ابومخنف - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: /* منابع */

2024-03-30T10:53:37Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۵۳
خط ۱۰۸:		خط ۱۰۸:

	== منابع ==		== منابع ==
			* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=اختری\|نام=عباسعلی\|پیوند نویسنده=\|ویراستار=\|مقاله=ابومخنف\|دانشنامه=[[دایره‌المعارف جامع اسلامی]]\|عنوان جلد=دایره‌المعارف جامع اسلامی\|سال=۱۳۹۰\|ناشر=آرایه\|مکان=تهران}}
	* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=بهرامیان\|نام=علی\|پیوند نویسنده=\|مقاله=ابومخنف\|دانشنامه=[[دایرةالمعارف بزرگ اسلامی]]\|عنوان جلد=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|سال=۱۳۶۷\|ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]\|مکان=تهران\|پیوند مدخل=http://lib.eshia.ir/23022/6/2539/\|کوشش=موسوی بجنوری، محمدکاظم\|شابک=‎۹-۶۶-۷۰۲۵-۹۶۴-۹۸۷\|شابک نادرست=بله}}		* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=بهرامیان\|نام=علی\|پیوند نویسنده=\|مقاله=ابومخنف\|دانشنامه=[[دایرةالمعارف بزرگ اسلامی]]\|عنوان جلد=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|سال=۱۳۶۷\|ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]\|مکان=تهران\|پیوند مدخل=http://lib.eshia.ir/23022/6/2539/\|کوشش=موسوی بجنوری، محمدکاظم\|شابک=‎۹-۶۶-۷۰۲۵-۹۶۴-۹۸۷\|شابک نادرست=بله}}
	* {{یادکرد ژورنال \|نام خانوادگی = تاری\|نام =جلیل\|عنوان =ابومخنف که بود؟\|ژورنال =معرفت\|مکان = تهران \|شماره =۶۵\|سال =۱۳۸۲\|تاریخ=اردیبهشت ۱۳۸۲}}		* {{یادکرد ژورنال \|نام خانوادگی = تاری\|نام =جلیل\|عنوان =ابومخنف که بود؟\|ژورنال =معرفت\|مکان = تهران \|شماره =۶۵\|سال =۱۳۸۲\|تاریخ=اردیبهشت ۱۳۸۲}}

Shahroudi در ‏۳۰ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۵۲

2024-03-30T10:52:19Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۵۲
خط ۲۱:		خط ۲۱:

	== نام و تبار ==		== نام و تبار ==
	نام کامل ابومخنف را لوط بن یحیی بن سعید بن مخنف بن سلیم گزارش کرده‌اند. او را از قبیله ازد و تیره مشهور غامد برشمردند که در کوفه زندگانی می‌کردند. جد او، مخنف بن سلیم در روزگاران دعوت محمد، به اسلام گروید و خود او تاریخ اسلام جدش را ۶ ه‍.ق گزارش کرده است. با توجه به نقل روایتی از پیامبر توسط مخنف بن سلیم، او را از صحابه پیامبر اسلام برشمرده‌اند. وی مدتی را از سوی علی بن ابی‌طالب به امارت اصفهان و همدان گمارده شد و در جنگ‌های صفین و جمل حضور داشت. او ساکن کوفه بود و به گزارش ~~ابن حجر،~~ در ۶۴ سالگی در پی قیام توابین، کشته شد. از پدر و پدربزرگ ابومخنف اطلاعاتی در منابع گزارش نشده است.<ref>{{پک\|1=بهرامیان\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابومخنف}}</ref>		نام کامل ابومخنف را لوط بن یحیی بن سعید بن مخنف بن سلیم گزارش کرده‌اند.<ref>{{پک\|1=اختری\|2=۱۳۹۰\|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی\|ف=ابومخنف}}</ref><ref>{{پک\|1=بهرامیان\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابومخنف}}</ref> او را از قبیله ازد و تیره مشهور غامد برشمردند که در کوفه زندگانی می‌کردند. جد او، مخنف بن سلیم در روزگاران دعوت محمد، به اسلام گروید و خود او تاریخ اسلام جدش را ۶ ه‍.ق گزارش کرده است. با توجه به نقل روایتی از پیامبر توسط مخنف بن سلیم، او را از صحابه پیامبر اسلام برشمرده‌اند. وی مدتی را از سوی علی بن ابی‌طالب به امارت اصفهان و همدان گمارده شد و در جنگ‌های صفین و جمل حضور داشت. او ساکن کوفه بود و به گزارش ابن‌حجر، در ۶۴ سالگی در پی قیام توابین، کشته شد.<ref>{{پک\|1=بهرامیان\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابومخنف}}</ref> با این وجود برخی منابع او را از کشتگان جنگ جمل گزارش کرده‌اند.<ref>{{پک\|1=اختری\|2=۱۳۹۰\|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی\|ف=ابومخنف}}</ref> از پدر و پدربزرگ ابومخنف اطلاعاتی در منابع گزارش نشده است.<ref>{{پک\|1=بهرامیان\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابومخنف}}</ref>

	== سرگذشت ==		== سرگذشت ==
	دربارهٔ ابومخنف، اطلاعات تاریخی اندکی برجای مانده است چنان‌که حتی ترسیم طرحی ساده از احوال وی نیز دشوار است. همین موضوع موجب‌شده تا همگان توجه خود را به اخبار منقول از او معطوف دارند و در این اخبار نیز نکاتی که به روشن‌شدن زندگی او کمک کند، بسیار اندک است.<ref>{{پک\|1=بهرامیان\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابومخنف}}</ref>		دربارهٔ ابومخنف، اطلاعات تاریخی اندکی برجای مانده است چنان‌که حتی ترسیم طرحی ساده از احوال وی نیز دشوار است. همین موضوع موجب‌شده تا همگان توجه خود را به اخبار منقول از او معطوف دارند و در این اخبار نیز نکاتی که به روشن‌شدن زندگی او کمک کند، بسیار اندک است.<ref>{{پک\|1=بهرامیان\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابومخنف}}</ref>

	~~=== تولد و سال‌های اولیه زندگی ===~~
	تاریخ تولد ابومخنف، به‌طور مشخص، گزارش نشده است، با این وجود تخمین‌های برای تاریخ ولادت او زده شده است. به گفته سزگین، ابومخنف باید در سال ۷۰ ه‍.ق مصادف با ۶۷۹ میلادی به دنیا آمده باشد. تحلیل سزگین بر این مبناست که وی از عبدالله بن علقمه خثعمی گزارش‌هایی را داشته است. ولهاوزن اما بر این عقیده است که وی در سال ۸۲ ه‍.ق باید در سن میانسالی بوده باشد. بهرامیان در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، این تخمین‌ها را مستدل به دلایل کافی نمی‌داند و به روایت‌های طبری که بدون واسطه از زندگانی ابومخنف نقل شده است و مربوط به سال‌های ۹۷ ه‍.ق تا ۱۳۲ ه‍.ق است اشاره می‌کند که می‌تواند در فهم دوران حیات ابومخنف، مؤثر باشد.<ref>{{پک\|1=بهرامیان\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابومخنف}}</ref>		تاریخ تولد ابومخنف، به‌طور مشخص، گزارش نشده است، با این وجود تخمین‌های برای تاریخ ولادت او زده شده است. به گفته سزگین، ابومخنف باید در سال ۷۰ ه‍.ق مصادف با ۶۷۹ میلادی به دنیا آمده باشد. تحلیل سزگین بر این مبناست که وی از عبدالله بن علقمه خثعمی گزارش‌هایی را داشته است. ولهاوزن اما بر این عقیده است که وی در سال ۸۲ ه‍.ق باید در سن میانسالی بوده باشد. بهرامیان در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، این تخمین‌ها را مستدل به دلایل کافی نمی‌داند و به روایت‌های طبری که بدون واسطه از زندگانی ابومخنف نقل شده است و مربوط به سال‌های ۹۷ ه‍.ق تا ۱۳۲ ه‍.ق است اشاره می‌کند که می‌تواند در فهم دوران حیات ابومخنف، مؤثر باشد.<ref>{{پک\|1=بهرامیان\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابومخنف}}</ref>

خط ۳۲:		خط ۳۱:

	== مذهب ابومخنف ==		== مذهب ابومخنف ==
	ابومخنف را از اخباریون کوفه گزارش کرده‌اند. در خصوص مذهب او نیز گفتگوهایی در میان رجالیون صورت گرفته است. پیشینه زندگانی او و تمایلات خانوادگی و شخصی‌اش و همین‌طور جمع‌آوری اخبار مربوط به علی بن ابی‌طالب و حسین بن علی، ظن تشیع او را تقویت کرده است. همین مسئله سبب شده است تا جمعی او را شیعه بدانند و کسانی چون ابن ابی‌الحدید، وی را شیعه ندانند. شیخ مفید نیز در نقل کتاب الجمل ابومخنف، به این موضوع که کتاب از منابع اهل سنت است، تصریح می‌کند. محمدباقر مجلسی نیز نام ابومخنف را در میان اهل سنت گزارش می‌کند. شیخ طوسی نیز در رجال خود، ضمن رد ادعای صحابی بودن ابومخنف برای علی بن ابی‌طالب، پدرش یحیی را از اصحاب علی بن ابی‌طالب گزارش می‌کند.<ref>{{پک\|1=بهرامیان\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابومخنف}}</ref>		ابومخنف را از اخباریون کوفه گزارش کرده‌اند. در خصوص مذهب او نیز گفتگوهایی در میان رجالیون صورت گرفته است. پیشینه زندگانی او و تمایلات خانوادگی و شخصی‌اش و همین‌طور جمع‌آوری اخبار مربوط به علی بن ابی‌طالب و حسین بن علی، ظن تشیع او را تقویت کرده است. همین مسئله سبب شده است تا جمعی او را شیعه بدانند و کسانی چون ابن ابی‌الحدید، وی را شیعه ندانند. شیخ مفید نیز در نقل کتاب الجمل ابومخنف، به این موضوع که کتاب از منابع اهل سنت است، تصریح می‌کند. محمدباقر مجلسی نیز نام ابومخنف را در میان اهل سنت گزارش می‌کند. شیخ طوسی نیز در رجال خود، ضمن رد ادعای صحابی بودن ابومخنف برای علی بن ابی‌طالب، پدرش یحیی را از اصحاب علی بن ابی‌طالب گزارش می‌کند.<ref>{{پک\|1=بهرامیان\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابومخنف}}</ref> بزرگان اهل‌سنت بر مذهب شیعی ابومخنف تأکید کرده‌اند. صاحب «القاموس» گزارش کرده‌است که ابومخنف یک محدث شیعی است که تألیفاتش-بر اثر طعن بر صحابه- متروک است. [[ابوحاتم رازی]] نیز به همین دلیل می‌نویسد که ابومخنف متروک الکلام است. دارقطنی نیز چنین گزارشی درباره او کرده‌است.{{مدرک\|مدرک ثانویهٔ دقیق}}

	[[یولیوس ولهاوزن]] عقیده دارد که همدلی ابومخنف معطوف به عراق و علی است در برابر شام و امویان؛ ولی دراین‌باره نمی‌توان به گرایش چندانی در او پی برد.<ref>{{پک\|سزگین\|۱۳۸۰\|ک=تاریخ نگارش‌های عربی\|ص=۴۳۷}}</ref> اما به‌عقیدهٔ [[غلامحسین زرگری‌نژاد]]، دربارهٔ تعلق اعتقادی و سیاسی ابومخنف به علی بن ابی‌طالب و فرزندان او تردیدی نمی‌توان داشت.<ref>{{پک\|زرگری‌نژاد\|۱۳۹۱\|ک=نهضت امام حسین\|ص=۱۳}}</ref> [[رسول جعفریان]] او را شیعهٔ عراقی می‌داند به این معنی که ابومخنف خلافت [[ابوبکر]] و [[عمر]] را قبول داشت، علی را بر [[عثمان]] ترجیح می‌داد ولی او نه [[دوازده امامی\|امامی]] و نه [[شیعه زیدی\|زیدی]] بود.<ref>{{پک\|جعفریان\|۱۳۸۱\|ک=حیات فکری و سیاسی امامان شیعه علیهم السلام\|ص=۱۳}}</ref>		[[یولیوس ولهاوزن]] عقیده دارد که همدلی ابومخنف معطوف به عراق و علی است در برابر شام و امویان؛ ولی دراین‌باره نمی‌توان به گرایش چندانی در او پی برد.<ref>{{پک\|سزگین\|۱۳۸۰\|ک=تاریخ نگارش‌های عربی\|ص=۴۳۷}}</ref> اما به‌عقیدهٔ [[غلامحسین زرگری‌نژاد]]، دربارهٔ تعلق اعتقادی و سیاسی ابومخنف به علی بن ابی‌طالب و فرزندان او تردیدی نمی‌توان داشت.<ref>{{پک\|زرگری‌نژاد\|۱۳۹۱\|ک=نهضت امام حسین\|ص=۱۳}}</ref> [[رسول جعفریان]] او را شیعهٔ عراقی می‌داند به این معنی که ابومخنف خلافت [[ابوبکر]] و [[عمر]] را قبول داشت، علی را بر [[عثمان]] ترجیح می‌داد ولی او نه [[دوازده امامی\|امامی]] و نه [[شیعه زیدی\|زیدی]] بود.<ref>{{پک\|جعفریان\|۱۳۸۱\|ک=حیات فکری و سیاسی امامان شیعه علیهم السلام\|ص=۱۳}}</ref>

	ولی از روزگاری دور اهل سنت و شیعه، ابومخنف را یک شیعی دو آتشه می‌شناخته‌اند. ابن ندیم دربارهٔ جد دوم ابومخنف که مخنف نام داشته می‌نویسد: إنّ مخنفاً هذا کان من أصحاب علی بن أبی طالب، وقد ورث أبو مخنف من جده؛ یعنی مخنف از یاران علی بن ابی طالب بود و ابوخنف نیز شیعی گری را از جدش به ارث برده است. همچنین بزرگان اهل سنت بر مذهب شیعی ابومخنف تأکید کرده‌اند. صاحب «القاموس» می‌نویسد: إن أبا مخنف إخباریّ شیعی تالف متروک؛ یعنی ابومخنف یک محدث شیعی است که تألیفاتش-بر اثر طعن بر صحابه- متروک است. [[ابوحاتم رازی]] نیز به همین دلیل می‌نویسد که ابومخنف متروک الکلام است. إنه متروک الحدیث. دارقطنی نیز می‌نویسد وی این‌گونه است: إخباری متروک الحدیث، و ابن عدی هم می‌نویسد ابومخنف یک شیعه دوآتشه و داغ است و اخبار شیعیان را نقل می‌کند: شیعی محترق، صاحب أخبارهم.{{مدرک\|مدرک ثانویهٔ دقیق}}

	== جایگاه علمی ==		== جایگاه علمی ==
خط ۴۶:		خط ۴۳:
	از میان مشایخ ابومخنف می‌توان به لقیط محاربی، ابوالمخارق راسبی، نضر بن صالح، جعفر بن حذیفه، نمیر بن وعله و معاذ بن سعد اشاره کرد. ابومخنف از مورخان هم طبقه خود از جمله محمد بن اسحاق، سیف بن عمر تمیمی و شرقی بن قطامی کلبی روایات کرده است.<ref>{{پک\|1=بهرامیان\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابومخنف}}</ref>		از میان مشایخ ابومخنف می‌توان به لقیط محاربی، ابوالمخارق راسبی، نضر بن صالح، جعفر بن حذیفه، نمیر بن وعله و معاذ بن سعد اشاره کرد. ابومخنف از مورخان هم طبقه خود از جمله محمد بن اسحاق، سیف بن عمر تمیمی و شرقی بن قطامی کلبی روایات کرده است.<ref>{{پک\|1=بهرامیان\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابومخنف}}</ref>

	از آنجایی که شیعه و سنی از ابومخنف روایت نقل کرده‌اند، [[علم رجال\|رجال حدیث]] هر دو گروه در مورد وثاقت احادیث او اظهار نظر کرده‌اند. محدثان که بر روی سند احادیث تأکید فراوانی داشتند، مورخان را که به دنبال جمع‌آوری تمام اخبار بودند را اخباری نامیده و آنان را تضعیف می‌کردند. ابومخنف نیز همانند [[ابن اسحاق]]، [[مدائنی]]، و [[واقدی]] مشمول این قاعده گشته است. ابومخنف توسط رجال سنی تضعیف شده و [[:ar:أبو أحمد بن عدی الجرجانی\|ابن عدی]] او را شیعهٔ افراطی خوانده است.<ref>{{پک\|1=جعفریان\|2=۱۳۸۰\|ف=دربارهٔ منابع تاریخ عاشورا\|ک=آیینه پژوهش}}</ref>		از آنجایی که شیعه و سنی از ابومخنف روایت نقل کرده‌اند، [[علم رجال\|رجال حدیث]] هر دو گروه در مورد وثاقت احادیث او اظهار نظر کرده‌اند. محدثان که بر روی سند احادیث تأکید فراوانی داشتند، مورخان را که به دنبال جمع‌آوری تمام اخبار بودند را اخباری نامیده و آنان را تضعیف می‌کردند. ابومخنف نیز همانند [[ابن اسحاق]]، [[مدائنی]]، و [[واقدی]] مشمول این قاعده گشته است. ابومخنف توسط رجال سنی تضعیف شده و [[:ar:أبو أحمد بن عدی الجرجانی\|ابن عدی]] او را شیعهٔ افراطی خوانده است.<ref>{{پک\|1=جعفریان\|2=۱۳۸۰\|ف=دربارهٔ منابع تاریخ عاشورا\|ک=آیینه پژوهش}}</ref> در میان رجالیان شیعه، فیروزآبادی اخبار او را متروک گزارش کرده و علامه حلی او را توثیق نموده است.<ref>{{پک\|1=اختری\|2=۱۳۹۰\|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی\|ف=ابومخنف}}</ref>

	هر چند که در منابع رجالی اهل سنت، محدثان که روی سند [[حدیث\|احادیث]] تکیه فراوانی داشتند، مورخانی نظیر ~~ابو مخنف~~ را اخباری خوانده و به عنوان راویان غیرقابل اعتماد می‌شناختند. چرا که این دسته از نویسندگان برآن بوده‌اند که همه اخبار موجود را اعم از درست و نادرست نقل کنند. به نظر محدثان با این شیوه این دسته از کتاب‌ها پرحجم شده و شامل جزییات فراوانی می‌شود. ابو مخنف نیز شامل دسته مورخانی می‌شده که محدثان اهل سنت با تردید در آثار او می‌نگریسته‌اند. ابومخنف توسط رجال شناسان اهل سنت تضعیف شده و ابن عدی (۳۶۵ ه‍.ق) او را شیعی افراطی خوانده است. به هر صورت می‌توان پذیرفت که وی نوعی عقیده به تشیع عراقی دارد؛ در همان حدی که در کوفه رایج بوده است؛ یعنی راجع به خلفای اول و دوم اثباتا و نفیا حرفی نداشته یا سکوت می‌کرده‌اند، اما نسبت به خلیفه سوم انتقادهای تندی داشته، و [[معاویة بن ابی‌سفیان\|معاویه]] را به هیچ عنوان نمی‌پذیرفتند.<ref>{{پک\|1=جعفریان\|2=۱۳۸۰\|ف=دربارهٔ منابع تاریخ عاشورا\|ک=آیینه پژوهش}}</ref>		هر چند که در منابع رجالی اهل سنت، محدثان که روی سند [[حدیث\|احادیث]] تکیه فراوانی داشتند، مورخانی نظیر ابومخنف را اخباری خوانده و به عنوان راویان غیرقابل اعتماد می‌شناختند. چرا که این دسته از نویسندگان برآن بوده‌اند که همه اخبار موجود را اعم از درست و نادرست نقل کنند. به نظر محدثان با این شیوه این دسته از کتاب‌ها پرحجم شده و شامل جزییات فراوانی می‌شود. ابو مخنف نیز شامل دسته مورخانی می‌شده که محدثان اهل سنت با تردید در آثار او می‌نگریسته‌اند. ابومخنف توسط رجال شناسان اهل سنت تضعیف شده و ابن عدی (۳۶۵ ه‍.ق) او را شیعی افراطی خوانده است. به هر صورت می‌توان پذیرفت که وی نوعی عقیده به تشیع عراقی دارد؛ در همان حدی که در کوفه رایج بوده است؛ یعنی راجع به خلفای اول و دوم اثباتا و نفیا حرفی نداشته یا سکوت می‌کرده‌اند، اما نسبت به خلیفه سوم انتقادهای تندی داشته، و [[معاویة بن ابی‌سفیان\|معاویه]] را به هیچ عنوان نمی‌پذیرفتند.<ref>{{پک\|1=جعفریان\|2=۱۳۸۰\|ف=دربارهٔ منابع تاریخ عاشورا\|ک=آیینه پژوهش}}</ref>

	== آثار ==		== آثار ==

Shahroudi: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام، اصلاح سجاوندی، اصلاح املا، ابرابزار، اصلاح نشانی وب

2023-04-08T21:06:12Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام، اصلاح سجاوندی، اصلاح املا، ابرابزار، اصلاح نشانی وب

نمایش تغییرات

Shahroudi در ‏۸ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۲۱:۰۳

2023-04-08T21:03:22Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۲۱:۰۳
خط ۱۶:		خط ۱۶:
	\|علت شهرت =تالیف ''[[مقتل‌الحسین]]'' دربارهٔ [[نبرد کربلا]]		\|علت شهرت =تالیف ''[[مقتل‌الحسین]]'' دربارهٔ [[نبرد کربلا]]
	\| تأثیرگذاشته بر =[[محمد بن جریر طبری]] و [[بلاذری]]		\| تأثیرگذاشته بر =[[محمد بن جریر طبری]] و [[بلاذری]]
	}}		}}'''لوط بن یحیی بن سعید بن مخنف بن سُلیم الغامدی الأزدی''' (درگذشته ۱۵۷ ه‍.ق)، ملقب به '''أبومِخنف''' مورخ [[شیعه\|شیعهٔ]] اهل [[کوفه]] که به‌دلیل نگارش کتابی به‌نام «مقتل‌الحسین» مشهور است. وی در این کتاب عمدهٔ روایات موافق و مخالف دربارهٔ [[نبرد کربلا]] را گرد آورده است.
	~~[[پرونده:تاریخ أبی مخنف.png\|بندانگشتی\|کتاب تاریخ ابومخنف]]~~'''لوط بن یحیی بن سعید بن مخنف بن سُلیم الغامدی الأزدی''' (درگذشته ۱۵۷ ه‍.ق)، ملقب به '''أبومِخنف''' مورخ [[شیعه\|شیعهٔ]] اهل [[کوفه]] که به‌دلیل نگارش کتابی به‌نام «مقتل‌الحسین» مشهور است. وی در این کتاب عمدهٔ روایات موافق و مخالف دربارهٔ [[نبرد کربلا]] را گرد آورده است.

	[[ابن ندیم]] و [[نجاشی]] فهرست بلندی از کتاب‌های او را ارائه می‌کنند اما هیچ‌کدام از آن کتاب‌ها به روزگار ما نرسیده است و تنها، [[محمد بن جریر طبری]] در کتاب ''[[تاریخ طبری]]''، بخش عمده‌ای از ''کتاب مقتل‌الحسین'' او را نقل کرده است. همچنین علاوه بر طبری، [[بلاذری]] نیز روایت‌هایی از او را نقل کرده است.		[[ابن ندیم]] و [[نجاشی]] فهرست بلندی از کتاب‌های او را ارائه می‌کنند اما هیچ‌کدام از آن کتاب‌ها به روزگار ما نرسیده است و تنها، [[محمد بن جریر طبری]] در کتاب ''[[تاریخ طبری]]''، بخش عمده‌ای از ''کتاب مقتل‌الحسین'' او را نقل کرده است. همچنین علاوه بر طبری، [[بلاذری]] نیز روایت‌هایی از او را نقل کرده است.
خط ۵۲:		خط ۵۱:

	== آثار ==		== آثار ==
	آثار ابومخنف در تاریخ، گواه تلاش‌های فراوان او در زمینه تألیف اخبار تاریخی دارد. همین تعداد بالای آثار تاریخی اوست که آثارش را به عنوان یکی از پیشگامان و مراجع در زمینه تاریخی مبدل کرده است. به گفته بهرامیان، تک‌نگاری‌های ابومخنف بعدها اساس و پایه تاریخ‌نگاری را شکل دادند به گونه‌ای که حتی برخی از اصطلاحات در باب‌بندی کتاب‌های تاریخ، از کتب ابومخنف و هم‌عصرانش اقتباس شده یا عیناً تکرار شده‌اند. این آثار به‌طور گسترده مورد توجه مورخان بعدی قرار گرفت؛ اما در کمال تعجب و شگفتی، هیچ‌یک از آثار ابومخنف، به صورت مستقیم به دست محققان نرسیده است و اکثر آثار کشف شده و منسوب به او، با شائبه جعل مواجه شدند.<ref>{{پک\|1=بهرامیان\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابومخنف}}</ref> با این وجود، بلاذری و طبری، در رساندن میراث تاریخی ابومخنف به نسل‌های بعدی، نقش مؤثر و عمده‌ای داشتند.<ref>{{پک\|1=بهرامیان\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابومخنف}}</ref><ref name="TRAD">{{پک\|Modarressi\|۲۰۰۳\|ف=Tradition and Survival\|ص=۳۱۶\|زبان=en}}</ref> با توجه به سبک تاریخ‌نگاری بلاذری، امکان استخراج روایات ابومخنف از آثار او، دشوار است. در مقابل طبری در نقل روایات ابومخنف، سلسله اسناد ابومخنف را به‌طور کامل گزارش کرده است و به همین جهت کار بازیابی آثار ابومخنف را تسهیل کرده است.<ref>{{پک\|1=بهرامیان\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابومخنف}}</ref>		[[پرونده:تاریخ أبی مخنف.png\|بندانگشتی\|کتاب تاریخ ابومخنف]]آثار ابومخنف در تاریخ، گواه تلاش‌های فراوان او در زمینه تألیف اخبار تاریخی دارد. همین تعداد بالای آثار تاریخی اوست که آثارش را به عنوان یکی از پیشگامان و مراجع در زمینه تاریخی مبدل کرده است. به گفته بهرامیان، تک‌نگاری‌های ابومخنف بعدها اساس و پایه تاریخ‌نگاری را شکل دادند به گونه‌ای که حتی برخی از اصطلاحات در باب‌بندی کتاب‌های تاریخ، از کتب ابومخنف و هم‌عصرانش اقتباس شده یا عیناً تکرار شده‌اند. این آثار به‌طور گسترده مورد توجه مورخان بعدی قرار گرفت؛ اما در کمال تعجب و شگفتی، هیچ‌یک از آثار ابومخنف، به صورت مستقیم به دست محققان نرسیده است و اکثر آثار کشف شده و منسوب به او، با شائبه جعل مواجه شدند.<ref>{{پک\|1=بهرامیان\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابومخنف}}</ref> با این وجود، بلاذری و طبری، در رساندن میراث تاریخی ابومخنف به نسل‌های بعدی، نقش مؤثر و عمده‌ای داشتند.<ref>{{پک\|1=بهرامیان\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابومخنف}}</ref><ref name="TRAD">{{پک\|Modarressi\|۲۰۰۳\|ف=Tradition and Survival\|ص=۳۱۶\|زبان=en}}</ref> با توجه به سبک تاریخ‌نگاری بلاذری، امکان استخراج روایات ابومخنف از آثار او، دشوار است. در مقابل طبری در نقل روایات ابومخنف، سلسله اسناد ابومخنف را به‌طور کامل گزارش کرده است و به همین جهت کار بازیابی آثار ابومخنف را تسهیل کرده است.<ref>{{پک\|1=بهرامیان\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابومخنف}}</ref>

	کتاب‌های او به‌احتمال زیاد از زمرهٔ آثاری بوده که انتشار گسترده داشته و به‌ویژه شیعیان، آن‌ها را مشتاقانه می‌خوانده‌اند. برخی از تألیفات به‌دست‌آمده که منسوب به اوست، ظاهراً پاکسازی‌های بسیار آزاد متأخری است که به‌مرور زمان تفاوت‌های بیش‌تری با متن اصلی پیدا کرده است. با این حال این آثار دارای هسته‌ای اصلی و در برخی جاها شامل متن تغییرنیافته است، چنانچه [[فردیناند ووستنفلد]] در مورد هر ۲ کتاب ''مقتل‌الحسین'' و ''المختار الثقفی'' این نکته را دریافته است.<ref>{{پک\|سزگین\|۱۳۸۰\|ک=تاریخ نگارش‌های عربی\|ص=۴۳۷}}</ref> از میان آثار او که در فهرست ابن ندیم به آنها اشاره شده است، می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:<ref>{{پک\|1=بهرامیان\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابومخنف}}</ref>		کتاب‌های او به‌احتمال زیاد از زمرهٔ آثاری بوده که انتشار گسترده داشته و به‌ویژه شیعیان، آن‌ها را مشتاقانه می‌خوانده‌اند. برخی از تألیفات به‌دست‌آمده که منسوب به اوست، ظاهراً پاکسازی‌های بسیار آزاد متأخری است که به‌مرور زمان تفاوت‌های بیش‌تری با متن اصلی پیدا کرده است. با این حال این آثار دارای هسته‌ای اصلی و در برخی جاها شامل متن تغییرنیافته است، چنانچه [[فردیناند ووستنفلد]] در مورد هر ۲ کتاب ''مقتل‌الحسین'' و ''المختار الثقفی'' این نکته را دریافته است.<ref>{{پک\|سزگین\|۱۳۸۰\|ک=تاریخ نگارش‌های عربی\|ص=۴۳۷}}</ref> از میان آثار او که در فهرست ابن ندیم به آنها اشاره شده است، می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:<ref>{{پک\|1=بهرامیان\|2=۱۳۶۷\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=ابومخنف}}</ref>
خط ۱۳۳:		خط ۱۳۲:
	{{تاریخ‌نگاران دوره اسلامی}}		{{تاریخ‌نگاران دوره اسلامی}}
	{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=بله\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=تاحدودی\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}		{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=بله\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=تاحدودی\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}

	~~[[رده:أزد]]~~
	[[رده:افراد اموی سده ۸ (میلادی)]]		[[رده:افراد اموی سده ۸ (میلادی)]]
	[[رده:اهالی خلافت عباسیان در سده ۸ (میلادی)]]		[[رده:اهالی خلافت عباسیان در سده ۸ (میلادی)]]
خط ۱۴۷:		خط ۱۴۴:
	[[رده:مسلمانان سده ۸ (میلادی)]]		[[رده:مسلمانان سده ۸ (میلادی)]]
	[[رده:نویسندگان عربی سده ۸ (میلادی)]]		[[رده:نویسندگان عربی سده ۸ (میلادی)]]
			[[رده:سنیان]]

Shahroudi در ‏۸ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۲۰:۵۶

2023-04-08T20:56:02Z

نمایش تغییرات

Shahroudi در ‏۸ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۱۹:۴۷

2023-04-08T19:47:56Z

نمایش تغییرات

Shahroudi: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام، اصلاح سجاوندی، اصلاح املا، ابرابزار، اصلاح نشانی وب

2023-04-08T18:58:20Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام، اصلاح سجاوندی، اصلاح املا، ابرابزار، اصلاح نشانی وب

نمایش تغییرات

Shahroudi: فعلا

2023-04-08T18:55:44Z

فعلا

نمایش تغییرات

Shahroudi: /* پیوند به بیرون */

2023-04-06T07:02:38Z

پیوند به بیرون

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۰۲
خط ۱۱۱:		خط ۱۱۱:
	* {{یادکرد دانشنامه \|نام خانوادگی= Athamina\|نام= Khalil\|مقاله= {{unicode\|Abū Mikhnaf}} \|دانشنامه= Encyclopaedia of Islam \|نشانی = http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/abu-mikhnaf-COM_22133\|ویرایش= THREE\|ویراستار=Gudrun Krämer, Denis Matringe, John Nawas, Everett Rowson\|ناشر= [[انتشارات بریل\|Brill Online]] \|سال= ۲۰۱۲ \|زبان=en}}		* {{یادکرد دانشنامه \|نام خانوادگی= Athamina\|نام= Khalil\|مقاله= {{unicode\|Abū Mikhnaf}} \|دانشنامه= Encyclopaedia of Islam \|نشانی = http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/abu-mikhnaf-COM_22133\|ویرایش= THREE\|ویراستار=Gudrun Krämer, Denis Matringe, John Nawas, Everett Rowson\|ناشر= [[انتشارات بریل\|Brill Online]] \|سال= ۲۰۱۲ \|زبان=en}}
	{{پایان چپ‌چین}}		{{پایان چپ‌چین}}

	{{تاریخ‌نگاران دوره اسلامی}}		{{تاریخ‌نگاران دوره اسلامی}}
			{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=بله\|نیازمند ویراستاری=بله\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=تاحدودی\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}

	[[رده:أزد]]		[[رده:أزد]]

Shahroudi: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده | نام = ابومخنف | تصویر = | توضیح تصویر = | نام اصلی =أبو مِخنف لوط بن یحیی بن سعید بن مخنف بن سُلیم الغامدی الأزدی | زمینه فعالیت =تاریخ اسلام | ملیت = | تاریخ تولد...» ایجاد کرد

2023-03-12T21:24:16Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده | نام = ابومخنف | تصویر = | توضیح تصویر = | نام اصلی =أبو مِخنف لوط بن یحیی بن سعید بن مخنف بن سُلیم الغامدی الأزدی | زمینه فعالیت =تاریخ اسلام | ملیت = | تاریخ تولد...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده
| نام = ابومخنف
| تصویر =
| توضیح تصویر =
| نام اصلی =أبو مِخنف لوط بن یحیی بن سعید بن مخنف بن سُلیم الغامدی الأزدی
| زمینه فعالیت =[[تاریخ اسلام]]
| ملیت =
| تاریخ تولد =نامشخص
| محل تولد =[[کوفه]]
| والدین =
| تاریخ مرگ =۱۵۷ قمری<ref>{{یادکرد وب |url=http://www.sicm.org.uk/knowledge/Kitab%20Maqtal%20al-Husayn.pdf |title=Kitab Maqtal al-Husayn, translator's forward |accessdate=۳ اکتبر ۲۰۱۳ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180219025803/http://www.sicm.org.uk/knowledge/Kitab%20Maqtal%20al-Husayn.pdf |archivedate=۱۹ فوریه ۲۰۱۸ |dead-url=yes}}</ref> (۷۷۴ میلادی)
| محل مرگ =[[کوفه]]
| علت مرگ =
| محل زندگی =
| مختصات محل زندگی =
| مدفن =
|در زمان حکومت =[[دوران طلایی اسلام]]
|اتفاقات مهم =
| نام دیگر =
|لقب =
|بنیانگذار =
| پیشه = مورخ و راوی
| سال‌های نویسندگی =
|سبک نوشتاری =
|کتاب‌ها =''[[مقتل‌الحسین]]''
|مقاله‌ها =
|نمایشنامه‌ها =
|فیلم‌نامه‌ها =
|دیوان اشعار =
|تخلص =
|فیلم (های) ساخته بر اساس اثر(ها)=
| همسر =
| شریک زندگی =
| فرزندان =
|تحصیلات =
|دانشگاه =
|حوزه =
|شاگرد =
|استاد =
|علت شهرت =نویسندهٔ ''[[مقتل‌الحسین]]'' دربارهٔ [[نبرد کربلا]]
| تأثیرگذاشته بر =[[محمد بن جریر طبری]] و [[بلاذری]]
| تأثیرپذیرفته از =
| وبگاه =
|گفتاورد =
|امضا =
}}
[[پرونده:تاريخ أبي مخنف.png|بندانگشتی|کتاب تاریخ ابومخنف]]<ref name=":1">{{یادکرد وب|عنوان=کتاب تأملی در نهضت عاشورا نشر علم {{!}} خرید با تخفیف|نشانی=https://markaketab.com/product/تاملی-در-نهضت-عاشورا-نشر-علم/|وبگاه=بانک کتاب مارکا|بازبینی=2022-08-03|کد زبان=fa-IR}}</ref>'''أبو مِخنف لوط بن یحیی بن سعید بن مخنف بن سُلیم الغامدی الأزدی''' (درگذشته به‌سال ۱۵۷ هجری قمری)، مورخ [[شیعه|شیعهٔ]] اهل [[کوفه]] که به‌دلیل نگارش کتابی به‌نام «مقتل‌الحسین» مشهور است. وی در این کتاب عمدهٔ روایات موافق و مخالف دربارهٔ [[نبرد کربلا]] را گرد آورده‌است. [[ابن ندیم]] و [[نجاشی]] فهرست بلندی از کتاب‌های او را ارائه می‌کنند اما هیچ‌کدام از آن کتاب‌ها به روزگار ما نرسیده‌است و تنها، [[محمد بن جریر طبری]] در کتاب ''[[تاریخ طبری]]''، بخش عمده‌ای از ''کتاب مقتل‌الحسین'' او را نقل کرده‌است. همچنین علاوه بر طبری، [[بلاذری]] نیز روایت‌هایی از او را نقل کرده‌است.<ref name = "TRAD">{{پک|Modarressi|۲۰۰۳|ف=Tradition and Survival|ص=۳۱۶|زبان=en}}</ref> روایت‌های ابومخنف از حوادث صدر اسلام آن‌چنان دقیق، مفصل و با ذکر جزئیات واقعه است که خواننده را به زوایای مختلف حادثه راهنمایی می‌کند. علاوه بر این، نقل این روایات به‌دور از هرگونه تعصب دینی و قومی است؛ تا آن‌جا که مورخان [[سنی|اهل سنت]] و شیعه از کتاب‌های او استفاده کرده‌اند.<ref>{{پک|تاری|۱۳۸۲|ک=ابومخنف که بود؟|ص=۷۱}}</ref> هر چند که در منابع رجالی اهل سنت، محدثان که روی سند [[حدیث|احادیث]] تکیه فراوانی داشتند، مورخانی نظیر ابو مخنف را اخباری خوانده و به عنوان راویان غیرقابل اعتماد می‌شناختند. چرا که این دسته از نویسندگان برآن بوده‌اند که همه اخبار موجود را اعم از درست و نادرست نقل کنند. به نظر محدثان با این شیوه این دسته از کتاب‌ها پرحجم شده و شامل جزییات فراوانی می‌شود. ابو مخنف نیز شامل دسته مورخانی می‌شده که محدثان اهل سنت با تردید در آثار او می‌نگریسته‌اند.<ref name=":0">{{یادکرد کتاب | نام خانوادگی = جعفریان | نام = رسول |ویراستار = رسول جعفریان | فصل = دربارهٔ منابع تاریخ عاشورا | title=تأملی در نهضت عاشورا | سال = 1399 | ناشر = نشر علم | مکان = تهران | شابک = 9786222461928}}</ref> ابومخنف توسط رجال شناسان اهل سنت تضعیف شده و ابن عدی(۳۶۵ ه‍.ق) او را شیعی افراطی خوانده‌است.<ref name=":0"/> به هر صورت می‌توان پذیرفت که وی نوعی عقیده به تشیع عراقی دارد؛ در همان حدی که در کوفه رایج بوده‌است؛ یعنی راجع به خلفای اول و دوم اثباتا و نفیا حرفی نداشته یا سکوت می‌کرده‌اند، اما نسبت به خلیفه سوم انتقادهای تندی داشته، و [[معاویة بن ابی‌سفیان|معاویه]] را به هیچ عنوان نمی‌پذیرفتند.<ref name=":1"/><ref>{{یادکرد کتاب | نام خانوادگی = جعفریان | نام = رسول | فصل = دربارهٔ منابع تاریخ عاشورا |کتاب = تأملی در نهضت عاشورا | ص = 28 |زبان = فارسی | سال = 1399 | ناشر = نشر علم | مکان = تهران | شابک = 9786222461928}}</ref>

== زندگی و خانواده ==
دربارهٔ ابومخنف، اطلاعات تاریخی اندکی برجای مانده‌است چنان‌که حتی ترسیم طرحی ساده از احوال وی نیز دشوار است. همین موضوع موجب‌شده تا همگان توجه خود را به اخبار منقول از او معطوف دارند و در این اخبار نیز نکاتی که به روشن‌شدن زندگی او کمک کند، بسیار اندک است.<ref>{{پک|بهرامیان|۱۳۹۱|ک=ابومخنف}}</ref> تاریخ تولد ابومخنف بر ما مشخص نیست اما اغلب تاریخ درگذشت وی را سال ۱۵۷ هجری قمری نوشته‌اند. شاید معلوم‌نبودن تاریخ تولد وی موجب اشتباه بعضی از علمای رجال دربارهٔ او شده‌است چنان‌که برخی او را از اصحاب علی، حسن و حسین برشمرده‌اند و برخی دیگر او را از یاران جعفر صادق می‌دانند. [[شیخ طوسی]] نقل می‌کند که ابومخنف از اصحاب [[علی بن ابی‌طالب]] و حسن و حسین بوده و خود ابومخنف، علی را ملاقات نکرده‌است. اما نجاشی او را از راویان جعفر صادق می‌داند و می‌گوید: «گفته‌شده‌است که او از ابوجعفر هم روایت نقل کرده‌است… ولی این مطلب صحیح نیست». پس بنابه گفتهٔ نجاشی، او فقط از جعفر صادق روایت می‌کرده‌است و از اصحاب او به‌شمار می‌رود. حتی از محمد باقر هم روایت نکرده‌است، تا چه رسد به نقل روایت از علی.<ref>{{پک|تاری|۱۳۸۲|ک=ابومخنف که بود؟|ص=۷۲}}</ref> به گفتهٔ سزگین، ابومخنف در حدود سال ۷۰ قمری (۶۸۹ میلادی) زاده شده، زیرا از عبدالله بن علقمه خَثْعمی چندین خبر تاریخی روایت کرده‌است، اما بی‌گمان، میان این عبدالله بن علقمة خثعمی و عبدالله بن ابی اوفی اسلمی خلطی پیش آمده‌است. همچنین ولهاوزن گفته‌است که وی در سال ۸۲ قمری در میان‌سالی بوده و دوست [[محمد بن سائب کلبی]] به‌شمار می‌رفته‌است.<ref>{{پک|بهرامیان|۱۳۹۱|ک=ابومخنف}}</ref> از استادان و چگونگی زندگانی علمی و تعلیم و تعلم ابومخنف اطلاع دقیقی در دست نیست.<ref>{{پک|میرشریفی|۱۳۶۹|ک=سرگذشت مقتل ابومخنف|ص=۱۳۵}}</ref> ابومخنف در کوفه از خاندانی بزرگ و مشهور از تیرهٔ غامد و از قبیلهٔ بزرگ [[أزد]] برخاسته بود. نیای او [[مخنف بن سلیم]] براساس گزارش خود ابومخنف در سال ۶ قمری، زمانی که [[محمد]] به دعوت ابوظبیان ازدی پرداخت، اسلام آورد. او را در شمار اصحاب آورده‌اند زیرا از محمد احادیثی روایت کرده‌است.

== مذهب ابومخنف ==
[[یولیوس ولهاوزن]] عقیده دارد که همدلی ابومخنف معطوف به عراق و علی است در برابر شام و امویان؛ ولی دراین‌باره نمی‌توان به گرایش چندانی در او پی برد.<ref>{{پک|سزگین|۱۳۸۰|ک=تاریخ نگارش‌های عربی|ص=۴۳۷}}</ref> اما به‌عقیدهٔ [[غلامحسین زرگری‌نژاد]]، دربارهٔ تعلق اعتقادی و سیاسی ابومخنف به علی بن ابی‌طالب و فرزندان او تردیدی نمی‌توان داشت.<ref>{{پک|زرگری‌نژاد|۱۳۹۱|ک=نهضت امام حسین|ص=۱۳}}</ref> [[رسول جعفریان]] او را شیعهٔ عراقی می‌داند به این معنی که ابومخنف خلافت [[ابوبکر]] و [[عمر]] را قبول داشت، علی را بر [[عثمان]] ترجیح می‌داد ولی او نه [[دوازده امامی|امامی]] و نه [[شیعه زیدی|زیدی]] بود.<ref>{{پک|جعفریان||ک=حیات فکری و سیاسی امامان شیعه علیهم السلام|زبان=فارسی|ص=۱۳}}</ref>

ولی از روزگاری دور اهل سنت و شیعه، ابومخنف را یک شیعی دو آتشه می‌شناخته‌اند. ابن ندیم دربارهٔ جد دوم ابومخنف که مخنف نام داشته می‌نویسد: إنّ مخنفاً هذا کان من أصحاب علی بن أبی طالب، وقد ورث أبو مخنف من جده؛ یعنی مخنف از یاران علی بن ابی طالب بود و ابوخنف نیز شیعی گری را از جدش به ارث برده‌است. همچنین بزرگان اهل سنت بر مذهب شیعی ابومخنف تأکید کرده‌اند. صاحب «القاموس» می‌نویسد: إن أبا مخنف إخباریّ شیعی تالف متروک؛ یعنی ابومخنف یک محدث شیعی است که تألیفاتش-بر اثر طعن بر صحابه- متروک است. [[ابوحاتم رازی]] نیز به همین دلیل می‌نویسد که ابومخنف متروک الکلام است. إنه متروک الحدیث. دارقطنی نیز می‌نویسد وی این‌گونه است: إخباری متروک الحدیث، و ابن عدی هم می‌نویسد ابومخنف یک شیعه دوآتشه و داغ است و اخبار شیعیان را نقل می‌کند: شیعی محترق، صاحب أخبارهم.{{مدرک|مدرک ثانویهٔ دقیق}}

== وثاقت از دیدگاه رجالی ==
از آنجایی که شیعه و سنی از ابومخنف روایت نقل کرده‌اند، [[علم رجال|رجال حدیث]] هر دو گروه در مورد وثاقت احادیث او اظهار نظر کرده‌اند. محدثان که بر روی سند احادیث تأکید فراوانی داشتند، مورخان را که به دنبال جمع‌آوری تمام اخبار بودند را اخباری نامیده و آنان را تضعیف می‌کردند. ابومخنف نیز همانند [[ابن اسحاق]]، [[مدائنی]]، و [[واقدی]] مشمول این قاعده گشته‌است. ابومخنف توسط رجال سنی تضعیف شده و [[:ar:أبو أحمد بن عدی الجرجانی|ابن عدی]] او را شیعهٔ افراطی خوانده‌است:<ref>{{یادکرد کتاب | نام خانوادگی=جعفریان | نام=رسول | عنوان=تاملی در نهضت عاشورا | ناشر=انصاریان | سال=1386 | شابک=978-964-90518-6-4 | زبان=fa | صفحه=}}</ref> «شیعی محترق، صاحب أخبارهم.» [[ذهبی]] می‌نویسد: إخباری تالف لا یوثق به.<ref>میزان الاعتدال 3/419</ref> و [[یحیی بن معین]] نیز می‌گوید: «لیس بثقة». در مقابل رجال شیعه او را از اصحاب [[جعفر صادق]] دانسته و توثیق‌اش کرده‌اند: [[نجاشی]] می‌نویسد: «أبو مخنف، شیخ أصحاب الاخبار بالکوفة ووجههم، وکان یسکن إلی ما یرویه».<ref>[http://shiaonlinelibrary.com/الكتب/2931_رجال-النجاشي-النجاشي/الصفحة_318#top رجال النجاشی - النجاشی - الصفحة ٣٢٠ الرقم 875]</ref> از معاصران، [[سید ابوالقاسم خویی|خوئی]] می‌افزاید: «ثقة مسکون إلی روایته.»<ref>[http://shiaonlinelibrary.com/الكتب/3006_معجم-رجال-الحديث-السيد-الخوئي-ج-١٥/الصفحة_139#top معجم رجال الحدیث - السید الخوئی - ج ١٥ - الصفحة ١٤٢]</ref>

== آثار ==
{{نوشتار اصلی|مقتل ابومخنف}}
گفته می‌شود که ابومخنف برای نگارش تاریخ اسلام، حدود چهل کتاب نوشته‌بود که امروزه فقط نام آن‌ها برجای‌مانده و متن آن‌ها از بین رفته‌اند. البته برخی از آثار وی توسط تاریخ‌نگاران بعدی مورد استفاده قرار گرفته‌اند.<ref>{{پک|میرشریفی|۱۳۶۹|ک=سرگذشت مقتل ابومخنف|ص=۱۳۸}}</ref> به‌گفتهٔ یولیوس ولهاوزن، ابومخنف با علاقهٔ خاص و به تفصیل، موضوعات مربوط به [[خوارج]] و قیام‌های شیعه و شورش عراقی‌ها را مورد بررسی قرار می‌دهد و بیش‌تر، روایات کوفی را نقل می‌کند.<ref>{{پک|سزگین|۱۳۸۰|ک=تاریخ نگارش‌های عربی|ص=۴۳۷}}</ref>

کتاب‌های او به‌احتمال زیاد از زمرهٔ آثاری بوده که انتشار گسترده داشته و به‌ویژه شیعیان، آن‌ها را مشتاقانه می‌خوانده‌اند. برخی از تألیفات به‌دست‌آمده که منسوب به اوست، ظاهراً پاکسازی‌های بسیار آزاد متأخری است که به‌مرور زمان تفاوت‌های بیش‌تری با متن اصلی پیدا کرده‌است. با این حال این آثار دارای هسته‌ای اصلی و در برخی جاها شامل متن تغییرنیافته‌است، چنانچه [[فردیناند ووستنفلد]] در مورد هر ۲ کتاب ''مقتل‌الحسین'' و ''المختار الثقفی'' این نکته را دریافته‌است.<ref>{{پک|سزگین|۱۳۸۰|ک=تاریخ نگارش‌های عربی|ص=۴۳۷}}</ref>

مهم‌ترین اثر ابومخنف، گزارشی از [[نبرد کربلا]] است که به نام ''«کتاب مقتل الحسین»'' معروف است. این کتاب از مهم‌ترین منابع برای بررسی تاریخی این واقعه به‌شمار می‌آید. نسخهٔ خطی از این کتاب در [[برلین]] نگهداری می‌شود و [[لئورا وچا ولیری]] آن را تماماً معتبر نمی‌داند.<ref>{{پک|Vaglieri|۱۹۸۶|ک=HUSAYN B. 'ALl B. ABl TALIB|ص=۶۰۷–۶۱۷}}</ref> متن اصلی این اثر از میان رفته‌است<ref>{{پک|میرشریفی|۱۳۶۹|ک=سرگذشت مقتل ابومخنف|ص=۱۳۵}}</ref> و در حال حاضر متنی به نام ''«مقتل ابومخنف»'' در دست داریم که حاوی روایاتی سست و ناهمگون است که هرگز مورد اعتماد مورخان و پژوهشگران قرار نگرفته و اعتبار آن مورد تردید است.<ref>{{پک|زرگری‌نژاد|۱۳۹۱|ک=نهضت امام حسین|ص=۲۲}}</ref> اکنون چندین نسخه به نام‌های ''مقتل‌الحسین'' یا ''اخبار مقتل‌الحسین'' یا ''مَصرَع‌الحسین'' و ''ماجری له'' در کتابخانه‌ها هست، اما به سبب تصرفاتی که در آن‌ها شده، هیچ‌یک را نمی‌توان مسلماً تألیف کامل ابومخنف پنداشت. کتابی هم که به نام مقتل الحسین یا مقتل ابی مخنف بارها در عراق و ایران چاپ‌شده و در صدر اسناد آن، ابومخنف از شاگردش هشام کلبی روایت کرده و نیز به دلیل‌های متعدد دیگر بی‌شک مجعول است. حتی میان یکی از نسخ این اثر منسوب، با کتابی که در همین موضوع به عالم شیعی، [[سید بن طاووس]] نسبت داده شده —یعنی [[لهوف]]—، اشتراک بسیار دیده می‌شود، بدان حد که تألیف یکی از روی دیگری، احتمال داده شده‌است.<ref>{{پک|بهرامیان|۱۳۹۱|ک=ابومخنف}}</ref> با این حال، کتاب ابومخنف به سبب اهمیت و ارزشی که داشته‌است مورد توجه مورخان و محققان قرار گرفت و بسیاری از مورخان قرون بعدی، متن آن را به طرق مختلف در آثار خویش آورده‌اند.<ref>{{پک|میرشریفی|۱۳۶۹|ک=سرگذشت مقتل ابومخنف|ص=۱۳۵}}</ref> احتمالاً متن کتاب ابومخنف تا حدود قرن چهارم هجری باقی بوده‌است؛ زیرا [[محمد بن جریر طبری]] در ''[[تاریخ طبری]]'' آن را بی‌واسطه بازگو کرده‌است.<ref>{{پک|میرشریفی|۱۳۶۹|ک=سرگذشت مقتل ابومخنف|ص=۱۳۸}}</ref><ref>{{پک|زرگری‌نژاد|۱۳۹۱|ک=نهضت امام حسین|ص=۲۲}}</ref> اما دقیقاً نمی‌توان گفت طبری تا چه اندازه در نقل کامل این اثر امانت به خرج داده، اما به هر حال، مهم‌ترین مآخذ مستند نویسندگان بعدی دربارهٔ واقعهٔ کربلا همین اثری است که به مقتل ابی مخنف شهرت یافته‌است.<ref>{{پک|بهرامیان|۱۳۹۱|ک=ابومخنف}}</ref> طبری به‌روشنی توضیح نداده‌است که وی این روایات ابومخنف را چگونه و از چه طریقی به دست آورده‌است. آیا متن کامل مقتل‌الحسین را در دست داشته و گزیده‌ای از روایات موجود در آن متن را گزارش کرده‌است یا آنکه وی نیز آن روایات را از طریق نوشته‌ای دیگر به‌دست آورده‌است؟ مجموع روایات طبری دربارهٔ نبرد کربلا از طریق ابومخنف، ۱۲۶ روایت است که از این تعداد، ۱۰۰ روایت به‌طور مستقیم از ''مقتل ابومخنف'' گرفته‌شده و ۱۰ روایت نیر روایاتی‌ست که طبری آن‌ها را با واسطهٔ [[هشام کلبی|هشام بن محمد کلبی]] از ابومخنف ذکر کرده‌است.<ref>{{پک|زرگری‌نژاد|۱۳۹۱|ک=نهضت امام حسین|ص=۲۳}}</ref>

این اثر بعدها مورد توجهٔ دیگر علمای امامی قرار گرفت و آن‌ها در گزارش واقعهٔ کربلا به این کتاب استناد بسیاری کردند.
تردید دربارهٔ کتاب‌های مقتل منسوب به ابومخنف موجب‌شده تا روایت طبری از او اهمیت بیشتری یابد و به همین سبب، برخی بر آن شدند تا آن منقولات را از تاریخ طبری بیرون کشند و جداگانه منتشر سازند. این منقولات نخستین بار به نام مقتل الحسین به کوشش حسن غفاری در ۱۳۹۸ قمری در [[قم]] به چاپ رسید. سپس همان اثر به همان طریق به نام ''وقعةالطفّ'' در ۱۳۶۷ خورشیدی در قم به کوشش [[محمد هادی یوسفی غروی]]، همراه با مقدمه‌ای در معرفی ابومخنف و کتاب مقتل الحسین و همچنین فهرست‌های گوناگونی از شیوخ و راویان مؤلف با توضیحات و تعلیقات منتشر شد.<ref>{{پک|بهرامیان|۱۳۹۱|ک=ابومخنف}}</ref>

اگرچه از میان‌رفتن تمام آثار ابومخنف، بررسی مستقیم آثار وی و نقد و ارزیابی محتوای آن‌ها را نامیسر ساخته و حتی داوری جدی و استوار در باب شخصیت علمی خود او را نیز دشوار می‌سازد. اما می‌توان از طریق وارسی مقتل‌الحسین او، یعنی کتابی که بخش عمده‌ای از آن توسط طبری برجای مانده و به دست ما رسیده‌است؛ همچنین به یاری پراکنده‌هایی از روایات وی در منابع روایی و تاریخی قرون اولیه، تا حد زیادی هم به خصایص روش‌شناختی ابومخنف در گردآوری و تنظیم و تدوین اخبار و حوادث تاریخی پی برد و هم بر عرصه‌هایی از شخصیت وی وقوف یافت.<ref>{{پک|زرگری‌نژاد|۱۳۹۱|ک=نهضت امام حسین|ص=۱۸}}</ref>
ابومخنف در مقتل‌الحسین، اصل را بر جمع‌آوری همهٔ مسموعات گذارد و همهٔ آنچه را که شنیده بود، روایت کرد. به‌خلاف [[ابن اسحاق]]، [[واقدی]]، [[ابن سعد]] و معاصران ایشان که عمدتاً به نقل روایات موافقان توجه داشتند، ابومخنف نه تنها در گزارش تاریخ کربلا به روایت گزارش‌های مخالفان و قاتلان حسین و یارانش توجه کرده، بلکه کوشیده‌است تا در پرتو این دست از روایات که خود نیز به اعتبار و ارزش آن‌ها اعتقادی نداشته، بخشی از باورهای نادرستی را که در میان برخی از مردم رواج داشته‌است، منعکس کند.<ref>{{پک|زرگری‌نژاد|۱۳۹۱|ک=نهضت امام حسین|ص=۲۱}}</ref>

=== منابع ابومخنف برای نوشتن مقتل‌الحسین ===
ابومخنف از روایت دو گروه عمده برای نوشتن این کتاب استفاده کرده‌است:<ref>{{پک|زرگری‌نژاد|۱۳۹۱|ک=نهضت امام حسین|ص=۲۵}}</ref>
* راویان حاضر در صحنه
** شامل اعضایی از خاندان حسین که در کربلا حاضر بودند. مانند [[سجاد]]، فاطمه دختر علی و [[محمد باقر]].
** یاران حسین که هرکدام به دلایلی زنده ماندند. گروه اول کسانی بودند که به او وفادار ماندند مانند [[عقبة بن سمعان]]، همسر [[زهیر بن قین]]، [[مرقع بن ثماثه اسدی]] که اسیر شد، [[مولی عبدالرحمن عبد ریه]]، [[طرماح بن عدی|طوماح بن عدی]]، [[عبدالله بن حازم]] و [[عباس جدلی]]. از میان گروه دوم، می‌توان از [[ضحاک بن عبدالله مشرقی]] نام برد که تا ظهر عاشورا در کنار حسین ماند اما با مشاهدهٔ غلبهٔ دشمن، از صحنهٔ پیکار خارج شد.
** شاهدان بی‌طرف و ناظر بر وقایع. اینان نه به سپاه حسین پیوستند نه علیهٔ آن جنگیدند.
** شاهدانی از سپاه [[ابن سعد]]:
*** افرادی از سپاه ابن سعد، یعنی [[کثیر بن عبدالله شعبی]] و [[هانی بن ثبیت‌الحضرمی]] که در کشتن حسین نقش داشتند.
*** افرادی که با دلایل مختلف، بر کشتن حسین حریص نبودند و حتی از آن امتناع داشتند.

ابو مخنف روایات غالب اینان را با واسطه و روایات برخی را بی‌واسطه گزارش کرده‌است. واقعیت اخیر بدان معناست که یا ابومخنف عمری دراز داشته و عصر نوجوانی وی با دورهٔ پیری این دسته از راویان معاصر بوده‌است، یا آنکه اینان در زمان واقعهٔ کربلا در سن نوجوانی بوده‌اند.
* راویان دور از صحنه: ابومخنف روایات اینان را گاه از طریق یک تا سه واسطه به‌دست آورده و نقل کرده‌است.
** راویان دوستدار حسین، شیعیان و ائمه.
** راویان وابسته یا متمایل به [[امویان]] و خویشاوندان آنان.
** راویان طرفدار زبیریان.
** محدثان بی‌طرف.
** مشایخ حدیث و خویشاوندان ابومخنف.

== پانویس ==
{{پانویس|۲}}

== منابع ==
* {{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی = بهرامیان| نام = علی | پیوند نویسنده = علی بهرامیان | مقاله = ابومخنف| دانشنامه = [[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]| جلد= ۶| پیوند مقاله = http://www.cgie.org.ir/fa/news/82844}}
* {{یادکرد ژورنال |نام خانوادگی = تاری|نام =جلیل|عنوان =ابومخنف که بود؟|ژورنال =معرفت|مکان = تهران |شماره =۶۵|سال =۱۳۸۲|تاریخ=اردیبهشت ۱۳۸۲}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =زرگری‌نژاد| نام =غلامحسین| پیوند نویسنده = غلامحسین زرگری‌نژاد| عنوان = نهضت امام حسین (ع) و قیام کربلا| سال = ۱۳۹۱| ناشر =[[سمت (انتشارات)|سمت]]|مکان = تهران| شابک =۹۷۸-۹۶۴-۴۵۹-۸۶۳-۰}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =فؤاد| نام =سزگین| عنوان =تاریخ نگارش‌های عربی| سال = ۱۳۸۰|جلد=۱|ترجمه=موسسهٔ نشر فهرستگان|کوشش=خانهٔ کتاب |ناشر =[[وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی]]|مکان = تهران| شابک =964-422225-3}}
* {{یادکرد ژورنال |نام خانوادگی =میرشریفی|نام =سید علی|عنوان =ابومخنف و سرگذشت مقتل وی|ژورنال = آینه پژوهش|مکان = تهران |شماره =۲|سال =۱۳۶۹|تاریخ=مرداد و شهریور ۱۳۶۹}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=جعفریان|نام=رسول|کتاب=حیات فکری و سیاسی امامان شیعه علیهم السلام|ناشر=انصاریان|سال=|پیوند=http://www.noorlib.ir/View/fa/Book/BookView/Image/1830}}
{{چپ‌چین}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی = Modarressi| نام = Hossein| پیوند نویسنده = سید حسین مدرسی طباطبایی| عنوان = Tradition and Survival| جلد = ۱| سال = ۲۰۰۳| ناشر = Oneworld|مکان = Oxford| شابک =1-85168-331-3| صفحه = ۱| پیوند = |زبان = en}}
* {{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی =Vaglieri| نام =Laura Veccia | پیوند نویسنده =لارا وسیا وگلییری | مقاله =(al-)Ḥusayn b. ʿAlī b. Abī Ṭālib | دانشنامه =[[Encyclopaedia of Islam]] | ویرایش =۲nd| جلد=۳ | سال =۱۹۸۶ | ناشر =E. J. Brill | مکان =Leiden | شابک =۹۰ ۰۴ ۰۸۱۱۸ ۶ | صفحه =۶۰۷–۶۱۷|زبان=en}}
{{پایان چپ‌چین}}

== پیوند به بیرون ==
* {{یادکرد وب|نام خانوادگی= فرزانه|نام= حافظ|عنوان= مقتل الحسین ـ علیه السّلام ـ|نشانی= http://www.andisheqom.com/Files/olamamosnaf.php?idVeiw=4778&level=4&subid=4778|ناشر= اندیشه قم|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140409023024/http://www.andisheqom.com/Files/olamamosnaf.php?idVeiw=4778&level=4&subid=4778|archivedate= ۹ آوریل ۲۰۱۴|dead-url= yes}}
* {{یادکرد ژورنال | نام خانوادگی=حضرتی | نام=حسن | نام خانوادگی۲=رضوی | نام۲=نجفیان | عنوان=واقعهٔ کربلا و بازنمایی عملکرد گفتمان حاکم در تاریخ‌نگاری ابومخنف | ژورنال=تاریخ اسلام و ایران | جلد=25 | شماره=26 | تاریخ=2015-08-23 | سال=2015 | صفحه=29–48 | پیوند=http://hii.alzahra.ac.ir/article_2061_372.html | زبان=fa | تاریخ بازبینی=2016-02-07}}
{{چپ‌چین}}
* {{یادکرد دانشنامه |نام خانوادگی= Athamina|نام= Khalil|مقاله= {{unicode|Abū Mikhnaf}} |دانشنامه= Encyclopaedia of Islam |نشانی = http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/abu-mikhnaf-COM_22133|ویرایش= THREE|ویراستار=Gudrun Krämer, Denis Matringe, John Nawas, Everett Rowson|ناشر= [[انتشارات بریل|Brill Online]] |سال= ۲۰۱۲ |زبان=en}}
{{پایان چپ‌چین}}
{{تاریخ‌نگاران دوره اسلامی}}

[[رده:أزد]]
[[رده:افراد اموی سده ۸ (میلادی)]]
[[رده:اهالی خلافت عباسیان در سده ۸ (میلادی)]]
[[رده:اهالی کوفه]]
[[رده:تاریخ‌نگاران مسلمان عرب]]
[[رده:تاریخ‌نگاران مسلمان]]
[[رده:درگذشتگان ۱۵۷ (قمری)]]
[[رده:درگذشتگان دهه ۷۷۰ (میلادی)]]
[[رده:زادگان ۷۰۹ (میلادی)]]
[[رده:شیعیان اهل عراق]]
[[رده:عرب‌های سده ۸ (میلادی)]]
[[رده:مسلمانان سده ۸ (میلادی)]]
[[رده:نویسندگان عربی سده ۸ (میلادی)]]