ابوزید بلخی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi در ‏۱۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۲۲

2025-07-13T15:22:03Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۲۲
خط ۱۲:		خط ۱۲:
	\|influenced=[[زکریای رازی]]، [[ابن سینا]]، [[ژوزف ولپی]]{{سخ}}[[اصطخری]]، [[ابن حوقل]]، [[محمد مقدسی]]		\|influenced=[[زکریای رازی]]، [[ابن سینا]]، [[ژوزف ولپی]]{{سخ}}[[اصطخری]]، [[ابن حوقل]]، [[محمد مقدسی]]
	}}		}}
	ابوزید احمد بن سهل ~~بلخی،~~ از اندیشمندان ایرانی سده سوم و چهارم هجری، در زمینه‌های فلسفه، کلام، اخترشناسی، پزشکی و جغرافیا فعالیت داشت. وی ابتدا مورد حمایت مقام‌های اسماعیلی سامانی قرار گرفت اما پس از تغییر گرایش مذهبی و نگارش آثار اهل ~~سنت،~~ این حمایت را از دست داد. او یکی از نخستین فیلسوفان ایرانی بود که تلاش کرد میان دین و فلسفه پیوند برقرار کند و آثار گوناگونی از خود بر جای گذاشت.		'''ابوزید احمد بن سهل بلخی'''، از اندیشمندان ایرانی سده سوم و چهارم هجری، در زمینه‌های فلسفه، کلام، اخترشناسی، پزشکی و جغرافیا فعالیت داشت. وی ابتدا مورد حمایت مقام‌های [[اسماعیلیه\|اسماعیلی]] سامانی قرار گرفت اما پس از تغییر گرایش مذهبی و نگارش آثار [[سنی\|اهل سنت]]، این حمایت را از دست داد. او یکی از نخستین فیلسوفان ایرانی بود که تلاش کرد میان [[دین]] و [[فلسفه]] پیوند برقرار کند و آثار گوناگونی از خود بر جای گذاشت.

	== زندگی ==		== زندگی ==
	ابوزید احمد بن سهل شامستیانی بلخی (زادهٔ حدود ۲۳۶ قمری در نزدیکی بلخ – درگذشتهٔ ۳۲۲ قمری) از اندیشمندان ایرانیِ سده سوم و چهارم هجری بود که در حوزه‌های گوناگونی چون ادب، فلسفه، ~~کلام، اخترشناسی،~~ پزشکی و جغرافیا فعالیت داشت. پدرش اهل سیستان بود و به نظر می‌رسد که در دستگاه اداری سامانیان در خراسان فعالیت می‌کرد. ابوزید در جوانی همراه کاروان حجاج خراسان به عراق رفت و به مدت هشت سال نزد استادانی چون ابویوسف یعقوب بن اسحاق کندی به آموختن فلسفه، طبیعیات، اخترشناسی و پزشکی پرداخت. او در همین دوره به سفرهایی در سرزمین عراق و نواحی اطراف آن نیز اقدام کرد.<ref>{{پک\|1=اختری\|2=۱۳۹۰\|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی\|ف=بلخی}}</ref>		ابوزید احمد بن سهل شامستیانی بلخی (زادهٔ حدود ۲۳۶ قمری در نزدیکی بلخ – درگذشتهٔ ۳۲۲ قمری) از اندیشمندان ایرانیِ سده سوم و چهارم هجری بود که در حوزه‌های گوناگونی چون ادب، فلسفه، [[علم کلام\|کلام]]، [[اخترشناسی]]، پزشکی و جغرافیا فعالیت داشت. پدرش اهل سیستان بود و به نظر می‌رسد که در دستگاه اداری [[سامانیان]] در [[خراسان]] فعالیت می‌کرد. ابوزید در جوانی همراه کاروان حجاج خراسان به [[عراق]] رفت و به مدت هشت سال نزد استادانی چون [[ابویوسف یعقوب بن اسحاق کندی]] به آموختن فلسفه، طبیعیات، اخترشناسی و پزشکی پرداخت. او در همین دوره به سفرهایی در سرزمین عراق و نواحی اطراف آن نیز اقدام کرد.<ref>{{پک\|1=اختری\|2=۱۳۹۰\|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی\|ف=بلخی}}</ref>

	پس از بازگشت به خراسان، با محمد بن احمد ~~جیهانی،~~ وزیر نصر بن احمد ~~سامانی،~~ و حسین بن علی ~~مرورودی،~~ سپهسالار سامانیان، که هر دو گرایش‌هایی به اسماعیلیه داشتند، ارتباط یافت و از حمایت‌های آنان بهره‌مند شد. با این حال، زمانی که کتاب‌هایی به سبک اهل سنت نوشت، حمایت آن دو را از دست داد و کمک مالی‌شان به او قطع شد. به گفته منابع، وی پیشنهاد وزارت از سوی احمد بن سهل کامکاری، سپهسالار امیر نصر، را نپذیرفت.<ref>{{پک\|1=اختری\|2=۱۳۹۰\|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی\|ف=بلخی}}</ref>		پس از بازگشت به خراسان، با [[محمد بن احمد جیهانی]]، وزیر [[نصر بن احمد سامانی]]، و [[حسین بن علی مرورودی]]، سپهسالار سامانیان، که هر دو گرایش‌هایی به اسماعیلیه داشتند، ارتباط یافت و از حمایت‌های آنان بهره‌مند شد. با این حال، زمانی که کتاب‌هایی به سبک اهل سنت نوشت، حمایت آن دو را از دست داد و کمک مالی‌شان به او قطع شد. به گفته منابع، وی پیشنهاد وزارت از سوی احمد بن سهل کامکاری، سپهسالار امیر نصر، را نپذیرفت.<ref>{{پک\|1=اختری\|2=۱۳۹۰\|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی\|ف=بلخی}}</ref>

	گمان می‌رود که او پیش‌تر گرایش‌هایی به مذهب اسماعیلی داشته و پس از کناره‌گیری از این مذهب، مورد بی‌مهری جیهانی و مرورودی قرار گرفته است. مشخص نیست پس از آن به کدام مذهب روی آورده است، اما با توجه به روحیه فلسفی و آزاداندیشی وی، پیوستن دوباره‌اش به تشیع محتمل به نظر می‌رسد. برخی منابع وی را به ارتداد متهم کرده‌اند که احتمالاً ناشی از گرایش‌های فلسفی و شیعی او بوده است. ابوحیان ~~توحیدی،~~ از نویسندگان بزرگ سده چهارم، ابوزید را در کنار جاحظ و ابوحنیفه دینوری می‌ستاید و او را از بی‌مانندترین دانشوران می‌داند.<ref>{{پک\|1=اختری\|2=۱۳۹۰\|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی\|ف=بلخی}}</ref>		گمان می‌رود که او پیش‌تر گرایش‌هایی به مذهب اسماعیلی داشته و پس از کناره‌گیری از این مذهب، مورد بی‌مهری جیهانی و مرورودی قرار گرفته است. مشخص نیست پس از آن به کدام مذهب روی آورده است، اما با توجه به روحیه فلسفی و آزاداندیشی وی، پیوستن دوباره‌اش به [[شیعه\|تشیع]] محتمل به نظر می‌رسد. برخی منابع وی را به [[ارتداد]] متهم کرده‌اند که احتمالاً ناشی از گرایش‌های فلسفی و شیعی او بوده است. [[ابوحیان توحیدی]]، از نویسندگان بزرگ سده چهارم، ابوزید را در کنار [[جاحظ]] و [[ابوحنیفه دینوری]] می‌ستاید و او را از بی‌مانندترین دانشوران می‌داند.<ref>{{پک\|1=اختری\|2=۱۳۹۰\|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی\|ف=بلخی}}</ref>

	آثار او بسیار متنوع است و حوزه‌هایی چون فلسفه، علوم دینی، علوم طبیعی، ادبیات، جغرافیا و تفسیر قرآن را دربر می‌گیرد. از جمله آثار او می‌توان به اقسام ~~العلوم،~~ شرایع ~~الادیان، نظم‌القرآن،~~ عصمة ~~الانبیاء،~~ فضائل ~~بلخ،~~ صور الاقالیم (که بعدها جغرافی‌دانانی چون ~~ابن حوقل~~ و اصطخری از آن بهره بردند) و تفسیر الفاتحة و الحروف المقطعة فی اوائل السور اشاره کرد. شماری از آثار او نیز پاسخ به پرسش‌های معاصرانش در حوزه‌های گوناگون بوده است.<ref>{{پک\|1=اختری\|2=۱۳۹۰\|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی\|ف=بلخی}}</ref>		== آثار ==
			آثار او بسیار متنوع است و حوزه‌هایی چون فلسفه، علوم دینی، علوم طبیعی، ادبیات، جغرافیا و [[تفسیر قرآن]] را دربر می‌گیرد. از جمله آثار او می‌توان به ''اقسام العلوم''، ''شرایع الادیان''، ''نظم‌القرآن''، ''عصمة الانبیاء''، ''فضائل بلخ''، ''صور الاقالیم'' (که بعدها جغرافی‌دانانی چون [[ابن‌حوقل]] و [[اصطخری]] از آن بهره بردند) و ''تفسیر الفاتحة'' و ''الحروف المقطعة فی اوائل السور'' اشاره کرد. شماری از آثار او نیز پاسخ به پرسش‌های معاصرانش در حوزه‌های گوناگون بوده است.<ref>{{پک\|1=اختری\|2=۱۳۹۰\|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی\|ف=بلخی}}</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==

Shahroudi: صفحه‌ای تازه حاوی «{{Infobox philosopher |name=ابوزید بلخی |region= |era=دوران طلایی اسلام |color=#B0C4DE |birth_date=۸۵۰ |birth_place=شمستیان، بلخ، افغانستان امروزی |death_date=۹۳۴ |school_tradition=دانش و فناوری، علوم اسلامی، جغرافیای اسلامی، ریاضیات در جهان اسلام، پزشکی در جهان اسلام، ...» ایجاد کرد

2025-07-13T15:16:02Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{Infobox philosopher |name=ابوزید بلخی |region= |era=دوران طلایی اسلام |color=#B0C4DE |birth_date=۸۵۰ |birth_place=شمستیان، بلخ، افغانستان امروزی |death_date=۹۳۴ |school_tradition=<small>دانش و فناوری، علوم اسلامی، جغرافیای اسلامی، ریاضیات در جهان اسلام، پزشکی در جهان اسلام، ...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{Infobox philosopher
|name=ابوزید بلخی
|region=
|era=[[دوران طلایی اسلام]]
|color=#B0C4DE
|birth_date=۸۵۰
|birth_place=شمستیان، [[بلخ]]، افغانستان امروزی
|death_date=۹۳۴
|school_tradition=<small>[[دانش و فناوری]]، [[علوم اسلامی]]، [[جغرافیای اسلامی]]، [[ریاضیات در جهان اسلام]]، [[پزشکی در جهان اسلام]]، [[روان‌شناسی اسلامی]]{{سخ}}</small>
|main_interests=[[جغرافیا]]، [[ریاضیات]]، [[پزشکی]]، [[علوم اعصاب]]، [[روان‌شناسی]]، [[علم]]
|influences=[[قرآن]]، [[محمد]]، [[ابویوسف کندی]]
|influenced=[[زکریای رازی]]، [[ابن سینا]]، [[ژوزف ولپی]]{{سخ}}[[اصطخری]]، [[ابن حوقل]]، [[محمد مقدسی]]
}}
ابوزید احمد بن سهل بلخی، از اندیشمندان ایرانی سده سوم و چهارم هجری، در زمینه‌های فلسفه، کلام، اخترشناسی، پزشکی و جغرافیا فعالیت داشت. وی ابتدا مورد حمایت مقام‌های اسماعیلی سامانی قرار گرفت اما پس از تغییر گرایش مذهبی و نگارش آثار اهل سنت، این حمایت را از دست داد. او یکی از نخستین فیلسوفان ایرانی بود که تلاش کرد میان دین و فلسفه پیوند برقرار کند و آثار گوناگونی از خود بر جای گذاشت.

== زندگی ==
ابوزید احمد بن سهل شامستیانی بلخی (زادهٔ حدود ۲۳۶ قمری در نزدیکی بلخ – درگذشتهٔ ۳۲۲ قمری) از اندیشمندان ایرانیِ سده سوم و چهارم هجری بود که در حوزه‌های گوناگونی چون ادب، فلسفه، کلام، اخترشناسی، پزشکی و جغرافیا فعالیت داشت. پدرش اهل سیستان بود و به نظر می‌رسد که در دستگاه اداری سامانیان در خراسان فعالیت می‌کرد. ابوزید در جوانی همراه کاروان حجاج خراسان به عراق رفت و به مدت هشت سال نزد استادانی چون ابویوسف یعقوب بن اسحاق کندی به آموختن فلسفه، طبیعیات، اخترشناسی و پزشکی پرداخت. او در همین دوره به سفرهایی در سرزمین عراق و نواحی اطراف آن نیز اقدام کرد.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی|ف=بلخی}}</ref>

پس از بازگشت به خراسان، با محمد بن احمد جیهانی، وزیر نصر بن احمد سامانی، و حسین بن علی مرورودی، سپهسالار سامانیان، که هر دو گرایش‌هایی به اسماعیلیه داشتند، ارتباط یافت و از حمایت‌های آنان بهره‌مند شد. با این حال، زمانی که کتاب‌هایی به سبک اهل سنت نوشت، حمایت آن دو را از دست داد و کمک مالی‌شان به او قطع شد. به گفته منابع، وی پیشنهاد وزارت از سوی احمد بن سهل کامکاری، سپهسالار امیر نصر، را نپذیرفت.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی|ف=بلخی}}</ref>

گمان می‌رود که او پیش‌تر گرایش‌هایی به مذهب اسماعیلی داشته و پس از کناره‌گیری از این مذهب، مورد بی‌مهری جیهانی و مرورودی قرار گرفته است. مشخص نیست پس از آن به کدام مذهب روی آورده است، اما با توجه به روحیه فلسفی و آزاداندیشی وی، پیوستن دوباره‌اش به تشیع محتمل به نظر می‌رسد. برخی منابع وی را به ارتداد متهم کرده‌اند که احتمالاً ناشی از گرایش‌های فلسفی و شیعی او بوده است. ابوحیان توحیدی، از نویسندگان بزرگ سده چهارم، ابوزید را در کنار جاحظ و ابوحنیفه دینوری می‌ستاید و او را از بی‌مانندترین دانشوران می‌داند.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی|ف=بلخی}}</ref>

آثار او بسیار متنوع است و حوزه‌هایی چون فلسفه، علوم دینی، علوم طبیعی، ادبیات، جغرافیا و تفسیر قرآن را دربر می‌گیرد. از جمله آثار او می‌توان به اقسام العلوم، شرایع الادیان، نظم‌القرآن، عصمة الانبیاء، فضائل بلخ، صور الاقالیم (که بعدها جغرافی‌دانانی چون ابن حوقل و اصطخری از آن بهره بردند) و تفسیر الفاتحة و الحروف المقطعة فی اوائل السور اشاره کرد. شماری از آثار او نیز پاسخ به پرسش‌های معاصرانش در حوزه‌های گوناگون بوده است.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی|ف=بلخی}}</ref>

== پانویس ==
=== ارجاعات ===
{{پانویس|۳|اندازه=ریز}}

=== منابع ===
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=اختری|نام=عباسعلی|پیوند نویسنده=|ویراستار=|مقاله=بلخی|دانشنامه=[[دایره‌المعارف جامع اسلامی]]|عنوان جلد=دایره‌المعارف جامع اسلامی|سال=۱۳۹۰|ناشر=آرایه|مکان=تهران}}

{{درجه‌بندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=خیر|نیازمند جعبه اطلاعات=بله|نیازمند تصویر=بله|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=تاحدودی|تاریخ خوبیدگی=|تاریخ برگزیدگی=|توضیحات=}}
{{پزشکی اسلامی}}
{{جغرافی‌دانان مسلمان}}
{{اهالی خراسان باستان}}

[[رده:اهالی ایران در سده ۱۰ (میلادی)]]
[[رده:اهالی ایران در سده ۹ (میلادی)]]
[[رده:اهالی بلخ]]
[[رده:پزشکان ایرانی سده ۹ (میلادی)]]
[[رده:پزشکان سده ۱۰ (میلادی)]]
[[رده:پزشکان سده‌های میانه اسلامی]]
[[رده:پزشکان قرون وسطی اهل ایران]]
[[رده:جغرافی‌دانان جهان اسلام قرون وسطی]]
[[رده:جغرافی‌دانان سده ۱۰ (میلادی)]]
[[رده:جغرافی‌دانان فارسی‌زبان دوران قرون وسطی]]
[[رده:درگذشتگان ۹۳۴ (میلادی)]]
[[رده:ریاضی‌دانان اسلام قرون وسطی]]
[[رده:ریاضی‌دانان اهل ایران در قرون وسطی]]
[[رده:ریاضی‌دانان سده ۱۰ (میلادی)]]
[[رده:زادگان ۸۵۰ (میلادی)]]
[[رده:مردمان تاجیک]]
[[رده:پزشکان ایرانی سده ۱۰ (میلادی)]]
[[رده:اهالی ولایت بلخ]]
[[رده:تاجیک‌های اهل افغانستان]]