https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84_%D8%AD%D9%82%DB%8C_%D8%A8%D8%B1%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8Cاسماعیل حقی بروسوی - تاریخچهٔ نسخهها2026-08-31T18:40:25Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84_%D8%AD%D9%82%DB%8C_%D8%A8%D8%B1%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C&diff=112865&oldid=prevShahroudi: + 9 رده (هاتکت)، ابرابزار2025-05-06T01:01:50Z<p>+ 9 رده (<a href="/fa/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84:%D9%87%D8%A7%D8%AA%E2%80%8C%DA%A9%D8%AA" title="اسلامیکال:هاتکت">هاتکت</a>)، ابرابزار</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۶ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۱:۰۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''اسماعیل حقی بروسوی''' (با کنیه ابوالفداء)، [[مفسر]]، [[شاعر]] و از بزرگان [[فرقه جلوتیه]] است که در فاصله سالهای ۱۰۶۳ تا ۱۱۳۷ هجری قمری زیست. او مؤلف آثاری همچون [[روحالبیان|''تفسیر روحالبیان'']]، ''تحفة اسماعیلیه،'' ''تحفة خلیلیه''، ''تحفة عطائیه،'' ''الحجة البالغة،'' ''رشحات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عين الحياة،</del>'' ''روح المثنوی'' و ''دیوان اشعار'' است. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''اسماعیل حقی بروسوی''' (با کنیه ابوالفداء)، [[مفسر]]، [[شاعر]] و از بزرگان [[فرقه جلوتیه]] است که در فاصله سالهای ۱۰۶۳ تا ۱۱۳۷ هجری قمری زیست. او مؤلف آثاری همچون [[روحالبیان|''تفسیر روحالبیان'']]، ''تحفة اسماعیلیه،'' ''تحفة خلیلیه''، ''تحفة عطائیه،'' ''الحجة البالغة،'' ''رشحات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عین الحیاة،</ins>'' ''روح المثنوی'' و ''دیوان اشعار'' است.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زندگی </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زندگی </ins>==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اسماعیل حقی به سال ۱۰۶۳ قمری در شهر آیدوس در نزدیکی [[ادرنه]] به دنیا آمد. پدرش، مصطفی، ابتدا در [[استانبول]] سکونت داشت، اما یک سال پیش از تولد اسماعیل، به شهر آیدوس مهاجرت کرد و اسماعیل در همین شهر به دنیا آمد. وی از [[سادات علوی]] بود و نسبش با ۱۱ واسطه به [[علی بن ابیطالب]] میرسید. در هفت سالگی، پدرش او را به نزد عثمان فضلی آت پازارلی، شیخ سلسله جلوتیه سپرد. در سنین نه یا ده سالگی، به توصیه استادش و برای فراگیری علوم ظاهری، به ادرنه رفت و در مجلس درس عبدالباقی افندی حاضر شد. در آنجا به تحصیل [[زبان عربی|زبان و ادبیات عرب]]، [[منطق]]، [[فقه]]، [[حدیث]]، [[علم کلام|کلام]] و [[تفسیر قرآن|تفسیر]] پرداخت. در بیست سالگی به دعوت عثمان فضلی به استانبول رفت. در آنجا علاوه بر شرکت در مجالس وعظ عثمان فضلی و دیگر [[عارف|عرفای]] مشهور، در تحصیل علوم ظاهری نیز کوشا بود. [[تجوید]]، [[خوشنویسی]] و [[زبان فارسی]] را در استانبول آموخت و به ویژه در آثار عرفانی فارسیزبانان، مانند آثار [[عطار]]، [[مولوی]]، [[حافظ]] و [[جامی]]، تعمق کرد. در همین دوران به [[ترجمه قرآن|ترجمه]] و تفسیر برخی از [[آیه|آیات]] [[قرآن]] و احادیث [[پیامبر اسلام]] پرداخت. دو سال بعد، در سال ۱۰۸۶ هجری قمری به دستور استادش به اسکوپیه رفت و خانقاه جلوتیه را در آنجا بنا نهاد و با دختر شیخ مصطفی عشاقی ازدواج کرد. هنگامی که عثمان فضلی از طرف سلطان محمد چهارم در ادرنه به سمت استادی در دربار منصوب شد، اسماعیل حقی را نزد خود فرا خواند. وی مدت نه ماه در خدمت استاد بود تا اینکه با فوت شیخ جلوتی بروسه، اسماعیل حقی در ۳۲ سالگی به عنوان شیخ جلوتی در بروسه اقامت گزید و پس از مدتی به مقام قطبی سلسله جلوتی ارتقا یافت. در آغاز، شرایط زندگی در بروسه برای او دشوار بود و برای تأمین معاش مجبور به فروش کتابهایش شد. در آنجا بود که نگارش اثر مشهور خود، ''تفسیر روح البیان''، را آغاز کرد و پس از۲۳ سال، در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>سال۱۱۱۷ هجری قمری آن را به پایان رساند. اسماعیل حقی در سال ۱۱۱۲ هجری قمری به [[مکه]] رفت و در بازگشت، مدت یک سال در [[دمشق]] توقف کرد. در سفر بازگشت به وطن بر اثر حملهای که به کاروان شد، بسیاری از کتابهای او از میان رفت. اسماعیل چند سال بعد، بار دیگر رهسپار [[حج]] شد و در ۱۱۳۰ هجری قمری بار دیگر به دمشق رفت و در آنجا با صوفی مشهور دمشقی، [[عبدالغنی نابلسی]] ملاقات کرد. در مدتی که در این ناحیه اقامت داشت، آثار جدیدی را به رشته تحریر درآورد. در سال ۱۱۳۳ هجری قمری به اسکدار بازگشت و حدود سه سال در آنجا اقامت گزید و ۵۰ کتاب و رساله مختلف در [[تصوف]] و [[علم اخلاق|اخلاق]] نگاشت. در سال ۱۱۳۶ هجری قمری به بروسه بازگشت و عزلت اختیار کرد و در آنجا کتابخانهای ساخت که تمامی کتابهای خود را وقف آن کرد. [[مسجد]] و [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تکیه</del>|تکیهای]] نیز در کنار کتابخانه بنا نهاد. وی سرانجام در ۷۵ سالگی درگذشت و در خانقاه خویش مدفون شد. در ۱۳۱۸ هجری قمری مقبره وی بازسازی شده و امروزه به نام [[خانقاه اسماعیل حقی]] معروف است.<ref name=":0">{{پک|لاشیء|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=اسماعیل حقی بروسوی}}</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اسماعیل حقی به سال ۱۰۶۳ قمری در شهر آیدوس در نزدیکی [[ادرنه]] به دنیا آمد. پدرش، مصطفی، ابتدا در [[استانبول]] سکونت داشت، اما یک سال پیش از تولد اسماعیل، به شهر آیدوس مهاجرت کرد و اسماعیل در همین شهر به دنیا آمد. وی از [[سادات علوی]] بود و نسبش با ۱۱ واسطه به [[علی بن ابیطالب]] میرسید. در هفت سالگی، پدرش او را به نزد عثمان فضلی آت پازارلی، شیخ سلسله جلوتیه سپرد. در سنین نه یا ده سالگی، به توصیه استادش و برای فراگیری علوم ظاهری، به ادرنه رفت و در مجلس درس عبدالباقی افندی حاضر شد. در آنجا به تحصیل [[زبان عربی|زبان و ادبیات عرب]]، [[منطق]]، [[فقه]]، [[حدیث]]، [[علم کلام|کلام]] و [[تفسیر قرآن|تفسیر]] پرداخت. در بیست سالگی به دعوت عثمان فضلی به استانبول رفت. در آنجا علاوه بر شرکت در مجالس وعظ عثمان فضلی و دیگر [[عارف|عرفای]] مشهور، در تحصیل علوم ظاهری نیز کوشا بود. [[تجوید]]، [[خوشنویسی]] و [[زبان فارسی]] را در استانبول آموخت و به ویژه در آثار عرفانی فارسیزبانان، مانند آثار [[عطار]]، [[مولوی]]، [[حافظ]] و [[جامی]]، تعمق کرد. در همین دوران به [[ترجمه قرآن|ترجمه]] و تفسیر برخی از [[آیه|آیات]] [[قرآن]] و احادیث [[پیامبر اسلام]] پرداخت. دو سال بعد، در سال ۱۰۸۶ هجری قمری به دستور استادش به اسکوپیه رفت و خانقاه جلوتیه را در آنجا بنا نهاد و با دختر شیخ مصطفی عشاقی ازدواج کرد. هنگامی که عثمان فضلی از طرف سلطان محمد چهارم در ادرنه به سمت استادی در دربار منصوب شد، اسماعیل حقی را نزد خود فرا خواند. وی مدت نه ماه در خدمت استاد بود تا اینکه با فوت شیخ جلوتی بروسه، اسماعیل حقی در ۳۲ سالگی به عنوان شیخ جلوتی در بروسه اقامت گزید و پس از مدتی به مقام قطبی سلسله جلوتی ارتقا یافت. در آغاز، شرایط زندگی در بروسه برای او دشوار بود و برای تأمین معاش مجبور به فروش کتابهایش شد. در آنجا بود که نگارش اثر مشهور خود، ''تفسیر روح البیان''، را آغاز کرد و پس از۲۳ سال، در سال۱۱۱۷ هجری قمری آن را به پایان رساند. اسماعیل حقی در سال ۱۱۱۲ هجری قمری به [[مکه]] رفت و در بازگشت، مدت یک سال در [[دمشق]] توقف کرد. در سفر بازگشت به وطن بر اثر حملهای که به کاروان شد، بسیاری از کتابهای او از میان رفت. اسماعیل چند سال بعد، بار دیگر رهسپار [[حج]] شد و در ۱۱۳۰ هجری قمری بار دیگر به دمشق رفت و در آنجا با صوفی مشهور دمشقی، [[عبدالغنی نابلسی]] ملاقات کرد. در مدتی که در این ناحیه اقامت داشت، آثار جدیدی را به رشته تحریر درآورد. در سال ۱۱۳۳ هجری قمری به اسکدار بازگشت و حدود سه سال در آنجا اقامت گزید و ۵۰ کتاب و رساله مختلف در [[تصوف]] و [[علم اخلاق|اخلاق]] نگاشت. در سال ۱۱۳۶ هجری قمری به بروسه بازگشت و عزلت اختیار کرد و در آنجا کتابخانهای ساخت که تمامی کتابهای خود را وقف آن کرد. [[مسجد]] و [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تکیه</ins>|تکیهای]] نیز در کنار کتابخانه بنا نهاد. وی سرانجام در ۷۵ سالگی درگذشت و در خانقاه خویش مدفون شد. در ۱۳۱۸ هجری قمری مقبره وی بازسازی شده و امروزه به نام [[خانقاه اسماعیل حقی]] معروف است.<ref name=":0">{{پک|لاشیء|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=اسماعیل حقی بروسوی}}</ref></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== آثار ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== آثار ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اسماعیل حقی، به گفته دایرة المعارف ترک، بیش از ۱۰۶ اثر و به گفته خودش بیش از ۲۰۰ اثر (شامل ۶۰ اثر به ترکی و بقیه به عربی) به نگارش درآورده است. آثار چاپی او عبارتند از: ''تحفة اسماعیلیه''، ''تحفة خلیلیه''،''تحفة عطائیه''، ''تفسیر روح البیان''، ''الحجة البالغة''، ''الخطاب''، ''رسالة الحسینیة''، ''رشحات عین الحیاة''، ''روح المثنوی''، ''سلسلة طریقت جلوتیه''، ''شرح الاربعین''، ''شرح پند عطار''، ''شرح شعب الایمان''، ''شرح فصوص الحکم ابن عربی'' و ترجمه آن، ''شرح'' ''الکبائر''، ''فرح الروح فی شرح المحمدیة''، ''الفروق''، ''الکنز المخفی''، ''معراجیه''، ''النجاة''، ''مقالات'' و ''دیوان اشعار''.<ref name=":0" /></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اسماعیل حقی، به گفته دایرة المعارف ترک، بیش از ۱۰۶ اثر و به گفته خودش بیش از ۲۰۰ اثر (شامل ۶۰ اثر به ترکی و بقیه به عربی) به نگارش درآورده است. آثار چاپی او عبارتند از: ''تحفة اسماعیلیه''، ''تحفة خلیلیه''،''تحفة عطائیه''، ''تفسیر روح البیان''، ''الحجة البالغة''، ''الخطاب''، ''رسالة الحسینیة''، ''رشحات عین الحیاة''، ''روح المثنوی''، ''سلسلة طریقت جلوتیه''، ''شرح الاربعین''، ''شرح پند عطار''، ''شرح شعب الایمان''، ''شرح فصوص الحکم ابن عربی'' و ترجمه آن، ''شرح'' ''الکبائر''، ''فرح الروح فی شرح المحمدیة''، ''الفروق''، ''الکنز المخفی''، ''معراجیه''، ''النجاة''، ''مقالات'' و ''دیوان اشعار''.<ref name=":0"/></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از اسماعیل حقی بروسوی، تعدادی آثار خطی به صورت [[نسخههای خطی]] در کتابخانههای [[ترکیه]]، [[اروپا]] و [[مصر]] موجود است. از جمله: اوراد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برنباخ، تأويل </del>سورة الزلزلة، تمام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الفيض، </del>شرح <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">على تفسير </del>الجزء <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الاخير للقاضى بيضاوی، رسالة </del>الجامعة <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فى </del>مسائل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">النافعة، رسالة </del>الحضرات، شرح اعانة <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الراغبين فى </del>الصلاة و السلام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">على </del>افضل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">المرسلين، </del>شرح العطاء لاهل الغطاء، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجموعه </del>یا مجموعة الفوائد (شامل ۱۱ رساله)<ref name=":0" /></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از اسماعیل حقی بروسوی، تعدادی آثار خطی به صورت [[نسخههای خطی]] در کتابخانههای [[ترکیه]]، [[اروپا]] و [[مصر]] موجود است. از جمله: اوراد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برنباخ، تأویل </ins>سورة الزلزلة، تمام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الفیض، </ins>شرح <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علی تفسیر </ins>الجزء <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الاخیر للقاضی بیضاوی، رسالة </ins>الجامعة <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فی </ins>مسائل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">النافعة، رسالة </ins>الحضرات، شرح اعانة <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الراغبین فی </ins>الصلاة و السلام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علی </ins>افضل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">المرسلین، </ins>شرح العطاء لاهل الغطاء، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجموعه </ins>یا مجموعة الفوائد (شامل ۱۱ رساله)<ref name=":0"/></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>برخی از عناوینی که اسماعیل حقی در مقدمه ''تفسیر روح البیان'' ذکر کرده است، اما در فهرست آثار یاد شده از او دیده نمیشود، از جمله: شرح <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آداب، شرح </del>نخبة <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الفكر </del>(مجموعهای از اصول حدیث)<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، نقد الحال، كتاب </del>الحق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الصريح </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الكشف الصحيح، </del>شرح <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تفسير </del>الفاتحة و جز آنها، شرح مختصری نیز بر برخی از اشعار عرفای ترک از جمله یونس امره، حاجی بیرام ولی و نیازی مصری داشته است که در بسیاری از مجموعهها به چشم میخورد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>برخی از عناوینی که اسماعیل حقی در مقدمه ''تفسیر روح البیان'' ذکر کرده است، اما در فهرست آثار یاد شده از او دیده نمیشود، از جمله: شرح <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آداب، شرح </ins>نخبة <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الفکر </ins>(مجموعهای از اصول حدیث)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، نقد الحال، کتاب </ins>الحق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الصریح </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الکشف الصحیح، </ins>شرح <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تفسیر </ins>الفاتحة و جز آنها، شرح مختصری نیز بر برخی از اشعار عرفای ترک از جمله یونس امره، حاجی بیرام ولی و نیازی مصری داشته است که در بسیاری از مجموعهها به چشم میخورد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در مورد زندگی و آثار اسماعیل حقی بروسوی کتابی با عنوان ''سلسلة شیخ اسماعیل حقی جلوتی'' تألیف شده که گزیدهای از آن توسط دیلجل به چاپ رسیده است. ییلدیز نیز رساله دکتری خود را در دانشگاه سوربن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درباره </del>زندگی و تفسیر او نوشته است.<ref name=":0" /></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در مورد زندگی و آثار اسماعیل حقی بروسوی کتابی با عنوان ''سلسلة شیخ اسماعیل حقی جلوتی'' تألیف شده که گزیدهای از آن توسط دیلجل به چاپ رسیده است. ییلدیز نیز رساله دکتری خود را در دانشگاه سوربن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دربارهٔ </ins>زندگی و تفسیر او نوشته است.<ref name=":0"/></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==پانویس==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== پانویس ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== ارجاعات ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== ارجاعات ===</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{پانویس|۲}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{پانویس|۲}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== منابع ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== منابع ===</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*{{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=لاشیء|نام=حسین|پیوند نویسنده=حسین لاشیء|ویراستار=|مقاله=اسماعیل حقی بروسوی|دانشنامه=[[دانشنامه بزرگ اسلامی]]|عنوان جلد=دانشنامه بزرگ اسلامی|سال=۱۳۸۸|ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|مکان=تهران|پیوند مدخل=https://lib.eshia.ir/23022/8/3482}}</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=لاشیء|نام=حسین|پیوند نویسنده=حسین لاشیء|ویراستار=|مقاله=اسماعیل حقی بروسوی|دانشنامه=[[دانشنامه بزرگ اسلامی]]|عنوان جلد=دانشنامه بزرگ اسلامی|سال=۱۳۸۸|ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|مکان=تهران|پیوند مدخل=https://lib.eshia.ir/23022/8/3482}}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{درجهبندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=خیر|نیازمند جعبه اطلاعات=بله|نیازمند تصویر=بله|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامهها=تاحدودی|تاریخ خوبیدگی=|تاریخ برگزیدگی=|توضیحات=}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{درجهبندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=خیر|نیازمند جعبه اطلاعات=بله|نیازمند تصویر=بله|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامهها=تاحدودی|تاریخ خوبیدگی=|تاریخ برگزیدگی=|توضیحات=}}</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:اهالی استانبول]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:جلوتیان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:درگذشتگان ۱۱۳۷ (قمری)]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:زادگان ۱۰۶۳ (قمری)]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:سادات علوی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:صوفیان اهل ترکیه]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:عارفان صوفی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:مدفونان در ترکیه]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:مفسران قرآن اهل ترکیه]]</ins></div></td></tr>
</table>Shahroudihttps://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84_%D8%AD%D9%82%DB%8C_%D8%A8%D8%B1%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C&diff=112861&oldid=prevShahroudi در ۶ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۵۵2025-05-06T00:55:16Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۶ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۵۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l19">خط ۱۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۹:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== منابع ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== منابع ===</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*{{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=لاشیء|نام=حسین|پیوند نویسنده=حسین لاشیء|ویراستار=|مقاله=اسماعیل حقی بروسوی|دانشنامه=[[دانشنامه بزرگ اسلامی]]|عنوان جلد=دانشنامه بزرگ اسلامی|سال=۱۳۸۸|ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|مکان=تهران|پیوند مدخل=https://lib.eshia.ir/23022/8/3482}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*{{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=لاشیء|نام=حسین|پیوند نویسنده=حسین لاشیء|ویراستار=|مقاله=اسماعیل حقی بروسوی|دانشنامه=[[دانشنامه بزرگ اسلامی]]|عنوان جلد=دانشنامه بزرگ اسلامی|سال=۱۳۸۸|ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|مکان=تهران|پیوند مدخل=https://lib.eshia.ir/23022/8/3482}}</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{درجهبندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=خیر|نیازمند جعبه اطلاعات=بله|نیازمند تصویر=بله|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامهها=تاحدودی|تاریخ خوبیدگی=|تاریخ برگزیدگی=|توضیحات=}}</ins></div></td></tr>
</table>Shahroudihttps://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84_%D8%AD%D9%82%DB%8C_%D8%A8%D8%B1%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C&diff=112838&oldid=prevRoshana: صفحهای تازه حاوی «'''اسماعیل حقی بروسوی''' (با کنیه ابوالفداء)، مفسر، شاعر و از بزرگان فرقه جلوتیه است که در فاصله سالهای ۱۰۶۳ تا ۱۱۳۷ هجری قمری زیست. او مؤلف آثاری همچون ''تفسیر روحالبیان''، ''تحفة اسماعیلیه،'' ''تحفة خلیلیه''، ''تحفة عطائیه،''...» ایجاد کرد2025-05-05T15:50:16Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''اسماعیل حقی بروسوی''' (با کنیه ابوالفداء)، <a href="/fa/%D9%85%D9%81%D8%B3%D8%B1" class="mw-redirect" title="مفسر">مفسر</a>، <a href="/w/index.php?title=%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1&action=edit&redlink=1" class="new" title="شاعر (صفحه وجود ندارد)">شاعر</a> و از بزرگان <a href="/w/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D9%82%D9%87_%D8%AC%D9%84%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%87&action=edit&redlink=1" class="new" title="فرقه جلوتیه (صفحه وجود ندارد)">فرقه جلوتیه</a> است که در فاصله سالهای ۱۰۶۳ تا ۱۱۳۷ هجری قمری زیست. او مؤلف آثاری همچون <a href="/fa/%D8%B1%D9%88%D8%AD%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86" title="روحالبیان">''تفسیر روحالبیان''</a>، ''تحفة اسماعیلیه،'' ''تحفة خلیلیه''، ''تحفة عطائیه،''...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''اسماعیل حقی بروسوی''' (با کنیه ابوالفداء)، [[مفسر]]، [[شاعر]] و از بزرگان [[فرقه جلوتیه]] است که در فاصله سالهای ۱۰۶۳ تا ۱۱۳۷ هجری قمری زیست. او مؤلف آثاری همچون [[روحالبیان|''تفسیر روحالبیان'']]، ''تحفة اسماعیلیه،'' ''تحفة خلیلیه''، ''تحفة عطائیه،'' ''الحجة البالغة،'' ''رشحات عين الحياة،'' ''روح المثنوی'' و ''دیوان اشعار'' است. <br />
<br />
== زندگی ==<br />
اسماعیل حقی به سال ۱۰۶۳ قمری در شهر آیدوس در نزدیکی [[ادرنه]] به دنیا آمد. پدرش، مصطفی، ابتدا در [[استانبول]] سکونت داشت، اما یک سال پیش از تولد اسماعیل، به شهر آیدوس مهاجرت کرد و اسماعیل در همین شهر به دنیا آمد. وی از [[سادات علوی]] بود و نسبش با ۱۱ واسطه به [[علی بن ابیطالب]] میرسید. در هفت سالگی، پدرش او را به نزد عثمان فضلی آت پازارلی، شیخ سلسله جلوتیه سپرد. در سنین نه یا ده سالگی، به توصیه استادش و برای فراگیری علوم ظاهری، به ادرنه رفت و در مجلس درس عبدالباقی افندی حاضر شد. در آنجا به تحصیل [[زبان عربی|زبان و ادبیات عرب]]، [[منطق]]، [[فقه]]، [[حدیث]]، [[علم کلام|کلام]] و [[تفسیر قرآن|تفسیر]] پرداخت. در بیست سالگی به دعوت عثمان فضلی به استانبول رفت. در آنجا علاوه بر شرکت در مجالس وعظ عثمان فضلی و دیگر [[عارف|عرفای]] مشهور، در تحصیل علوم ظاهری نیز کوشا بود. [[تجوید]]، [[خوشنویسی]] و [[زبان فارسی]] را در استانبول آموخت و به ویژه در آثار عرفانی فارسیزبانان، مانند آثار [[عطار]]، [[مولوی]]، [[حافظ]] و [[جامی]]، تعمق کرد. در همین دوران به [[ترجمه قرآن|ترجمه]] و تفسیر برخی از [[آیه|آیات]] [[قرآن]] و احادیث [[پیامبر اسلام]] پرداخت. دو سال بعد، در سال ۱۰۸۶ هجری قمری به دستور استادش به اسکوپیه رفت و خانقاه جلوتیه را در آنجا بنا نهاد و با دختر شیخ مصطفی عشاقی ازدواج کرد. هنگامی که عثمان فضلی از طرف سلطان محمد چهارم در ادرنه به سمت استادی در دربار منصوب شد، اسماعیل حقی را نزد خود فرا خواند. وی مدت نه ماه در خدمت استاد بود تا اینکه با فوت شیخ جلوتی بروسه، اسماعیل حقی در ۳۲ سالگی به عنوان شیخ جلوتی در بروسه اقامت گزید و پس از مدتی به مقام قطبی سلسله جلوتی ارتقا یافت. در آغاز، شرایط زندگی در بروسه برای او دشوار بود و برای تأمین معاش مجبور به فروش کتابهایش شد. در آنجا بود که نگارش اثر مشهور خود، ''تفسیر روح البیان''، را آغاز کرد و پس از۲۳ سال، در سال۱۱۱۷ هجری قمری آن را به پایان رساند. اسماعیل حقی در سال ۱۱۱۲ هجری قمری به [[مکه]] رفت و در بازگشت، مدت یک سال در [[دمشق]] توقف کرد. در سفر بازگشت به وطن بر اثر حملهای که به کاروان شد، بسیاری از کتابهای او از میان رفت. اسماعیل چند سال بعد، بار دیگر رهسپار [[حج]] شد و در ۱۱۳۰ هجری قمری بار دیگر به دمشق رفت و در آنجا با صوفی مشهور دمشقی، [[عبدالغنی نابلسی]] ملاقات کرد. در مدتی که در این ناحیه اقامت داشت، آثار جدیدی را به رشته تحریر درآورد. در سال ۱۱۳۳ هجری قمری به اسکدار بازگشت و حدود سه سال در آنجا اقامت گزید و ۵۰ کتاب و رساله مختلف در [[تصوف]] و [[علم اخلاق|اخلاق]] نگاشت. در سال ۱۱۳۶ هجری قمری به بروسه بازگشت و عزلت اختیار کرد و در آنجا کتابخانهای ساخت که تمامی کتابهای خود را وقف آن کرد. [[مسجد]] و [[تکیه|تکیهای]] نیز در کنار کتابخانه بنا نهاد. وی سرانجام در ۷۵ سالگی درگذشت و در خانقاه خویش مدفون شد. در ۱۳۱۸ هجری قمری مقبره وی بازسازی شده و امروزه به نام [[خانقاه اسماعیل حقی]] معروف است.<ref name=":0">{{پک|لاشیء|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=اسماعیل حقی بروسوی}}</ref><br />
<br />
== آثار ==<br />
اسماعیل حقی، به گفته دایرة المعارف ترک، بیش از ۱۰۶ اثر و به گفته خودش بیش از ۲۰۰ اثر (شامل ۶۰ اثر به ترکی و بقیه به عربی) به نگارش درآورده است. آثار چاپی او عبارتند از: ''تحفة اسماعیلیه''، ''تحفة خلیلیه''،''تحفة عطائیه''، ''تفسیر روح البیان''، ''الحجة البالغة''، ''الخطاب''، ''رسالة الحسینیة''، ''رشحات عین الحیاة''، ''روح المثنوی''، ''سلسلة طریقت جلوتیه''، ''شرح الاربعین''، ''شرح پند عطار''، ''شرح شعب الایمان''، ''شرح فصوص الحکم ابن عربی'' و ترجمه آن، ''شرح'' ''الکبائر''، ''فرح الروح فی شرح المحمدیة''، ''الفروق''، ''الکنز المخفی''، ''معراجیه''، ''النجاة''، ''مقالات'' و ''دیوان اشعار''.<ref name=":0" /><br />
<br />
از اسماعیل حقی بروسوی، تعدادی آثار خطی به صورت [[نسخههای خطی]] در کتابخانههای [[ترکیه]]، [[اروپا]] و [[مصر]] موجود است. از جمله: اوراد برنباخ، تأويل سورة الزلزلة، تمام الفيض، شرح على تفسير الجزء الاخير للقاضى بيضاوی، رسالة الجامعة فى مسائل النافعة، رسالة الحضرات، شرح اعانة الراغبين فى الصلاة و السلام على افضل المرسلين، شرح العطاء لاهل الغطاء، مجموعه یا مجموعة الفوائد (شامل ۱۱ رساله)<ref name=":0" /><br />
<br />
برخی از عناوینی که اسماعیل حقی در مقدمه ''تفسیر روح البیان'' ذکر کرده است، اما در فهرست آثار یاد شده از او دیده نمیشود، از جمله: شرح آداب، شرح نخبة الفكر (مجموعهای از اصول حدیث)، نقد الحال، كتاب الحق الصريح و الكشف الصحيح، شرح تفسير الفاتحة و جز آنها، شرح مختصری نیز بر برخی از اشعار عرفای ترک از جمله یونس امره، حاجی بیرام ولی و نیازی مصری داشته است که در بسیاری از مجموعهها به چشم میخورد.<br />
<br />
در مورد زندگی و آثار اسماعیل حقی بروسوی کتابی با عنوان ''سلسلة شیخ اسماعیل حقی جلوتی'' تألیف شده که گزیدهای از آن توسط دیلجل به چاپ رسیده است. ییلدیز نیز رساله دکتری خود را در دانشگاه سوربن درباره زندگی و تفسیر او نوشته است.<ref name=":0" /><br />
==پانویس==<br />
<br />
=== ارجاعات ===<br />
{{پانویس|۲}}<br />
<br />
=== منابع ===<br />
*{{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=لاشیء|نام=حسین|پیوند نویسنده=حسین لاشیء|ویراستار=|مقاله=اسماعیل حقی بروسوی|دانشنامه=[[دانشنامه بزرگ اسلامی]]|عنوان جلد=دانشنامه بزرگ اسلامی|سال=۱۳۸۸|ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|مکان=تهران|پیوند مدخل=https://lib.eshia.ir/23022/8/3482}}</div>Roshana