ابن‌عطیه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: − رده:فقیهان سنی مالکی، + رده:فقیهان مالکی (هات‌کت)

2024-01-15T03:22:13Z

− رده:فقیهان سنی مالکی، + رده:فقیهان مالکی (هات‌کت)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ ژانویهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۳:۲۲
خط ۴۰:		خط ۴۰:
	[[رده:زادگان ۱۰۸۸ (میلادی)]]		[[رده:زادگان ۱۰۸۸ (میلادی)]]
	[[رده:زادگان ۴۸۵ (قمری)]]		[[رده:زادگان ۴۸۵ (قمری)]]
	[[رده:فقیهان ~~سنی~~ مالکی]]		[[رده:فقیهان مالکی]]
	[[رده:قاضی‌های دوره مرابطون]]		[[رده:قاضی‌های دوره مرابطون]]
	[[رده:قاضی‌های سده ۱۲ (میلادی)]]		[[رده:قاضی‌های سده ۱۲ (میلادی)]]

Shahroudi: Shahroudi صفحهٔ ابن عطیه را به ابن‌عطیه که تغییرمسیر بود منتقل کرد

2024-01-15T03:13:34Z

Shahroudi صفحهٔ ابن عطیه را به ابن‌عطیه که تغییرمسیر بود منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۱۵ ژانویهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۳:۱۳
(بدون تفاوت)

Shahroudi: /* پانویس */

2023-03-15T01:25:28Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۰۱:۲۵
خط ۳۱:		خط ۳۱:
	* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=فرجامی\|نام۱=اعظم\|تاریخ=۱۳۸۹\|عنوان=روش‌شناسی تفسیر ابن عطیه\|پیوند=http://ensani.ir/file/download/article/20121209085414-9422-21.pdf\|ژورنال=پژوهشنامه علوم قران\|دوره=دوم\|شماره=هفتم\|صفحات=۱۳۳–۱۵۲}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=فرجامی\|نام۱=اعظم\|تاریخ=۱۳۸۹\|عنوان=روش‌شناسی تفسیر ابن عطیه\|پیوند=http://ensani.ir/file/download/article/20121209085414-9422-21.pdf\|ژورنال=پژوهشنامه علوم قران\|دوره=دوم\|شماره=هفتم\|صفحات=۱۳۳–۱۵۲}}
	* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=هیئت تحریریه\|نام=\|پیوند نویسنده=\|مقاله=ابن‌عطیه، ابومحمد\|دانشنامه=[[دایرةالمعارف بزرگ اسلامی]]\|عنوان جلد=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|سال=۱۳۶۷\|ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]\|مکان=تهران\|پیوند مدخل=http://lib.eshia.ir/23022/4/1525\|کوشش=موسوی بجنوری، محمدکاظم\|شابک=‎۹-۶۶-۷۰۲۵-۹۶۴-۹۸۷\|شابک نادرست=بله}}		* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=هیئت تحریریه\|نام=\|پیوند نویسنده=\|مقاله=ابن‌عطیه، ابومحمد\|دانشنامه=[[دایرةالمعارف بزرگ اسلامی]]\|عنوان جلد=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|سال=۱۳۶۷\|ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]\|مکان=تهران\|پیوند مدخل=http://lib.eshia.ir/23022/4/1525\|کوشش=موسوی بجنوری، محمدکاظم\|شابک=‎۹-۶۶-۷۰۲۵-۹۶۴-۹۸۷\|شابک نادرست=بله}}

			{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=بله\|نیازمند تصویر=بله\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=تاحدودی\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}

	[[رده:اسلام‌شناسان مسلمان سده ۱۲ (میلادی)]]		[[رده:اسلام‌شناسان مسلمان سده ۱۲ (میلادی)]]

Shahroudi در ‏۱۵ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۰۱:۲۴

2023-03-15T01:24:49Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۰۱:۲۴
خط ۲:		خط ۲:

	== نام و تبار ==		== نام و تبار ==
	ابومحمد عبدالحق بن عطیه غرناطی که به اختصار ابن عطیه اندلسی نیز شناخته می‌شود، یکی از [[تفسیر قرآن\|مفسران]] مشهور [[سنی\|اهل سنت]] در سده ششم ه‍.ق است.<ref>{{پک\|1=فرجامی\|2=۱۳۸۹\|ف=روش‌شناسی تفسیر ابن عطیه\|ک=پژوهشنامه علوم و معارف قرآنی}}</ref> ~~دانشنامه~~ بزرگ ~~اسلامی،~~ نام کامل او را عبدالحق بن غالب بن عبدالرحمان بن غالب محاربی گزارش می‌کند. عطیه، یکی از اجداد اوست که به اندلس مهاجرت کرده بود. نسب ابن‌عطیه، به تیره محارب از بنی مضر می‌رسد. خاندان او اهل علم و ادب بودند. پدر بزرگ او را یکی از عالمان اندلس گزارش کرده‌اند.<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref>		ابومحمد عبدالحق بن عطیه غرناطی که به اختصار ابن عطیه اندلسی نیز شناخته می‌شود، یکی از [[تفسیر قرآن\|مفسران]] مشهور [[سنی\|اهل سنت]] در سده ششم ه‍.ق است.<ref>{{پک\|1=فرجامی\|2=۱۳۸۹\|ف=روش‌شناسی تفسیر ابن عطیه\|ک=پژوهشنامه علوم و معارف قرآنی}}</ref> ''[[دایرةالمعارف بزرگ اسلامی]]''، نام کامل او را عبدالحق بن غالب بن عبدالرحمان بن غالب محاربی گزارش می‌کند. عطیه، یکی از اجداد اوست که به اندلس مهاجرت کرده بود. نسب ابن‌عطیه، به تیره محارب از بنی مضر می‌رسد. خاندان او اهل علم و ادب بودند. پدر بزرگ او را یکی از عالمان [[اندلس]] گزارش کرده‌اند.<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref>

	در منابع دیگر، از مفسر دیگری با نام ابومحمد عبدالله بن عطیة بن عبدالله بن حبیب (د ۲۴ شوال ۳۸۳ق‌/۱۲ دسامبر ۹۹۳م) ملقب به ابن‌عطیه یاد شده است که منابع برای آنکه وی با ابن‌عطیه مشهور، دچار خلط و اشتباه نشود، لقب متاخر را به او داده‌اند و در ضمن آن، به ابن‌عطیه اندلسی، لقب قدیم را داده‌اند.<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref>		در منابع دیگر، از مفسر دیگری با نام [[ابومحمد عبدالله بن عطیة بن عبدالله بن حبیب]] (د ۲۴ شوال ۳۸۳ق‌/۱۲ دسامبر ۹۹۳م) ملقب به ابن‌عطیه یاد شده است که منابع برای آنکه وی با ابن‌عطیه مشهور، دچار خلط و اشتباه نشود، لقب متاخر را به او داده‌اند و در ضمن آن، به ابن‌عطیه اندلسی، لقب قدیم را داده‌اند.<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref>

	== سرگذشت ==		== سرگذشت ==
	موطن ابن عطیه را غرناطه گزارش کرده‌اند. سال ولادتش نیز توسط دایرةالمعارف بزرگ ~~اسلامی،~~ سال ۴۸۱ ه‍.ق عنوان شده است. پدرش نخستین استاد او بود که در شکل‌گیری شخصیت علمی وی، نقش بسزایی داشت.<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref> وی در عصر [[مرابطون\|مرابطین]] در [[اندلس]] زندگی می‌کرد و در جنگ‌های حکومت با دولت‌های دیگر، به عنوان سرباز مشارکت داشت. همین امر سبب شده است تا جنبه [[جهاد]] در تفسیر او با تأکید بیشتری مورد توجه قرار گیرد.<ref>{{پک\|1=فرجامی\|2=۱۳۸۹\|ف=روش‌شناسی تفسیر ابن عطیه\|ک=پژوهشنامه علوم و معارف قرآنی}}</ref> با این وجود، ارتباط او با حکومت مرابطون در دوران جوانی‌اش را خوب توصیف نکرده‌اند. به‌طور مشخص، او در سال ۵۰۳ ه‍.ق مصادف با ۱۱۰۹ م، به مرز طَلَبیره رفته و در جنگ با مسیحیان مشارکت داشته است.<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref> با توجه به اجازه‌نامه‌های او در خصوص نقل روایت، احتمال داده می‌شود او در طول مسیر حرکت سپاهیان حکومت، از عالمان شهرهای مختلف استفاده کرده است.<ref>{{پک\|1=فرجامی\|2=۱۳۸۹\|ف=روش‌شناسی تفسیر ابن عطیه\|ک=پژوهشنامه علوم و معارف قرآنی}}</ref><ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref> گزارش شده است که وی در سال ۵۱۴ به مرسیه سفری داشته است و مدتی را در نزد ابوعلی ابن سکرة صدفی قرائت حدیث می‌کرد.<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref>		موطن ابن عطیه را [[غرناطه]] گزارش کرده‌اند. سال ولادتش نیز توسط ''دایرةالمعارف بزرگ اسلامی''، سال ۴۸۱ ه‍.ق عنوان شده است. پدرش نخستین استاد او بود که در شکل‌گیری شخصیت علمی وی، نقش بسزایی داشت.<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref> وی در عصر [[مرابطون\|مرابطین]] در [[اندلس]] زندگی می‌کرد و در جنگ‌های حکومت با دولت‌های دیگر، به عنوان سرباز مشارکت داشت. همین امر سبب شده است تا جنبه [[جهاد]] در تفسیر او با تأکید بیشتری مورد توجه قرار گیرد.<ref>{{پک\|1=فرجامی\|2=۱۳۸۹\|ف=روش‌شناسی تفسیر ابن عطیه\|ک=پژوهشنامه علوم و معارف قرآنی}}</ref> با این وجود، ارتباط او با حکومت مرابطون در دوران جوانی‌اش را خوب توصیف نکرده‌اند. به‌طور مشخص، او در سال ۵۰۳ ه‍.ق مصادف با ۱۱۰۹ م، به مرز طَلَبیره رفته و در جنگ با مسیحیان مشارکت داشته است.<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref> با توجه به اجازه‌نامه‌های او در خصوص نقل روایت، احتمال داده می‌شود او در طول مسیر حرکت سپاهیان حکومت، از عالمان شهرهای مختلف استفاده کرده است.<ref>{{پک\|1=فرجامی\|2=۱۳۸۹\|ف=روش‌شناسی تفسیر ابن عطیه\|ک=پژوهشنامه علوم و معارف قرآنی}}</ref><ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref> گزارش شده است که وی در سال ۵۱۴ به مرسیه سفری داشته است و مدتی را در نزد ابوعلی ابن سکرة صدفی قرائت حدیث می‌کرد.<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref>

	حضور او در جنگ‌ها، سبب شد تا حاکمان مرابطی به او خوش‌بین باشند و وی را به خود نزدیک کنند. او در نبرد علی مسیحیان در سرقسطه، همراه امیر بود. جنگ‌های بعدی سبب نزدیکی بیشتر او به حکومت مرابطون شد. ابن ابار نیز گزارش می‌کند که ابن‌عطیه در بسیاری از جنگ‌های مرابطون مشارکت داشته است. علاوه بر حضور مستقیم، به خدمت گرفتن نفوذ اجتماعی و سخنوری او نیز در جنگ‌ها مؤثر بود. در محرم ۵۲۹ ه‍. ق، او به قضاوت در شهر مریه گمارده شد. زرکشی گزارش می‌کند که پس از این انتصاب بود که به وی از جانب برخی از مردم، اتهام زندیق بودن به او زده شد. با این وجود برخی منابع هم عصر او، از وی با عنوان وزیر یاد کرده‌اند که احتمالاً، به معنای کاتبی باشد که اختیاراتی نیز از جانب سلطان داشته است. کمی بعد و به سال ۵۴۱ ه‍. ق، ابن عطیه به قضاوت مرسیه منصوب شد و راهی آنجا شد؛ اما از ورود او به شهر جلوگیری شد و مجبور شد تا بازگردد.<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref>		حضور او در جنگ‌ها، سبب شد تا حاکمان مرابطی به او خوش‌بین باشند و وی را به خود نزدیک کنند. او در نبرد علی مسیحیان در سرقسطه، همراه امیر بود. جنگ‌های بعدی سبب نزدیکی بیشتر او به حکومت مرابطون شد. ابن ابار نیز گزارش می‌کند که ابن‌عطیه در بسیاری از جنگ‌های مرابطون مشارکت داشته است. علاوه بر حضور مستقیم، به خدمت گرفتن نفوذ اجتماعی و سخنوری او نیز در جنگ‌ها مؤثر بود. در محرم ۵۲۹ ه‍. ق، او به قضاوت در شهر مریه گمارده شد. زرکشی گزارش می‌کند که پس از این انتصاب بود که به وی از جانب برخی از مردم، اتهام زندیق بودن به او زده شد. با این وجود برخی منابع هم عصر او، از وی با عنوان وزیر یاد کرده‌اند که احتمالاً، به معنای کاتبی باشد که اختیاراتی نیز از جانب سلطان داشته است. کمی بعد و به سال ۵۴۱ ه‍. ق، ابن عطیه به قضاوت مرسیه منصوب شد و راهی آنجا شد؛ اما از ورود او به شهر جلوگیری شد و مجبور شد تا بازگردد.<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref>
خط ۱۵:		خط ۱۵:

	== جایگاه علمی و سیاسی ==		== جایگاه علمی و سیاسی ==
	او را از دانشمندان، مفسران و محدثان مالکی مذهب گزارش کرده‌اند که از رجال سیاسی زمان خود محسوب می‌شد. او در دهه پایانی سده ۵ ه‍. ق، از جمعی از مشایخ غرناطه، استماع حدیث می‌کرد و چندین اجازه دریافت کرده بود. از میان اساتید او که وی از آنها اجازه نقل حدیث دریافت کرده بود، می‌توان به ابوعلی حسین بن محمد غسانی، ابومحمد عبدالعزیز ابن عبدالوهاب قیروانی و ابوعبدالله محمد بن علی تغلبی اشاره کرد. دیگر کسانی که او از آنها اجازه دریافت کرده بود، ابوعبدالله محمد بن عمر بن ابی عصافیر و ابوبحر سفیان بن عاصی اسدی بود. وی در سفرش به قرطبه، از ابوالقاسم ابن نحاس و احتمالاً از ابومحمد ابن عتاب نیز اجازه گرفت. او همچنین به سال ۵۱۱ ه‍.ق به اشبیلیه رفت و در آنجا از ابوالقاسم حسن بن عمر هوزنی اجازه گرفت.<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref>		او را از دانشمندان، مفسران و محدثان [[مالکی]] مذهب گزارش کرده‌اند که از رجال سیاسی زمان خود محسوب می‌شد. او در دهه پایانی سده ۵ ه‍. ق، از جمعی از مشایخ غرناطه، [[استماع حدیث]] می‌کرد و چندین اجازه دریافت کرده بود. از میان اساتید او که وی از آنها اجازه نقل حدیث دریافت کرده بود، می‌توان به ابوعلی حسین بن محمد غسانی، ابومحمد عبدالعزیز ابن عبدالوهاب قیروانی و ابوعبدالله محمد بن علی تغلبی اشاره کرد. دیگر کسانی که او از آنها اجازه دریافت کرده بود، ابوعبدالله محمد بن عمر بن ابی عصافیر و ابوبحر سفیان بن عاصی اسدی بود. وی در سفرش به قرطبه، از ابوالقاسم ابن نحاس و احتمالاً از ابومحمد ابن عتاب نیز اجازه گرفت. او همچنین به سال ۵۱۱ ه‍.ق به اشبیلیه رفت و در آنجا از ابوالقاسم حسن بن عمر هوزنی اجازه گرفت.<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref>

	ابن عطیه را به عنوان یک ~~علام~~ جامع‌الاطراف دانسته‌اند. هرچند او به حدیث و تفسیر مشهور است اما در ~~فقه،~~ اصول و فنون ادبی نیز تبحر داشته است. از میان شاگردان او می‌توان به ابن‌خیر اشبیلی، ابن‌حبیش و ابن ابی‌جمره اشاره کرد.<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref>		ابن عطیه را به عنوان یک عالم جامع‌الاطراف دانسته‌اند. هرچند او به [[حدیث]] و [[تفسیر]] مشهور است اما در [[فقه]]، [[اصول فقه\|اصول]] و فنون ادبی نیز تبحر داشته است. از میان شاگردان او می‌توان به ابن‌خیر اشبیلی، ابن‌حبیش و ابن ابی‌جمره اشاره کرد.<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref>

	== آثار ==		== آثار ==
	کتاب تفسیری ''[[المحرز الوجیزه\|المحرز الوجیزه فی تفسیر الکتاب العزیز]]''، از جمله آثار تفسیری اوست که [[تفسیر روایی\|تفسیری روایی]] محسوب می‌شود.<ref>{{پک\|1=فرجامی\|2=۱۳۸۹\|ف=روش‌شناسی تفسیر ابن عطیه\|ک=پژوهشنامه علوم و معارف قرآنی}}</ref> این کتاب مهم‌ترین اثر به جا مانده از اوست که یکی از مهم‌ترین تفاسیر سده ۶ ه‍.ق محسوب می‌شود. تاریخ تألیف این اثر، پیش از سال ۵۲۹ ه‍.ق بود. با توجه به رقابت این تفسیر در مغرب و تفسیر الکشاف اثر جارالله زمخشری معتزلی در مشرق، سبب شد تا اهل تفسیر به مقایسه این دو اثر بپردازند. ابن تیمیه در این مقایسه، تفسیر ابن عطیه را به جهت پیروی بیشتر از سنت و دوری از بدعت، ستوده است. در این تفسیر، به اختلافات قرائت، به صورت مشروح پرداخته شده است. این اثر در ~~قاهره،~~ قطر و ~~بیروت،~~ بارها به چاپ رسیده و چندین نسخه خطی از آن گزارش شده است.<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref>		کتاب تفسیری ''[[المحرز الوجیزه\|المحرز الوجیزه فی تفسیر الکتاب العزیز]]''، از جمله آثار تفسیری اوست که [[تفسیر روایی\|تفسیری روایی]] محسوب می‌شود.<ref>{{پک\|1=فرجامی\|2=۱۳۸۹\|ف=روش‌شناسی تفسیر ابن عطیه\|ک=پژوهشنامه علوم و معارف قرآنی}}</ref> این کتاب مهم‌ترین اثر به جا مانده از اوست که یکی از مهم‌ترین تفاسیر سده ۶ ه‍.ق محسوب می‌شود. تاریخ تألیف این اثر، پیش از سال ۵۲۹ ه‍.ق بود. با توجه به رقابت این تفسیر در مغرب و تفسیر ''[[الکشاف]]'' اثر [[جارالله زمخشری]] [[معتزله\|معتزلی]] در مشرق، سبب شد تا اهل تفسیر به مقایسه این دو اثر بپردازند. ابن تیمیه در این مقایسه، تفسیر ابن عطیه را به جهت پیروی بیشتر از سنت و دوری از بدعت، ستوده است. در این تفسیر، به اختلافات قرائت، به صورت مشروح پرداخته شده است. این اثر در [[قاهره]]، [[قطر]] و [[بیروت]]، بارها به چاپ رسیده و چندین نسخه خطی از آن گزارش شده است.<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref>

	دیگر اثر او را فهرس یا ~~البر نامج~~ گزارش کرده‌اند که در آن، سی تن از مشایخ وی ذکر شده‌اند. ابن عطیه در این اثر، پس از بیان نام مشایخ خود، شرح زندگانی مختصری از آنان ارائه کرده و نحوه استفاده و مرویات خود از آنان را به تفصیل گزارش می‌کند. ابن عطیه این اثر را به سال ۵۳۳ ه‍.ق به پایان رسانده است. این اثر وی، از جهت تاریخی، رجال‌شناسی و کتاب‌شناسی حائز اهمیت است. غیر از این اثر، چندین شعر از او را دیگر منابع چون ابن‌خاقان و ضبی گزارش کرده‌اند.<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref>		دیگر اثر او را ''فهرس'' یا ''[[البرنامج]]'' گزارش کرده‌اند که در آن، سی تن از مشایخ وی ذکر شده‌اند. ابن عطیه در این اثر، پس از بیان نام مشایخ خود، شرح زندگانی مختصری از آنان ارائه کرده و نحوه استفاده و مرویات خود از آنان را به تفصیل گزارش می‌کند. ابن عطیه این اثر را به سال ۵۳۳ ه‍.ق به پایان رسانده است. این اثر وی، از جهت تاریخی، رجال‌شناسی و کتاب‌شناسی حائز اهمیت است. غیر از این اثر، چندین شعر از او را دیگر منابع چون ابن‌خاقان و ضبی گزارش کرده‌اند.<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==

Shahroudi: −رده:مفسران قرآن; + 12 categories using HotCat، ابرابزار

2023-03-15T01:20:19Z

−رده:مفسران قرآن; + 12 categories using HotCat، ابرابزار

نمایش تغییرات

Shahroudi: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام، اصلاح سجاوندی، اصلاح املا، ابرابزار، اصلاح نشانی وب

2023-03-15T01:11:39Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام، اصلاح سجاوندی، اصلاح املا، ابرابزار، اصلاح نشانی وب

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۰۱:۱۱
خط ۱:		خط ۱:
	'''ابی محمد عبدالحق بن عطیه غرناطی''' که به اختصار '''ابن عطیه اندلسی''' نیز شناخته می‌شود، یکی از [[تفسیر قرآن\|مفسران]] مشهور [[سنی\|اهل سنت]] در سده ششم ه.ق است. کتاب تفسیری ''[[المحرز الوجیزه\|المحرز الوجیزه فی تفسیر الکتاب العزیز]]''، از جمله آثار تفسیری اوست که [[تفسیر روایی\|تفسیری روایی]] محسوب می‌شود.		'''ابی محمد عبدالحق بن عطیه غرناطی''' (۴۸۱–۲۵ رمضان ۵۴۱ق‌/۱۰۸۸–۲۸ فوریة ۱۱۴۷م) که به اختصار '''ابن عطیه اندلسی''' نیز شناخته می‌شود، یکی از [[تفسیر قرآن\|مفسران]] مشهور [[سنی\|اهل سنت]] در سده ششم ه‍.ق است. کتاب تفسیری ''[[المحرز الوجیزه\|المحرز الوجیزه فی تفسیر الکتاب العزیز]]''، از جمله آثار تفسیری اوست که [[تفسیر روایی\|تفسیری روایی]] محسوب می‌شود.

	== ~~سرگذشت~~ ==		==نام و تبار==
	~~ابی محمد~~ عبدالحق بن عطیه غرناطی که به اختصار ابن عطیه اندلسی نیز شناخته می‌شود، یکی از [[تفسیر قرآن\|مفسران]] مشهور [[سنی\|اهل سنت]] در سده ششم ه.ق است. ~~کتاب تفسیری ''[[المحرز الوجیزه~~\|~~المحرز الوجیزه فی~~ تفسیر ~~الکتاب العزیز]]''،~~ از ~~جمله آثار تفسیری~~ اوست که ~~[[تفسیر روایی~~\|~~تفسیری روایی]] محسوب می‌شود.~~ وی در عصر [[مرابطون\|مرابطین]] در [[اندلس]] زندگی می‌کرد و در جنگ‌های حکومت با دولت‌های دیگر، به عنوان سرباز مشارکت داشت. همین امر سبب شده است تا جنبه [[جهاد]] در تفسیر او با ~~تاکید~~ بیشتری مورد توجه قرار گیرد. با توجه به ~~اجازه نامه‌های~~ او در خصوص نقل روایت، احتمال داده ~~می شود~~ او در طول مسیر حرکت سپاهیان حکومت، از عالمان شهرهای مختلف استفاده ~~کرده‌است~~. او در ~~دوران زندگی خود، مقام [[~~قضاوت]] شهر [[مریه~~]] -~~ از ~~شهرهای ساحلی اندلس - را کسب می کند.~~ او در این ~~دوران~~ از ~~زندگی خود~~ که ~~نزدیک~~ به ۱۰ سال به ~~طول انجامیده‌است، بیشترین فعالیت های~~ علمی خود را به ~~ثمر رسانده است.~~ ابن ~~عطیه پس~~ از ~~سقوط حکومت مرابطین، توسط حاکمان جدید شهر،~~ از ~~مریه اخراج می‌شود~~ و ~~همین امر سبب سردرگمی~~ او در ~~شهرها شده~~ و در ~~نهایت در سن ۶۰ سالگی در شهر~~ [[~~لورقه~~]] از ~~دنیا می‌رود~~.<ref>{{پک\|فرجامی\|۱۳۸۹\|ف=روش‌شناسی تفسیر ابن عطیه\|ک=پژوهشنامه علوم و معارف قرآنی}}</ref>		ابومحمد عبدالحق بن عطیه غرناطی که به اختصار ابن عطیه اندلسی نیز شناخته می‌شود، یکی از [[تفسیر قرآن\|مفسران]] مشهور [[سنی\|اهل سنت]] در سده ششم ه‍.ق است.<ref>{{پک\|1=فرجامی\|2=۱۳۸۹\|ف=روش‌شناسی تفسیر ابن عطیه\|ک=پژوهشنامه علوم و معارف قرآنی}}</ref> دانشنامه بزرگ اسلامی، نام کامل او را عبدالحق بن غالب بن عبدالرحمان بن غالب محاربی گزارش می‌کند۔ عطیه، یکی از اجداد اوست که به اندلس مهاجرت کرده بود۔ نسب ابن‌عطیه، به تیره محارب از بنی مضر می‌رسد۔ خاندان او اهل علم و ادب بودند۔ پدر بزرگ او را یکی از عالمان اندلس گزارش کرده‌اند۔<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref>

			در منابع دیگر، از مفسر دیگری با نام ابومحمد عبدالله بن عطیة بن عبدالله بن حبیب (د ۲۴ شوال ۳۸۳ق‌/۱۲ دسامبر ۹۹۳م) ملقب به ابن‌عطیه یاد شده‌است که منابع برای آنکه وی با ابن‌عطیه مشهور، دچار خلط و اشتباه نشود، لقب متاخر را به او داده‌اند و در ضمن آن، به ابن‌عطیه اندلسی، لقب قدیم را داده‌اند۔<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref>

			==سرگذشت==
			موطن ابن عطیه را غرناطه گزارش کرده‌اند۔ سال ولادتش نیز توسط دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، سال ۴۸۱ ه۔ق عنوان شده‌است۔ پدرش نخستین استاد او بود که در شکل‌گیری شخصیت علمی وی، نقش بسزایی داشت۔<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref> وی در عصر [[مرابطون\|مرابطین]] در [[اندلس]] زندگی می‌کرد و در جنگ‌های حکومت با دولت‌های دیگر، به عنوان سرباز مشارکت داشت. همین امر سبب شده است تا جنبه [[جهاد]] در تفسیر او با تأکید بیشتری مورد توجه قرار گیرد.<ref>{{پک\|1=فرجامی\|2=۱۳۸۹\|ف=روش‌شناسی تفسیر ابن عطیه\|ک=پژوهشنامه علوم و معارف قرآنی}}</ref> با این وجود، ارتباط او با حکومت مرابطون در دوران جوانی‌اش را خوب توصیف نکرده‌اند۔ به طور مشخص، او در سال ۵۰۳ ه۔ق مصادف با ۱۱۰۹ م، به مرز طَلَبیره رفته و در جنگ با مسیحیان مشارکت داشته‌است۔<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref> با توجه به اجازه‌نامه‌های او در خصوص نقل روایت، احتمال داده می‌شود او در طول مسیر حرکت سپاهیان حکومت، از عالمان شهرهای مختلف استفاده کرده است.<ref>{{پک\|1=فرجامی\|2=۱۳۸۹\|ف=روش‌شناسی تفسیر ابن عطیه\|ک=پژوهشنامه علوم و معارف قرآنی}}</ref><ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref> گزارش شده‌است که وی در سال ۵۱۴ به مرسیه سفری داشته‌است و مدتی را در نزد ابوعلی ابن سکرة صدفی قرائت حدیث می‌کرد۔<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref>

			حضور او در جنگ‌ها، سبب شد تا حاکمان مرابطی به او خوش‌بین باشند و وی را به خود نزدیک کنند۔ او در نبرد علی مسیحیان در سرقسطه، همراه امیر بود۔ جنگ‌های بعدی سبب نزدیکی بیشتر او به حکومت مرابطون شد۔ ابن ابار نیز گزارش می‌کند که ابن‌عطیه در بسیاری از جنگ‌های مرابطون مشارکت داشته‌است۔ علاوه بر حضور مستقیم، به خدمت گرفتن نفوذ اجتماعی و سخنوری او نیز در جنگ‌ها موثر بود۔ در محرم ۵۲۹ ه۔ق، او به قضاوت در شهر مریه گمارده شد۔ زرکشی گزارش می‌کند که پس از این انتصاب بود که به وی از جانب برخی از مردم، اتهام زندیق بودن به او زده شد۔ با این وجود برخی منابع هم عصر او، از وی با عنوان وزیر یاد کرده‌اند که احتمالا، به معنای کاتبی باشد که اختیاراتی نیز از جانب سلطان داشته است۔ کمی بعد و به سال ۵۴۱ ه۔ق، ابن عطیه به قضاوت مرسیه منصوب شد و راهی آنجا شد؛ اما از ورود او به شهر جلوگیری شد و مجبور شد تا بازگردد۔<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref>

			=== درگذشت ===
			سال درگذشت او توسط ابن بشکوال و ضَبّی، سال ۵۴۲ ه۔ق ضبط شده‌است۔ محل درگذشت او شهر لورقه بود۔<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref> سن او در هنگام درگذشت را ۶۰ سال گزارش کرده‌اند۔<ref>{{پک\|فرجامی\|۱۳۸۹\|ف=روش‌شناسی تفسیر ابن عطیه\|ک=پژوهشنامه علوم و معارف قرآنی}}</ref>

			== جایگاه علمی و سیاسی ==
			او را از دانشمندان، مفسران و محدثان مالکی مذهب گزارش کرده‌اند که از رجال سیاسی زمان خود محسوب می‌شد۔ او در دهه پایانی سده ۵ ه۔ق، از جمعی از مشایخ غرناطه، استماع حدیث می‌کرد و چندین اجازه دریافت کرده بود۔ از میان اساتید او که وی از آنها اجازه نقل حدیث دریافت کرده بود، می‌توان به ابوعلی حسین بن محمد غسانی، ابومحمد عبدالعزیز ابن عبدالوهاب قیروانی و ابوعبدالله محمد بن علی تغلبی اشاره کرد۔ دیگر کسانی که او از آنها اجازه دریافت کرده بود، ابوعبدالله محمد بن عمر بن ابی عصافیر و ابوبحر سفیان بن عاصی اسدی بود۔ وی در سفرش به قرطبه، از ابوالقاسم ابن نحاس و احتمالاً از ابومحمد ابن عتاب نیز اجازه گرفت۔ او همچنین به سال ۵۱۱ ه۔ق به اشبیلیه رفت و در آنجا از ابوالقاسم حسن بن عمر هوزنی اجازه گرفت۔<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref>

			ابن عطیه را به عنوان یک علام جامع‌الاطراف دانسته‌اند۔ هرچند او به حدیث و تفسیر مشهور است اما در فقه، اصول و فنون ادبی نیز تبحر داشته‌است۔ از میان شاگردان او می‌توان به ابن‌خیر اشبیلی، ابن‌حبیش و ابن‌ ابی‌جمره اشاره کرد۔<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref>

			==آثار ==
			کتاب تفسیری ''[[المحرز الوجیزه\|المحرز الوجیزه فی تفسیر الکتاب العزیز]]''، از جمله آثار تفسیری اوست که [[تفسیر روایی\|تفسیری روایی]] محسوب می‌شود.<ref>{{پک\|1=فرجامی\|2=۱۳۸۹\|ف=روش‌شناسی تفسیر ابن عطیه\|ک=پژوهشنامه علوم و معارف قرآنی}}</ref> این کتاب مهمترین اثر به جا مانده از اوست که یکی از مهمترین تفاسیر سده ۶ ه۔ق محسوب می‌شود۔ تاریخ تألیف این اثر، پیش از سال ۵۲۹ ه۔ق بود۔ با توجه به رقابت این تفسیر در مغرب و تفسیر الکشاف اثر جارالله زمخشری معتزلی در مشرق، سبب شد تا اهل تفسیر به مقایسه این دو اثر بپردازند۔ ابن تیمیه در این مقایسه، تفسیر ابن عطیه را به جهت پیروی بیشتر از سنت و دوری از بدعت، ستوده است۔ در این تفسیر، به اختلافات قرائت، به صورت مشروح پرداخته شده‌است۔ این اثر در قاهره، قطر و بیروت، بارها به چاپ رسیده و چندین نسخه خطی از آن گزارش شده است۔<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref>

			دیگر اثر او را فهرس یا البر نامج گزارش کرده‌اند که در آن، سی تن از مشایخ وی ذکر شده‌اند۔ ابن عطیه در این اثر، پس از بیان نام مشایخ خود، شرح زندگانی مختصری از آنان ارائه کرده و نحوه استفاده و مرویات خود از آنان را به تفصیل گزارش می‌کند۔ ابن عطیه این اثر را به سال ۵۳۳ ه۔ق به پایان رسانده‌است۔ این اثر وی، از جهت تاریخی، رجال‌شناسی و کتاب‌شناسی حائز اهمیت است۔ غیر از این اثر، چندین شعر از او را دیگر منابع چون ابن‌خاقان و ضبی گزارش کرده‌اند۔<ref>{{پک\|1=هیئت تحریریه\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابن‌عطیه، ابومحمد}}</ref>

	==پانویس==		==پانویس==
			===ارجاعات===
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	==منابع==		===منابع===
	*{{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=فرجامی\|نام۱=اعظم\|تاریخ=۱۳۸۹\|عنوان=~~روش شناسی~~ تفسیر ابن عطیه\|پیوند=http://ensani.ir/file/download/article/20121209085414-9422-21.pdf\|ژورنال=پژوهشنامه علوم قران\|دوره=دوم\|شماره=هفتم\|صفحات=~~۱۳۳~~-~~۱۵۲~~}}		*{{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=فرجامی\|نام۱=اعظم\|تاریخ=۱۳۸۹\|عنوان=روش‌شناسی تفسیر ابن عطیه\|پیوند=http://ensani.ir/file/download/article/20121209085414-9422-21.pdf\|ژورنال=پژوهشنامه علوم قران\|دوره=دوم\|شماره=هفتم\|صفحات=۱۳۳–۱۵۲}}
			*{{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=هیئت تحریریه\|نام=\|پیوند نویسنده=\|مقاله=ابن‌عطیه، ابومحمد\|دانشنامه=[[دایرةالمعارف بزرگ اسلامی]]\|عنوان جلد=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|سال=۱۳۶۷\|ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]\|مکان=تهران\|پیوند مدخل=http://lib.eshia.ir/23022/4/1525\|کوشش=موسوی بجنوری، محمدکاظم\|شابک=‎۹-۶۶-۷۰۲۵-۹۶۴-۹۸۷\|شابک نادرست=بله}}

	[[رده:اسلام‌شناسان مسلمان سده ۱۲ (میلادی)]]		[[رده:اسلام‌شناسان مسلمان سده ۱۲ (میلادی)]]
	[[رده:روحانیان سنی]]		[[رده:روحانیان سنی]]
	[[رده:مفسران قرآن]]		[[رده:مفسران قرآن]]

Shahroudi: صفحه‌ای تازه حاوی «'''ابی محمد عبدالحق بن عطیه غرناطی''' که به اختصار '''ابن عطیه اندلسی''' نیز شناخته می‌شود، یکی از مفسران مشهور اهل سنت در سده ششم ه.ق است. کتاب تفسیری ''المحرز الوجیزه فی تفسیر الکتاب العزیز''، از جمله آثار تفسیر...» ایجاد کرد

2023-03-09T04:32:54Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''ابی محمد عبدالحق بن عطیه غرناطی''' که به اختصار '''ابن عطیه اندلسی''' نیز شناخته می‌شود، یکی از مفسران مشهور اهل سنت در سده ششم ه.ق است. کتاب تفسیری ''المحرز الوجیزه فی تفسیر الکتاب العزیز''، از جمله آثار تفسیر...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''ابی محمد عبدالحق بن عطیه غرناطی''' که به اختصار '''ابن عطیه اندلسی''' نیز شناخته می‌شود، یکی از [[تفسیر قرآن|مفسران]] مشهور [[سنی|اهل سنت]] در سده ششم ه.ق است. کتاب تفسیری ''[[المحرز الوجیزه|المحرز الوجیزه فی تفسیر الکتاب العزیز]]''، از جمله آثار تفسیری اوست که [[تفسیر روایی|تفسیری روایی]] محسوب می‌شود.

== سرگذشت ==
ابی محمد عبدالحق بن عطیه غرناطی که به اختصار ابن عطیه اندلسی نیز شناخته می‌شود، یکی از [[تفسیر قرآن|مفسران]] مشهور [[سنی|اهل سنت]] در سده ششم ه.ق است. کتاب تفسیری ''[[المحرز الوجیزه|المحرز الوجیزه فی تفسیر الکتاب العزیز]]''، از جمله آثار تفسیری اوست که [[تفسیر روایی|تفسیری روایی]] محسوب می‌شود. وی در عصر [[مرابطون|مرابطین]] در [[اندلس]] زندگی می‌کرد و در جنگ‌های حکومت با دولت‌های دیگر، به عنوان سرباز مشارکت داشت. همین امر سبب شده است تا جنبه [[جهاد]] در تفسیر او با تاکید بیشتری مورد توجه قرار گیرد. با توجه به اجازه نامه‌های او در خصوص نقل روایت، احتمال داده می شود او در طول مسیر حرکت سپاهیان حکومت، از عالمان شهرهای مختلف استفاده کرده‌است. او در دوران زندگی خود، مقام [[قضاوت]] شهر [[مریه]] - از شهرهای ساحلی اندلس - را کسب می کند. او در این دوران از زندگی خود که نزدیک به ۱۰ سال به طول انجامیده‌است، بیشترین فعالیت های علمی خود را به ثمر رسانده است. ابن عطیه پس از سقوط حکومت مرابطین، توسط حاکمان جدید شهر، از مریه اخراج می‌شود و همین امر سبب سردرگمی او در شهرها شده و در نهایت در سن ۶۰ سالگی در شهر [[لورقه]] از دنیا می‌رود.<ref>{{پک|فرجامی|۱۳۸۹|ف=روش‌شناسی تفسیر ابن عطیه|ک=پژوهشنامه علوم و معارف قرآنی}}</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
*{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=فرجامی|نام۱=اعظم|تاریخ=۱۳۸۹|عنوان=روش شناسی تفسیر ابن عطیه|پیوند=http://ensani.ir/file/download/article/20121209085414-9422-21.pdf|ژورنال=پژوهشنامه علوم قران|دوره=دوم|شماره=هفتم|صفحات=۱۳۳-۱۵۲}}

[[رده:اسلام‌شناسان مسلمان سده ۱۲ (میلادی)]]
[[رده:روحانیان سنی]]
[[رده:مفسران قرآن]]