https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF%DB%8Cابوحیان توحیدی - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-18T18:29:15Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF%DB%8C&diff=74798&oldid=prevShahroudi: +رده:درگذشتگان ۳۶۰ (قمری)، +رده:درگذشتگان ۳۸۰ (قمری) (هاتکت)2024-02-19T07:53:12Z<p>+<a href="/fa/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%86_%DB%B3%DB%B6%DB%B0_(%D9%82%D9%85%D8%B1%DB%8C)" title="رده:درگذشتگان ۳۶۰ (قمری)">رده:درگذشتگان ۳۶۰ (قمری)</a>، +<a href="/fa/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%86_%DB%B3%DB%B8%DB%B0_(%D9%82%D9%85%D8%B1%DB%8C)" title="رده:درگذشتگان ۳۸۰ (قمری)">رده:درگذشتگان ۳۸۰ (قمری)</a> (<a href="/fa/%D9%88%D9%BE:%D9%87%D8%A7%D8%AA%E2%80%8C%DA%A9%D8%AA" class="mw-redirect" title="وپ:هاتکت">هاتکت</a>)</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۵۳</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l36">خط ۳۶:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۶:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فیلسوفان مسلمان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فیلسوفان مسلمان]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:نویسندگان اهل بغداد]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:نویسندگان اهل بغداد]]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:درگذشتگان ۳۶۰ (قمری)]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:درگذشتگان ۳۸۰ (قمری)]]</ins></div></td></tr>
</table>Shahroudihttps://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF%DB%8C&diff=74795&oldid=prevShahroudi: ابرابزار2024-02-19T07:50:55Z<p>ابرابزار</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۵۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''علی بن محمد بن عباس''' مشهور به ابوحیان توحیدی از ادیبان و فیلسوفان سده چهارم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ه</del>.ق بود.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''علی بن محمد بن عباس''' مشهور به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>ابوحیان توحیدی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </ins>از ادیبان و فیلسوفان سده چهارم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ه</ins>.ق بود<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. او را فاسدالعقیده و زندیق و برخی صحیح العقیده دانستهاند. به هر روی وی به خاطر عقایدش، مورد تعقیب حکومتهای مسلمان قرار گرفته و مدتی از زندگی خود را مخفیانه گذرانده است</ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== زندگی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== زندگی ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بن محمد بن عباس مشهور به ابوحیان توحیدی، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصالتا </del>[[شیراز|شیرازی]] و بنابر اقوال دیگر، [[نیشابور|نیشابوری]]، [[واسط|واسطی]] یا [[بغداد|بغدادی]] بود. [[محبالدین بن نجار]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درباره </del>او گفته است که وی «صحیح العقیده» بود اما متأخرین او را [[زندیق]] دانستهاند. ابنخلکان او را بد اعتقاد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بود و مهلبی وزیر، او را نفی کرد، </del>و در خریده آمده است که او <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کذاب </del>و قلیل الدین و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الورع است، و </del>صاحب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابن </del>عباد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به بعض اسرار و خفایای او آگاه گشت و </del>در صدد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشتن او </del>برآمد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و </del>او <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بگریخت و بار </del>دیگر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وزیر مهلبی خواست </del>او را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بگیرد </del>و او فرار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد و خود </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پنهان ساخت و تا گاه مرگ در اختفاء </del>میزیست. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابن جوزی </del>در تاریخ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خود گوید </del>زنادقه اسلام سه تن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باشند</del>: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابن راوندی و ابوحیان توحیدی و ابوالعلاء معری، </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بدتر از این سه ابوحیان است چه آندو </del>زندیقی آشکار بودند و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">او </del>زندقه خویش نهان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میداشت</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صاحب روضات گوید او از شاگردان سهیمهٔ الرمانی و جاحظی المسلک است، و یاقوت حموی گوید: </del>ابوحیان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">متفنن در همه علوم بود </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نحو و لغت و شعر و ادب و فقه و کلام [بر مذهب معتزله] و شیخ صوفیه و فیلسوف ادبا و ادیب فلاسفه و امام بلغا بود، و بازگوید: و کان فرد الدنیا الذی لا نظیر له، یتشکی من زمانه و یبکی فی تصانیفه علی حرمانه. وقتی </del>او به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ری رفت صحبت ابوالفضل بن العمید و صاحب بن عباد دریافت و آن دو وزیر، پسند خاطر او نیفتادند و در مثالب آن دو کتابی نوشت و لکن از دو وزیر صمصام الدوله یعنی ابن سعدان (متوفی ۳۷۵) و عبدالله بن عریض شیرازی احسان و عنایت دید. اوراست</del>: رد ابن جنی در شعر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">متنبی؛ کتاب </del>المحاضرات و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">المناظرات؛ کتاب </del>الامتاع و الموآنسهٔ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در دو جلد؛ کتاب </del>الحنین الی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الاوطان؛ کتاب </del>تقریظ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الجاحظ؛ کتاب </del>البصائر و الذخائر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در ده مجلد؛ کتاب </del>الصدیق و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الصداقهٔ؛ کتاب المقامات؛ کتاب </del>مثالب الوزیرین (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابی الفضل </del>بن عمید و صاحب ابن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عباد؛</del>) الاشارات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الالهیهٔ؛ الزلفهٔ؛ کتاب </del>المقابسات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(چاپ بمبئی و قاهره؛) </del>ریاض <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">العارفین؛ </del>الحج <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">العقلی؛ </del>رساله فی اخبار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الصوفیه؛ </del>رسالهٔ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بغدادیه؛ </del>رسالهٔ فی زلات الفقهاء. حاجی خلیفه دو کتاب دیگر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از او نام میبرد. یکی </del>الاقناع و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیگر </del>بصائر القدما و بشائر الحکما <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و شاید </del>الاقناع همان کتاب الامتاع و بصائر القدما همان بصائر و ذخائر باشد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">والله اعلم</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وفات او به سال ۳۸۰ بوده است و صاحب روضات گوید در یکی </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تواریخ معتبره شیراز دیدم که وفات او در سال ۳۶۰ بود و مدفن او به درب خفیف جنب مزار شیخ کبیر و بر لوح مرقد او این عبارت منقور است: هذا قبر ابی حیان التوحیدی . انتهی. این گفته بر اساسی نیست چه ابن قفطی در باب اخوان الصفا و خلان الوفا میگوید در ۳۷۳ وزیر صمصام الدولهٔ بن عضدالدوله در امر اخوان الصفا از او سؤالی کرده است. و از مدارکی که یاقوت در معجم الادبا بدست میدهد بر میآید که او تا رجب سال ۴۰۰ نیز حیات داشته و بیش از هشتاد سال زندگانی کرده است ونزد ابی سعید سیرافی و علی بن عیسی رمانی تحصیل علم و ادب کرده و فقه شافعی را از ابی حامد مروزی و ابیبکر شافعی فراگرفته و نیز در دروس یحیی بن عدی و ابوسلیمان محمد بن طاهر منطقی حضور یافته است و باز گویند در آخر عمر کتابخانه خویش بسوخت و علت آن چنانکه خود گوید عدم توجه بغدادیان در مدت بیست سال اقامت او </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بغداد بدو بوده است و در مقدمه کتاب الصداقه و الصدیق گوید همه مردم بغداد از او دوری میجستند</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نسبت </del>او <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به توحیدی </del>گفتهاند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یکی از اجداد او خرمای معروف به توحید میفروخته و بعضی گویند منسوب به اهل العدل و التوحید لقب معتزله است و باز کتابی به نام التذکرة التوحیدیه به وی نسبت کردهاند </del>که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ظاهراً در چند مجلد بوده است و گویند </del>وزن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرکبی که </del>او در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تصانیف خود بکار برد </del>چهارصد رطل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برآمده است</del><ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دایرهالمعارف </del>جامع اسلامی|ف=ابوحیان توحیدی}}</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بن محمد بن عباس مشهور به ابوحیان توحیدی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصالتاً </ins>[[شیراز|شیرازی]] و بنابر اقوال دیگر، [[نیشابور|نیشابوری]]، [[واسط|واسطی]] یا [[بغداد|بغدادی]] بود. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در اینکه چرا به او توحیدی گفته میشود اختلاف است. گویند که چون اجدادش خرمایی مشهور به خرمای توحیدی را میفروختند، به این لقب شهرت یافته است. گروهی او را به خاطر نسبت دادن به اهل عدل و توحید، به این نام معروف میدانند و برخی نیز دلیل این شهرت را کتاب او با نام التذکرة التوحیدیه میدانند.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=ابوحیان توحیدی}}</ref></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[یاقوت حموی]] ابوحیان را متفنن در همه علوم میدانست تبحر وی در نحو، لغت، شعر، ادب، فقه و کلام بر پایه مذهب معتزله را ستوده است. وی ابوحیان را «شیخ صوفیه و فیلسوف ادبا و ادیب فلاسفه و امام بلغا» توصیف میکند. او نزد [[ابوسعید سیرافی]] و [[علی بن عیسی رمانی]] تحصیل علم و ادب کرده و [[فقه شافعی]] را از [[ابوحامد مروزی]] و [[ابوبکر شافعی]] آموخته است و در درس [[یحیی بن عدی]] و [[محمد بن طاهر منطقی|ابوسلیمان محمد بن طاهر منطقی]] حاضر بود. گفته شده است که وقتی ابوحیان به ری رفت، [[ابوالفضل بن عمید]] و [[صاحب بن عباد]] را ملاقات کرد و آن دو وزیر را نپسندید و در بیان معایب آنان کتابی نوشت. در منابع آمده است که در اواخر عمر او، کتابخانهاش که مورد بیمیلی مردم بغداد بود، آتش گرفته است. منابع دربارهٔ درگذشت او دچار اختلاف هستند. درگذشت او به سال ۳۸۰ و برخی ۳۶۰ دانسته شده است. گروهی بر پایه برخی شواهد تاریخی، او را تا رجب سال ۴۰۰ زنده میدانند. سن او به هنگام مرگ را بیش از ۸۰ سال دانستهاند. گفتهاند که جسد او را در درب خفیف جنب مزار شیخ کبیر دفن کردهاند.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=ابوحیان توحیدی}}</ref></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== دین و مذهب ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[محبالدین بن نجار]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دربارهٔ </ins>او گفته است که وی «صحیح العقیده» بود اما متأخرین او را [[زندیق]] دانستهاند. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ابنخلکان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>او را بد اعتقاد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میداند </ins>و در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</ins>خریده<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </ins>آمده است که او <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«کذاب </ins>و قلیل الدین و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الورع» بود. [[</ins>صاحب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بن </ins>عباد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]، از وزیران [[معزالدوله دیلمی]]، پس از آگاهی از عقاید او، </ins>در صدد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشتنش </ins>برآمد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اما ابوحیان، از دست </ins>او <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گریخت. [[ابومحمد حسن مهلبی]]، وزیر </ins>دیگر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معزالدوله دیلمی نیز </ins>او را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ذم کرده </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به جهت عقایدش، مورد تعقیب قرار داد که موفق به دستگیری </ins>او <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشد. ابوحیان برای </ins>فرار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از دست مخالفانش، مدتی </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مخفیانه </ins>میزیست. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابنجوزی]] </ins>در تاریخ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خود، ابوحیان را در کنار [[ابنراوندی]] و [[ابوالعلاء معری]]، سه تن از </ins>زنادقه اسلام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معرفی میکند و ابوحیان را بدترین این </ins>سه تن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میداند. وی در اینباره مینویسد</ins>: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«ابنراوندی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوالعلاء، </ins>زندیقی آشکار بودند و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوحیان </ins>زندقه خویش نهان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میداشت»</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=</ins>ابوحیان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">توحیدی}}</ref></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== آثار ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جمله آثار </ins>او <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میتوان </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">موارد زیر اشاره کرد</ins>: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</ins>رد ابن جنی در شعر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">متنبی''، ''</ins>المحاضرات و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">المناظرات''، ''</ins>الامتاع و الموآنسهٔ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''، ''</ins>الحنین الی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الاوطان''، ''</ins>تقریظ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الجاحظ''، ''</ins>البصائر و الذخائر<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''، ''</ins>الصدیق و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الصداقهٔ''، ''المقامات''، ''</ins>مثالب الوزیرین (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابیالفضل </ins>بن عمید و صاحب ابن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عباد</ins>)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">،'' ''</ins>الاشارات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الالهیهٔ''، ''الزلفهٔ''، ''</ins>المقابسات<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''، ''</ins>ریاض <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">العارفین''، ''</ins>الحج <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">العقلی''، ''</ins>رساله فی اخبار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الصوفیه''، ''</ins>رسالهٔ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بغدادیه و'' ''</ins>رسالهٔ فی زلات الفقهاء<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>حاجی خلیفه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>دو کتاب دیگر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">با نامهای ''</ins>الاقناع<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیگری ''</ins>بصائر القدما و بشائر الحکما<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' را برای او نام میبرد. احتمال دادهاند که کتاب ''</ins>الاقناع<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </ins>همان کتاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</ins>الامتاع<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب ''</ins>بصائر القدما<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </ins>همان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</ins>بصائر و ذخائر<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </ins>باشد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب التذکرة التوحیدیه </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آثار منسوب </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اوست</ins>. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وصف تألیف متعدد </ins>او گفتهاند که وزن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرکب </ins>او در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تألیف آثارش </ins>چهارصد رطل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خواهد بود.</ins><ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دایرةالمعارف </ins>جامع اسلامی|ف=ابوحیان توحیدی}}</ref></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== پانویس ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== پانویس ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l9">خط ۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۷:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== منابع ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== منابع ===</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=اختری|نام=عباسعلی|پیوند نویسنده=|ویراستار=|مقاله=ابوحیان توحیدی|دانشنامه=[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دایرهالمعارف </del>جامع اسلامی]]|عنوان جلد=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دایرهالمعارف </del>جامع اسلامی|سال=۱۳۹۰|ناشر=آرایه|مکان=تهران}}</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=اختری|نام=عباسعلی|پیوند نویسنده=|ویراستار=|مقاله=ابوحیان توحیدی|دانشنامه=[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دایرةالمعارف </ins>جامع اسلامی]]|عنوان جلد=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دایرةالمعارف </ins>جامع اسلامی|سال=۱۳۹۰|ناشر=آرایه|مکان=تهران}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{درجهبندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=خیر|نیازمند جعبه اطلاعات=بله|نیازمند تصویر=بله|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامهها=تاحدودی|تاریخ خوبیدگی=|تاریخ برگزیدگی=|توضیحات=}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{درجهبندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=خیر|نیازمند جعبه اطلاعات=بله|نیازمند تصویر=بله|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامهها=تاحدودی|تاریخ خوبیدگی=|تاریخ برگزیدگی=|توضیحات=}}</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l24">خط ۲۴:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۲:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فیلسوفان اسلامی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فیلسوفان اسلامی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فیلسوفان اهل ایران]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فیلسوفان اهل ایران]]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:فیلسوفان سده ۱۰ (میلادی)]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:فیلسوفان سده ۱۱ (میلادی)]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فیلسوفان مسلمان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فیلسوفان مسلمان]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:نویسندگان اهل بغداد]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:نویسندگان اهل بغداد]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:فیلسوفان سده ۱۰ (میلادی)]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:فیلسوفان سده ۱۱ (میلادی)]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>Shahroudihttps://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D8%AA%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF%DB%8C&diff=74794&oldid=prevShahroudi: ابرابزار2024-02-19T07:29:21Z<p>ابرابزار</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''علی بن محمد بن عباس''' مشهور به ابوحیان توحیدی از ادیبان و فیلسوفان سده چهارم ه.ق بود.<br />
<br />
== زندگی ==<br />
علی بن محمد بن عباس مشهور به ابوحیان توحیدی، اصالتا [[شیراز|شیرازی]] و بنابر اقوال دیگر، [[نیشابور|نیشابوری]]، [[واسط|واسطی]] یا [[بغداد|بغدادی]] بود. [[محبالدین بن نجار]] درباره او گفته است که وی «صحیح العقیده» بود اما متأخرین او را [[زندیق]] دانستهاند. ابنخلکان او را بد اعتقاد بود و مهلبی وزیر، او را نفی کرد، و در خریده آمده است که او کذاب و قلیل الدین و الورع است، و صاحب ابن عباد به بعض اسرار و خفایای او آگاه گشت و در صدد کشتن او برآمد و او بگریخت و بار دیگر وزیر مهلبی خواست او را بگیرد و او فرار کرد و خود را پنهان ساخت و تا گاه مرگ در اختفاء میزیست. ابن جوزی در تاریخ خود گوید زنادقه اسلام سه تن باشند: ابن راوندی و ابوحیان توحیدی و ابوالعلاء معری، و بدتر از این سه ابوحیان است چه آندو زندیقی آشکار بودند و او زندقه خویش نهان میداشت. صاحب روضات گوید او از شاگردان سهیمهٔ الرمانی و جاحظی المسلک است، و یاقوت حموی گوید: ابوحیان متفنن در همه علوم بود از نحو و لغت و شعر و ادب و فقه و کلام [بر مذهب معتزله] و شیخ صوفیه و فیلسوف ادبا و ادیب فلاسفه و امام بلغا بود، و بازگوید: و کان فرد الدنیا الذی لا نظیر له، یتشکی من زمانه و یبکی فی تصانیفه علی حرمانه. وقتی او به ری رفت صحبت ابوالفضل بن العمید و صاحب بن عباد دریافت و آن دو وزیر، پسند خاطر او نیفتادند و در مثالب آن دو کتابی نوشت و لکن از دو وزیر صمصام الدوله یعنی ابن سعدان (متوفی ۳۷۵) و عبدالله بن عریض شیرازی احسان و عنایت دید. اوراست: رد ابن جنی در شعر متنبی؛ کتاب المحاضرات و المناظرات؛ کتاب الامتاع و الموآنسهٔ در دو جلد؛ کتاب الحنین الی الاوطان؛ کتاب تقریظ الجاحظ؛ کتاب البصائر و الذخائر در ده مجلد؛ کتاب الصدیق و الصداقهٔ؛ کتاب المقامات؛ کتاب مثالب الوزیرین (ابی الفضل بن عمید و صاحب ابن عباد؛) الاشارات الالهیهٔ؛ الزلفهٔ؛ کتاب المقابسات (چاپ بمبئی و قاهره؛) ریاض العارفین؛ الحج العقلی؛ رساله فی اخبار الصوفیه؛ رسالهٔ بغدادیه؛ رسالهٔ فی زلات الفقهاء. حاجی خلیفه دو کتاب دیگر از او نام میبرد. یکی الاقناع و دیگر بصائر القدما و بشائر الحکما و شاید الاقناع همان کتاب الامتاع و بصائر القدما همان بصائر و ذخائر باشد والله اعلم. وفات او به سال ۳۸۰ بوده است و صاحب روضات گوید در یکی از تواریخ معتبره شیراز دیدم که وفات او در سال ۳۶۰ بود و مدفن او به درب خفیف جنب مزار شیخ کبیر و بر لوح مرقد او این عبارت منقور است: هذا قبر ابی حیان التوحیدی . انتهی. این گفته بر اساسی نیست چه ابن قفطی در باب اخوان الصفا و خلان الوفا میگوید در ۳۷۳ وزیر صمصام الدولهٔ بن عضدالدوله در امر اخوان الصفا از او سؤالی کرده است. و از مدارکی که یاقوت در معجم الادبا بدست میدهد بر میآید که او تا رجب سال ۴۰۰ نیز حیات داشته و بیش از هشتاد سال زندگانی کرده است ونزد ابی سعید سیرافی و علی بن عیسی رمانی تحصیل علم و ادب کرده و فقه شافعی را از ابی حامد مروزی و ابیبکر شافعی فراگرفته و نیز در دروس یحیی بن عدی و ابوسلیمان محمد بن طاهر منطقی حضور یافته است و باز گویند در آخر عمر کتابخانه خویش بسوخت و علت آن چنانکه خود گوید عدم توجه بغدادیان در مدت بیست سال اقامت او به بغداد بدو بوده است و در مقدمه کتاب الصداقه و الصدیق گوید همه مردم بغداد از او دوری میجستند. و در نسبت او به توحیدی گفتهاند یکی از اجداد او خرمای معروف به توحید میفروخته و بعضی گویند منسوب به اهل العدل و التوحید لقب معتزله است و باز کتابی به نام التذکرة التوحیدیه به وی نسبت کردهاند که ظاهراً در چند مجلد بوده است و گویند وزن مرکبی که او در تصانیف خود بکار برد چهارصد رطل برآمده است<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرهالمعارف جامع اسلامی|ف=ابوحیان توحیدی}}</ref><br />
<br />
== پانویس ==<br />
=== ارجاعات ===<br />
{{پانویس|۳|اندازه=ریز}}<br />
<br />
=== منابع ===<br />
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=اختری|نام=عباسعلی|پیوند نویسنده=|ویراستار=|مقاله=ابوحیان توحیدی|دانشنامه=[[دایرهالمعارف جامع اسلامی]]|عنوان جلد=دایرهالمعارف جامع اسلامی|سال=۱۳۹۰|ناشر=آرایه|مکان=تهران}}<br />
<br />
{{درجهبندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=خیر|نیازمند جعبه اطلاعات=بله|نیازمند تصویر=بله|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامهها=تاحدودی|تاریخ خوبیدگی=|تاریخ برگزیدگی=|توضیحات=}}<br />
<br />
{{زبان و ادبیات عربی در دوره عباسی}}<br />
{{ادبیات عربی}}<br />
<br />
{{ترتیبپیشفرض:توحیدی، ابوحیان}}<br />
[[رده:اهالی بغداد]]<br />
[[رده:جانورشناسان اسلام قرون وسطی]]<br />
[[رده:درگذشتگان ۱۰۲۳ (میلادی)]]<br />
[[رده:درگذشتگان در شیراز]]<br />
[[رده:زادگان ۹۲۳ (میلادی)]]<br />
[[رده:فیلسوفان اسلامی]]<br />
[[رده:فیلسوفان اهل ایران]]<br />
[[رده:فیلسوفان مسلمان]]<br />
[[رده:نویسندگان اهل بغداد]]<br />
[[رده:فیلسوفان سده ۱۰ (میلادی)]]<br />
[[رده:فیلسوفان سده ۱۱ (میلادی)]]</div>Shahroudi