Shahroudi: /* منابع */

2025-01-23T03:31:25Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۳:۳۱
خط ۱۰۸:		خط ۱۰۸:
	=== منابع ===		=== منابع ===
	{{آغاز منابع}}		{{آغاز منابع}}
	* {{یادکرد ژورنال \|نام خانوادگی=شورمیج \|نام=محمد \|تاریخ=پاییز و زمستان ۱۳۹۵ \|عنوان=نقش گیلان در روند قدرت‌گیری شاه اسماعیل اول صفوی برای تصاحب سلطنت \|پیوند=https://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_2325.html \|ژورنال=جستارهای تاریخی \|ناشر=[[پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی]] \|مکان=تهران \|دوره=۷ \|شماره=۲ \|صفحات=۶۷–۸۵ ~~\|شاپا=2251-7766~~}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی=شورمیج \|نام=محمد \|تاریخ=پاییز و زمستان ۱۳۹۵ \|عنوان=نقش گیلان در روند قدرت‌گیری شاه اسماعیل اول صفوی برای تصاحب سلطنت \|پیوند=https://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_2325.html \|ژورنال=جستارهای تاریخی \|ناشر=[[پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی]] \|مکان=تهران \|دوره=۷ \|شماره=۲ \|صفحات=۶۷–۸۵}}
	* {{یادکرد ژورنال \|نام خانوادگی=مسلمی \|نام=عادل \|تاریخ=تابستان ۱۳۸۶ \|عنوان=سیادت و تشیع صفویان در دوره پیش از سلطنت \|پیوند=http://tarikh.nashriyat.ir/node/492 \|ژورنال=تاریخ اسلام در آینه پژوهش \|ناشر=[[مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی]] \|مکان=قم \|شماره=۱۴ \|صفحات=۱۲۹–۱۶۴ ~~\|شاپا=2008-1774~~}}		* {{یادکرد ژورنال \|نام خانوادگی=مسلمی \|نام=عادل \|تاریخ=تابستان ۱۳۸۶ \|عنوان=سیادت و تشیع صفویان در دوره پیش از سلطنت \|پیوند=http://tarikh.nashriyat.ir/node/492 \|ژورنال=تاریخ اسلام در آینه پژوهش \|ناشر=[[مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی]] \|مکان=قم \|شماره=۱۴ \|صفحات=۱۲۹–۱۶۴}}
	{{آغاز چپ‌چین}}		{{آغاز چپ‌چین}}
	* {{cite journal \|last1=Ghereghlou \|first1=Kioumars \|author1-link=:en:Kioumars Ghereghlou \|title=Chronicling a Dynasty on the Make: New Light on the Early Ṣafavids in Ḥayātī Tabrīzī's ''Tārīkh'' (961/1554) \|journal=[[:en:Journal of the American Oriental Society\|Journal of the American Oriental Society]] \|date=October–December 2017 \|volume=137 \|issue=4 \|pages=805–832 \|url=https://academiccommons.columbia.edu/doi/10.7916/D8ZW33DF \|doi=10.7817/jameroriesoci.137.4.0805 \|via=[[:en:Columbia University Libraries\|Columbia Academic Commons]]}}		* {{cite journal \|last1=Ghereghlou \|first1=Kioumars \|author1-link=:en:Kioumars Ghereghlou \|title=Chronicling a Dynasty on the Make: New Light on the Early Ṣafavids in Ḥayātī Tabrīzī's ''Tārīkh'' (961/1554) \|journal=[[:en:Journal of the American Oriental Society\|Journal of the American Oriental Society]] \|date=October–December 2017 \|volume=137 \|issue=4 \|pages=805–832 \|url=https://academiccommons.columbia.edu/doi/10.7916/D8ZW33DF \|doi=10.7817/jameroriesoci.137.4.0805 \|via=[[:en:Columbia University Libraries\|Columbia Academic Commons]]}}

Shahroudi در ‏۲۳ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۳:۲۹

2025-01-23T03:29:31Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۳:۲۹
خط ۱۱۸:		خط ۱۱۸:

	{{نوار درگاه\|تاریخ\|ایران}}		{{نوار درگاه\|تاریخ\|ایران}}
			{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=بله\|نیازمند تصویر=بله\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=تاحدودی\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}

	[[رده:ایران در سده ۱۵ (میلادی)]]		[[رده:ایران در سده ۱۵ (میلادی)]]

Shahroudi در ‏۲۳ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۳:۲۴

2025-01-23T03:24:33Z

نمایش تغییرات

Shahroudi: ابرابزار

2024-11-10T05:38:31Z

ابرابزار

صفحهٔ تازه

'''اهل اختصاص''' اصطلاحی دربارهٔ هفت نفر<ref dir=ltr>{{پک|Shapur Shahbazi|2002|ف=HAFT|ک=EIr|ص=512|زبان=en}}</ref> [[تصوف|صوفی]] پیرو {{ill|طریقت (تصوف)|lt=طریقت|en|Tariqa}} [[طریقت صفویه|صفویه]] است که وظیفهٔ سرپرستی و مراقبت از [[مرشد]] خردسال آن طریقت، [[شاه اسماعیل یکم|اسماعیل صفوی]] ({{reign|label=منصب ارشادی:|۹۳۰|۸۹۸}}، {{reign|label=حکومت:|۹۳۰|۹۰۷}}) به آن‌ها محول‌شده بود. این هفت نفر از زمان خروج از [[اردبیل]] (۸۹۸ ه‍.ق) تا تأسیس [[ایران صفوی|حکومت صفوی]] (۹۰۷ ه‍.ق) همواره از مربیان و مشاوران او بودند.

اهل اختصاص اسماعیل از مطمئن‌ترین و مورداعتمادترین [[مرید]]ان پدرش [[شیخ حیدر (صفویه)|حیدر صفوی]] ({{reign|label=منصب ارشادی:|۸۹۳|۸۶۴}}) و برادر بزرگ‌ترش [[علی‌میرزا صفوی|علی صفوی]] ({{reign|label=منصب ارشادی:|۸۹۸|۸۹۳}}) بودند و مسلماً واگذاری وظیفهٔ مراقبت از اسماعیل به آن‌ها نیز بر همین اساس صورت گرفت. اهل اختصاص در سخت‌ترین شرایط، هرگز از حمایت اسماعیل دست نکشیدند و با وجود وعده‌ها و تهدیدهای [[شروان‌شاهان]] و [[آق‌قویونلو]]ها، هرگز حاضر به تسلیم‌نمودن اسماعیل به آن‌ها نشدند. گفته می‌شود که اهل اختصاص در تکوین شخصیت اسماعیل و نیز پیدایش [[غالیان|عقاید افراطی و تعصب‌آمیز شیعی]] در وجود اسماعیل نقشی اساسی ایفا کردند.<ref>{{پک|مسلمی|۱۳۸۶|ف=سیادت و تشیع صفویان|ص=۱۵۴–۱۵۵}}</ref>

== اعضا ==
هفت صوفی اهل اختصاص شامل [[حسین بیگ شاملو]]، [[ابدال بیگ تالش]]، [[خادم بیگ تالش]]، [[رستم بیگ قرامانلو]]، [[بیرام بیگ قرامانلو]]، [[الیاس بیگ خنسلو]] و {{ill|پیری بیگ قاجار|en|Piri Beg Qajar}} بودند. با این حال، برخی منابع از شخصی به نام ابدال علی بیگ ذوالقدر به جای ابدال بیگ تالش نام برده‌اند.<ref>{{پک|شورمیج|۱۳۹۵|ف=نقش گیلان در روند قدرت‌گیری|ص=۸۱}}</ref> اطلاعات دربارهٔ اقامت اسماعیل و اهل اختصاص در گیلان، ناقص و پراکنده است.<ref>{{پک|شورمیج|۱۳۹۵|ف=نقش گیلان در روند قدرت‌گیری|ص=۷۴}}</ref> همچنین به نظر می‌رسد که منابع رسمی تاریخ‌نگاری صفوی در ذکر اسامی این هفت نفر، یک [[سانسور]] تاریخی انجام داده‌اند. [[:en:Kioumars Ghereghlou|کیومرث قِرِقْلو]]، پژوهش‌گر مرکز مطالعات ایرانی [[دانشگاه کلمبیا]]، با بررسی یک [[منبع دست اول]] چاپ‌نشده به نام ''[[تاریخ (حیاتی تبریزی)|تاریخ]]'' (۹۶۱ ه‍.ق) نوشتهٔ یکی از کارگزاران نخستین دولت صفوی به نام [[قاسم بیگ حیاتی تبریزی]] به نتایج جدیدی درخصوص سال‌های نخستین زندگی اسماعیل دست یافته است. فاش شدن نقشهٔ ترور اسماعیل در [[تالش صفوی#پایه‌گذاری دولت صفوی|دوران اقامت او در]] روستای [[ارچوان]] [[آستارا]] (۹۰۵ ه‍.ق)، منجر به متهم شدن [[محمد بیگ تالش]] و برخی از همراهانش شد. اگر چه اتهام تلاش برای قتل اسماعیل ثابت نشد و اسماعیل نیز محمد بیگ را بخشید ولی پس از [[فتح شروان توسط صفویان|فتح شروان]] (اواسط ۹۰۶ ه‍.ق)، محمد بیگ به دستور اسماعیل اعدام شد و حسین بیگ شاملو به عنوان لَلَـه، جایگزین او شد. [[حسن‌بیگ روملو|حسن بیگ روملو]] و سایر وقایع‌نگاران عصر صفوی، برای ذکر وقایع دوران قیام شاه اسماعیل در کتاب خود، از ''تاریخ'' حیاتی تبریزی به صورت گزینشی استفاده کرده و رویداد مذکور را حذف کرده‌اند.<ref dir=ltr>{{پک|Ghereghlou|2017|ف=New Light on the Early Ṣafavids|ک=JAOS|ص=826–827|زبان=en}}</ref>

{| class="wikitable" style="text-align:center"
! رتبه
! نام
! مقام در طریقت
! آغاز
! پایان
! قومیت
! نژاد / ایل / طایفه
! منصب پس از تأسیس حکومت
! ارتباط خانوادگی
|-
| ۱
| [[ابدال بیگ تالش]]
| [[:wiktionary:دده|دَدَه]]
| ۸۹۸
| ۹۰۷
| [[مردمان ایرانی‌تبار|ایرانی‌تبار]]
| [[مردم تالش]]
| [[فهرست قورچی‌باشی‌ها|قورچی‌باشی]] و حاکم [[قزوین]]، سپس حاکم [[مرو]]
| {{ن-م}}
|-
| rowspan="2" | ۲
| [[محمد بیگ تالش]]
| rowspan="2" | [[للگی|لَلَـه]]
| ۸۹۸
| ۹۰۶
| [[مردمان ایرانی‌تبار|ایرانی‌تبار]]
| [[مردم تالش]]
| {{ن-م}}
| شوهرعمهٔ اسماعیل
|-
| [[حسین بیگ شاملو]]
| ۹۰۶
| ۹۰۷
| [[مردم ترک|تُرک‌تبار]]
| [[ایل شاملو]]
| [[وکیل خاص|وکیل]] و [[امیرالامرا]]
| شوهرعمهٔ اسماعیل
|-
| ۳
| [[خادم بیگ تالش]]
| [[خلیفه]] ← [[خلیفه‌الخلفا]]
| ۸۹۸
| ۹۰۷
| [[مردمان ایرانی‌تبار|ایرانی‌تبار]]
| [[مردم تالش]]
| {{ill|دیوان بیگی|en|Divan-begi}}، سپس حاکم {{ill|ولایت بغداد (ایران صفوی)|lt=ولایت بغداد|en|Baghdad Province (Safavid Empire)}}
| {{ن-م}}
|-
| ۴
| [[رستم بیگ قرامانلو]]
| {{ن-م}}
| ۸۹۸
| ۹۰۷
| [[مردم ترک|تُرک‌تبار]]
| {{ill|طایفه قرامانلو|az|Qaramanlı eli}}
| {{ن-م}}
| شوهرعمهٔ اسماعیل
|-
| ۵
| [[بیرام بیگ قرامانلو]]
| {{ن-م}}
| ۸۹۸
| ۹۰۷
| [[مردم ترک|تُرک‌تبار]]
| {{ill|طایفه قرامانلو|az|Qaramanlı eli}}
| {{ill|دیوان بیگی|en|Divan-begi}}، سپس حاکم [[بلخ]]
| برادرزادهٔ رستم بیگ
|-
| ۶
| [[الیاس بیگ خنسلو]]
| {{ن-م}}
| ۸۹۸
| ۹۰۷
| [[مردم ترک|تُرک‌تبار]]
| طایفه خنسلو
| {{ن-م}}
| {{ن-م}}
|-
| ۷
| {{ill|پیری بیگ قاجار|en|Piri Beg Qajar}}
| {{ن-م}}
| ۸۹۸
| ۹۰۷
| [[مردم ترک|تُرک‌تبار]]
| [[ایل قاجار]]
| حاکم [[ولایت قره‌باغ]]
| {{ن-م}}
|}

== سلسله‌مراتب ==
[[:wiktionary:دده|دَدَه]] (به معنی «پدربزرگ») بعد از مرشد، مرجع اصلی دینی و در امور دینی و دنیوی، نمایندهٔ اصلی رهبر صفویه بود. او بالاترین شخص در طریقت صفویه پس از مرشد بود.<ref dir=ltr>{{پک|Reid|1983|ک=Tribalism and Society in Islamic Iran|ص=85|زبان=en}}</ref> [[للگی|لَلَـه]] (به معنی «سرپرست») در ردهٔ دوم، و [[خلیفه]] (به معنی «جانشین») یک مقام مساوی با دو مقام پیشین یا با درجهٔ اهمیت کمتر، در ردهٔ سوم سلسله‌مراتب طریقت قرار داشت.<ref dir=ltr>{{پک|Reid|1983|ک=Tribalism and Society in Islamic Iran|ص=86|زبان=en}}</ref>

== پانویس ==

=== ارجاعات ===
{{پانویس|۲}}

=== منابع ===
{{آغاز منابع}}
* {{یادکرد ژورنال |نام خانوادگی=شورمیج |نام=محمد |تاریخ=پاییز و زمستان ۱۳۹۵ |عنوان=نقش گیلان در روند قدرت‌گیری شاه اسماعیل اول صفوی برای تصاحب سلطنت |پیوند=https://historicalstudy.ihcs.ac.ir/article_2325.html |ژورنال=جستارهای تاریخی |ناشر=[[پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی]] |مکان=تهران |دوره=۷ |شماره=۲ |صفحات=۶۷–۸۵ |شاپا=2251-7766}}
* {{یادکرد ژورنال |نام خانوادگی=مسلمی |نام=عادل |تاریخ=تابستان ۱۳۸۶ |عنوان=سیادت و تشیع صفویان در دوره پیش از سلطنت |پیوند=http://tarikh.nashriyat.ir/node/492 |ژورنال=تاریخ اسلام در آینه پژوهش |ناشر=[[مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی]] |مکان=قم |شماره=۱۴ |صفحات=۱۲۹–۱۶۴ |شاپا=2008-1774}}
{{آغاز چپ‌چین}}
* {{cite journal |last1=Ghereghlou |first1=Kioumars |author1-link=:en:Kioumars Ghereghlou |title=Chronicling a Dynasty on the Make: New Light on the Early Ṣafavids in Ḥayātī Tabrīzī's ''Tārīkh'' (961/1554) |journal=[[:en:Journal of the American Oriental Society|Journal of the American Oriental Society]] |date=October–December 2017 |volume=137 |issue=4 |pages=805–832 |url=https://academiccommons.columbia.edu/doi/10.7916/D8ZW33DF |doi=10.7817/jameroriesoci.137.4.0805 |via=[[:en:Columbia University Libraries|Columbia Academic Commons]]}}
* {{cite book |last1=Reid |first1=James J. |date=1983 |title=Tribalism and Society in Islamic Iran, 1500–1629 |publisher=Undena Publications |location=Malibu, California |isbn=0-89003-125-8}}
* {{cite encyclopedia |last=Shapur Shahbazi |first=Alireza |author-link=علیرضا شاپور شهبازی |date=2002 |title=HAFT |url=https://iranicaonline.org/articles/haft |editor-last=Yarshater |editor-first=Ehsan |editor-link=احسان یارشاطر |encyclopedia=[[دانشنامه ایرانیکا|Encyclopædia Iranica]] |volume=XI/5 |publisher=Encyclopædia Iranica Foundation |location=New York, NY |pages=511–515 |isbn=978-0-933273-69-6}}
{{پایان چپ‌چین}}
{{پایان منابع}}

{{نوار درگاه|تاریخ|ایران}}

[[رده:ایران در سده ۱۵ (میلادی)]]
[[رده:ایران در سده ۱۶ (میلادی)]]
[[رده:شاهنشاهی صفویه]]
[[رده:طریقت صفویه]]

اهل اختصاص - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: /* منابع */

Shahroudi در ‏۲۳ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۳:۲۹

Shahroudi در ‏۲۳ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۳:۲۴

Shahroudi: ابرابزار