Shahroudi: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جدول اطلاعات دانشمند |نام = ابوبکر کرجی |تصویر = Karaji.png |عرض تصویر = |زیرنویس = تصویری خیالی از کرجی |تاریخ تولد = اواسط قرن چهارم هجری قمری |زادگاه = ایران، کرج ابودلف یا کرج روذاور{{پک|کرجی|۱۳۸۸|ک=انباط ا...» ایجاد کرد

2024-07-20T16:14:02Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جدول اطلاعات دانشمند |نام = ابوبکر کرجی |تصویر = Karaji.png |عرض تصویر = |زیرنویس = تصویری خیالی از کرجی |تاریخ تولد = اواسط قرن چهارم هجری قمری |زادگاه = ایران، کرج ابودلف یا کرج روذاور<ref>{{پک|کرجی|۱۳۸۸|ک=انباط ا...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{جدول اطلاعات دانشمند
|نام = ابوبکر کرجی
|تصویر = Karaji.png
|عرض تصویر =
|زیرنویس = تصویری خیالی از کرجی
|تاریخ تولد = اواسط قرن چهارم هجری قمری
|زادگاه = [[ایران]]، [[کرج ابودلف]] یا [[کرج روذاور]]<ref>{{پک|کرجی|۱۳۸۸|ک=انباط المیاء الخفیه|ص=۶۸}}</ref> یا [[کرج]]
|تاریخ مرگ = اوایل قرن پنجم هجری قمری
|محل مرگ = نامشخص
|محل زندگی = [[بغداد]]، [[ناحیه جبال|سرزمین جبل]]
|شهروند =کرج
|ملیت =ایرانی
|تبار =نامشخص
|رشته فعالیت = ریاضیات، [[جبر]]، حفر [[قنات]]، [[نجوم]]
|بنیاد گذار =ریاضیات
|دلیل شهرت =علم ریاضی
|تأثیرات = تأثیر پذیرفته از [[ابوکامل]] و تأثیر گذارده بر [[فیبوناچی]]<ref>{{پک|Levey|1966|ک=The Algebra of Abū Kāmil|ص=6}}</ref>
|دین = [[اسلام]]
|پانویس =نامشخص
}}

'''ابوبکر محمد بن حسن (حسین) کرجی''' (متوفی بین ۱۰۱۹ و ۱۰۲۹ میلادی، یا بین ۴۱۰ و ۴۲۰ هجری قمری)<ref>{{پک|سارتون|۱۳۵۳|ک=مقدمه بر تاریخ علم|ص=۸۲۴}}</ref> ریاضی‌دان و آب‌شناس ایرانی و از اعضای [[دارالحکمه بغداد]] بود. او هم‌دورهٔ [[ابوریحان بیرونی]]، [[زکریای رازی]] و [[بوعلی سینا]] بود که مخترع استقرای ریاضی و علم هیدرولوژی معرفی شده است.

کرجی در علم حساب و جبر دارای تحقیقات و نوشته‌های مهمی است. وی در پایه‌گذاری اصولی در جبر، ریشه‌یابی اعداد و حل معادلات نقش مهمی را در تاریخ علم ایران و جهان داراست. در زمینه علوم کاربردی و مهندسی نیز کرجی صاحب نظریات نو و نوشته‌های ارزنده‌ای می‌باشد.

== نام و تبار ==
برخی محققین تا چندی پیش ابوبکر کرجی را به اشتباه با نام کرخی می‌نوشته‌اند و او را منسوب به [[کرخ]] بغداد می‌دانسته‌اند. این نسبت مبنی بر اشتباهی بوده که در اصل برای خاورشناس آلمانی فرانتس وپکه روی داده‌است. وپکه نخستین محققی است که به آثار کرجی توجه نموده. وی در سال ۱۸۵۳ میلادی ترجمه مختصری از کتاب [[الفخری]] کرجی را به زبان فرانسه منتشر ساخت و مقدمه‌ای نیز بر آن نوشت. اما چون کتابی که برای ترجمه در دسترس او بوده نسخه‌ای خطی از کتاب الفخری متعلق به [[کتابخانه پاریس]] بوده که در آن نام کرجی با جابجایی یک نقطه و به اشتباه کرخی نوشته شده‌است، از این جهت فرانتس وپکه هم بدون توجه به آن تحریف وی را کرخی و اهل کرخ بغداد معرفی کرده و از اینجا این نسبت شهرت یافته و در کتاب‌هایی که بعداً در مورد این موضوع نوشته شده چه در زبان‌های اروپایی یا عربی نام او را کرخی نوشته‌اند.<ref>{{پک|کرجی|۱۳۸۸|ک=انباط المیاء الخفیه|ص=۵۶}}</ref><ref>{{پک|گوبلو|۱۳۷۱|ک=قنات: فنی برای دستیابی به آب|ص=۱۲۷}}</ref>

از جمله نسخه‌های خطی که پروفسور دلاویدا بررسی کرد یکی کتابی از کرجی در [[کتابخانه واتیکان]] به نام «البدایع فی الحساب» است و دیگری نسخه خطی از کتاب «الکافی فی الحساب» در [[کتابخانه لویس ساباط]] و همچنین نسخه‌ای خطی از یک کتاب دیگر کرجی به نام «علل حساب الجبر و المقابله» متعلق به [[کتابخانه بادلیان]] در آکسفورد [[انگلستان]] است که در تمام این نسخه‌ها نام مؤلف، کرجی با جیم نوشته شده‌است، نه کرخی با خاء.<ref>{{پک|کرجی|۱۳۸۸|ک=انباط المیاء الخفیه|ص=۵۷}}</ref><ref>{{پک|قربانی|۱۳۷۵|ک=زندگینامهٔ ریاضیدانان دورهٔ اسلامی از سدهٔ سوم تا سدهٔ یازدهم هجری|ص=۳۹۱}}</ref>

امروزه اما در صحت نسبت کرجی هیچگونه شک و تردیدی نیست زیرا گذشته از نسخه‌های خطی کتاب‌هایی که لوی دلاویدا بدان‌ها استناد جسته‌است در تمام شرح‌هایی هم که بر کتاب‌های کرجی نوشته شده نام او را کرجی نوشته‌اند. یکی از این شرح‌ها کتابی است به نام «الشرح الشافی لکتاب الکافی فی الحساب» تألیف [[محمد بن احمد بن علی شهرزوری|محمد بن احمد بن علی الشهرزوری]] که یک نسخه خطی از آن در [[کتابخانه بنی جامع]] موجود است، و دیگر شرح دیگری است از همین کتاب الکافی از [[ابوعبدالله حسین بن احمد الشقاق]] که نسخه خطی آن در [[کتابخانه سرای]] موجود و به نام «شرح کتاب الکافی فی الحساب» ذکر شده‌است و در این شرح‌ها نسبت کرجی با جیم نوشته شده. همچنین است نسخه خطی «الباهر» از [[سموئیل بن یحیی المغربی]] که در سال ۷۲۵ هجری قمری نوشته شده و در [[کتابخانه ایاصوفیا]] موجود است. در این کتاب نیز بیش از سی مرتبه نام کرجی ذکر شده و حتی یکبار هم کرخی نوشته نشده. از این‌ها گذشته مقدمه کتاب «انباط المیاء الخفیه» خود دلیل قاطعی است که کرجی اهل کرخ بغداد نبوده، زیرا خود او در این مقدمه گوید: «هنگامی که به [[عراق]] وارد شدم و دیدم که مردم آنجا از کوچک و بزرگ دانش دوست و قدرشناس علم هستند و دانشمندان را گرامی می‌شمرند کتاب‌هایی که در حساب و هندسه تألیف کردم…» خود می‌رساند که وی از جای دیگری به عراق آمده بوده‌است.<ref>{{پک|کرجی|۱۳۸۸|ک=انباط المیاء الخفیه|ص=۵۸}}</ref>

== زندگی ==

=== پیشینه ===
دوره حیات وی [[دوران طلایی اسلام|عصر طلایی تمدن اسلامی]] است. در قسمت بزرگی از این عهد [[سامانیان|دولت سامانی]] با احیاء رسوم قدیم بر فرارود و [[خراسان]] و [[سیستان]] و [[ری]] و [[گرگان]] فرمانروایی داشت و [[آل بویه]] و [[آل زیار]] و پادشاهان محلی دیگر هم در همین عهد تمام ایران را از قبضهٔ طاعت خلفا بیرون آوردند و در پایان این دوره یعنی از اواخر قرن چهارم و نیمهٔ اول قرن پنجم اگرچه جای دولت سامانی و برخی از امارت‌های ایرانی دیگر را [[غزنویان|حکومت غزنوی]] گرفته و قسمتی از [[ایران]] هم بدست امرای [[آل افراسیاب]] افتاده بود لیکن چون غزنویان سنت سامانیان را تعقیب می‌کردند و آل‌افراسیاب نیز در تشکیلات عهد سامانی تغییرات عمده‌ای ندادند نمی‌توان نتایجی که با تمدن ایرانی آن عهد مغایرت داشته باشد از تسلط آنان گرفت و به خصوص دولت غزنوی را نمی‌توان در ردیف دولت‌های ترک درآورد.<ref>{{پک|صفا|۱۳۵۱|ک=تاریخ ادبیات ایران از آغاز عهد اسلامی تا دوره سلجوقی|ص=۱۹۷}}</ref>

ایران اگرچه در این دوره استقلال داشت لیکن رابطهٔ میان آن و بغداد از هر جهت برقرار بود و وضع آن شهر خواه از باب سیاست و خواه از حیث علم و ادب در همه ممالک اسلامی و از جمله در ایران اثر داشت.<ref>{{پک|صفا|۱۳۵۱|ک=تاریخ ادبیات ایران از آغاز عهد اسلامی تا دوره سلجوقی|ص=۱۹۸}}</ref> در زمان خلافت [[ابواسحاق ابراهیم متقی|المتقی]] (۳۲۹–۳۳۳) و [[ابوالقاسم عبدالله مستکفی|المستکفی]] (۳۳۳–۳۳۴) وضع خلافت بسیار متزلزل بود. مبارزات مدعیان امارت شدت یافته و کار این مبارزات به جایی کشیده بود که مردم بغداد دائماً در اضطراب و بی‌نظمی و فقر و گرسنگی روزگار می‌گذراندند و بسیاری از ساکنان آن شهر ناگزیر به ترک دیار شدند و به سایر بلاد اسلامی روی آوردند. وضع دینی بغداد نیز بسیار آشفته بود زیرا متعصبان، خاصه پیروان [[احمد بن حنبل]] چنان قدرت یافتند که امنیت شهر را مختل می‌کردند. از آنجایی که خلیفه قدرتی نداشت و امرا هم مشغول جنگ با یکدیگر بودند کسی نمی‌توانست جلوی این وضع را بگیرد. وضع خلیفه در این زمان به درجه‌ای رسیده بود که ناگزیر برای رهایی خود از آل بویه یاوری خواست و بر اثر این استعانت از این هنگام (سال ۳۳۴ ه‍.ق) تا سال ۴۴۷ یعنی تا عهد تسلط [[سلاجقه]]، بغداد به تصرف آل بویه درآمد و بدین طریق دوره جدیدی از غلبه عنصر ایرانی شروع شد.<ref>{{پک|صفا|۱۳۵۱|ک=تاریخ ادبیات ایران از آغاز عهد اسلامی تا دوره سلجوقی|ص=۱۹۹}}</ref> آل بویه بر خلفا عباسی تسلط بسیار داشتند چنان‌که حتی عزل و نصب آنان هم به دست ایشان انجام می‌گرفت. بغداد در عهد آنان رونق دیرین را از سر گرفت و بیمارستان‌ها و مرصدها و بناهای بسیار دیگر در آن ساخته شد و تمدن و فرهنگ ترقی کرد و آرامش و امنیت دوباره برای مردم حاصل شد.<ref>{{پک|صفا|۱۳۵۱|ک=تاریخ ادبیات ایران از آغاز عهد اسلامی تا دوره سلجوقی|ص=۲۰۰}}</ref>

== دستاوردها ==
دستاوردهای علمی وی تا چندی پیش ناشناخته بود تا اینکه در سال ۱۸۵۳ میلادی، مستشرق آلمانی، وپکه، بخشی از کتاب [[الفخری]] وی را به زبان فرانسه و همراه با تحلیلی منتشر ساخت. وپکه در کتاب خود ثابت کرد که بخش عظیمی از کارهای فیبوناچی از ریاضیدان‌های مسلمان و به خصوص کرجی اخذ شده‌است.<ref>{{پک|مصاحب|۲۵۳۵|ک=تئوری مقدماتی اعداد|ص=۲۵۲}}</ref>

=== در جبر ===
اگرچه نویسندگانی چون دیوفانتوس و [[ابوالوفا بوزجانی|ابوالوفا]] توان‌های بالا را خاطر نشان کرده‌اند، به نظر می‌رسد که کرجی نخستین کسی بوده باشد که جبرِ عبارت‌های مشتمل بر این توان‌ها را بسط داده‌است. از دیدگاه او کمیت‌های مجهول، اعم از اعداد مطلق و مقدارهای هندسی، می‌توانند یک «ریشه»، «ضلع» یا «شیء» (هر دو متناظر با «x» امروزی) باشند یا اینکه به عنوان مال (x۲)، کعب (x۳)، مال مال (x۴)، مال کعب (x۵) و غیره محسوب شوند، که در آن هر عضو حاصل ضرب «شیء» در عضو قبلی است. کرجی این انواع مختلف از کمیت‌ها را مراتب می‌نامد (مراتب اصطلاحی است که ضمناً برای مواضع توان‌های مختلف ۱۰ در حساب اعشاری به‌کار می‌رفت). کرجی همچنین مشاهده می‌کند که ۱ عددی است که در همهٔ مراتب مشترک است (زیرا برابر است با همهٔ توان‌های خودش). به علاوه با هر مرتبه (xn)، جزء متناظر ({{Sfrac|xn}}) نظیر می‌شود که دارای این خصوصیت است که هر مرتبه ضرب در جزء خود برابر با ۱ است. بر این اساس کرجی طرح خود را در پرداختن به عبارت‌هایی مانند «مال مال و چهار کعب منهای شش واحد» (۶ − x۴ + ۴x۳) و «پنج کعب کعب منهای دو جذر و سه واحد» ([۳ + ۵x۶ − [۲x۲) به وسیلهٔ قواعدی که الگوی آن‌ها قواعد معمولی حساب برای جمع، تفریق، ضرب، تقسیم و استخراج ریشهٔ دوم [=جذر] است، بسط می‌دهد.

[[رشدی راشد]] از این مدل‌بندی جبر چندجمله‌ایها بر مبنای حساب ارزش موضعی، به عنوان «حسابیدن [[جبر]]» یاد می‌کند. کرجی یکی از پیشاهنگان این روند بود و این امر که موفقیت او در حسابیدن جبر فقط اندک بود، نه به علت فقدان قوهٔ ابتکار، بلکه به علت نبودن راهی برای داخل کردن اعداد منفی در نظریه است؛ مثلاً اگرچه کرجی با قواعدی مانند {{math|a – (– b) {{=}} a + b}}، که در آن a و b مثبتند، آشنا بود، ظاهراً قاعدهٔ (a – (– b) {{=}} – (a – b را کشف نکرده بود. این امر مانع از آن شد که او روش خود را برای تقسیم دو کثیرالجمله به منظور دربرگرفتن همهٔ حالت‌ها بسط دهد، زیرا روش وی عموماً مستلزم تفریق یک مقدار منفی از مقدار منفی دیگری بود. به دلیل مشابه، این امر همین‌طور وی را از کشف روشی برای استخراج ریشه‌های دوم [جذر] چندجمله‌ای‌ها بازداشت.<ref>{{پک|برگرن|۱۳۷۴|ک=گوشه‌هایی از ریاضیات دورهٔ اسلامی|ص=۱۲۹}}</ref>

قواعدی را که به کمیت‌های علامتدار می‌پردازد در نوشته‌های پزشکی موسوم به [[سموأل بن یحیی مغربی]] پیدا می‌کنیم که احتمالاً ۷۰ سال پس از مرگ کرجی در بغداد متولد شده‌است. وی در اثرش ''الباهر فی العلم الحساب'' (به معنای کتاب درخشان در محاسبه) که شرحی بر کتاب «الفخری» کرجی است بخش‌های پرزحمت‌تر قاعدهٔ علامت‌ها را بیان می‌کند.<ref>{{پک|برگرن|۱۳۷۴|ک=گوشه‌هایی از ریاضیات دورهٔ اسلامی|ص=۱۳۰}}</ref>

=== در آب‌شناسی ===
کرجی چهره‌ای تابناک در تاریخ مهندسی ایران و جهان به‌شمار می‌رود که در زمینهٔ پیدایش آب‌های زیرزمینی و راه‌های استخراج آن‌ها نظریه‌ها و روش‌ها و اختراع‌های بدیعی داشته‌است. کرجی جریان آب را از نقطه‌ای به نقطهٔ دیگر به وجود اختلاف سطح بین دو نقطه وابسته می‌داند.<ref>{{پک|فرشاد|۲۵۳۶|ک=تاریخ مهندسی در ایران (از آغاز تا قرن حاضر)|ص=۶۰۳}}</ref> وی در کتاب «استخراج آب‌های پنهانی» در رابطه با چگونگی پیدایش چشمه می‌نویسد:<ref>{{پک|کرجی|۱۳۸۸|ک=انباط المیاء الخفیه|ص=۲۱۲}}</ref>

{{نقل قول|... هیچ آب جاری یا جوشنده‌ای [فوران کننده] در سطح زمین یا در شکم آن وجود ندارد مگر آنکه فاصله منبع آن از مرکز زمین دورتر از فاصله محلی باشد که بر سطح زمین ظاهر می‌شود و جاری می‌گردد یا فوران می‌کند، وضع آب چشمه به هیچ وجه غیر از این نمی‌تواند بوده باشد.}}

کرجی معتقد بود که آب‌های زیرزمینی به سه طریق به وجود می‌آیند. اول نفوذ آب‌های باران و برف در شکاف‌های زمین طبق قانون میل به مرکز، دوم نفوذ بخار آب و تقطیر آن در شکاف‌های زمین، سوم صعود بخارهای آب واقع در زمین و تبدیل آن به آب.<ref>{{پک|فرشاد|۲۵۳۶|ک=تاریخ مهندسی در ایران (از آغاز تا قرن حاضر)|ص=۶۰۴}}</ref> وی دربارهٔ تولید آب و باران چنین اظهارنظر می‌کند:<ref>{{پک|کرجی|۱۳۸۸|ک=انباط المیاء الخفیه|ص=۱۹۷}}</ref>

{{نقل قول|خدا آب را چنان آفرید که بیشتر شکاف‌ها و رگ‌های درون زمین را پر کند و مازاد آن در دریا سرازیر گردد؛ بنابراین باید منبع و منشأ بیشتر آب‌ها از برف و باران و تبدیل آب به هوا و هوا به آب باشد …}}

موضوع مهم دیگری که کرجی به شرح آن می‌پردازد تأثیر زلزله در خشک شدن یا پیدایش چشمه‌های جدید است. وی می‌گوید:<ref>{{پک|کرجی|۱۳۸۸|ک=انباط المیاء الخفیه|ص=۲۱۳}}</ref>

{{نقل قول|هنگام زلزله چشمه‌ها فوران می‌کنند و در بعضی مواقع چشمه‌های تازه پدیدار می‌شود، یا آنکه محل چشمه‌ها از جائی به جای دیگر منتقل می‌شود. علت این امر آن است که در زیر زمین رگه‌هایی است که آب از آن‌ها عبور می‌کند و از چشمه‌های روی زمین بیرون می‌آید و خاک‌هایی که در اطراف این رگه‌ها قرار دارند سخت (غیرقابل نفوذ) هستند. اگر زمین لرزه‌هایی که بر اثر خروج بخارهای متراکم شده زیر زمین ایجاد می‌شوند، با مجرای این چشمه‌ها برخورد کند و در خاک آن خلل و فرج ایجاد کند و برای آب روزنه‌های دیگری که به مرکز زمین نزدیک‌ترند ایجاد نمایند، آب از یکی از آن سوراخ‌ها بیرون می‌آید و مجرای اولی قطع می‌گردد. چه بسا که این بخار مخزن آب‌های حبس شده، در زیر زمین را بشکافد و برایشان بر سطح زمین راهی باز کند، و در نتیجه چشمه‌ای تازه ایجاد شود. این امر بسیار دیده شده‌است.}}

=== کشف نیروی جاذبه و کرویت زمین ===
کرجی در کتاب «استخراج آب‌های پنهانی» خود به وضوح از کرویت و نیروی جاذبه و قوانین تعادل و حرکت که چندین قرن بعد توسط دانشمندان اروپایی (گالیله و کپلر و نیوتن و …) مطرح شد سخن می‌راند.<ref>{{پک|فرشاد|۲۵۳۶|ک=تاریخ مهندسی در ایران (از آغاز تا قرن حاضر)|ص=۶۰۲}}</ref> کرجی حصول فرم کروی را عامل وصول به حالت تعادل می‌داند و معتقد است که هرگونه دوری از شکل کروی موجب حرکت می‌شود و حرکت همواره در جهت رسیدن به مرکز و فرم کروی است. از این جهت او وجود کوه‌ها و ناهمواری‌های سطح زمین را عامل و وسیله‌ای برای به هم زدن تعادل حرکت زمین می‌داند.<ref>{{پک|فرشاد|۲۵۳۶|ک=تاریخ مهندسی در ایران (از آغاز تا قرن حاضر)|ص=۶۰۳}}</ref>
== پانویس ==

=== ارجاعات ===
{{پانویس|۲}}

=== منابع ===
{{چپ‌چین}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی = Levey | نام = Martin | عنوان = The Algebra of Abū Kāmil | ناشر = The University of Wisconsin Press | سال =
۱۹۶۶ | شابک = | زبان = en}}
{{پایان چپ‌چین}}
* حقیقت، عبدالرفیع، ''تاریخ نهضت‌های فکری ایرانیان: از آغاز قرن چهارم تا پایان قرن ششم هجری (از ظهور رودکی تا شهادت سهروردی)''، بخش دوم، چاپ اول، آذر ۱۳۵۷ خورشیدی.
* {{یادکرد ژورنال | نام خانوادگی =ابراهیمی | نام =فرشید | عنوان =ابوبکر کرجی مهندسی که گمنام ماند | ژورنال =[[دانشمند (مجله)|ماهنامه دانشمند]] | مکان =تهران | ناشر =مؤسسه تحقیق و توسعه نوین دانشمند | issn = ۱۰۱۱–۳۴۹۵| دوره =۴۵ | شماره =۵۳۱ | سال =۱۳۸۶ | صفحه =۶۶–۶۹ | پیوند =http://magiran.com/magtoc.asp?mgID=1076&Number=531&Appendix=0 | تاریخ بازبینی =۱۷ شهریور ۱۳۹۲}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =کرجی | نام =ابوبکر محمدبن حسن حاسب | عنوان =انباط المیاء الخفیه | ترجمه عنوان =استخراج آب‌های پنهانی | کوشش =هوشنگ ساعدلو | ترجمه =حسین خدیوجم | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد = | تاریخ = | سال =۱۳۸۸ | سال اصلی = | ناشر =مؤسسه انتشاراتی قدس رضوی | مکان =مشهد | زبان = | شابک = 978-964-2784-59-2| صفحات =۴۶۰}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =قربانی | نام =ابوالقاسم | عنوان =زندگینامهٔ ریاضیدانان دورهٔ اسلامی از سدهٔ سوم تا سدهٔ یازدهم هجری | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد = | تاریخ = | سال =۱۳۷۵ | سال اصلی = | ناشر =[[مرکز نشر دانشگاهی]] | مکان =تهران | زبان = | شابک =964-01-0817-0 | صفحات =۵۶۳}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =گوبلو | نام =هانری | عنوان =قنات: فنی برای دستیابی به آب | ترجمه =ابوالحسن سروقدمقدم و محمدحسین پاپلی‌یزدی | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد = | تاریخ = | سال =۱۳۷۱ | سال اصلی = | ناشر =معاونت فرهنگی آستان قدس رضوی قدس رضوی | مکان =مشهد | زبان = | شابک = | صفحات =۳۷۶}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =برگرن | نام =جی. ال. | عنوان =گوشه‌هایی از ریاضیات دورهٔ اسلامی | ترجمه =محمدقاسم وحیدی‌اصل و علیرضا جمالی | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد = | تاریخ = | سال =۱۳۷۴ | سال اصلی = | ناشر =مؤسسهٔ انتشارات فاطمی | مکان =تهران | زبان = | شابک =964-318-056-5 | صفحات =۲۲۰}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =فرشاد | نام =مهدی | عنوان =تاریخ مهندسی در ایران (از آغاز تا قرن حاضر) | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد = | تاریخ = | سال =۲۵۳۶ | سال اصلی = | ناشر =انتشارات دانشگاه پهلوی | مکان =تهران | زبان = | شابک = | صفحات =}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =مصاحب | نام =غلامحسین | پیوند نویسنده =غلامحسین مصاحب | عنوان =[[تئوری مقدماتی اعداد (کتاب)|تئوری مقدماتی اعداد]] | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد =اول قسمت ۱ | تاریخ = | سال =۲۵۳۵ | سال اصلی = | ناشر =کتابفروشی دهخدا | مکان =تهران | زبان = | شابک = | صفحات =۷۸۴}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =سارتون | نام =جورج | پیوند نویسنده =جورج سارتون | عنوان =مقدمه بر تاریخ علم | ترجمه =[[غلامحسین صدری افشار]] | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد =اول | تاریخ = | سال =۱۳۵۳ | سال اصلی = | ناشر =دفتر ترویج علوم وزارت علوم و آموزش عالی | مکان =تهران | زبان = | شابک = | صفحات =۹۳۵}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =صفا | نام =ذبیح‌الله | پیوند نویسنده =ذبیح‌الله صفا | عنوان =تاریخ ادبیات ایران از آغاز عهد اسلامی تا دوره سلجوقی | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد =اول | تاریخ = | سال =۱۳۵۱ | سال اصلی = | ناشر =ابن‌سینا | مکان = | زبان = | شابک = | صفحات =۷۱۶}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی = محمدی ملایری | نام = محمد | پیوند نویسنده = | عنوان = تاریخ و فرهنگ ایران در دوران انتقال از عصر ساسانی به عصر اسلامی | جلد = ۲ | عنوان جلد = دل ایرانشهر (بخش نخست) | سال = ۱۳۷۵ | ناشر = توس | مکان = تهران | شابک = ۹۶۴-۳۱۵-۴۵۳-X۴۵۴ | صفحات =۴۸۴}}

== پیوند به بیرون ==
* [http://hdl.library.upenn.edu/1017/d/medren/4825651 نسخه‌ای خطی از کتاب استخراج آب‌های پنهانی] در وبگاه کتابخانه‌های [[دانشگاه پنسیلوانیا]]
{{ابوبکر کرجی}}
{{ریاضیات در جهان اسلام}}

[[رده:ابوبکر کرجی| ]]
[[رده:آب‌شناسان اهل ایران]]
[[رده:اهالی ایران در سده ۱۰ (میلادی)]]
[[رده:اهالی کرج|کرجی، ابوبکر]]
[[رده:درگذشتگان ۱۰۲۹ (میلادی)]]
[[رده:ریاضی‌دانان اسلام قرون وسطی]]
[[رده:ریاضی‌دانان اهل ایران در قرون وسطی]]
[[رده:ریاضی‌دانان اهل ایران|کرجی، ابوبکر]]
[[رده:ریاضی‌دانان سده ۱۰ (میلادی)]]
[[رده:ریاضی‌دانان سده ۱۱ (میلادی)]]
[[رده:ریاضی‌دانان فارسی‌زبان]]
[[رده:زادگان ۹۵۳ (میلادی)]]
[[رده:مسلمانان سده ۱۰ (میلادی)]]
[[رده:مسلمانان سده ۱۱ (میلادی)]]

ابوبکر کرجی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi در ‏۲۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۶:۱۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۶:۱۵
خط ۱:		خط ۱:
	{{جدول اطلاعات دانشمند		{{جدول اطلاعات دانشمند
	\|نام = ابوبکر کرجی		\|نام = ابوبکر کرجی
	\|تصویر = ~~Karaji.png~~		\|تصویر =
	\|عرض تصویر =		\|عرض تصویر =
	\|زیرنویس = ~~تصویری خیالی از کرجی~~		\|زیرنویس =
	\|تاریخ تولد = اواسط قرن چهارم هجری قمری		\|تاریخ تولد = اواسط قرن چهارم هجری قمری
	\|زادگاه = [[ایران]]، [[کرج ابودلف]] یا [[کرج روذاور]]<ref>{{پک\|کرجی\|۱۳۸۸\|ک=انباط المیاء الخفیه\|ص=۶۸}}</ref> یا [[کرج]]		\|زادگاه = [[ایران]]، [[کرج ابودلف]] یا [[کرج روذاور]]<ref>{{پک\|کرجی\|۱۳۸۸\|ک=انباط المیاء الخفیه\|ص=۶۸}}</ref> یا [[کرج]]