Shahroudi: مقاله جدید

2023-01-17T21:09:10Z

مقاله جدید

صفحهٔ تازه

{{pp-pc|small=yes}}
{{مقاله خوب}}
{{جعبه اطلاعات فیلسوف
|عنوان = علی بن ربن طبری
|نام بومی = {{متن عربی|علي بن ربَّن الطبري}}
|تصویر = علی بن ربن الطبری.jpg
|اندازه تصویر = 200px
|پیوند تصویر =
|توضیح تصویر = تصویری فرضی از «ابن ربن» برروی جلد کتاب «فردوس الحکمة»، چاپ [[دانشگاه لکهنؤ]].
|تاریخ تولد =
|زادگاه = مورد اختلاف، مرو یا طبرستان
|تاریخ مرگ = مورد اختلاف، احتمالاً اواخر نیمهٔ اول قرن سوم هجری. ر.ک. به: [[#زندگانی]]
|محل مرگ =
|علت مرگ =
|مدفن =
|محل زندگی = [[طبرستان]]، [[ری]]، [[سامرا]]
|والدین = [[سهل بن بشر]] (پدر)
|کارهای برجسته = فردوس الحکمة، الدین و الدولة، کشف مسری بودن [[سل ریوی]]
|جوایز =
|امضا =
|پیوند امضا =
|اندازه امضا =
|وبگاه =
|دوره = [[عصر طلایی اسلام]]
|دانشجویان برجسته = [[زکریای رازی]] <small>(مورد اختلاف)</small>
|زبان = [[زبان عربی|عربی]]، [[زبان سریانی|سریانی]]
|علایق اصلی = [[پزشکی|طب]]
|ایده‌های چشمگیر =
|تأثیرگرفته از = [[جندی‌شاپور]]، اطبای هندی، اطبا و فلاسفه یونانی، [[حنین بن اسحاق]]، [[ابن ماسویه]].
|تأثیرگذار بر = عموم اطبای مسلمان ادوار بعدی، [[زکریای رازی]] <small>(مورد اختلاف)</small>
|پودمان =
}}
'''ابوالحسن علی بن سهل رَبَّن الطبری''' یا به اختصار، '''اِبْنِ رَبَّن''' دانشمند و طبیب [[عصر طلایی اسلام|مسلمان]] در قرن سوم ه‍. ق، کاشف مسری بودن [[سل ریوی]] و به روایتی استاد [[زکریای رازی]] بوده‌است. برخی وی را به‌همراه [[زکریای رازی]]، [[ابن سینا]] و [[علی بن عباس مجوسی اهوازی|مجوسی]] یکی از ارکان اربعهٔ طب اسلامی دانسته‌اند؛ گرچه برخی نیز با این نظر مخالفند.

به‌طور کلی از زندگی ابن ربن اطلاعات زیادی موجود نیست و اکثر اطلاعات موجود نیز [[خودزندگی‌نامه|خودنوشته]]‌های او هستند. بنظر می‌رسد در کودکی شاهد [[شورش طبرستان]] بوده و وفاتش هم در حوالی نیمه قرن سوم رخ داده‌است. خاندان او در علم شهرت داشتند و شخص ابن ربن نیز ابتدا در طبرستان بعنوان دبیر نزد [[مازیار بن قارن]] کار می‌کرد و پس از اعدام مازیار توسط خلیفه، به بغداد رفت و از نزدیکان خلفا شد. او ابتدا مسیحی بود و بدست [[معتصم]] مسلمان شد؛ بعداً حتی کتابی نیز در باب برتری‌های اسلام نسبت به سایر ادیان نوشت. ابن ربن در علوم اسلامی، [[علم کلام|کلام]] و [[داروشناسی]] نیز مهارت داشت و کشف مسری بودن [[سل]] را هم به او نسبت می‌دهند. از کتبی که به ابن ربن نسبت داده شده، تعداد کمی باقی مانده‌اند که مهم‌ترین آنها ''فردوس الحکمة'' است.

== نام و تبار ==
توماس در [[دانشنامه اسلام]] و گاتهیل در [[دانشنامه یهودی]] عنوان «ابوالحسن علی بن سهل رَبَّن الطبری» را برای او ثبت کرده‌اند.<ref dir=ltr>{{پک|Thomas|2012|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en|رف=Thomas}}</ref><ref dir=ltr>{{پک|Gottheil|ک=JewishEncyclopedia|زبان=en}}</ref>

[[سهل بن بشر|سهل]]، پدرِ علی، از بزرگان و دبیران مرو بود<ref>{{پک|انزابی‌نژاد|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> او همچنین یک ریاضی‌دان و منجم سرشناس بود.<ref dir=ltr>{{پک|Gottheil|ک=JewishEncyclopedia|زبان=en}}</ref> به‌طور کلی، خاندان آنها در خراسان و عراق به علم و فضل معروف بودند. سهل طب را بعنوان حرفهٔ خانوادگی تعلیم دیده بود و از آن برای «خدمت به خلق» استفاده می‌کرد؛ به همین دلیل به «رَبَّن» ملقب شد.<ref>{{پک|انزابی‌نژاد|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> «رَبَّن» یک کلمهٔ [[زبان سریانی|سریانی]]<ref dir=ltr>{{پک|Thomas|2012|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en|رف=Thomas}}</ref> به معنای «سرور و معلم ما» است.<ref>{{پک|انزابی‌نژاد|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref>

== زندگانی ==
[[پرونده:Mazyar and Babak map.png|300px|بندانگشتی|رنگ {{color box|red|قرمز}} نشان‌دهندهٔ [[طبرستان]] است؛ نقطهٔ {{color box|white|سفید}} در طبرستان، شهریارکوه است که [[ساری]] اندکی از آن فاصله دارد.{{سخ}}نقطهٔ {{color box|black|مشکی}} در سمت راست نقشه، طوس است که [[مرو]] کمی از آن فاصله دارد.{{سخ}}نقطهٔ {{color box|black|مشکی}} سمت چپ نقشه، [[بغداد]] است که [[سامرا]] اندکی از آن فاصله دارد.]]
در مورد تاریخ تولد و درگذشت ابن ربن اختلاف نظر وجود دارد. برخی مورخان تولد ابن ربن را در اواخر حکومت [[منصور]]، خلیفه عباسی، ({{reign|۱۵۸|۱۳۶}}) یا اوایل خلافت [[مهدی عباسی]] ({{reign|۱۶۹|۱۵۸}}) دانسته‌اند و با توجه به نوشتهٔ خود ابن ربن در ''فردوس الحکمة''، که می‌گوید به همراه پدرش شاهد «حریق عظیم در طبرستان» بوده‌است، این حریق را با [[شورش طبرستان|تهاجم المهدی به طبرستان در سال ۱۶۷]]، همزمان تصور کرده‌اند و اینطور نتیجه‌گیری کرده‌اند که اگر ابن ربن در زمان آن واقعه حداقل ۱۰ ساله بوده باشد، پس در حدود سال ۱۵۷ متولد شده‌است. برخی از منابع متأخر نیز بدون ذکر منبع، تاریخ تولد او را ۱۹۲ ه‍.ق در شهر مرو نوشته‌اند.<ref>{{پک|انزابی‌نژاد|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> اما برخی دیگر محل تولد او را [[طبرستان]] ذکر کرده‌اند.<ref dir=ltr>{{پک|Gottheil|ک=JewishEncyclopedia|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|فرخنده‌زاده|۱۳۹۶|ص=۵۵}}</ref> ابن ربن که در خانواده‌ای مسیحی متولد شده‌بود<ref>{{پک|کرامتی|ک=دانشنامه ایران‌زمین}}</ref> جوانی خود را در طبرستان گذراند؛<ref>{{پک|انزابی‌نژاد|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> وی در طبرستان، از دبیران [[مازیار بن قارن]] بود<ref dir=ltr>{{پک|Gottheil|ک=JewishEncyclopedia|زبان=en}}</ref> و در این کار بسیار مهارت داشت، چنان‌که به قول [[ابن اسفندیار]]: «باعث حیرت بُلَغای عراقین و حجاز می‌شد».<ref>{{پک|انزابی‌نژاد|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> ابن ربن همچنین در یکی از مذاکرات، نمایندهٔ [[قارنوندیان]] بود.<ref dir=ltr>{{پک|Thomas|2012|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en|رف=Thomas}}</ref> مدتی نیز در [[ری]] زندگی کرد.<ref dir=ltr>{{پک|Gottheil|ک=jewishEncyclopedia|زبان=en}}</ref>ابن ربن در طول شورش مازیار به او وفادار ماند؛<ref dir=ltr>{{پک|Thomas|2012|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en|رف=Thomas}}</ref> لکن پس از شکست مازیار، در سال ۲۲۴ هجری ابن ربن به [[سامرا]] رفت و در آنجا مورد احترام [[معتصم]] بود. سپس متوکل او را به ندیمی برگزید، و در عصر [[معتصم]] ابن ربن به دارالخلافه هم راه یافت.<ref>{{پک|انزابی‌نژاد|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> او پس از معتصم، به [[واثق]]<ref>{{پک|کرامتی|ک=دانشنامه ایران‌زمین}}</ref> و [[متوکل]] نیز خدمت کرد<ref dir=ltr>{{پک|Gottheil|ک=JewishEncyclopedia|زبان=en}}</ref> و از نزدیکان خلفا به‌شمار می‌رفت.<ref>{{پک|کرامتی|ک=دانشنامه ایران‌زمین}}</ref> تا حدی که واثق با ابن ربن هم‌سفره می‌شد.<ref dir=ltr>{{پک|Thomas|2012|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en|رف=Thomas}}</ref>

برخی از مورخان، سال‌های ۲۴۷ و ۲۶۰ ه‍.ق را بعنوان تاریخ فوت ابن ربن معرفی کرده‌اند. گرچه در مورد تاریخ درگذشت او نیز اجماع وجود ندارد، ولی به‌دلیل معاصر بودن وی با [[متوکل]]، به‌صورت تقریبی می‌توان گفت تا نیمه قرن سوم زنده بوده‌است.<ref>{{پک|انزابی‌نژاد|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref>

== مذهب ==
در اکثر منابع از ابن ربن بعنوان پزشکی سابقاً یهودی نام برده شده‌است. اما خود ابن ربن در ''فردوس الحکمة'' دین سابق خویش را مسیحیت معرفی می‌کند؛ وی پیرامون اسلام آوردنش اینطور توضیح می‌دهد که با «غور و تعمق در اندیشه‌های اسلامی و معانی قرآنی» اسلام آورده‌است؛ انزابی‌نژاد بر این باور است که چون «ربن» و «راب» از القاب [[یهودیان]] هستند، همین موضوع تاریخ‌نگاران را به اشتباه انداخته و باعث شده آنها ابن ربن را یهودی گزارش کنند. همچنین برخی مورخان ادعا کرده‌اند ابن ربن به دست [[معتصم]] مسلمان شده؛ لکن خود ابن ربن می‌نویسد که «به راهنمایی [[متوکل]]» اسلام آورده‌است بنابراین آن ادعا غلط است.<ref>{{پک|انزابی‌نژاد|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> یونس کرامتی در ''دانشنامهٔ ایران‌زمین'' تاریخ مسلمان شدن ابن ربن را سال ۲۴۰ ه‍.ق ثبت کرده‌است.<ref>{{پک|کرامتی|ک=دانشنامه ایران‌زمین}}</ref>

== عملکرد ==
ابن ربن به خاطر نوشته‌هایش در زمینهٔ طب و نگاشتن دو اثر که در آنها از ضعف دین سابقش و حقانیت دین جدیدش صحبت کرده، مشهور است.<ref dir=ltr>{{پک|Thomas|2012|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en|رف=Thomas}}</ref> او طبابت را از پدرش یادگرفت و سپس با مطالعهٔ آثار یونانیان و دیگر دانشمندان، علمش را در این باره تکمیل نمود. از فعالیت‌های دیگر او مسری اعلام کردن سل ریوی بود؛ علاوه بر اینها، او را [[متکلم]]<ref>{{پک|کرامتی|ک=دانشنامه ایران‌زمین}}</ref> و [[داروشناسی|داروشناس]] نیز گزارش کرده‌اند و گویا با [[علوم دینی]] هم آشنایی داشته‌است.<ref>{{پک|انزابی‌نژاد|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> ۱۲ اثر به ابن ربن نسبت داده شده‌است<ref dir=ltr>{{پک|Thomas|2012|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en|رف=Thomas}}</ref> که فقط تعداد کمی امروزه در دسترس هستند.<ref>{{پک|انزابی‌نژاد|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref>

=== آثار ===
{{اصلی|کتاب‌شناسی ابن ربن طبری}}
[[پرونده:Ibn Rabban Al-Tabari.jpg|بندانگشتی|سردیس ابن ربن در [[ساری]]، خیابان طالقانی]]
* «فردوس الحکمة»: مهم‌ترین اثر ابن ربن<ref>{{پک|کرامتی|ک=دانشنامه ایران‌زمین}}</ref> و دائرةالمعارفی با موضوع [[طب اسلامی|طب]] است که از اولین کتاب‌های پزشکی و یکی از قدیمی‌ترین و معتبرترین آثار در طب اسلامی است.<ref>{{پک|انزابی‌نژاد|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> ابن ربن این کتاب را در سومین سال خلافت متوکل نوشت.<ref>{{پک|اسلامی|۱۳۷۲|ص=۱۱۴}}</ref> ابن ربن در این کتاب غیر از طب دربارهٔ بعضی علوم دیگر و مطالب متفرقه نظیر حکمت طبیعی، تجربیات شخصی،<ref>{{پک|فرخنده‌زاده|۱۳۹۶|ص=۵۲}}</ref> [[فلسفه]]، [[جانورشناسی]]، [[رویان‌شناسی]]، [[روان‌شناسی]]، [[هواشناسی]] و [[اخترشناسی|ستاره‌شناسی]] مطالبی نوشته‌است.<ref>{{پک|انزابی‌نژاد|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref>
* «الدین و الدولة»: {{متن عربی|''الدین و الدولة فی إثبات نبوة النبي محمد''}}، کتابی است که در آن ابن ربن دلایل خود مبنی بر حقانیت [[اسلام]] و برتری‌های اسلام نسبت‌به سایر ادیان را تشریح کرده و همچنین دربارهٔ ادیان هندی، فرقه‌های اسلامی، [[مسیحیت]] و غیره توضیحاتی داده‌است.<ref>{{پک|انزابی‌نژاد|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref>
* «الرد علی الاصناف النصاریٰ» (یا «رضالة النصاریٰ»): یک اثر مذهبی دیگر است.<ref>{{پک|Thomas||ک=Encyclopaedia of Islam|رف=}}</ref>

=== شاگردان ===
اگرچه برخی [[زکریای رازی]] را از شاگردان ابن ربن می‌دانند، ولی به اعتقاد انزابی‌نژاد با توجه به تاریخ فوت ابن ربن و تاریخ ورود زکریای رازی به بغداد، این ادعا قابل پذیرش نیست؛ زیرا در زمان ورود رازی به بغداد ابن ربن احتمالاً در قید حیات نبوده‌است.<ref>{{پک|انزابی‌نژاد|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> اما ریچارد گاتهیل، معتقد است که زکریای رازی نه در بغداد، که در [[ری]] نزد ابن ربن شاگردی می‌کرده‌است.<ref dir=ltr>{{پک|Gottheil|ک=JewishEncyclopedia|زبان=en}}</ref>

== تأثیر و تأثر ==
{{جعبه نقل قول
|عنوان=
|نقل‌قول= <div align="justify" dir="rtl">اگر کسی به دست و پایش [[زگیل]] باشد و به ستاره‌ای که در حال افول است نگاه کند و در همان دم دست خود را بسوی آن ببرد، زگیل بهبود می‌یابد.</div>
|منبع=طبری، ''{{متن عربی|فردوس‌الحکمة}}''{{سخ}}ص ۵۲۵–۵۲۶.<ref>{{پک|فرخنده‌زاده|۱۳۹۶|ص=۵۶}}</ref>
|عرض= 250px
|اندازه خط= 12px
|شکل‌بندی عنوان= font-size:90%
|تراز= چپ
|تراز نقل‌قول= وسط
|تراز منبع= چپ
|گیومه نقل‌قول= بله
}}
به گفته فرخنده‌زاده، ابن ربن طبیبی تعلیم‌دیده بود و نظریاتش بر مبنای نظریات اطبای یونانی، [[جندی‌شاپور (شهر)|جندی‌شاپور]]ی و هندی بود.<ref>{{پک|فرخنده‌زاده|۱۳۹۶|ص=۵۴}}</ref> به باور انزابی‌نژاد در ''[[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]'' می‌شود ابن ربن را در کنار [[زکریای رازی|رازی]]، [[علی بن عباس مجوسی اهوازی|مجوسی]] و [[ابن سینا]] در زمرهٔ چهار طبیب بزرگ مسلمان قرار داد؛<ref>{{پک|انزابی‌نژاد|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> حسین اسلامی ساروی، مورخ، نیز می‌نویسد که فردوس الحکمة یک «رکن» از «ارکان اربعهٔ طب اسلامی» است.<ref>{{پک|اسلامی|۱۳۷۲|ص=۱۱۴}}</ref> ولی در مقابل کرامتی در ''دانشنامهٔ ایران‌زمین'' به نقل از [[ادوارد براون]]{{یاد|Browne, E. G. , Arabian Medicine, Cambridge, 1962, p 37-44.}} و [[ماکس مایرهوف]]{{یاد|Meyerhof, M. , "Ali ibn Rabban at.Tabari ein Persischer Arzt des 9. Jahrhundert n. Chr.", ZDMG, 1937, vol 85, pp 38-68.}} می‌نویسد که آثار ابن ربن ارزش زیادی ندارد و قابل‌مقایسه با رازی، مجوسی یا ابن سینا نیست.<ref>{{پک|کرامتی|ک=دانشنامه ایران‌زمین}}</ref> ابن ربن در تألیف این کتاب از نظرات [[جندی‌شاپور]]<ref>{{پک|فرخنده‌زاده|۱۳۹۶|ص=۵۲}}</ref> [[بقراط]]، [[جالینوس]]، [[ارسطو]]، [[ابن ماسویه]]، [[حنین بن اسحاق]] و رسالات هندی و دیگر آثار استفاده کرده‌است.<ref>{{پک|انزابی‌نژاد|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> ابن ربن به‌طور کلی از پزشکان و فلاسفه یونانی مانند ارسطو، اسکندر افرودیسی، بقراط و جالینوس بسیار نقل قول می‌کرد.<ref>{{پک|کرامتی|ک=دانشنامه ایران‌زمین}}</ref>

در آثار ابن ربن دعا، سحر و جادو، ستاره‌شناسی و اعتقاد به پدیده‌های مختلف نیز پیدا می‌شود.<ref>{{پک|فرخنده‌زاده|۱۳۹۶|ص=۵۴}}</ref> او تحت تأثیر باورها و روش‌های درمانی عامیانه نیز قرار داشت. وی علاوه بر مطالب علمی، به تأثیر اجرام آسمانی و ستارگان، کانی‌ها و گیاهان و جانداران در ایجاد یا درمان امراض اشاره کرده‌است؛ حتی بعضاً روش‌های جادویی (نظیر [[طلسم|طلسمات]] و [[تعویذ|تعاویذ]]) را هم در کنار روش‌های علمی برای درمان بیماری‌ها تجویز کرده‌است.<ref>{{پک|فرخنده‌زاده|۱۳۹۶|ص=۵۱ و ۶۱}}</ref> ابن ربن همچنین راجع‌به کاربرد [[گیاه|گیاهان]] و اجزای بدن [[جانوران|حیوانات]] در طب نیز نوشته‌است؛ حتی بعضاً توضیحاتی در مورد کاربرد اینها ارائه داده که به علم طب مربوط نیست.<ref>{{پک|فرخنده‌زاده|۱۳۹۶|ص=۵۶–۵۷}}</ref>{{سخ}}به‌طور کلی، او آموزه‌های پزشکی را با باورهای کهن تلفیق کرد و طرز تفکر وی به آثار پزشکی قرون بعدی هم انتقال یافت.<ref>{{پک|فرخنده‌زاده|۱۳۹۶|ص=۵۵}}</ref> وی یکی از اولین اطبایی بود که با مطرح کردن باورهای کهن و روش‌های درمانی جادویی، باعث ورود این تفکرات به طب اسلامی شدند.<ref>{{پک|فرخنده‌زاده|۱۳۹۶|ص=۵۴}}</ref>
[[پرونده:Image of a Muslim doctor examining a patient.jpg|بندانگشتی|یک [[پزشکی در جهان اسلام|طبیب مسلمان]] حین معاینه بیمار]]

== منبع‌شناسی ==
مهم‌ترین اطلاعاتی که دربارهٔ زندگی ابن ربن در دست است، مطالبی است که خود او در دو کتاب {{متن عربی|''فردوس الحکمة''}} و {{متن عربی|''الدین و الدولة''}} دربارهٔ خودش نوشته‌است. منابع دیگری که دربارهٔ وی اطلاعاتی آورده‌اند، دربارهٔ تاریخ و محلِ تولد و فوت و نام دقیق او و پدرش و مذهب او اطلاعات خاصی ارائه نداده‌اند.<ref>{{پک|انزابی‌نژاد|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref>
* [[تاریخ طبرستان (ابن اسفندیار)|تاریخ طبرستان]]:<ref>{{پک|انزابی‌نژاد|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> کتابی تاریخی اثر [[ابن اسفندیار]] است که در حدود ۶۱۳ هجری قمری تألیف شده و موضوع آن در مورد [[تاریخ طبرستان]] است. این کتاب دارای مطالبی است که در کتب دیگر پیدا نمی‌شود.<ref>{{پک|شریفی|۱۳۸۷|ص=۳۸۴}}</ref> ابن اسفندیار دبیر حکومت [[آل باوند]] بود. او در سال ۶۰۶ هجری قمری به [[بغداد]] و سپس به [[ری]] سفر کرد. وی در کتابخانه‌ای در ری به جزوه‌ای راجع به حکام قدیم طبرستان نوشتهٔ «ابوالحسن علی بن محمد یزدادی» به [[زبان عربی]] دست یافت و آن را به زبان فارسی ترجمه کرد. ابن اسفندیار تا قبل از [[حمله مغول]] به [[خوارزم]] به مدت ۵ سال نیز در شهر اقامت داشت و در طی این مدت با استفاده از منابع غنی کتابخانه‌های این شهر، نوشتن کتاب تاریخ طبرستان را به اتمام رساند.<ref>{{پک|پرگاری|۱۳۸۰|ص=۳۷}}</ref>
* [[الفهرست (ابن ندیم)|الفهرست]]:<ref>{{پک|کرامتی|ک=دانشنامه ایران‌زمین}}</ref> کتابی است اثر [[ابن ندیم]] که تاریخ ادبیات، فرهنگ و مذاهب را از ازمنه پیش از اسلام تا عصر نویسنده (قرن چهارم هجری) دربردارد. این کتاب از خصوصیات کتاب‌شناسی نیز برخوردار و مشتمل بر ده مقاله است.<ref>{{پک|انصاری|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=ابن ندیم}}</ref>

== یادداشت‌ها ==
{{یادداشت‌ها}}

== پانویس ==
{{پانویس|۳|اندازه=ریز}}

== منابع ==
{{آغاز پانویس|۵۰em}}
* {{یادکرد کتاب| نام خانوادگی =اسلامی| نام = حسین| عنوان= تاریخ دو هزار ساله ساری|جلد=| سال = ۱۳۷۲| ناشر = دانشگاه آزاد اسلامی مازندران|شهر=قائمشهر| شابک=}}
* {{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی = انزابی‌نژاد| نام = رضا| پیوند نویسنده = رضا انزابی‌نژاد | مقاله = ابن ربن| دانشنامه = دائرةالمعارف بزرگ اسلامی| ناشر = مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی| جلد = ۳| پیوند مدخل = https://www.cgie.org.ir/fa/article/223120/ابن-ربن| زبان = fa}}
* {{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی = انصاری| نام = حسن| پیوند نویسنده = | مقاله = ابن ندیم| دانشنامه = دائرةالمعارف بزرگ اسلامی| ناشر = مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی| جلد = ۵| پیوند مدخل = https://www.cgie.org.ir/fa/article/226057/ابن-ندیم| زبان = fa}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی=پرگاری|نام=صالح|عنوان=تاریخ طبرستان و نامه‌ای از عهد ساسانیان|شماره=۴۶ و ۴۷|سال=۱۳۸۰|ناشر=کتاب ماه تاریخ و جغرافیا|پیوند=http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/65587|ref=harv| پیوند بایگانی = http://www.webcitation.org/6TvTzGqB9 | تاریخ بایگانی = ۸ نوامبر ۲۰۱۴}}
* {{یادکرد کتاب |نام خانوادگی=شریفی |نام=محمد|ویراستار= محمدرضا جعفری |کتاب=فرهنگ ادبیات فارسی|سال=۱۳۸۷ |ناشر=فرهنگ نشر نو و انتشارات معین|شهر=تهران |شابک=978-964-7443-41-8| ref = harv}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی=فرخنده‌زاده|نام=محبوبه|عنوان=روش‌های تمثیلی و اندیشه‌های کهانت در فردوس الحکمه ابن ربن طبری|پیوند=http://ensani.ir/fa/article/433165/روش-های-تمثیلی-و-اندیشه-های-کهانت-در-فردوس-الحکمه-ابن-ربن-طبری|تاریخ=۱۳۹۶|توسط=[[پرتال جامع علوم انسانی]]|دسترسی پیوند=}}
* {{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی = کرامتی | نام = یونس| مقاله =طبری، علی بن سهل| دانشنامه = دانشنامه ایران‌زمین| ناشر = | پیوند مدخل = http://portal.nlai.ir/EI/Wiki%20Pages/طبری،%20علی%20بن%20سهل.aspx| زبان = fa}}
{{چپ‌چین}}
* {{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی = Gottheil | نام = Richard| پیوند نویسنده = ریچارد گاتهیل | مقاله = Ali IBN SAHL IBN RABBAN ALTABARI (ABU AL-ḤASAN)| دانشنامه = JewishEncyclopedia| ناشر = | پیوند مدخل = https://www.jewishencyclopedia.com/articles/1231-ali-ibn-sahl-ibn-rabban-altabari-abu-al-hasan| زبان = en}}
* {{یادکرد دانشنامه | first= D. |last=Thomas| مقاله = al-Ṭabarī | دانشنامه =Encyclopaedia of Islam | سال = 2012 | ناشر =[[انتشارات بریل|Brill Publishers]] | شناسه={{شناسه یادکرد|al-Ṭabarī}} | ویراستار= P. Bearman, Th. Bianquis, [[کلیفورد ادموند باسورث|C.E. Bosworth]], [[امری یوهانس فان دونسو|E. van Donzel]], [[ولفهارت هاینریش|W.P. Heinrichs.]] | مکان =[[لاهه|Leiden, The Netherlands]] | نشانی = http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_SIM_7248 | زبان =en |ویرایش =2nd |ref=Thomas}}
{{پایان چپ‌چین}}
{{پایان پانویس}}

== پیوند به بیرون ==
* [https://books.google.com/books?id=9GpFAAAAYAAJ «فردوس الحکمة فی الطب» در گوگل‌بوکز]
* [[:wikisource:ar:مؤلف:ابن ربن الطبري|صفحهٔ ابن ربن طبری در ویکی‌نبشته عربی]]

{{پزشکی اسلامی}}
{{داده‌های کتابخانه‌ای}}
{{ترتیب‌پیش‌فرض:طبری، ابن ربن}}
[[رده:ابن ربن طبری| ]]
[[رده:افراد در خلافت عباسی]]
[[رده:اهالی خلافت عباسیان در سده ۹ (میلادی)]]
[[رده:اهالی ری]]
[[رده:اهالی سامرا]]
[[رده:اهالی طبرستان]]
[[رده:اهالی مرو]]
[[رده:پزشکان اهل ایران]]
[[رده:پزشکان ایرانی سده ۹ (میلادی)]]
[[رده:پزشکان دوره خلافت عباسی]]
[[رده:پزشکان سده ۹ (میلادی)]]
[[رده:پزشکان سده‌های میانه اسلامی]]
[[رده:پزشکان قرون وسطی اهل ایران]]
[[رده:پزشکان مسیحی گرویده به اسلام]]
[[رده:درگذشتگان ۸۷۰ (میلادی)]]
[[رده:روان‌شناسان اهل ایران]]
[[رده:زادگان ۸۳۸ (میلادی)]]
[[رده:طبری‌ها]]
[[رده:محققان عباسیان]]
[[رده:مسیحیان مسلمان‌شده]]
[[رده:منتقدان مسیحیت]]
[[رده:نوکیشان مسلمان]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۴۱
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{ویکی سازی}}~~
	{{جعبه اطلاعات فیلسوف		{{جعبه اطلاعات فیلسوف
	\|عنوان = علی بن ربن طبری		\|عنوان = علی بن ربن طبری

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۹:۴۷
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{pp-pc\|small=yes}}~~
	~~{{مقاله خوب}}~~
	{{ویکی سازی}}		{{ویکی سازی}}
	{{جعبه اطلاعات فیلسوف		{{جعبه اطلاعات فیلسوف

ابن ربن طبری - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: انتقال از رده:افراد در خلافت عباسی به رده:افراد در دوره بنی‌عباس رده‌انبوه

Shahroudi: /* پیوند به بیرون */

Aboammar در ‏۲۰ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۴۱

Aboammar در ‏۲۰ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۳:۴۲

Aboammar در ‏۱۹ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۹:۴۷

Aboammar: ساخت الگو

Shahroudi: مقاله جدید

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ ژانویهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۵:۵۹
خط ۱۱۲:		خط ۱۱۲:
	{{ترتیب‌پیش‌فرض:طبری، ابن ربن}}		{{ترتیب‌پیش‌فرض:طبری، ابن ربن}}
	[[رده:ابن ربن طبری\| ]]		[[رده:ابن ربن طبری\| ]]
	[[رده:افراد در ~~خلافت عباسی~~]]		[[رده:افراد در دوره بنی‌عباس]]
	[[رده:اهالی خلافت عباسیان در سده ۹ (میلادی)]]		[[رده:اهالی خلافت عباسیان در سده ۹ (میلادی)]]
	[[رده:اهالی ری]]		[[رده:اهالی ری]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۳:۵۳
خط ۱۰۸:		خط ۱۰۸:

	{{پزشکی اسلامی}}		{{پزشکی اسلامی}}
	{{~~داده‌های کتابخانه‌ای~~}}		{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=بله\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=تاحدودی\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}

	{{ترتیب‌پیش‌فرض:طبری، ابن ربن}}		{{ترتیب‌پیش‌فرض:طبری، ابن ربن}}
	[[رده:ابن ربن طبری\| ]]		[[رده:ابن ربن طبری\| ]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۲۵
خط ۱:		خط ۱:
	{{pp-pc\|small=yes}}		{{pp-pc\|small=yes}}
	{{مقاله خوب}}		{{مقاله خوب}}
			{{ویکی سازی}}
	{{جعبه اطلاعات فیلسوف		{{جعبه اطلاعات فیلسوف
	\|عنوان = علی بن ربن طبری		\|عنوان = علی بن ربن طبری