https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87_%D8%AB%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8Cابوحمزه ثمالی - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T08:33:10Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AD%D9%85%D8%B2%D9%87_%D8%AB%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C&diff=74704&oldid=prevShahroudi: ابرابزار2024-02-12T18:16:42Z<p>ابرابزار</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''ثابت بن ابیالصفیه دینار ازدی ثمالی کوفی'''، مشهور به '''ابوحمزه ثمالی''' از شاگردان و پیروان [[سجاد|علی بن حسین]]، [[محمد باقر]]، [[جعفر صادق]] و [[موسی کاظم]] (امامان چهارم تا هفتم [[شیعه دوازدهامامی]]) بود. او از [[مفسران قرآن]] و [[راویان حدیث]] بود که در نزد شیعیان دوازدهامامی، [[ثقه]] و مورد اعتماد شناخته میشود. بعضی او را از موالی [[آلمهلب]] یا مولای [[مهلب بن ابیصفره ازدی]] دانسته و نسبت ازدی را برای او بالولاء شمردهاند، ولی [[شیخ صدوق]] از محدثان شیعه، در مشیخهٔ ''الفقیه'' و [[علامه حلی]] در ''خلاصهٔ الاقوال'' و جمعی دیگر از علمای رجال او را عربی و از [[بنیازد]] گفتهاند. صدوق وی را از بنیثعل (فرعی از ازد) یا [[بنیطی]] دانسته است. شهرتش به ثمالی از آن است که چندی در عشیره [[بنیثماله]] (از فروع ازد) میزیست. ثماله به ضم اول و تخفیف ثانی در لغت به معنی کف شیر یا باقیمانده اندک از هر چیز است. این کلمه برای [[عوف بن اسلم]] جد بنیثماله بدان سبب لقب گردید که به مهمانان خود شیر تازه با کف روی آن میخوراند، یا اینکه در جنگی همه افراد خاندان او کشته شدند و تنها او باقی ماند.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=ابوحمزه ثمالی}}</ref><br />
<br />
== زندگی ==<br />
دربارهٔ خانواده و محل و تاریخ ولادت و شرح احوال ابوحمزه در کودکی و نوجوانی گزارشی در منابع وجود ندارد. در کتب رجال و تاریخ او را [[کوفه|کوفی]] نوشتهاند. از اخبار او بر میآید که ایام جوانی را بیشتر در [[مدینه]] گذرانده است. علاوه بر امامان چهارگانه شیعه، وی از [[انس بن مالک]] (۱۰–۹۳ ه.ق) [[صحابه|صحابه محمد]]، [[عامر بن شراحیل شعبی]] (۱۹–۱۰۳ ه.ق) از [[تابعین]]، [[ابناسحاق]] (م ۱۵۱ ه.ق)، [[ابوعمرو زاذان]] و [[سالم بن ابیالجعد]] نیز استماع [[حدیث]] کرده است. [[سفیان ثوری]]، [[وکیع]]، شریک، [[حفص بن غیاث]]، [[ابواسامه]]، [[عباد ملک بن ابیسلیمان]]، [[ابونعیم]] و [[عبدالله بن موسی]] و جمع بسیار دیگری از محدثین [[شیعه]] و [[سنی]] از راویان اویند. همه محدثین شیعی او را ثقه و مورد اعتماد میدانند و [[خبر واحد]] او را در حکم [[خبر متواتر]] بهشمار میآورند. در این بین، بعضی از اهلسنت اخبار او را به علت تشیع [[حدیث ضعیف|تضعیف]] کردهاند. از جعفر صادق دربارهٔ او نقل شده است که ابوحمزه در زمان خود همان مرتبت و مقام را دارد که [[سلمان فارسی|سلمان]] در زمان خود داشت. و [[فضل بن شاذان نیشابوری|فضل بن شاذان]] به نقل از [[علی بن موسی الرضا]]، ابوحمزه ثمالی را دارای مقامی همچون لقمان دانسته است. از ابوحمزه پنج پسر باقی ماند. دو تن از آنها به نام [[علی بن ابیحمزه ثمالی|علی]] و [[حسین بن ابیحمزه ثمالی|حسین]] مانند پدر از راویان حدیث بودند که در دیدگاه شیعه، از ثقات برشمرده شدهاند. سه نفر دیگر از پسران ابوحمزه، [[حمزه بن ابیحمزه ثمالی|حمزه]]، [[نوح بن ابیحمزه ثمالی|نوح]] و [[منصور بن ابیحمزه ثمالی|منصور]] در رکاب [[زید بن علی بن الحسین]] در [[کوفه]] کشته شدند.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=ابوحمزه ثمالی}}</ref><br />
<br />
دربارهٔ سال درگذشت ابوحمزه اختلاف است. بعضی سال مرگش را ۱۰۵ ه.ق ذکر کردهاند. در این صورت فقط میتوانسته است از سجاد و محمد باقر نقل روایت کرده باشد. اما بر اساس روایتی در منابع شیعی، او جعفر صادق و موسی کاظم را نیز درک کرده است. [[ابنسعد واقدی|ابنسعد]] در ''طبقات'' مرگ او را در زمان خلافت [[منصور عباسی]] در بین سالهای ۱۳۶ تا ۱۵۸ ه.ق آورده و [[شیخ طوسی]] و [[نجاشی]] و بعض دیگر از علمای رجال شیعه، این تاریخ را ۱۵۰ ه.ق ثبت کردهاند. اما در کتب رجال، حسن بن محبوب (م ۲۲۴ ه.ق) را از راویان اخبار ابوحمزه ثمالی آورده و روایات و ادعیه او از جمله دعای بزرگ سحر را نقل کردهاند. در سال ۱۵۰ ق حسن بن محبوب کمتر از دو سال عمر داشته بنابر این سماع حدیث از ابوحمزه غیرممکن بوده است. کسان دیگری نیز سال درگذشت ابوحمزه را بعد از مرگ منصور دانستهاند و از این بابت سال درگذشت ابوحمزه را بعد از ۱۶۵ ه.ق گزارش کردهاند.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=ابوحمزه ثمالی}}</ref><br />
<br />
== آثار ==<br />
از جمله آثار که برای او گزارش کردهاند میتوان به: ''تفسیر القرآن'' اشاره کرد. اصل این کتاب در دست نیست اما [[ابنندیم]] در [[الفهرست (ابنندیم)|الفهرست]] و [[حاج خلیفه]] در ''کشف الظنون'' از آن یاد کرده و [[ثعلبی]] در ''تفسیر الکشف و البیان'' و [[ابن شهرآشوب|ابن شهر آشوب]] در ''اسباب النزول'' و ''المناقب'' قسمتهائی از آن را نقل کردهاند. اثر دیگر ابوحمزه مجموعهای است از نوادر حدیث به نام ''النوادر'' که آن را [[حسن بن محبوب]] از او روایت کرده است. دیگر از تألیفات او رسالهای است در حقوق که از سجاد، امام چهارم شیعیان امامیه روایت کرده است. اثر دیگر او ''کتاب الزهد'' است که آن را با ''کتاب النوادر''، [[حمید بن زیاد]] از [[محمد بن عیاش بن عیسی|ابوجعفر محمد بن عیاش بن عیسی]] و او از ابوحمزه روایت کرده است.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=ابوحمزه ثمالی}}</ref><br />
<br />
از ابوحمزه ادعیه بسیار روایت شده است. مهمترین آنها دعای بزرگ و مشروح [[دعای سحر|سحر]] است که به نام [[دعای ابوحمزه ثمالی]] معروف است. این دعا را [[هارون بن موسی تلعکبری|ابومحمد هارون بن موسی تلعکبری]] به اسناد خود از حسن بن محبوب زراد و او از ابوحمزه روایت کرده و آورده است که سجاد، در ایام [[رمضان]] هر [[سحر (اوقات)|سحر]] آن را تلاوت میکرد. از دیدگاه شیعه، فصاحت الفاظ و بلاغت معانی و مضامین دعا بر اصالت و صحت انتساب آن گواهی میدهد.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=ابوحمزه ثمالی}}</ref><br />
<br />
== پانویس ==<br />
=== ارجاعات ===<br />
{{پانویس|۳|اندازه=ریز}}<br />
<br />
=== منابع ===<br />
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=اختری|نام=عباسعلی|پیوند نویسنده=|ویراستار=|مقاله=ابوحمزه ثمالی|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]|عنوان جلد=دایرةالمعارف جامع اسلامی|سال=۱۳۹۰|ناشر=آرایه|مکان=تهران}}<br />
<br />
{{درجهبندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=خیر|نیازمند جعبه اطلاعات=بله|نیازمند تصویر=بله|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامهها=تاحدودی|تاریخ خوبیدگی=|تاریخ برگزیدگی=|توضیحات=}}<br />
{{شاگردان برجسته امامان شیعه}}<br />
<br />
[[رده:اسلامشناسان مسلمان شیعه]]<br />
[[رده:درگذشتگان ۱۰۵ (قمری)]]<br />
[[رده:درگذشتگان ۱۵۰ (قمری)]]<br />
[[رده:درگذشتگان ۱۶۵ (قمری)]]<br />
[[رده:درگذشتگان دهه ۷۶۰ (میلادی)]]<br />
[[رده:رجال حدیث شیعه]]<br />
[[رده:شاگردان جعفر صادق]]<br />
[[رده:شاگردان علی بن حسین]]<br />
[[رده:شاگردان موسی کاظم]]<br />
[[رده:شیعیان اهل عراق]]<br />
[[رده:مفسران قرآن اهل عراق]]<br />
[[رده:مفسران قرآن شیعه دوازدهامامی]]<br />
[[رده:اهالی مدینه]]</div>Shahroudi