Shahroudi: + رده:اهالی بغداد (هات‌کت)

2024-07-18T05:49:58Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۵:۴۹
خط ۳۳:		خط ۳۳:
	[[رده:کردها]]		[[رده:کردها]]
	[[رده:کردهای اهل ایران]]		[[رده:کردهای اهل ایران]]
			[[رده:اهالی بغداد]]

Shahroudi: Shahroudi صفحهٔ ابن یزدانیار ارموی را به ابن‌یزدانیار ارموی منتقل کرد

2024-07-18T05:48:07Z

Shahroudi صفحهٔ ابن یزدانیار ارموی را به ابن‌یزدانیار ارموی منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۱۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۵:۴۸
(بدون تفاوت)

Shahroudi: ابرابزار

2024-07-18T05:47:50Z

ابرابزار

صفحهٔ تازه

'''ابوبکر حسین بن علی بن یزدانیار ارموی''' از عرفای [[مسلمان]] ایرانی در سدهٔ ۳ و ۴ قمری بود. او به [[تصوف|صوفیه]] منتسب و کرد تبار بوده است.

== تبار ==
در تعرف کلابادی، قدیمی‌ترین منبعی که نام ابن‌یزدانیار آورده شده است، از او در کنار دیگر رجال صوفیهٔ ایران چون [[ابوحفص حداد]]، [[بایزید بسطامی]] و … نام برده شد است.<ref>{{پک|پور جوادی|۱۳۷۷|ف=ابن یزدانیار ارموی و منازعه او با مشایخ بغداد نگاهی به دعواهای صوفیه با یکدیگر|ک=فلسفه و کلام |ص=۶۹ , ۷۰}}</ref> کلابادی نامی از شهر وی نیاورده است.<ref>{{پک|پور جوادی|۱۳۷۷|ف=ابن یزدانیار ارموی و منازعه او با مشایخ بغداد نگاهی به دعواهای صوفیه با یکدیگر|ک=فلسفه و کلام |ص=۶۹ , ۷۰}}</ref> ابن‌یزدانیار بنابر روایت‌های مشهور ارموی بوده است.<ref>{{پک|زرین‌کوب|۱۳۸۶|ک=جستجو در تصوف ایران|ص= ۱۲۸ , ۱۲۹}}</ref> نویسندگان پس از کلابادی چون سلمی، قشیری و انصاری نام شهر او را ذکر کرده‌اند.<ref>{{پک|پور جوادی|۱۳۷۷|ف=ابن یزدانیار ارموی و منازعه او با مشایخ بغداد نگاهی به دعواهای صوفیه با یکدیگر|ک=فلسفه و کلام |ص=۶۹ , ۷۰}}</ref><ref>{{پک|زرین‌کوب|۱۳۸۶|ک=جستجو در تصوف ایران|ص= ۱۲۸ , ۱۲۹}}</ref> ولی در ''رسالهٔ قشیری'' و ''طبقات شعرانی'' او را اهل ارمنیه دانسته‌اند؛<ref>{{پک|پور جوادی|۱۳۷۷|ف=ابن یزدانیار ارموی و منازعه او با مشایخ بغداد نگاهی به دعواهای صوفیه با یکدیگر|ک=فلسفه و کلام |ص=۶۹ , ۷۰}}</ref><ref>{{پک|زرین‌کوب|۱۳۸۶|ک=جستجو در تصوف ایران|ص= ۱۲۸ , ۱۲۹}}</ref><ref>{{پک|قزوینی|۱۳۲۸|ک=حاشیه شَدالازار فی حط‌الاوزار عن زوارالمزار|ص=۵۱۳}}</ref> که این موضوع به طور حتمی، اشتباه نساخان بوده<ref>{{پک|پور جوادی|۱۳۷۷|ف=ابن یزدانیار ارموی و منازعه او با مشایخ بغداد نگاهی به دعواهای صوفیه با یکدیگر|ک=فلسفه و کلام |ص=۶۹ , ۷۰}}</ref><ref>{{پک|قزوینی|۱۳۲۸|ک=حاشیه شَدالازار فی حط‌الاوزار عن زوارالمزار|ص=۵۱۳}}</ref> و شکل درست آن ارمیه باید بوده است.<ref>{{پک|پور جوادی|۱۳۷۷|ف=ابن یزدانیار ارموی و منازعه او با مشایخ بغداد نگاهی به دعواهای صوفیه با یکدیگر|ک=فلسفه و کلام |ص=۶۹ , ۷۰}}</ref> گراملیش، مترجم آلمانی ''رسالهٔ قشیری'' نیز در ترجمه خود با استفاده از برخی نسخ خطی، ارومیه را بر ارمنیه ترجیح داده است.<ref>{{پک|پور جوادی|۱۳۷۷|ف=ابن یزدانیار ارموی و منازعه او با مشایخ بغداد نگاهی به دعواهای صوفیه با یکدیگر|ک=فلسفه و کلام |ص=۶۹ , ۷۰}}</ref> هرچند [[عبدالحسین زرین‌کوب|زرین‌کوب]] عقیده دارد که احتمالاً نسبت ارموی او با نسبت ارمنی‌اش منافاتی ندارد و «در اصل کردی ارموی بوده است که خانواده‌اش در ولایت ارمنیه می‌زیسته‌اند.»<ref>{{پک|زرین‌کوب|۱۳۸۶|ک=جستجو در تصوف ایران|ص= ۱۲۸ , ۱۲۹}}</ref> در ''طبقات الصوفیهٔ'' سلمی نیز سخنانی از قول [[علی بن ابراهیم ارموی]] که گویا همشهری ابن‌یزدانیار بوده آمده است.<ref>{{پک|پور جوادی|۱۳۷۷|ف=ابن یزدانیار ارموی و منازعه او با مشایخ بغداد نگاهی به دعواهای صوفیه با یکدیگر|ک=فلسفه و کلام |ص=۶۹ , ۷۰}}</ref> [[خواجه عبدالله انصاری]]، گویاتر از بقیه او را ارموی خوانده و گفته است که در ارمی بوده و حتی اینکه «گور وی به ارمی است» را ذکر کرده.<ref>{{پک|پور جوادی|۱۳۷۷|ف=ابن یزدانیار ارموی و منازعه او با مشایخ بغداد نگاهی به دعواهای صوفیه با یکدیگر|ک=فلسفه و کلام |ص=۶۹ , ۷۰}}</ref> از متاخران [[حمدالله مستوفی]]<ref>{{پک|پور جوادی|۱۳۷۷|ف=ابن یزدانیار ارموی و منازعه او با مشایخ بغداد نگاهی به دعواهای صوفیه با یکدیگر|ک=فلسفه و کلام |ص=۶۹ , ۷۰}}</ref> او را اهل ارومیه، [[جامی]] در ''نفحات'' او را ارموی، [[عبدالرشید بن صالح بن نوری باکویی]] در ''تلخیص الآثار'' او را اهل ارومیه و قبرش را در همان شهر ذکر کرده‌اند.<ref>{{پک|پور جوادی|۱۳۷۷|ف=ابن یزدانیار ارموی و منازعه او با مشایخ بغداد نگاهی به دعواهای صوفیه با یکدیگر|ک=فلسفه و کلام |ص=۶۹ , ۷۰}}</ref> در نتیجه بررسی‌های انجام شده معاصر، تمام آثاری که او را اهل ارمنیه ذکر کرده‌اند در نتیجه اشتباه نساخان بوده و به‌طور حتم او کردی اهل شهر ارومیه بوده است.<ref>{{پک|پور جوادی|۱۳۷۷|ف=ابن یزدانیار ارموی و منازعه او با مشایخ بغداد نگاهی به دعواهای صوفیه با یکدیگر|ک=فلسفه و کلام |ص=۶۹ , ۷۰}}</ref><ref>{{پک|قزوینی|۱۳۲۸|ک=حاشیه شَدالازار فی حط‌الاوزار عن زوارالمزار|ص=۵۱۳}}</ref>

=== امسیت کردیا و اصبحت عربیا ===
جمله «امسیت کردیا و اصبحت عربیا» را [[مولوی]] در دیباچه دفتر اول [[مثنوی معنوی|''مثنوی'']] از قول جد [[حسام‌الدین چلبی]] آورده است. منتهی یا به واسطه شهرت زیاد یا به دلیل اینکه شاید مولوی نیز نام او را نمی‌دانسته است در آنجا نیامده. کرد بودن گوینده این جمله و به تبع آن همهٔ خاندان حسام الدین چلبی از این جمله مستفاد می‌گردد. در کتاب ''تلخیص الآثار فی عجائب الاقطار'' از [[عبدالرشید بن صالح بن نوری باکویی]] آمده است: «و ینسب الیها [ای الی ارمیه] الشیخ عارف زاهد الحسین بن علی بن یزدانیار و هو القائل امسیت کردیا و اصبحت عربیا تو فی سنه ثلاث و ثلاثین و ثلاثمائه و دفن بها.» از این عبارت و عبارت دیباچه مثنوی مستفاد می‌شود که ابن‌یزدانیار، گوینده این عبارت مشهر جد اعلای حسام الدین چلبی و اهل ارومیه بوده است.<ref>{{پک|قزوینی|۱۳۲۸|ک=حاشیه شَدالازار فی حط‌الاوزار عن زوارالمزار|ص=۵۱۳}}</ref>

== زندگی ==
حسین بن علی بن یزدانیار،<ref>{{پک|پور جوادی|۱۳۷۷|ف=ابن یزدانیار ارموی و منازعه او با مشایخ بغداد نگاهی به دعواهای صوفیه با یکدیگر|ک=فلسفه و کلام |ص=۶۹ , ۷۰}}</ref> مکنی به ابوبکر<ref>{{پک|زرین‌کوب|۱۳۸۶|ک=جستجو در تصوف ایران|ص= ۱۲۸ , ۱۲۹}}</ref> و معروف به ابن‌یزدانیار<ref>{{پک|پور جوادی|۱۳۷۷|ف=ابن یزدانیار ارموی و منازعه او با مشایخ بغداد نگاهی به دعواهای صوفیه با یکدیگر|ک=فلسفه و کلام |ص=۶۹ , ۷۰}}</ref> که بیشتر او را الکردی الصوفی الارموی و گاه الکردی الصوفی می‌خواندند<ref>{{پک|زرین‌کوب|۱۳۸۶|ک=جستجو در تصوف ایران|ص= ۱۲۸ , ۱۲۹}}</ref><ref>{{پک|قزوینی|۱۳۲۸|ک=حاشیه شَدالازار فی حط‌الاوزار عن زوارالمزار|ص=۵۱۴}}</ref> از مشایخ تصوف در سده ۳ و ۴ قمری بود.<ref>{{پک|پور جوادی|۱۳۷۷|ف=ابن یزدانیار ارموی و منازعه او با مشایخ بغداد نگاهی به دعواهای صوفیه با یکدیگر|ک=فلسفه و کلام |ص=۶۹ , ۷۰}}</ref><ref>{{پک|زرین‌کوب|۱۳۸۶|ک=جستجو در تصوف ایران|ص= ۱۲۸ , ۱۲۹}}</ref> شرح حال او در ''تلخیص الآثار'' عبدالرشید باکویی، ''حیله الاولیای'' [[ابونعیم اصفهانی]]، ''رسالهٔ قشیری''، ''نفحات'' جامی، ''طبقات شعرانی''، ''طرائق الحقائق'' [[حاجی نایب الصدر]]، ''اللمع'' [[ابونصر سراج]]، ''التعرف لمذهب اهل تصوف'' کلاباذی و ''تضاعیف رسالهٔ قشیری'' آمده است.<ref>{{پک|قزوینی|۱۳۲۸|ک=حاشیه شَدالازار فی حط‌الاوزار عن زوارالمزار|ص=۵۱۳}}</ref>

سال تولد و مرگ او مشخص نیست. ولی از شواهد گویا است که نیمهٔ دوم سدهٔ سوم قمری زندگی می‌کرده و حتی دههٔ سوم سدهٔ چهارم قمری را نیز دیده است.<ref>{{پک|پور جوادی|۱۳۷۷|ف=ابن یزدانیار ارموی و منازعه او با مشایخ بغداد نگاهی به دعواهای صوفیه با یکدیگر|ک=فلسفه و کلام |ص=۶۹ , ۷۰}}</ref> ابن‌یزدانیار محدث، صوفی و عالم به علوم ظاهر و باطن -تصوف- بوده است.<ref>{{پک|پور جوادی|۱۳۷۷|ف=ابن یزدانیار ارموی و منازعه او با مشایخ بغداد نگاهی به دعواهای صوفیه با یکدیگر|ک=فلسفه و کلام |ص=۶۹ , ۷۰}}</ref>

== آرای عرفانی ==
ابن‌یزدانیار معاصر عرفایی چون [[جنید]] و [[شبلی ابوالحسن نوری]] بوده. در [[طبقات سلمی|''طبقات سلمی'']]، ''تعرف کلابادی''، ''لمع سراج'' و ''تهذیب الاسرار'' خرگوشی و ''رساله قشیری'' و ''طبقات انصاری'' سخنان ابن‌یزدانیار آمده است. در این آثار سخنانی از او دربارهٔ [[استغفار]]، [[توبه]]، [[ورع]]، [[مقام رضا|رضا]]، [[حیا]]، انس به [[خدا]]، محبت و وفا، معرفت، مشاهده حق و تصوف آمده است. سلمی سخنان ابن‌یزدانیار را با واسطهٔ [[ابوبکر رازی]] و [[محمد بن شاذان]] نقل کرده است.<ref>{{پک|قزوینی|۱۳۲۸|ک=حاشیه شَدالازار فی حط‌الاوزار عن زوارالمزار|ص=۵۱۳}}</ref>

=== مخالفت با عرفای عراق ===
او مدتی با صوفیان [[بغداد]] حشر و نشر داشت ولی به دلیل علاقهٔ بیشتری که به علم داشت به ارومیه بازگشت. پس از برگشت به ولایتش سر به ضدیت با صوفیه گذاشت و به شهرهای گوناگون نامه می‌نوشت و آنان را از صوفیان بر حذر می‌داشت. نام‌آوران صوفیهٔ عصرش چون شبلی، نوری و جنید را مورد کنایه و بدگویی قرار داد. در ضدیت با عرفای بغداد چنان بود که روایت دربارهٔ او نقل است که می‌گویند: «کسی از بغداد به ولایت وی رفته بود. ابن‌یزدانیار از وی پرسید در باب این عراقی‌ها یعنی جنید و نوری و شبلی چه عقیده داری؟ چون مرد جواب داد ارباب توحیداند، ابن‌یزدانیار برآشفت و کسی که گفت و شنود آنها را شنیده بود به این تازه‌وارد گفت از این شهر همین امشب بیرون برو وگرنه خونت به گردن خود خواهد بود.» از این روی صوفیه از او دوری می‌جستند. از شبلی نقل است که ابن‌یزدانیار را «گاو ارمنی» خوانده است. البته مخالفت‌های او با مشی متصوفه بغداد بود که آن را «دستبند الصوفیه» می‌خواند. دراین باره از او نقل است: «اگر من در باب صوفیه سخن می‌گویم از جهت غیرت بریشان است از آنکه اینها اسرار حق را به نااهلان گفتند. ورنه صوفیان سادات عالمند و من خود به محبت ایشان به خدای تقرب می‌جویم.»<ref>{{پک|زرین‌کوب|۱۳۸۶|ک=جستجو در تصوف ایران|ص= ۱۲۸ , ۱۲۹}}</ref>

== پانویس ==
{{پانویس|۳}}

== منابع ==
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی = زرین‌کوب | نام = عبدالحسین | پیوند نویسنده = عبدالحسین زرین‌کوب | فصل =| عنوان = [[جستجو در تصوف ایران]] | جلد = | عنوان جلد = | سال =۱۳۸۶ | ناشر =[[مؤسسه انتشاراتی امیرکبیر|امیرکبیر]]| مکان = تهران}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی = قزوینی | نام = محمد | پیوند نویسنده = محمد قزوینی | فصل =| عنوان = حاشیه شَدالازار فی حط‌الاوزار عن زوارالمزار | جلد = | عنوان جلد = | سال =۱۳۲۸ | ناشر =چاپخانه مجلس| مکان = تهران}}
* {{یادکرد ژورنال | نام خانوادگی=پور جوادی | نام=نصرالله | پیوند نویسنده=نصرالله پورجوادی | عنوان=ابن یزدانیار ارموی و منازعه او با مشایخ بغداد نگاهی به دعواهای صوفیه با یکدیگر | ژورنال=فلسفه و کلام |پیوند=http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/39977?sta=ابن%20یزدانیار | شماره=۴۵ | سال=۱۳۷۷|ref=harv|دوره=|ص=۶۶ تا ۹۱}}

[[رده:اهالی ارومیه]]
[[رده:صوفیان کرد]]
[[رده:عارفان اهل ایران]]
[[رده:عارفان کرد]]
[[رده:عارفان]]
[[رده:کردها]]
[[رده:کردهای اهل ایران]]

ابن‌یزدانیار ارموی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: + رده:اهالی بغداد (هات‌کت)

Shahroudi: Shahroudi صفحهٔ ابن یزدانیار ارموی را به ابن‌یزدانیار ارموی منتقل کرد

Shahroudi: ابرابزار