر وارد شد. طبق روایات، مصریان با او ارتباط برقرار کرده‌بودند و بساسیری نیز او را به طمع تاج و تخت گرفتار ساخته‌بود. طغرل در پی ابراهیم به همدان رسید اما به علت لشکریان فراوانی که در اختیار ابراهیم بود و همچنین همراهی محمد و احمد، برادرزادگان ابراهیم و پسران ارتاش، با او و همچنین اندک بودن یاران خود، با صرف نظر از رویارویی، به ری مراجعت کرد و با نامه‌نگاری و برقراری ارتباط با آلب ارسلان، یاقوتی و [[قاورد]]، برادرزادگانش و پسران چغری، از آنان استمداد طلبید. آنان نیز در پاسخ، با لشکری انبوه به طغرل پیوستند و در نتیجه در نوزدهم [[جمادی‌الثانی]] ۴۵۱ ه‍. ق، در نزدیکی ری میان طغرل و ابراهیم نبردی واقع شد که به شکست ابراهیم و اسارت او توسط آلب ارسلان و همچنین گرفتاری برادرزادگانش منجر شد. ابراهیم به طغرل تحویل داده شد و در همان روز به دستور او توسط زهِ کمان خفه شده و به قتل رسید و برادرزادگان وی نیز کشته شدند.&lt;ref&gt;{{پک|فروزانی|۱۳۹۴|ک=سلجوقیان از آغاز تا فرجام|ص=۴–۸۳}}{{سخ}}{{پک|حلمی|۱۳۹۰|ک=دولت سلجوقیان|ص=۲۱}}{{سخ}}{{پک|ستار زاده|۱۳۸۶|ک=سلجوقیان|ص=۴۸، ۳–۵۲}}{{سخ}}{{پک|اشپولر|بازورث|سومر|کاهن|مینورسکی|۱۳۸۵|ک=ترکان در ایران|ص=۱۹}}{{سخ}}{{پک|The Editors of Encyclopaedia Britannica|1998|ف=Toghrïl Beg|ک=Encyclopædia Britannica|زبان=en}}{{سخ}}{{پک|اقبال|۱۳۹۲|ک=تاریخ ایران از انقراض ساسانیان تا انقراض قاجاریه|ص=۱۹۶}}{{سخ}}{{پک|باسورث|۱۳۸۱|ک=تاریخ ایران کمبریج|ص=۵۰}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == تبارنامهٔ سلجوقیان ==<br /> {{تبارنامه سلجوقیان}}<br /> <br /> == پانویس ==<br /> <br /> === ارجاعات ===<br /> {{پانویس|۲}}<br /> <br /> === منابع ===<br /> * {{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی = کیوانی| نام = مجدالدین| پیوند نویسنده = | ویراستار = [[سید محمد کاظم موسوی بجنوردی|سید محمدکاظم موسوی بجنوردی]] | مقاله = ابراهیم اینال| دانشنامه = [[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]] | جلد = دوم| عنوان جلد = آل رشید-ابن ازرق| سال = ۱۳۸۰ | ناشر = [[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]] | مکان = تهران | شابک =}}<br /> * {{یادکرد کتاب|عنوان=ترکان در ایران|نام خانوادگی=اشپولر|نام خانوادگی۲=بازورث|نام خانوادگی۳=سومر|نام خانوادگی۴=کاهن|نام خانوادگی۵=مینورسکی|ترجمه=یعقوب آژند|سال=۱۳۸۵|ناشر=انتشارات مولی|مکان=تهران|}}<br /> * {{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی|نام خانوادگی=اشپولر|نام=برتولد|پیوند نویسنده=برتولد اشپولر|ترجمه=مریم میراحمدی|سال=۱۳۶۹|ناشر=شرکت انتشارات علمی و فرهنگی|مکان=تهران|}}<br /> * {{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ ایران از انقراض ساسانیان تا انقراض قاجاریه|نام خانوادگی=اقبال|نام=عباس|ناشر=انتشارات دبیر|سال=۱۳۹۲|شابک=|مکان=تهران|}}<br /> * {{یادکرد کتاب|عنوان=سلجوقیان|نام خانوادگی=بازورث|نام=ک. ا|نام خانوادگی۲=دران|نام خانوادگی۳=دبلوا|نام خانوادگی۴=راجرز|نام خانوادگی۵=کاهن|نام خانوادگی۶=لمبتون|نام خانوادگی۷=هیلنبراند|ترجمه=یعقوب آژند|سال=۱۳۸۰|ناشر=انتشارات مولی|مکان=تهران|}}<br /> * {{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ ایران کمبریج|نام خانوادگی=باسورث|نام=ک. ا|ترجمه=حسن انوشه|سال=۱۳۸۱|ناشر=انتشارات امیرکبیر|مکان=تهران|}}<br /> * {{یادکرد کتاب|عنوان=دولت سلجوقیان|نام خانوادگی=حلمی|نام=احمد کمال الدین|ترجمه=عبدالله ناصری طاهری|سال=۱۳۹۰|ناشر=پژوهشگاه حوزه و دانشگاه|مکان=تهران|}}<br /> * {{یادکرد کتاب|عنوان=سلجوقیان|نام خانوادگی=ستار زاده|نام=ملیحه|ناشر=سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی|سال=۱۳۸۶|شابک=|مکان=تهران|}}<br /> * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=سرفراز|نام=علی‌اکبر|نام خانوادگی۲=آورزمانی|نام۲= فریدون|عنوان=سکه‌های ایران از آغاز تا دوران زندیه|سال=۱۳۸۹|ناشر=سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی|مکان=تهران}}<br /> * {{یادکرد کتاب|عنوان=سلجوقیان از آغاز تا فرجام|نام خانوادگی=فروزانی|نام=ابوالقاسم|ناشر=سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی|سال=۱۳۹۴|شابک=|مکان=تهران|}}<br /> <br /> {{چپ‌چین}}<br /> * {{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی =Bosworth| نام =C.E| پیوند نویسنده =کلیفورد ادموند باسورث| مقاله =Ṭoghri̊l (I) Beg| دانشنامه =Encyclopaedia of Islam| ویرایش =Second| جلد=X| سال =| ناشر =| مکان =| شابک = | صفحه =54-553| زبان =en}}<br /> * {{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی =The Editors of Encyclopaedia Britcannica| مقاله =Toghrïl Beg| دانشنامه =Encyclopædia Britannica| ویرایش = | جلد= | سال =1998| ناشر = | مکان = | شابک = | صفحه = | نشانی =https://www.britannica.com/biography/Toghril-Beg| نشانی بایگانی = |تاریخ بایگانی = | زبان =en}}<br /> {{پایان چپ‌چین}}<br /> <br /> [[رده:جنگ‌های بیزانس و سلجوقیان]]<br /> [[رده:درگذشتگان ۱۰۶۰ (میلادی)]]<br /> [[رده:سردارهای سلجوقیان]]<br /> [[رده:سلجوقیان]]</div>

Shahroudi