https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%AD%D8%B3%D9%86_%D8%AF%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8Cامیرحسن دهلوی - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-15T04:59:45Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%AD%D8%B3%D9%86_%D8%AF%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C&diff=96477&oldid=prevShahroudi: ابرابزار2024-11-10T05:45:50Z<p>ابرابزار</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''امیر نجمالدین حسن بن علاء سجزی'''، معروف به '''خواجه حسن''' و '''امیر حسن دهلوی''' {{تتم||۶۴۹|||۷۳۷||ق}} از عارفان و شاعران بزرگ پارسیگوی قرن هفتم و هشتم هجری قمری در [[هندوستان]] است.<br />
<br />
== زندگی ==<br />
امیر نجمالدین حسن بن علاء سجزی ملقب به «سعدی هندوستان»<ref>{{پک|سدارنگانی|۱۳۴۵|ک=پارسیگویان هند و سند|ص=}}</ref> زادهٔ ۶۵۰–۶۴۹ ه. ق؛ و درگذشتهٔ ۷۳۸–۷۳۷ ه.ق از عارفان و شاعران بزرگ پارسیگوی قرن هفتم و هشتم هجری قمری در [[هندوستان]] است. امیر حسن اصالتاً [[اهالی سیستان|سیستانی]] بوده و در هندوستان اقامت داشته است. وی کاتب [[شیخ نظام الدین اولیا]] و معاصر و دوست صمیمی [[امیر خسرو دهلوی]]، و مانند او شاعر دربار شاهان [[دهلی]] بود.<ref>{{پک|سدارنگانی|۱۳۴۵|ک=پارسیگویان هند و سند|ص=}}</ref><br />
<br />
== آثار ==<br />
وی دیوانی شامل قصاید – غالباً در مدح [[سلطان علاءالدین خلجی]] – و غزلیات و قطعات و رباعیات و مثنوی – در مدح همین سلطان – دارد، ولی شهرتش بیشتر در غزلهای شیرین و روان و پرحالی است که در آن همچون [[فخرالدین عراقی]] سبک [[سعدی]] را به سبک [[حافظ]] نزدیک کرده است.<ref>سعید نفیسی، مجلهٔ ارمغان، شمارهٔ ۸–۹، سال ۱۳۰۸، ص۵۷۴.</ref> سبک امیر حسن در میان [[سبک عراقی]] و [[سبک هندی|هندی]] است. به عقیدهٔ [[شبلی نعمانی]]<ref>ترجمهٔ داعی، ج۲، ص۹۷.</ref> «آن پایه از سوز و گداز و جوش و خروشی که در کلام او وجود دارد حتی در کشتهٔ محبت وی – [[امیر خسرو دهلوی|امیر خسرو]] – هم یافت نمیشود».<ref>{{پک|سدارنگانی|۱۳۴۵|ک=پارسیگویان هند و سند|ص=}}</ref><br />
<br />
آثار او تاکنون دو بار و با دو تصحیح متفاوت در جامعهٔ فارسیزبان به چاپ رسیده است:<br />
* حسن دهلوی: دیوان، (مصحح:) لاله سلامت شایوا، [[تاجیکستان]]/[[دوشنبه (تاجیکستان)|دوشنبه]]: [[انتشارات عرفان]]، ۱۳۶۹.<ref>{{پک|دهلوی|۱۳۶۹|ک=حسن دهلوی: دیوان|ص=}}</ref><br />
* دیوان حسن دهلوی (سدهٔ هفتم و هشتم)، (به کوشش:) [[احمد بهشتی شیرازی]] و [[حمیدرضا قلیچخانی]]، [[ایران]]/[[تهران]]: [[انجمن آثار و مفاخر فرهنگی]]، ۱۳۸۳.<ref>{{پک|دهلوی|۱۳۸۳|ک=دیوان حسن دهلوی|ص=}}</ref><br />
<br />
در زمینهٔ تصوف نیز اثری دارد:<br />
* رسالهٔ مخالمعانی، (به کوشش:) [[آذرمیدخت صفوی]]، [[هند]]/[[علیگر]]: [[دانشگاه اسلامی علیگر]]، انستیتوی تحقیقات فارسی، انتشارات، ۱۳۸۶.<ref>{{پک|دهلوی|۱۳۸۶|ک=رسالهٔ مخالمعانی|ص=}}</ref><br />
<br />
== نمونه شعر ==<br />
{{شعر}}<br />
{{ب|مشتاق تو به هیچ جمالی نظر نکرد|بیمار تو ز هیچ طبیبی دوا نخواست}}<br />
{{ب|بر ما دلت نسوخت، ندانم چرا نسوخت|ما را دلت نخواست، ندانم چرا نخواست}}<br />
{{م|***}}<br />
{{ب|صد نامه نوشتیم و جوابی ننوشتند|این هم که جوابی ننوشتند جواب است}}<br />
{{م|***}}<br />
<br />
{{ب|مرا از زلف تو مویی بسنده است|فضولی میکنم بویی بسنده است}}<br />
{{ب|چه لشکر میکشی بر قلب عشاق|صف مغلوب را هویی بسنده است}}<br />
{{ب|حسن گر طالب حبلالمتینی|ز خوبان تار گیسویی بسنده است}}<br />
{{ب|و گر محراب خواهی بهر طاعت|از ایشان طاق ابرویی بسنده است}}<br />
{{م|***}}<br />
{{ب|روزم تو برفروز و شبم را تو نور بخش|کاین کار تست، کار مه و آفتاب نیست}}<br />
{{ب|ای محتسب تو خیمه به خمّارخانه زن|بگذر ز ما که مستی ما از شراب نیست}}<br />
{{م|***}}<br />
{{ب|عشقبازان دیگرند و عشقسازان دیگرند|آنچه در فرهاد میبینم کجا پرویز داشت؟}}<br />
{{م|***}}<br />
<br />
{{ب|گفتی چرا سخن نکنی چون به من رسی؟|نَظّارهٔ جمال تو خاموشی آوَرَد}}<br />
{{م|***}}<br />
{{ب|حال من مسکین به شه حُسن که گوید؟|درد دل موری به سلیمان که رساند؟}}<br />
{{ب|بوی سر آن زلف درین کلبه که آرد؟|پیراهن یوسف سوی کنعان که رساند؟}}<br />
{{ب|گیرم چو سِکَنَدر همهجا میرسدم دست|پایم به سر چشمهٔ حَیوان که رساند؟}}<br />
{{م|***}}<br />
{{ب|عمریست که من در سر، سودای فلان دارم|یک شهر خبر دارد من از که نهان دارم؟}}<br />
{{م|***}}<br />
<br />
{{ب|صلح کردم به بوسهٔ دهنت|چکنم وقت تنگ میبینم}}<br />
{{م|***}}<br />
{{ب|مدعیی گفت به لیلی به طنز|رو، که بسی چابک و موزون نهای}}<br />
{{ب|لیلی از آن حال بخندید و گفت|با تو چه گویم که تو مجنون نهای}}<br />
{{م|***}}<br />
{{ب|بتی چون تو چرا در پرده باشد؟|مگر از ننگ چون من بتپرستی}}<br />
{{م|***}}<br />
<br />
{{ب|خیز ای خطیب، برخوان هر خطبهای که خواهی|رویش نگر چو عیدی، ابرو نماز گاهی}}<br />
{{ب|یا رب نگاه داری چشم و چراغ ما را|گرچه نکرد هرگز بر حال ما نگاهی}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
== پانویس ==<br />
<br />
=== ارجاعات ===<br />
{{پانویس|۲}}<br />
<br />
=== منابع ===<br />
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =سدارنگانی| نام =هرومل| عنوان = پارسیگویان هند و سند | پیوند = http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/1548436 |ماه =| سال =۱۳۴۵| ناشر =بنیاد فرهنگ ایران| مکان انتشارات =تهران|شابک=}}<br />
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =دهلوی | نام =امیر حسن | نام ویراستار =آذرمیدخت | نام خانوادگی ویراستار =صفوی | پیوند ویراستار =آذرمیدخت صفوی | عنوان =رسالهٔ مخالمعانی | کوشش = | نشانی =http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/1889867 | سال =۱۳۸۶ | ناشر =[[دانشگاه اسلامی علیگر]]، انستیتوی تحقیقات فارسی، انتشارات | مکان =[[علیگر]]}}<br />
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =دهلوی | نام =امیر حسن | عنوان =دیوان حسن دهلوی (سدهٔ هفتم و هشتم) | کوشش =[[احمد بهشتی شیرازی]]، [[حمیدرضا قلیچخانی]] | نشانی =http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/638123 | سال =۱۳۸۳ | ناشر =[[انجمن آثار و مفاخر فرهنگی]] | مکان =[[تهران]] | شابک =۹۶۴-۷۸۷۴-۳۴-۰}}<br />
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =دهلوی | نام =امیر حسن | نام ویراستار =لاله | نام خانوادگی ویراستار =سلامت شایوا | پیوند ویراستار =لاله سلامت شایوا | عنوان =حسن دهلوی: دیوان | کوشش = | نشانی =http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/893673 | سال =۱۳۶۹ | ناشر =[[انتشارات عرفان]] | مکان =[[دوشنبه (تاجیکستان)|دوشنبه]]}}<br />
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =حسینی | نام =باقر | عنوان =علما و دانشمندان سیستان | نشانی =http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/658933 | سال =۱۳۸۰ | ناشر =[[دانشگاه زابل]]، روابط عمومی | مکان =[[زابل]]}}<br />
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =معصوم علیشاه| نام =محمد معصوم بن زینالعابدین | پیوند نویسنده =معصوم علیشاه | عنوان =طرایق الحقایق | کوشش =[[محمدجعفر محجوب]] | نشانی =http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/701031 | جلد =۲ | سال =۱۳۸۲ | ناشر =[[انتشارات سنایی]] | مکان =تهران | شابک =۹۶۴-۶۲۹۰-۲۹-۹| صفحه =۳۰۸}}<br />
<br />
{{ادبیات فارسی}}<br />
<br />
[[رده:اهالی سیستان]]<br />
[[رده:شاعران سبک هندی]]<br />
[[رده:شاعران سیستانی]]<br />
[[رده:شاعران فارسیزبان اهل هند]]<br />
[[رده:شاعران فارسیزبان سده ۷ (قمری)]]<br />
[[رده:شاعران فارسیزبان سده ۸ (قمری)]]<br />
[[رده:مسلمانان سده ۱۳ (میلادی) اهل هند]]</div>Shahroudi