Shahroudi: ابرابزار

2024-11-10T05:57:02Z

ابرابزار

صفحهٔ تازه

{{infobox military conflict
| conflict = اشغال تبریز
| partof = [[اشغال ایران در جنگ جهانی اول]]
| image =
| caption = نقشه‌ای از حرکت نیروهای روس در خاک ایران (سبز)
| date = اشغال روسیه: [[اشغال تبریز (۱۲۹۰)|از ۱۲۹۰]]{{سخ}}حمله عثمانی: ۷ دی ۱۲۹۳–۱۱ دی ۱۲۹۳{{سخ}}بازپس‌گیری روسیه: ۹ بهمن ۱۲۹۳{{سخ}}بازپس‌گیری عثمانی: ۳۱ مرداد ۱۲۹۷
| place = [[ایران]]، [[آذربایجان ایران|آذربایجان]]
| result =
| status =
| combatants_header =
| combatant1 =
{{پرچمک|امپراتوری عثمانی}} [[عثمانی]]
| combatant2 =
{{پرچمک|امپراتوری روسیه|نوع دیگر=۱۹۱۴}} [[امپراتوری روسیه|روسیه]]
| combatant3 = {{پرچمک|ایران|نوع دیگر=۱۹۲۵}} [[ایران]]
| commander1 = {{پرچمک|امپراتوری عثمانی}} شوقی پاشا{{Ref label|شوقی پاشا|آ|none}}
| commander2 =
{{فهرست ساده|
* {{پرچمک|امپراتوری روسیه|نوع دیگر=۱۹۱۴}} [[آندرانیک اوزانیان|آندرانیک]]{{Ref label|آندرانیک|ب|none}}
* {{پرچمک|ایران|نوع دیگر=۱۹۲۵}} {{کوچک|[[ملک منصور میرزا شعاع‌السلطنه|شعاع‌السلطنه]]}}{{Ref label|شعاع‌السلطنه|پ|none}}
}}
| commander3 = {{پرچمک|ایران|نوع دیگر=۱۹۲۵}} [[احمدشاه]]
| units1 = {{پرچمک|امپراتوری عثمانی}} لشکر پیاده‌نظام یازدهم{{Ref label|شوقی پاشا|آ|none}}
| units2 =
| units3 =
| strength1 =
| strength2 =
| strength3 =
| notes = ایران در [[جنگ جهانی اول]] رسماً اعلام بی‌طرفی نموده‌بود.<ref>{{پک|آذرنگ|رف=آذرنگ}}</ref>
| campaignbox =
}}

'''اشغال تبریز در جنگ جهانی اول''' به اشغال و دست به دست شدن شهر [[تبریز]] در شمالغرب ایران در جریان [[جنگ جهانی اول]] توسط نیروهای [[عثمانی]] و [[امپراتوری روسیه|روسیه]] گفته می‌شود.

== وقایع ==
در تاریخ ۲۸ آذر ۱۲۹۰ خورشیدی، ارتش [[امپراتوری روسیه|روسیه تزاری]] با [[اشغال تبریز (۱۲۹۰)|یورش به تبریز]]، این شهر را به اشغال خود درآورد.<ref>{{پک|آذرنگ|رف=آذرنگ}}</ref>
حدود سه سال بعد، یعنی در ۶ مرداد ۱۲۹۳ (۲۸ ژوئیه ۱۹۱۴) [[جنگ جهانی اول]] آغاز شد. ایران سه روز پس از آغاز جنگ بی‌طرفی خود را در این جنگ اعلام کرد.<ref>{{پک|آذرنگ|رف=آذرنگ}}</ref> در ۱۱ آبان ۱۲۹۳ خورشیدی (۲ نوامبر ۱۹۱۴) [[امپراتوری روسیه|روسیه تزاری]] علیه [[امپراتوری عثمانی]] اعلان جنگ کرد.<ref>{{پک|Carlisle|Kirchberger|رف=Carlisle}}</ref> روسیه در حالی که در زمان آغاز جنگ حدود ۱۰٬۰۰۰ نیرو در خاک ایران داشت،<ref>{{پک|آذرنگ|رف=آذرنگ}}</ref> بدون توجه به اعتراض‌های ایران اقدام به گسیل نیروهای بیشتری به ایران کرد به‌طوری که تا اواخر سال ۱۹۱۴ حدود ۷۰٬۰۰۰ نیرویش بخش عظیمی از شمال غربی خاک ایران را تا سرحد مرز [[عثمانی]] اشغال کردند.<ref>{{پک|عباسی|رف=عباسی}}</ref>

از ۷ دی تا ۱۱ دی ۱۲۹۳ (۲۹ دسامبر ۱۹۱۴ تا ۲ ژانویه ۱۹۱۵)، [[امپراتوری عثمانی]] نیروهایش را وارد خاک ایران کرد و پس از درگیری با نیروهای روس، آن‌ها را عقب راندند. هم‌زمان [[نبرد ساری‌قمیش]] درمنطقه قفقاز بین نیروهای روسی و عثمانی در جریان بود.<ref>{{پک|Carlisle|Kirchberger|رف=Carlisle}}</ref> با عقب‌نشینی روس‌ها تا نزدیکی [[جلفا]]، شهر [[تبریز]] به تصرف عثمانی درآمد.<ref>{{پک|آذرنگ|رف=آذرنگ}}</ref>
[[پرونده:Karabekir and his staff at Tabriz in 1917.jpg|بندانگشتی|گروهی از سربازان عثمانی در تبریز، ۱۹۱۷.]]

با ورود نیروهای کمکی از روسیه، این‌بار نیروهای روس دست به حمله علیه نیروهای عثمانی زدند و پس از شکست عثمانی‌ها در جنوب [[جلفا]]، در ۹ بهمن (۱۵ ژانویه) کنترل تبریز را به دست گرفتند.<ref>{{پک|Carlisle|Kirchberger|رف=Carlisle}}</ref><ref>{{پک|عباسی|رف=عباسی}}</ref> نیروهای روسی با پیشروی به سمت غرب [[رضاییه]] را در بهار تصرف کردند و تا [[دریاچه وان]] در داخل خاک عثمانی پیشروی کردند. هم‌زمان نیروهای روسی وارد مرکز ایران شدند و از [[قزوین]] به [[کرج]] و [[تهران]] آمدند.<ref>{{پک|عباسی|رف=عباسی}}</ref>

با وقوع [[انقلاب ۱۹۱۷]] در روسیه، سازمان نیروهای این کشور از بین رفت<ref>{{پک|عباسی|رف=عباسی}}</ref> و قدرت در روسیه به دست بلشویک‌ها افتاد. در نتیجه نیروهای روسیه از ۱۷ تیر ۱۲۹۶ (۸ ژوئن) شروع به عقب‌نشینی از ایران کردند.<ref>{{پک|Carlisle|Kirchberger|رف=Carlisle}}</ref>

یعقوب شوقی پاشا از فرماندهان ارتش عثمانی که پنج لشکر را تحت امر خود داشت، دستور حمله به ایران و تصرف تبریز را دریافت کرد. وی تا پایان ژوئن (خرداد/تیر) دو لشکر خود را به دلیل نیاز عثمانی به جبهه‌های دیگری فرستاد. لشکر [[پیاده‌نظام]] دوازدهم با حرکت به سمت جنوب، [[دیلمقان]] را در ۲۸ خرداد (۱۸ ژوئن) تصرف کرد. این لشکر با پیشروی بیشتر تا ۵ مرداد (۲۷ ژوئیه) [[رومیات]] را اشغال کرد. در شمال با دو لشکر، [[ایروان]] را پشت سر گذاشتند و به [[نخجوان]] حمله کردند و در نهایت در ۲۸ تیر ۱۲۹۷ (۱۸ ژوئیه ۱۹۱۸) موفق به تسخیر ایروان شدند. این نیروها با ادامه مسیر به سمت جنوب، در ۳۱ مرداد ۱۲۹۷ (۲۳ اوت ۱۹۱۸) شهر تبریز را نیز اشغال کردند. عثمانی‌ها تا پایان جنگ جهانی اول که منجر به فروپاشی امپراتوری عثمانی شد، این نواحی را در اشغال خود نگه‌داشتند.<ref>{{پک|Erickson|رف=Erickson}}</ref>

== پانویس ==

=== یادداشت‌ها ===
{{کوچک|
:آ.{{Note label|شوقی پاشا|آ|none}} یعقوب شوقی پاشا {{به ترکی استانبولی|Yakup Şevki Paşa}} فرمانده ارتش نهم عثمانی بود که ۶ لشکر زیرمجموعه آن بودند از جمله لشکر پیاده‌نظام یازدهم که در سال ۱۲۹۷ تبریز را فتح کرد.
:ب.{{Note label|آندرانیک|ب|none}} [[آندرانیک اوزانیان]] فرمانده نیروهای داوطلب ارمنی بود که تحت امر روسیه بودند و در سال ۱۲۹۳ در فتح تبریز جنگیدند.<ref>{{پک|Hogg|رف=Hogg}}</ref>
:پ.{{Note label|شعاع‌السلطنه|ب|none}} [[ملک منصور میرزا شعاع‌السلطنه]] شاهزاده و فرزند [[مظفرالدین‌شاه]] بود که پس از عزل برادرش [[محمدعلی‌شاه]] از پادشاهی با دولت مرکزی ایران جنگید و شکست خورد. او در جریان اشغال تبریز با نیروهای خود در کنار نیروهای روسی در نزدیکی [[میاندوآب]] از [[عثمانی]] شکست خورد و به [[تفلیس]] فرار کرد.<ref>{{پک|مدنی|رف=مدنی}}</ref>
}}

=== ارجاعات ===
{{پانویس|۲}}

=== منابع ===
* {{یادکرد کتاب| نام خانوادگی = آذرنگ| نام =عبدالحسین |پیوند نویسنده=عبدالحسین آذرنگ| فصل=جنگ جهانی اول | پیوند=http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=5098| کتاب=[[دانشنامه جهان اسلام]]|سری=نسخه برخط| ناشر =[[بنیاد دائرةالمعارف اسلامی]] | مکان =تهران|جلد=۱۱|سال=۱۳۸۶|شابک=۹۶۴-۴۴۷-۰۱۲-۵|تاریخ بازبینی=۱ دی ۱۳۹۳|ref=آذرنگ}}
* {{یادکرد وب|نام خانوادگی=عباسی|نام=زهرا|عنوان=ایران در جنگ جهانی اول|ناشر=[[مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران]]|تاریخ بازبینی=۱ دی ۱۳۹۳|پیوند=http://iichs.org/index.asp?img_cat=164&img_type=1|ref=عباسی|archive-date=۲۲ دسامبر ۲۰۱۴|archive-url=https://web.archive.org/web/20141222231844/http://iichs.org/index.asp?img_cat=164&img_type=1|url-status=dead}}
* {{یادکرد وب|نام خانوادگی=مدنی|نام=سیدجلال‌الدین | عنوان =بی‌اعتنایی انگلیس و روسیه به بیطرفی ایران در جنگ جهانی اول|اثر=پایگاه جامع تاریخ ایران معاصر| ناشر =[[مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی]]|تاریخ بازبینی=۱ دی ۱۳۹۳|پیوند =http://bcir.pchi.ir/show.php?page=contents&id=9677|ref=مدنی}}
{{چپ‌چین}}
* {{یادکرد | نام خانوادگی =Hogg| نام =Ian V. | فصل =Ozanian, Andranik| عنوان =The A to Z of World War I | ویرایش = | سری =The A to Z Guide Series| جلد =۱۵| تاریخ =۲۰۰۹| ناشر =Scarecrow Press| زبان =en| شابک =0810868628| صفحه =12|ref=Hogg}}
* {{یادکرد | نام خانوادگی =Carlisle| نام =Rodney P. | نام خانوادگی۲ =Kirchberger| نام۲ =Joe H. P. | فصل =Chronicles of Events| عنوان =World War I| ویرایش = | سری =Eyewitness History Series| جلد =| تاریخ =۲۰۰۹| ناشر =Infobase Publishing| زبان =en| شابک =1438108893| صفحه =99|ref=Carlisle}}
* {{یادکرد | نام خانوادگی =Erickson| نام =Edward J. | فصل =Appendix B: Persia| عنوان =Ottoman Army Effectiveness in World War I: A Comparative Study| سری =Military History and Policy| جلد =| تاریخ =۲۰۰۷| ناشر =[[راتلج|Routledge]]| زبان =en| شابک =1135984573| صفحه =163|ref=Erickson}}
{{پایان چپ‌چین}}
[[رده:ایران در دهه ۱۹۱۰ (میلادی)]]
[[رده:تاریخ تبریز]]
[[رده:جدال‌های امپراتوری عثمانی در جنگ جهانی اول]]
[[رده:جدال‌های روسیه در جنگ جهانی اول]]
[[رده:جنگ‌های ایران]]

اشغال تبریز در جنگ جهانی اول - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: ابرابزار