ایمان ابوطالب - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: + رده:ابوطالب (هات‌کت)، ابرابزار

2025-12-01T19:04:51Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۰۴
خط ۸۷:		خط ۸۷:

	{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=خیر\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}		{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=خیر\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}

			[[رده:ابوطالب]]

Shahroudi: /* منابع */

2025-12-01T18:58:54Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۵۸
خط ۵۶:		خط ۵۶:
	=== منابع ===		=== منابع ===
	{{آغاز پانویس\|35em}}		{{آغاز پانویس\|35em}}
	'''~~دانشنامه~~'''		'''منابع فارسی و عربی'''
	* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=آذری‌نژاد\|نام=اسماعیل\|پیوند نویسنده=\|ویراستار=\|مقاله=ایمان ابوطالب\|دانشنامه=دانشنامه کلام اسلامی\|عنوان جلد=دانشنامه کلام اسلامی\|سال=۱۳۹۰\|ناشر=موسسه امام صادق علیه السلام\|مکان=قم\|پیوند مدخل=http://lib.eshia.ir/23021/1/99}}		* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=آذری‌نژاد\|نام=اسماعیل\|پیوند نویسنده=\|ویراستار=\|مقاله=ایمان ابوطالب\|دانشنامه=دانشنامه کلام اسلامی\|عنوان جلد=دانشنامه کلام اسلامی\|سال=۱۳۹۰\|ناشر=موسسه امام صادق علیه السلام\|مکان=قم\|پیوند مدخل=http://lib.eshia.ir/23021/1/99}}
	* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=اختری\|نام=عباسعلی\|پیوند نویسنده=\|ویراستار=\|مقاله=ابوطالب\|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]\|عنوان جلد=دایرةالمعارف جامع اسلامی\|سال=۱۳۹۰\|ناشر=آرایه\|مکان=تهران}}		* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=اختری\|نام=عباسعلی\|پیوند نویسنده=\|ویراستار=\|مقاله=ابوطالب\|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]\|عنوان جلد=دایرةالمعارف جامع اسلامی\|سال=۱۳۹۰\|ناشر=آرایه\|مکان=تهران}}
	* {{یادکرد کتاب\|عنوان=الجواهر العجانیة فی الأدلة السنیة\|سال=۲۰۲۴\|نام=محمد عجان الحدید\|نام خانوادگی=الرفاعی الحسینی\|پیوند نویسنده=\|ناشر=\|مکان=استانبول\|کوشش=\|مترجم=}}		* {{یادکرد کتاب\|عنوان=الجواهر العجانیة فی الأدلة السنیة\|سال=۲۰۲۴\|نام=محمد عجان الحدید\|نام خانوادگی=الرفاعی الحسینی\|پیوند نویسنده=\|ناشر=\|مکان=استانبول\|کوشش=\|مترجم=}}
	* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=گلشنی\|نام=عبدالکریم\|پیوند نویسنده=\|ویراستار=\|مقاله=ابوطالب\|دانشنامه=[[دانشنامه بزرگ اسلامی]]\|عنوان جلد=دانشنامه بزرگ اسلامی\|سال=۱۳۸۸\|ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]\|مکان=تهران\|پیوند مدخل=http://lib.eshia.ir/23022/5/2270}}		* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=گلشنی\|نام=عبدالکریم\|پیوند نویسنده=\|ویراستار=\|مقاله=ابوطالب\|دانشنامه=[[دانشنامه بزرگ اسلامی]]\|عنوان جلد=دانشنامه بزرگ اسلامی\|سال=۱۳۸۸\|ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]\|مکان=تهران\|پیوند مدخل=http://lib.eshia.ir/23022/5/2270}}
	* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=واسعی\|نام=علیرضا\|پیوند نویسنده=\|ویراستار=\|مقاله=ابوطالب بن عبدالمطلب\|دانشنامه=دانشنامه حج و حرمین شریفین\|عنوان جلد=دانشنامه حج و حرمین شریفین\|سال=۱۳۹۱\|ناشر=پژوهشکده حج و زیارت\|مکان=تهران\|پیوند مدخل=http://hzrc.ac.ir/postfile/9368/attach/9368.pdf}}~~'''فارسی و عربی'''~~		* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=واسعی\|نام=علیرضا\|پیوند نویسنده=\|ویراستار=\|مقاله=ابوطالب بن عبدالمطلب\|دانشنامه=دانشنامه حج و حرمین شریفین\|عنوان جلد=دانشنامه حج و حرمین شریفین\|سال=۱۳۹۱\|ناشر=پژوهشکده حج و زیارت\|مکان=تهران\|پیوند مدخل=http://hzrc.ac.ir/postfile/9368/attach/9368.pdf}}
	* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=انصاری قمی\|نام۱=ناصرالدین\|تاریخ=۱۳۷۲\|عنوان=کتاب‌شناسی حضرت ابوطالب\|پیوند=http://ensani.ir/file/download/article/20101102173342-173.pdf\|ژورنال=درسهایی از تاریخ تحلیلی اسلام\|دوره=\|شماره=۲۱\|صفحات=۸۹–۹۶\|پیوند نویسنده=ناصرالدین انصاری قمی}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=انصاری قمی\|نام۱=ناصرالدین\|تاریخ=۱۳۷۲\|عنوان=کتاب‌شناسی حضرت ابوطالب\|پیوند=http://ensani.ir/file/download/article/20101102173342-173.pdf\|ژورنال=درسهایی از تاریخ تحلیلی اسلام\|دوره=\|شماره=۲۱\|صفحات=۸۹–۹۶\|پیوند نویسنده=ناصرالدین انصاری قمی}}
	* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=پیشوایی\|نام=مهدی\|عنوان=تاریخ اسلام\|سال=۱۳۸۲\|مکان=قم\|ناشر=دفتر نشر معارف\|پیوند نویسنده=مهدی پیشوایی\|پیوند=https://abrenoor.ir/HDXEngine.html?launchid=1639597819765#type=message&engineType=HTML5Engine\|شابک=\|توسط=ابرنور\|دسترسی پیوند=آبونمان}}		* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=پیشوایی\|نام=مهدی\|عنوان=تاریخ اسلام\|سال=۱۳۸۲\|مکان=قم\|ناشر=دفتر نشر معارف\|پیوند نویسنده=مهدی پیشوایی\|پیوند=https://abrenoor.ir/HDXEngine.html?launchid=1639597819765#type=message&engineType=HTML5Engine\|شابک=\|توسط=ابرنور\|دسترسی پیوند=آبونمان}}
خط ۷۲:		خط ۷۲:
	* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی=ناصری\|نام=عبدالمجید\|عنوان=امام علی علیه السلام و تشیع در کلام جامی\|ژورنال=معرفت\|مکان=\|شماره=۴۰\|تاریخ=۱۳۸۰\|صفحه=۶۷–۷۴\|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1198/67/text\|دسترسی پیوند=آبونمان\|توسط=[[نورمگز]]}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی=ناصری\|نام=عبدالمجید\|عنوان=امام علی علیه السلام و تشیع در کلام جامی\|ژورنال=معرفت\|مکان=\|شماره=۴۰\|تاریخ=۱۳۸۰\|صفحه=۶۷–۷۴\|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1198/67/text\|دسترسی پیوند=آبونمان\|توسط=[[نورمگز]]}}

	'''انگلیسی'''		'''منابع انگلیسی'''
	{{چپ‌چین}}		{{چپ‌چین}}
	* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی۱=Durant\|نام۱=Will\|عنوان=[[تاریخ تمدن ویل دورانت\|The Story of Civilazation]]\|سال=۱۹۵۰\|ناشر=New York\|شابک=\|زبان=en\|پیوند نویسنده=ویل دورانت\|مکان=New York}}		* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی۱=Durant\|نام۱=Will\|عنوان=[[تاریخ تمدن ویل دورانت\|The Story of Civilazation]]\|سال=۱۹۵۰\|ناشر=New York\|شابک=\|زبان=en\|پیوند نویسنده=ویل دورانت\|مکان=New York}}

Shahroudi: ابرابزار

2025-12-01T18:57:41Z

ابرابزار

نمایش تغییرات

Shahroudi در ‏۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۴۹

2025-12-01T18:49:56Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۴۹
خط ۳۸:		خط ۳۸:

	== در دیدگاه شرق‌شناسان ==		== در دیدگاه شرق‌شناسان ==
	~~به عقیده~~ [[~~بروکمان~~]]~~، اشعاری که برای اثبات ایمان~~ ابوطالب به وی نسبت داده‌شده است، با حقایق تاریخی وفق ندارد و شیعه به پشتوانه این اشعار، قصد قداست بخشیدن به علی بن ابی‌طالب را داشته است.<ref>{{پک\|~~گلشنی~~\|~~۱۳۸۸~~\|ک=~~دانشنامه بزرگ اسلامی~~\|ف=~~ابوطالب~~}}</ref>		[[روبرت گلیو]] می‌نویسد مسلمان بودن یا نبودن ابوطالب مورد بحث و مناقشه است و وی نمونهٔ خوبی در بحث‌های [[دین‌شناسی]] پیرامون وضعیت افراد پرهیزگار درگذشته قبل از رسالت محمد است.<ref>{{پک\|Gleave\|2014\|ف=ʿAlī b. Abī Ṭālib\|ک=EI3\|زبان=en}}</ref>

	[[ادوارد گیبون]] در کتاب [[انحطاط و سقوط امپراتوری روم\|''نزول و سقوط امپراطوری روم'']]، ابوطالب را شریف‌ترین عموی محمد می‌داند که همواره و در همه حال، حامی او بوده است.<ref>{{پک\|Gibbon\|1952\|ک=the decline and fall of the Roman\|ص=۲۲۸\|ج=۲\|زبان=en}}</ref> [[ینولد ریکولسن]]، ابوطالب را به عنوان تنها حامی محمد گزارش می‌کند که از این حمایت تا آخرین لحظه زندگی خود دریغ نکرد.<ref>{{پک\|Nicholson\|۱۹۶۶\|ک=A Literary History of the Arabs\|زبان=en\|ص=۱۴۸}}</ref> [[تامس پاتریک هیوز]] در مدخل ''ابوطالب'' از ''[[فرهنگ اصطلاحات اسلامی]]''، ابوطالب را عموی محمد و پدر علی می‌داند که با وجود دوستی ۴۰ ساله با محمد و حمایت‌های ویژه از او، به دین اسلام گرایش پیدا نکرد.<ref>{{پک\|Hughes\|۱۹۹۹\|ک=Dictionary of Islam\|زبان=en\|ف=Abu Talib}}</ref> [[ونسینک]]، [[دوایت دونالدسن]]، [[ویلیام مونتگومری وات\|مونتگومری]] و [[ویل دورانت]]، تأکید می‌کنند که ابوطالب اسلام را به عنوان یک دین نپذیرفت و کافر به این دین از دنیا رفت.<ref>{{پک\|Wensinck\|1932\|ک=The Muslim creed\|زبان=en\|ص=۲۳۹}}</ref><ref>{{پک\|Donaldson\|۱۹۳۳\|ک=The Shiite Religion\|زبان=en\|ص=۱۵}}</ref><ref>{{پک\|Durant\|۱۹۵۰\|ک=The Story of Civilazation\|زبان=en\|ص=۱۶۵\|ج=۴}}</ref><ref>{{پک\|Monntgomery Watt\|۱۹۶۱\|ک=Muhammad; Prophet and Stateman\|زبان=en\|ص=۷۶}}</ref> [[~~ویلیام مونتگومری وات~~]]، ~~اسلام‌شناس بریتانیایی معتقد است~~ که ~~دلیل حمایت‌های~~ ابوطالب ~~از محمد، در نظر گرفتن منافع اقتصادی قبیله قریش~~ و به ~~ویژه بنی‌هاشم بوده~~ است.<ref>{{پک\|~~Monntgomery Watt~~\|~~۱۹۶۱~~\|ک=~~Muhammad; Prophet and Stateman~~\|~~زبان~~=~~en\|ص=۷۶~~}}</ref> [[~~روبرت گلیو~~]] ~~می‌نویسد مسلمان بودن یا نبودن~~ ابوطالب ~~مورد بحث~~ و ~~مناقشه~~ است و ~~وی نمونهٔ خوبی~~ در ~~بحث‌های~~ [~~[دین‌شناسی~~]~~] پیرامون وضعیت افراد پرهیزگار درگذشته قبل~~ از ~~رسالت محمد است~~.<ref>{{پک\|~~Gleave~~\|~~2014~~\|ف=~~ʿAlī b. Abī Ṭālib~~\|ک=~~EI3~~\|زبان=en}}</ref> ~~مرگلیوث نیز ماجرایی~~ را ~~گزارش می‌کند که بر اساس~~ آن، ابوطالب ~~جواب خواستگاری~~ محمد ~~از دخترش ام‌هانی را رد می‌کند~~. ~~این ماجرا در هیچ منبع تاریخی گزارش نشده است~~.<ref>{{پک\|~~پورامینی~~\|~~۱۳۹۶~~\|ک=~~پیامبر اعظم~~\|ص=۳۷}}</ref>		[[تامس پاتریک هیوز]] در مدخل ''ابوطالب'' از ''[[فرهنگ اصطلاحات اسلامی]]''، ابوطالب را عموی محمد و پدر علی می‌داند که با وجود دوستی ۴۰ ساله با محمد و حمایت‌های ویژه از او، به دین اسلام گرایش پیدا نکرد.<ref>{{پک\|Hughes\|۱۹۹۹\|ک=Dictionary of Islam\|زبان=en\|ف=Abu Talib}}</ref> [[ونسینک]]، [[دوایت دونالدسن]]، [[ویلیام مونتگومری وات\|مونتگومری]] و [[ویل دورانت]]، تأکید می‌کنند که ابوطالب اسلام را به عنوان یک دین نپذیرفت و کافر به این دین از دنیا رفت.<ref>{{پک\|Wensinck\|1932\|ک=The Muslim creed\|زبان=en\|ص=۲۳۹}}</ref><ref>{{پک\|Donaldson\|۱۹۳۳\|ک=The Shiite Religion\|زبان=en\|ص=۱۵}}</ref><ref>{{پک\|Durant\|۱۹۵۰\|ک=The Story of Civilazation\|زبان=en\|ص=۱۶۵\|ج=۴}}</ref><ref>{{پک\|Monntgomery Watt\|۱۹۶۱\|ک=Muhammad; Prophet and Stateman\|زبان=en\|ص=۷۶}}</ref> به عقیده [[بروکمان]]، اشعاری که برای اثبات ایمان ابوطالب به وی نسبت داده‌شده است، با حقایق تاریخی وفق ندارد و شیعه به پشتوانه این اشعار، قصد قداست بخشیدن به علی بن ابی‌طالب را داشته است.<ref>{{پک\|گلشنی\|۱۳۸۸\|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی\|ف=ابوطالب}}</ref>

			[[فرد ام. دانر]]، تاریخ‌شناس و اسلام‌شناس آمریکایی در مورد ابوطالب معتقد است که سخنان منابع سنی در خصوص عدم ایمان ابوطالب، عموما ناشی از فشارهای سیاسی در دوره عباسیان بوده است. او انگیزه حاکمان عباسی برای این اقدام را، تخریب وجهه علی بن ابی‌طالب و نسب او می‌داند. او گزارش می‌کند که ایمان ابوطالب تا پیش از دوره عباسی، امری تثبیت شده بوده است و به نقل قولی استناد می‌کند که در آن، محمد بن عبدالله بن حسن در مدینه، خطاب به خلیفه وقت منصور می‌نویسد: «فرستادهٔ خدا مبعوث شد، و او چهار عموی پدری داشت. دو نفر به او ایمان آوردند که یکی از آنان پدرِ من [یعنی نیای من] بود، و دو نفر ایمان نیاوردند که یکی از آنان پدرِ تو بود.».<ref>{{پک\|Donner\|1987\|ف=The death of Abu Talib\|ک=Love and Death in the Ancient Near East\|زبان=en}}</ref> او در جای دیگری، رفتارهای مومنان اولیه را مورد بررسی قرار می‌دهد و در آن، به مواجهه ابوطالب با محمد اشاره می‌کند؛ رفتاری که به نظر می‌رسد همچون رفتار مومنان اولیه بوده است. برخلاف مخالفان محمد که عموما با وی رفتار خشنی داشتند.<ref>{{پک\|Donner\|2010\|ک=Muhammad and the believers\|زبان=en\|ص=۴۱-۴۲}}</ref>

	== کتاب‌شناسی ==		== کتاب‌شناسی ==
	به گزارش گلشنی در ''دایرة المعارف بزرگ اسلام''، در خصوص اسلام و ایمان ابوطالب، آثار متنوع و زیادی نگارش یافته است.<ref>{{پک\|گلشنی\|۱۳۸۸\|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی\|ف=ابوطالب}}</ref> در این خصوص قدیمی‌ترین منبعی که با این موضوع نگارش یافته است، کتاب ''[[ایمان ابوطالب (کتاب)\|ایمان ابوطالب]]''، اثر [[شیخ مفید]] (متوفی ۴۱۳ ه‍.ق) است.<ref>{{پک\|گلشنی\|۱۳۸۸\|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی\|ف=ابوطالب}}</ref> بر اساس کتاب‌شناسی که انصاری قمی منتشر کرده است، بیش از ۱۱۰ عنوان کتاب در موضوع ابوطالب و ایمان او نگارش یافته است که البته همه کتاب‌ها در این زمینه را شامل نمی‌شود. از میان آثاری که انصاری آنها را فهرست کرده است، ۲۳ اثر مربوط به مؤلفان سنی مذهب است. از مهم‌ترین منابع سنی در زمینه تاریخ و سیره ابوطالب می‌توان به ''ابوطالب عم النبی'' تألیف [[عبدالعزیز سیدالاهل]]؛ ''ابوطالب کفیل الرسول'' تألیف گروهی از نویسندگان؛ ''الروض النزیه فی الاحادیث آلتی رواها ابوطالب عن ابن اخیه'' اثر [[شمس‌الدین ابن طولون دمشقی]]؛ ''اثبات اسلام ابی‌طالب'' اثر [[محمدمعین بن محمدامین بن طالب الله هندی سندی حنفی]]؛ ''بغیة الطالب لایمان ابی‌طالب'' اثر [[جلال‌الدین سیوطی]]، و اثر دیگری به این نام از [[محمد بن عبدالرسول برزنجی شافعی شهرزوری مدنی]] اشاره کرد.		به گزارش گلشنی در ''دایرة المعارف بزرگ اسلام''، در خصوص اسلام و ایمان ابوطالب، آثار متنوع و زیادی نگارش یافته است.<ref>{{پک\|گلشنی\|۱۳۸۸\|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی\|ف=ابوطالب}}</ref> در این خصوص قدیمی‌ترین منبعی که با این موضوع نگارش یافته است، کتاب ''[[ایمان ابوطالب (کتاب)\|ایمان ابوطالب]]''، اثر [[شیخ مفید]] (متوفی ۴۱۳ ه‍.ق) است.<ref>{{پک\|گلشنی\|۱۳۸۸\|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی\|ف=ابوطالب}}</ref> بر اساس کتاب‌شناسی که انصاری قمی منتشر کرده است، بیش از ۱۱۰ عنوان کتاب در موضوع ابوطالب و ایمان او نگارش یافته است که البته همه کتاب‌ها در این زمینه را شامل نمی‌شود. از میان آثاری که انصاری آنها را فهرست کرده است، ۲۳ اثر مربوط به مؤلفان سنی مذهب است. از مهم‌ترین منابع سنی در زمینه تاریخ و سیره ابوطالب می‌توان به ''ابوطالب عم النبی'' تألیف [[عبدالعزیز سیدالاهل]]؛ ''ابوطالب کفیل الرسول'' تألیف گروهی از نویسندگان؛ ''الروض النزیه فی الاحادیث آلتی رواها ابوطالب عن ابن اخیه'' اثر [[شمس‌الدین ابن طولون دمشقی]]؛ ''اثبات اسلام ابی‌طالب'' اثر [[محمدمعین بن محمدامین بن طالب الله هندی سندی حنفی]]؛ ''بغیة الطالب لایمان ابی‌طالب'' اثر [[جلال‌الدین سیوطی]]، و اثر دیگری به این نام از [[محمد بن عبدالرسول برزنجی شافعی شهرزوری مدنی]] اشاره کرد.<ref>{{پک\|انصاری قمی\|۱۳۷۲\|ک=آیینه پژوهش\|ف=کتابشناسی حضرت ابوطالب}}</ref>
	<ref>{{پک\|انصاری قمی\|۱۳۷۲\|ک=آیینه پژوهش\|ف=کتابشناسی حضرت ابوطالب}}</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==
خط ۱۱۲:		خط ۱۱۳:

	* {{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=خیر\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}{{یادکرد کتاب\|عنوان=الجواهر العجانية في الأدلة السنية\|سال=۲۰۲۴\|نام=محمد عجان الحدید\|نام خانوادگی=الرفاعي الحسيني\|پیوند نویسنده=\|ناشر=\|مکان=استانبول\|کوشش=\|مترجم=}}		* {{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=خیر\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}{{یادکرد کتاب\|عنوان=الجواهر العجانية في الأدلة السنية\|سال=۲۰۲۴\|نام=محمد عجان الحدید\|نام خانوادگی=الرفاعي الحسيني\|پیوند نویسنده=\|ناشر=\|مکان=استانبول\|کوشش=\|مترجم=}}

			* {{یادکرد ژورنال\|کد زبان=en\|نام۱=Fred M.\|نام خانوادگی۱=Donner\|پیوند نویسنده۱=فرد دانر\|عنوان=The death of Abu Talib\|تاریخ=1987\|ژورنال=Love and Death in the Ancient Near East\|پیوند=https://www.academia.edu/1013508/The_death_of_Abu_Talib_1987_?utm_source=chatgpt.com}}
			* {{یادکرد کتاب\|عنوان=Muhammad and the believers: at the origins of Islam\|سال=2010\|ناشر=Cambridge University Press\|زبان=en\|شابک=978-0-674-05097-6\|نام خانوادگی۱=Donner\|نام۱=Fred M.}}

Shahroudi در ‏۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۱۹

2025-12-01T18:19:13Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۱۹
خط ۵:		خط ۵:

	== دلایل کفر ابوطالب ==		== دلایل کفر ابوطالب ==
			به گفته محمد عجان الرفاعی، از اندیشمندان سنی معاصر، از مهمترین دلایل اثبات کفر ابوطالب، روایاتی است که در منابع روایی اهل سنت گزارش شده است. مهمترین این موارد،‌ دو روایت از صحیح مسلم است. در یکی از این دو روایت، محمد خطاب به عربی که پدرش به جهت کفر در جهنم بوده است، می‌گوید که «پدر تو و پدر من هر دو در جهنم هستند». هرچند راوی روایت، در ادامه منظور از پدر در این روایت را «عمو» می‌داند و مورد اشاره را ابوطالب می‌گوید، اما این تفسیر با مخالفت‌هایی نیز همراه بوده است. در روایت دیگر در این خصوص گفته شده است که محمد برای دعا کردن به حال پدرش (احتمالا عمویش ابوطالب) از سوی خدا منع شده بود.<ref>{{پک\|الرفاعي الحسيني\|۲۰۲۴\|ک=الجواهر العجانية في الأدلة السنية\|ص=۲۱۷-۲۳۷}}</ref>

	== دلایل ایمان ابوطالب ==		== دلایل ایمان ابوطالب ==
خط ۳۰:		خط ۳۱:

	=== در دیدگاه اهل‌سنت ===		=== در دیدگاه اهل‌سنت ===
	بیشتر [[سیره‌نویسان]] اهل سنت معتقدند ابوطالب مشرک از دنیا رفته است.<ref name=":0">{{پک\|آذری‌نژاد\|۱۳۹۰\|ک=دانشنامه کلام اسلامی\|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> بنابر گزارش منابعی چون ''سیره ابن هشام''، با وجود آنکه محمد، ابوطالب را سزاوارترین فرد به پذیرش اسلام معرفی می‌کرد، اما ابوطالب با اشاره به کهولت سن و با توجه به ملالت و کینه قریش نسبت به محمد، از این کار سرباز زد. با این وجود وی هیچگاه از حمایت محمد دریغ نکرد. حمایت‌های ابوطالب در مقابل هجمه‌های مشرکان مکه، از جانب مخالفان به جهت کفالت ابوطالب نسبت به محمد و رابطه فرزندخواندگی تلقی می‌شد. ابوطالب در نغز و ذم قریش شعری را نیز سروده است. گروهِ معتقد به شرک ابوطالب، به آیات ۱۱۳ سوره [[توبه (سوره)\|توبه]] و ۵۶ سوره [[قصص]] استناد کرده‌اند و معتقدند این آیات در شأن ابوطالب نازل شده است.<ref group="یادداشت">بنابر روایتی که ابوهریره گزارش می‌کند، پس از آنکه ابوطالب دعوت محمد را در خصوص پذیرش اسلام رد کرد، آیه «إنّک لاتهدی من أحببت و لکنّ اللّه یهدی من یشاء و هو أعلم بالمهتدین» (قصص/۵۶) ترجمه: «در حقیقت، تو هر که را دوست داری نمی‌توانی راهنمایی کنی، لیکن خداست که هر که را بخواهد راهنمایی می‌کند، و او به راه یافتگان داناتر است.» نازل شد. بنابر حدیثی دیگر در منابع سنی، پس از آنکه علی بن ابی‌طالب برای پدرش دعایی کرد، شخصی به او اعتراض کرد که چرا برای پدر مشرکش، طلب مغفرت می‌کند. علی استدلال می‌کنند که برای این کار، به سیره ابراهیم عمل می‌کند که برای پدر مشرکش دعای خیر می‌کرد. خبر به محمد رسید و آیه «ما کان للنبّی و الذین آمنوا ان یستغفروا للمشرکین و لو کانوا اولی قربی من بعد ما تبیّن لهم انّهم اصحاب الجحیم» (توبه/۱۱۳) ترجمه: «بر پیامبر و کسانی که ایمان آورده‌اند سزاوار نیست که برای مشرکان پس از آنکه برایشان آشکار گردید که آنان اهل دوزخند طلب آمرزش کنند، هر چند خویشاوند [آنان] باشند.» نازل شد. (رک: {{پک\|صدر\|۱۳۷۴\|ک=پژوهش‌های قرآنی\|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}})</ref><ref name=":1">{{پک\|گلشنی\|۱۳۸۸\|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی\|ف=ابوطالب}}</ref> بر اساس [[روایت مرسل\|روایتی مرسل]] از [[عبدالله بن عباس\|ابن‌عباس]] در منابع سنی مذهب، شأن نزول آیه ۲۶ [[انعام (سوره)\|انعام]]، در خصوص شرک ابوطالب گزارش شده است.<ref group="یادداشت">در آیه ۲۶ انعام آمده است: «وهم ینهون عنه و ینؤن عنه و ان یهلکون إلاّ أنفسهم و مایشعرون» ترجمه: «همین کسانند که هم مردم را از (فیض) آن منع می‌کنند و هم خود را محروم می‌دارند و غافل از آنند که تنها خود را به هلاکت می‌افکنند.». بنابر روایاتی در منابع اهل سنت، منظور از مشرکین در آیه فوق، ابوطالب است که با وجود دور راندن مشرکان از اذیت و آزار محمد، اما خود از محمد دوری می‌گزید. (رک: {{پک\|صدر\|۱۳۷۴\|ک=پژوهش‌های قرآنی\|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}})</ref><ref>{{پک\|صدر\|۱۳۷۴\|ک=پژوهش‌های قرآنی\|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}}</ref> برخی معتقدان به شرک ابوطالب، با استناد به روایت‌هایی از ''[[صحیح بخاری]]'' و ''[[صحیح مسلم\|مسلم]]''، می‌گویند که آیه ۵۶ قصص برای عدم [[ایمان ابوطالب]] نازل شده است. برخی مفسران سنی مذهب، برای این ادعای خویش، از اجماع استفاده کرده‌اند. بر اساس روایتی که [[ابوهریره]] آن را نقل کرده است، تلاش‌های محمد برای گفتن لا اله الا الله در آخرین لحظات زندگی ابوطالب بی‌ثمر بود و در نهایت آیه ۵۶ قصص نازل شد. بر اساس روایتی دیگر، شرک ابوطالب در مقابل ایمان [[وحشی بن حرب\|وحشی]] — قاتل [[حمزة بن عبدالمطلب\|حمزه]]، عموی پیامبر اسلام — قرار گرفته است.<ref>{{پک\|صدر\|۱۳۷۴\|ک=پژوهش‌های قرآنی\|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}}</ref> [[جامی]]، شاعر [[حنفی]] مذهب نیز معتقد به شرک ابوطالب بوده است. وی دیدگاه شیعیان در خصوص ایمان ابوطالب را خیال‌پردازی می‌داند. جامی ابوطالب را با [[ابولهب]] مقایسه کرده است که به این خاطر، مورد انتقاد برخی از شاگردانش همچون [[میرحسین میبدی]] قرار گرفت.<ref>{{پک\|ناصری\|۱۳۸۰\|ک=معرفت\|ف=تشیع در کلام جامی}}</ref> با این ~~وجود~~ از میان فرقه‌های [[سنی]] مذهب، [[بلحی]] و [[ابوجعفر اسکافی]] از شیوخ [[معتزله]]، بر ایمان ابوطالب معتقد شده‌اند.<ref>{{پک\|آذری‌نژاد\|۱۳۹۰\|ک=دانشنامه کلام اسلامی\|ف=ایمان ابوطالب}}</ref>		بیشتر [[سیره‌نویسان]] اهل سنت معتقدند ابوطالب مشرک از دنیا رفته است.<ref name=":0">{{پک\|آذری‌نژاد\|۱۳۹۰\|ک=دانشنامه کلام اسلامی\|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> بنابر گزارش منابعی چون ''سیره ابن هشام''، با وجود آنکه محمد، ابوطالب را سزاوارترین فرد به پذیرش اسلام معرفی می‌کرد، اما ابوطالب با اشاره به کهولت سن و با توجه به ملالت و کینه قریش نسبت به محمد، از این کار سرباز زد. مفسران سنی معتقد به شرک ابوطالب، به آیات ۱۱۳ سوره [[توبه (سوره)\|توبه]] و ۵۶ سوره [[قصص]] استناد کرده‌اند و معتقدند این آیات در شأن ابوطالب نازل شده است.<ref group="یادداشت">بنابر روایتی که ابوهریره گزارش می‌کند، پس از آنکه ابوطالب دعوت محمد را در خصوص پذیرش اسلام رد کرد، آیه «إنّک لاتهدی من أحببت و لکنّ اللّه یهدی من یشاء و هو أعلم بالمهتدین» (قصص/۵۶) ترجمه: «در حقیقت، تو هر که را دوست داری نمی‌توانی راهنمایی کنی، لیکن خداست که هر که را بخواهد راهنمایی می‌کند، و او به راه یافتگان داناتر است.» نازل شد. بنابر حدیثی دیگر در منابع سنی، پس از آنکه علی بن ابی‌طالب برای پدرش دعایی کرد، شخصی به او اعتراض کرد که چرا برای پدر مشرکش، طلب مغفرت می‌کند. علی استدلال می‌کنند که برای این کار، به سیره ابراهیم عمل می‌کند که برای پدر مشرکش دعای خیر می‌کرد. خبر به محمد رسید و آیه «ما کان للنبّی و الذین آمنوا ان یستغفروا للمشرکین و لو کانوا اولی قربی من بعد ما تبیّن لهم انّهم اصحاب الجحیم» (توبه/۱۱۳) ترجمه: «بر پیامبر و کسانی که ایمان آورده‌اند سزاوار نیست که برای مشرکان پس از آنکه برایشان آشکار گردید که آنان اهل دوزخند طلب آمرزش کنند، هر چند خویشاوند [آنان] باشند.» نازل شد. (رک: {{پک\|صدر\|۱۳۷۴\|ک=پژوهش‌های قرآنی\|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}})</ref><ref name=":1">{{پک\|گلشنی\|۱۳۸۸\|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی\|ف=ابوطالب}}</ref> بر اساس [[روایت مرسل\|روایتی مرسل]] از [[عبدالله بن عباس\|ابن‌عباس]] در منابع سنی مذهب، شأن نزول آیه ۲۶ [[انعام (سوره)\|انعام]]، در خصوص شرک ابوطالب گزارش شده است.<ref group="یادداشت">در آیه ۲۶ انعام آمده است: «وهم ینهون عنه و ینؤن عنه و ان یهلکون إلاّ أنفسهم و مایشعرون» ترجمه: «همین کسانند که هم مردم را از (فیض) آن منع می‌کنند و هم خود را محروم می‌دارند و غافل از آنند که تنها خود را به هلاکت می‌افکنند.». بنابر روایاتی در منابع اهل سنت، منظور از مشرکین در آیه فوق، ابوطالب است که با وجود دور راندن مشرکان از اذیت و آزار محمد، اما خود از محمد دوری می‌گزید. (رک: {{پک\|صدر\|۱۳۷۴\|ک=پژوهش‌های قرآنی\|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}})</ref><ref>{{پک\|صدر\|۱۳۷۴\|ک=پژوهش‌های قرآنی\|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}}</ref> برخی معتقدان به شرک ابوطالب، با استناد به روایت‌هایی از ''[[صحیح بخاری]]'' و ''[[صحیح مسلم\|مسلم]]''، می‌گویند که آیه ۵۶ قصص برای عدم [[ایمان ابوطالب]] نازل شده است. برخی مفسران سنی مذهب، برای این ادعای خویش، از اجماع استفاده کرده‌اند. بر اساس روایتی که [[ابوهریره]] آن را نقل کرده است، تلاش‌های محمد برای گفتن لا اله الا الله در آخرین لحظات زندگی ابوطالب بی‌ثمر بود و در نهایت آیه ۵۶ قصص نازل شد. بر اساس روایتی دیگر، شرک ابوطالب در مقابل ایمان [[وحشی بن حرب\|وحشی]] — قاتل [[حمزة بن عبدالمطلب\|حمزه]]، عموی پیامبر اسلام — قرار گرفته است.<ref>{{پک\|صدر\|۱۳۷۴\|ک=پژوهش‌های قرآنی\|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}}</ref>

			[[جامی]]، شاعر [[حنفی]] مذهب نیز معتقد به شرک ابوطالب بوده است. وی دیدگاه شیعیان در خصوص ایمان ابوطالب را خیال‌پردازی می‌داند. جامی ابوطالب را با [[ابولهب]] مقایسه کرده است که به این خاطر، مورد انتقاد برخی از شاگردانش همچون [[میرحسین میبدی]] قرار گرفت.<ref>{{پک\|ناصری\|۱۳۸۰\|ک=معرفت\|ف=تشیع در کلام جامی}}</ref>

			با این همه از میان فرقه‌های [[سنی]] مذهب، [[بلحی]] و [[ابوجعفر اسکافی]] از شیوخ [[معتزله]]، بر ایمان ابوطالب معتقد شده‌اند.<ref>{{پک\|آذری‌نژاد\|۱۳۹۰\|ک=دانشنامه کلام اسلامی\|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> برخی دیگر از متکلمان شیعه همچون شرف‌الدین المناوی، در زمینه ایمان پدران محمد،‌ بر این باور بوده است که آنان در دوره فترت از دنیا رفته‌اند و ایمان و کفر در خصوص آنان قابل بحث نیست. در این میان برخی دیگر همچون الرفاعی، بر این باورند که اتهام کفر به پدران محمد، باعث ناخشنودی شخص محمد خواهد بود و از این جهت نباید به آن ورود کرد.<ref>{{پک\|الرفاعي الحسيني\|۲۰۲۴\|ک=الجواهر العجانية في الأدلة السنية\|ص=۲۱۷-۲۳۷}}</ref>

	== در دیدگاه شرق‌شناسان ==		== در دیدگاه شرق‌شناسان ==
خط ۱۰۶:		خط ۱۱۱:
	{{پایان پانویس}}		{{پایان پانویس}}

	{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=خیر\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}		* {{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=خیر\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}{{یادکرد کتاب\|عنوان=الجواهر العجانية في الأدلة السنية\|سال=۲۰۲۴\|نام=محمد عجان الحدید\|نام خانوادگی=الرفاعي الحسيني\|پیوند نویسنده=\|ناشر=\|مکان=استانبول\|کوشش=\|مترجم=}}

Shahroudi: /* پانویس */

2025-12-01T17:48:03Z

پانویس

@@ خط ۴۲: / خط ۴۲: @@
 == پانویس ==
 === ارجاعات ===
 === منابع ===

Shahroudi: صفحه‌ای تازه حاوی «منابع اسلامی در خصوص '''ایمان ابوطالب''' دچار اختلاف هستند. تمام منابع شیعی و برخی از منابع سنی مذهب، گزارش‌هایی در خصوص ایمان ابوطالب در باطن به محمد و اسلام آورده‌اند. با این وجود، بسیاری از منابع سنی مذهب، او را غیر مؤمن به اسلا...» ایجاد کرد

2025-12-01T17:45:19Z

صفحه‌ای تازه حاوی «منابع اسلامی در خصوص '''ایمان ابوطالب''' دچار اختلاف هستند. تمام منابع شیعی و برخی از منابع سنی مذهب، گزارش‌هایی در خصوص ایمان ابوطالب در باطن به محمد و اسلام آورده‌اند. با این وجود، بسیاری از منابع سنی مذهب، او را غیر مؤمن به اسلا...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

منابع اسلامی در خصوص '''ایمان ابوطالب''' دچار اختلاف هستند. تمام منابع [[شیعه|شیعی]] و برخی از منابع [[سنی]] مذهب، گزارش‌هایی در خصوص ایمان ابوطالب در باطن به [[محمد]] و [[اسلام]] آورده‌اند. با این وجود، بسیاری از منابع سنی مذهب، او را غیر مؤمن به اسلام گزارش کرده‌اند که در حالت [[شرک]] از دنیا رفته است. در خصوص ایمان یا عدم ایمان او استدلال‌های فراوانی شده است. [[سجاد]] — امام چهارم شیعیان — در استدلالی برای اثبات ایمان ابوطالب می‌گوید: «در شگفتم که چطور مردم در ایمان ابوطالب تردید دارند در حالی که هیچ زن مسلمانی نباید بعد از گزینش اسلام در حباله و عقد شوهر غیر مسلمان خود باشد و [[فاطمه بنت اسد]] از اولین زنان مسلمان است و در نکاح ابوطالب از دنیا رفت.»

== وصایت ابوطالب ==
در منابع شیعی، روایاتی گواه بر [[وصایت|وصی]] و یکی از برگزیدگان ناشناخته (اصطفاء) بودن ابوطالب گزارش شده‌اند. در این خصوص، روایاتی از امامان دوازده‌گانه نقل شده است که انکار ایمان ابوطالب را مساوی با کفر بیان کرده‌اند.<ref>{{پک|فرج‌پور|۱۳۹۴|ک=سفینه|ف=ابوطالب برگزیده‌ای ناشناخته}}</ref> بنابر روایتی از [[موسی کاظم]]، ابوطالب از اوصیاء انبیاء معرفی می‌شود که در روز درگذشتش، وصایای انبیاء قبلی را به محمد تحویل داده است.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> [[شیخ صدوق]] در بابی با عنوان «باب الاعتقاد فی آباء النبی» در کتاب ''[[الاعتقادات]]''، عبدالمطلب را یکی از حجج الهی و ابوطالب را وصی او گزارش کرده است.<ref>{{پک|فرج‌پور|۱۳۹۴|ک=سفینه|ف=ابوطالب برگزیده‌ای ناشناخته}}</ref><ref>{{پک|پیشوایی|۱۳۸۲|ک=تاریخ اسلام|ص=۱۰۲}}</ref> علی بن ابی‌طالب نیز در روایتی، پدرش را دارای مقام [[شفاعت]] در [[رستاخیز|قیامت]] دانسته و پدرش را بر تمام خلائق برتری داده است. [[محمدباقر مجلسی]] نیز در ''[[بحارالانوار]]''، ابوطالب را یکی از اوصیاء [[ابراهیم]] می‌داند.<ref>{{پک|فرج‌پور|۱۳۹۴|ک=سفینه|ف=ابوطالب برگزیده‌ای ناشناخته}}</ref> بر اساس آنچه در ''[[سیره حلبی]]'' گزارش شده است، ابوطالب پیش از ظهور اسلام و در قحطسالی که بر مکه نمایان شده بود، محمد را برای طلب باران به نزدیکی کعبه می‌برد و در آنجا خدا را به حق و مقام برادرزاده‌اش قسم می‌داد و باران می‌طلبید. بر اساس این گزارش، پس از دعای ابوطالب، چیزی نگشت تا باران شروع به باریدن گرفت.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۳۵۲}}</ref> ابوطالب در اعتقادات [[اسماعیلیه|شیعیان اسماعیلی]] به عنوان یکی از [[امامان مقیم نسل ششم]] مطرح شده است و بر اساس عقاید اسماعیلیه، ابوطالب به جهت [[امام مقیم]] بودن، بر محمد که [[امام ناطق]] است، برتری دارد.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۷۲|ک=البحوث فی الملل و النحل|ص=۲۵۴|ج=۸}}</ref>

== دلایل کفر ابوطالب ==

== دلایل ایمان ابوطالب ==
مواضع عملی، گفتارها و شعرها و دیدگاه نزدیکان ابوطالب در خصوص او، از جمله دلایل برای اثبات ایمان ابوطالب در منابع شیعی است.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref>

=== اقدامات ===
اقدامات حمایتی ابوطالب از جامعه نوبنیان مسلمانان و بالاخص پیامبر اسلام، از جمله مواضع عملی ابوطالب به حساب می‌آید. از این میان می‌توان به دعوت جعفر به خواندن نماز همراه با پیامبر، دعوت از فاطمه بنت اسد برای پذیرش اسلام، عدم همراهی با سران قریش در منصرف کردن محمد از ادعای پیامبری و تجلیل از تازه مسلمانان در اشعارش به عنوان مواضع عملی ابوطالب اشاره کرد.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> به گزارش منابع شیعی، ابوطالب به اسلام گروید اما ایمانش را آشکار نمی‌کرد. بر این اساس ابوطالب با جایگاه اجتماعیش می‌توانست از مسلمانان حمایت نماید و در نصرت محمد او را همراهی کند.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref>

=== گفتار و شعرها ===
ابن ابی‌الحدید معتزلی نیز با اشاره به اشعار منسوب به ابوطالب و با وجود اعتقاد به عدم تواتر در لفظ اشعار ابوطالب، آنها را در دلالت بر تصدیق ابوطالب نسبت به نبوت محمد، متواتر معنوی می‌داند.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> به گزارش طباطبایی، اشعار ابوطالب دلیلی دیگر برای اثبات ایمان اوست. در یکی از این اشعار ابوطالب در حمایت از محمد چنین سروده است:<ref>{{پک|طباطبایی|۱۴۱۳|ک=المیزان|ص=۵۸|ج=۷}}</ref><ref group="یادداشت">ترجمه شعر: «مگر نمی‌دانید که ما محمد را پیغمبری یافتیم مانند موسی، همان پیغمبری که در کتب آسمانی اسمش برده شده؟ مگر ما را نمی‌شناسید و نمی‌دانید که پدر ما هاشم، خود آماده دفاع از چنین فرزندی بود و وقتی هم که موفق به دیدارش نشد فرزندان خود را وصیت کرد به ضرب و طعن در برابرش.</ref>{{شعر}}{{ب|ألم تعلموا أنا وجدنا محمدا|نبیا کموسی خط فی أول الکتب}}
{{ب|ألیس أبونا هاشم شد أزره|و أوصی بنیه بالطعان و بالحرب}}
{{پایان شعر}}در میان فرزندان عبدالمطلب، حمزه از پیشگامان در پذیرش اسلام بود و ابوطالب در مدح او شعری را سرود و حمزه را در میان برادران ستود.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> همچنین در مراسم ازدواج محمد و خدیجه، ابوطالب خطبه عقد آنان را خواند و در آن خطبه به جایگاه بالای مقام و نسب محمد و محرومیت او از هرگونه ثروتی اشاره کرد.<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۱۹۳}}</ref>

در همایون‌نامه و نظام استرآبادی، ابیاتی چند در این خصوص گزارش شده است. در خصوص ایمان یا عدم ایمان ابوطالب نیز در منابع ادبی همچون دیوان زجاجی و مولوی گزارش‌هایی وجود دارد. در برخی از آثار شعرای سنی مذهب همچون [[جامی]]، [[نظامی گنجوی|نظامی]] و [[مولوی]]، شخصیت ابوطالب مورد طعن یا ایمانش مورد تردید قرار گرفته است.<ref>{{پک|رضایی|۱۳۹۴|ک=سفینه|ف=چهره ابوطالب در ادبیات فارسی}}</ref>

== دیدگاه مذاهب اسلامی ==
مسئله [[ایمان ابوطالب|ایمان یا شرک ابوطالب]]، از مسائل دیرینه و اختلافی بین [[شیعه]] و [[سنی]] بوده است<ref>{{پک|صدر|۱۳۷۴|ک=پژوهش‌های قرآنی|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}}</ref><ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> که منجر به بحث‌های طولانی در این خصوص شده است.<ref>{{پک|Montgomery watt|۱۹۸۶|ف=ABC TALIB|ک=Encyclopaedia of Islam|زبان=en}}</ref> این موضوع به قدری در بین این دو فرقه پر اهمیت است که از اختلافی تاریخی خارج و به اختلافی کلامی مبدل شده است.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایره‌المعارف جامع اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> به گزارش [[سید محمدحسین طباطبایی|طباطبایی]]، اجماع [[اهل بیت]] پیامبر، منابع شیعی و برخی منابع اهل سنت، به ایمان ابوطالب اشاره دارند. در مقابل برخی منابع اهل سنت با ذکر روایاتی، گفته‌اند وی هرگز مسلمان نشده است.<ref>{{پک|طباطبایی|۱۴۱۳|ک=المیزان|ص=۵۹|ج=۷}}</ref>

=== در دیدگاه شیعیان ===
معتقدان به ایمان ابوطالب، تعبیر و تفسیری را که از جانب منتقدین به ایمان ابوطالب برای آیات ۱۱۳ [[سوره توبه]] و ۵۶ [[سوره قصص]] ارائه شده است، نمی‌پذیرند.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> صدر، با گزارش این مطلب که زمان نزول سوره انعام، چند سال پس از درگذشت ابوطالب عنوان شده است؛ روایت مرسلی را که معتقدان به شرک ابوطالب در تفسیر [[آیه ۲۶ انعام]] به آن استناد کرده‌اند را مورد تردید قرار می‌دهد.<ref>{{پک|صدر|۱۳۷۴|ک=پژوهش‌های قرآنی|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}}</ref> به گزارش طباطبایی در ''[[تفسیر المیزان]]''، این روایت توسط [[مقاتل]] و [[عطا]] نقل شده است و از چند جهت دچار اشتباه می‌باشد؛ اول آنکه این روایت با مضمون آیه خوانش ندارد، چرا که ضمیر موجود در آیه «و هم ینهون عنه و یناون عنه»، راجع به [[قرآن]] است و نه پیامبر اسلام. دوم آنکه روایات متعارض بسیاری در این خصوص گزارش شده است که ابوطالب از ایمان آورندگان به محمد بوده است.<ref>{{پک|طباطبایی|۱۴۱۳|ک=المیزان|ص=۵۷|ج=۷}}</ref>

آذری‌نژاد در ''[[دانشنامه کلام اسلامی]]'' معتقد است که [[امویان|بنی‌امیه]] و [[خلافت عباسی|بنی‌عباس]]، با هدف کاستن منزلت علی بن ابی‌طالب با اثبات شرک ابوطالب، در ترویج این عقید انگیزه مشترک داشته‌اند. در همین خصوص، [[سید بن طاووس]] در کتاب ''[[طرائف]]'' گزارش می‌کند که مخالفان — دانشمندان اهل سنت — در پذیرش اسلام هیچ‌کس همچون ابوطالب، سختگیری به خرج نداده‌اند؛ چرا که بر اساس روش معمول آنان، یک خبر واحد در اثبات ایمان و اسلام فرد، کفایت می‌کند.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> به باور گلشنی در [[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|''دایرة المعارف بزرگ اسلامی'']]، ابوطالب سیاست سکوت در مقابل دعوت پیامبر اسلام را پیش گرفت تا نفوذ کلامش در میان قوم، از بین نرود.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref>

جمهور علما و مفسران شیعه و برخی از دانشمندان اهل سنت، با استناد به روایاتی از اهل بیت محمد، ابوطالب را مسلمان می‌دانند و مستند گروهی که ابوطالب را مشرک می‌دانند، روایاتی [[حدیث ضعیف|ضعیف]] و [[حدیث مرسل|مرسل]] دانسته‌اند.<ref name=":2">{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> [[شیعه دوازده‌امامی|شیعیان امامیه]] و اکثر شیعیان [[زیدیه]] با استناد به اجماعی که به اهل‌بیت پیامبر اسلام نسبت می‌دهند، بر ایمان ابوطالب سخت پافشاری می‌کنند.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> در همین خصوص، علی بن ابی‌طالب با سوگندی تأکید می‌کند که پدرش، مسلمان بوده است. او در روایتی دیگر، پدرش را صاحب مقام [[شفاعت]] می‌داند که می‌تواند تمام گناهکاران زمین را شفاعت نماید. [[جعفر صادق]] نیز در روایتی، ابوطالب را با [[اصحاب کهف|اصحاف کهف]] مقایسه می‌کند و کتمان ایمانش را، باعث اجری مضاعف برای او می‌داند.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> همچنین طباطبایی روایتی را از [[عبدالله بن عمر]] به نقل از [[ابوبکر]] گزارش می‌کند که بر اساس آن، ابوبکر از اسلام آوردن ابوطالب خبر می‌دهد. بر اساس این روایت ابوبکر پیش از اسلام آوردن پدرش، چنین می‌گوید: «به خدائی که تو را به حق مبعوث کرد من آن روزی که ابوطالب اسلام آورد بیشتر خوشحال بودم تا امروز که پدرم اسلام می‌آورد.»<ref>{{پک|طباطبایی|۱۴۱۳|ک=المیزان|ص=۵۸|ج=۷}}</ref> [[سجاد]] — امام چهارم شیعیان — در استدلالی برای اثبات ایمان ابوطالب می‌گوید: «در شگفتم که چطور مردم در ایمان ابوطالب تردید دارند در حالی که هیچ زن مسلمانی نباید بعد از گزینش اسلام در حباله و عقد شوهر غیر مسلمان خود باشد و [[فاطمه بنت اسد]] از اولین زنان مسلمان است و در [[ازدواج در اسلام|نکاح]] ابوطالب از دنیا رفت.»<ref>{{پک|سبحانی|۱۳۸۳|ک=فروغ ابدیت|ص=۳۶۵}}</ref><ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> دانشوران شیعه با توجه به روایتی که ابوطالب پس از درگذشتش به دستور محمد [[غسل میت|غسل]] داده شد و روایتی دیگر که او در بستر مرگ، [[شهادتین]] را به صدای آهسته ادا کرد، ایمان ابوطالب را معتقد شده‌اند.<ref>{{پک|واسعی|۱۳۹۱|ک=دانشنامه حج و حرمین شریفین|ف=ابوطالب بن عبدالمطلب}}</ref>

=== در دیدگاه اهل‌سنت ===
بیشتر [[سیره‌نویسان]] اهل سنت معتقدند ابوطالب مشرک از دنیا رفته است.<ref name=":0">{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref> بنابر گزارش منابعی چون ''سیره ابن هشام''، با وجود آنکه محمد، ابوطالب را سزاوارترین فرد به پذیرش اسلام معرفی می‌کرد، اما ابوطالب با اشاره به کهولت سن و با توجه به ملالت و کینه قریش نسبت به محمد، از این کار سرباز زد. با این وجود وی هیچگاه از حمایت محمد دریغ نکرد. حمایت‌های ابوطالب در مقابل هجمه‌های مشرکان مکه، از جانب مخالفان به جهت کفالت ابوطالب نسبت به محمد و رابطه فرزندخواندگی تلقی می‌شد. ابوطالب در نغز و ذم قریش شعری را نیز سروده است. گروهِ معتقد به شرک ابوطالب، به آیات ۱۱۳ سوره [[توبه (سوره)|توبه]] و ۵۶ سوره [[قصص]] استناد کرده‌اند و معتقدند این آیات در شأن ابوطالب نازل شده است.<ref group="یادداشت">بنابر روایتی که ابوهریره گزارش می‌کند، پس از آنکه ابوطالب دعوت محمد را در خصوص پذیرش اسلام رد کرد، آیه «إنّک لاتهدی من أحببت و لکنّ اللّه یهدی من یشاء و هو أعلم بالمهتدین» (قصص/۵۶) ترجمه: «در حقیقت، تو هر که را دوست داری نمی‌توانی راهنمایی کنی، لیکن خداست که هر که را بخواهد راهنمایی می‌کند، و او به راه یافتگان داناتر است.» نازل شد. بنابر حدیثی دیگر در منابع سنی، پس از آنکه علی بن ابی‌طالب برای پدرش دعایی کرد، شخصی به او اعتراض کرد که چرا برای پدر مشرکش، طلب مغفرت می‌کند. علی استدلال می‌کنند که برای این کار، به سیره ابراهیم عمل می‌کند که برای پدر مشرکش دعای خیر می‌کرد. خبر به محمد رسید و آیه «ما کان للنبّی و الذین آمنوا ان یستغفروا للمشرکین و لو کانوا اولی قربی من بعد ما تبیّن لهم انّهم اصحاب الجحیم» (توبه/۱۱۳) ترجمه: «بر پیامبر و کسانی که ایمان آورده‌اند سزاوار نیست که برای مشرکان پس از آنکه برایشان آشکار گردید که آنان اهل دوزخند طلب آمرزش کنند، هر چند خویشاوند [آنان] باشند.» نازل شد. (رک: {{پک|صدر|۱۳۷۴|ک=پژوهش‌های قرآنی|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}})</ref><ref name=":1">{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> بر اساس [[روایت مرسل|روایتی مرسل]] از [[عبدالله بن عباس|ابن‌عباس]] در منابع سنی مذهب، شأن نزول آیه ۲۶ [[انعام (سوره)|انعام]]، در خصوص شرک ابوطالب گزارش شده است.<ref group="یادداشت">در آیه ۲۶ انعام آمده است: «وهم ینهون عنه و ینؤن عنه و ان یهلکون إلاّ أنفسهم و مایشعرون» ترجمه: «همین کسانند که هم مردم را از (فیض) آن منع می‌کنند و هم خود را محروم می‌دارند و غافل از آنند که تنها خود را به هلاکت می‌افکنند.». بنابر روایاتی در منابع اهل سنت، منظور از مشرکین در آیه فوق، ابوطالب است که با وجود دور راندن مشرکان از اذیت و آزار محمد، اما خود از محمد دوری می‌گزید. (رک: {{پک|صدر|۱۳۷۴|ک=پژوهش‌های قرآنی|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}})</ref><ref>{{پک|صدر|۱۳۷۴|ک=پژوهش‌های قرآنی|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}}</ref> برخی معتقدان به شرک ابوطالب، با استناد به روایت‌هایی از ''[[صحیح بخاری]]'' و ''[[صحیح مسلم|مسلم]]''، می‌گویند که آیه ۵۶ قصص برای عدم [[ایمان ابوطالب]] نازل شده است. برخی مفسران سنی مذهب، برای این ادعای خویش، از اجماع استفاده کرده‌اند. بر اساس روایتی که [[ابوهریره]] آن را نقل کرده است، تلاش‌های محمد برای گفتن لا اله الا الله در آخرین لحظات زندگی ابوطالب بی‌ثمر بود و در نهایت آیه ۵۶ قصص نازل شد. بر اساس روایتی دیگر، شرک ابوطالب در مقابل ایمان [[وحشی بن حرب|وحشی]] — قاتل [[حمزة بن عبدالمطلب|حمزه]]، عموی پیامبر اسلام — قرار گرفته است.<ref>{{پک|صدر|۱۳۷۴|ک=پژوهش‌های قرآنی|ف=جعل و تحریف اسباب نزول}}</ref> [[جامی]]، شاعر [[حنفی]] مذهب نیز معتقد به شرک ابوطالب بوده است. وی دیدگاه شیعیان در خصوص ایمان ابوطالب را خیال‌پردازی می‌داند. جامی ابوطالب را با [[ابولهب]] مقایسه کرده است که به این خاطر، مورد انتقاد برخی از شاگردانش همچون [[میرحسین میبدی]] قرار گرفت.<ref>{{پک|ناصری|۱۳۸۰|ک=معرفت|ف=تشیع در کلام جامی}}</ref> با این وجود از میان فرقه‌های [[سنی]] مذهب، [[بلحی]] و [[ابوجعفر اسکافی]] از شیوخ [[معتزله]]، بر ایمان ابوطالب معتقد شده‌اند.<ref>{{پک|آذری‌نژاد|۱۳۹۰|ک=دانشنامه کلام اسلامی|ف=ایمان ابوطالب}}</ref>

== در دیدگاه شرق‌شناسان ==
به عقیده [[بروکمان]]، اشعاری که برای اثبات ایمان ابوطالب به وی نسبت داده‌شده است، با حقایق تاریخی وفق ندارد و شیعه به پشتوانه این اشعار، قصد قداست بخشیدن به علی بن ابی‌طالب را داشته است.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref>

[[ادوارد گیبون]] در کتاب [[انحطاط و سقوط امپراتوری روم|''نزول و سقوط امپراطوری روم'']]، ابوطالب را شریف‌ترین عموی محمد می‌داند که همواره و در همه حال، حامی او بوده است.<ref>{{پک|Gibbon|1952|ک=the decline and fall of the Roman|ص=۲۲۸|ج=۲|زبان=en}}</ref> [[ینولد ریکولسن]]، ابوطالب را به عنوان تنها حامی محمد گزارش می‌کند که از این حمایت تا آخرین لحظه زندگی خود دریغ نکرد.<ref>{{پک|Nicholson|۱۹۶۶|ک=A Literary History of the Arabs|زبان=en|ص=۱۴۸}}</ref> [[تامس پاتریک هیوز]] در مدخل ''ابوطالب'' از ''[[فرهنگ اصطلاحات اسلامی]]''، ابوطالب را عموی محمد و پدر علی می‌داند که با وجود دوستی ۴۰ ساله با محمد و حمایت‌های ویژه از او، به دین اسلام گرایش پیدا نکرد.<ref>{{پک|Hughes|۱۹۹۹|ک=Dictionary of Islam|زبان=en|ف=Abu Talib}}</ref> [[ونسینک]]، [[دوایت دونالدسن]]، [[ویلیام مونتگومری وات|مونتگومری]] و [[ویل دورانت]]، تأکید می‌کنند که ابوطالب اسلام را به عنوان یک دین نپذیرفت و کافر به این دین از دنیا رفت.<ref>{{پک|Wensinck|1932|ک=The Muslim creed|زبان=en|ص=۲۳۹}}</ref><ref>{{پک|Donaldson|۱۹۳۳|ک=The Shiite Religion|زبان=en|ص=۱۵}}</ref><ref>{{پک|Durant|۱۹۵۰|ک=The Story of Civilazation|زبان=en|ص=۱۶۵|ج=۴}}</ref><ref>{{پک|Monntgomery Watt|۱۹۶۱|ک=Muhammad; Prophet and Stateman|زبان=en|ص=۷۶}}</ref> [[ویلیام مونتگومری وات]]، اسلام‌شناس بریتانیایی معتقد است که دلیل حمایت‌های ابوطالب از محمد، در نظر گرفتن منافع اقتصادی قبیله قریش و به ویژه بنی‌هاشم بوده است.<ref>{{پک|Monntgomery Watt|۱۹۶۱|ک=Muhammad; Prophet and Stateman|زبان=en|ص=۷۶}}</ref> [[روبرت گلیو]] می‌نویسد مسلمان بودن یا نبودن ابوطالب مورد بحث و مناقشه است و وی نمونهٔ خوبی در بحث‌های [[دین‌شناسی]] پیرامون وضعیت افراد پرهیزگار درگذشته قبل از رسالت محمد است.<ref>{{پک|Gleave|2014|ف=ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI3|زبان=en}}</ref> مرگلیوث نیز ماجرایی را گزارش می‌کند که بر اساس آن، ابوطالب جواب خواستگاری محمد از دخترش ام‌هانی را رد می‌کند. این ماجرا در هیچ منبع تاریخی گزارش نشده است.<ref>{{پک|پورامینی|۱۳۹۶|ک=پیامبر اعظم|ص=۳۷}}</ref>

== کتاب‌شناسی ==
به گزارش گلشنی در ''دایرة المعارف بزرگ اسلام''، در خصوص اسلام و ایمان ابوطالب، آثار متنوع و زیادی نگارش یافته است.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> در این خصوص قدیمی‌ترین منبعی که با این موضوع نگارش یافته است، کتاب ''[[ایمان ابوطالب (کتاب)|ایمان ابوطالب]]''، اثر [[شیخ مفید]] (متوفی ۴۱۳ ه‍.ق) است.<ref>{{پک|گلشنی|۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=ابوطالب}}</ref> بر اساس کتاب‌شناسی که انصاری قمی منتشر کرده است، بیش از ۱۱۰ عنوان کتاب در موضوع ابوطالب و ایمان او نگارش یافته است که البته همه کتاب‌ها در این زمینه را شامل نمی‌شود. از میان آثاری که انصاری آنها را فهرست کرده است، ۲۳ اثر مربوط به مؤلفان سنی مذهب است. از مهم‌ترین منابع سنی در زمینه تاریخ و سیره ابوطالب می‌توان به ''ابوطالب عم النبی'' تألیف [[عبدالعزیز سیدالاهل]]؛ ''ابوطالب کفیل الرسول'' تألیف گروهی از نویسندگان؛ ''الروض النزیه فی الاحادیث آلتی رواها ابوطالب عن ابن اخیه'' اثر [[شمس‌الدین ابن طولون دمشقی]]؛ ''اثبات اسلام ابی‌طالب'' اثر [[محمدمعین بن محمدامین بن طالب الله هندی سندی حنفی]]؛ ''بغیة الطالب لایمان ابی‌طالب'' اثر [[جلال‌الدین سیوطی]]، و اثر دیگری به این نام از [[محمد بن عبدالرسول برزنجی شافعی شهرزوری مدنی]] اشاره کرد.
<ref>{{پک|انصاری قمی|۱۳۷۲|ک=آیینه پژوهش|ف=کتابشناسی حضرت ابوطالب}}</ref>

== پانویس ==

=== ارجاعات ===

=== منابع ===

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۵۸
خط ۵۶:		خط ۵۶:
	=== منابع ===		=== منابع ===
	{{آغاز پانویس\|35em}}		{{آغاز پانویس\|35em}}
	'''~~دانشنامه~~'''		'''منابع فارسی و عربی'''
	* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=آذری‌نژاد\|نام=اسماعیل\|پیوند نویسنده=\|ویراستار=\|مقاله=ایمان ابوطالب\|دانشنامه=دانشنامه کلام اسلامی\|عنوان جلد=دانشنامه کلام اسلامی\|سال=۱۳۹۰\|ناشر=موسسه امام صادق علیه السلام\|مکان=قم\|پیوند مدخل=http://lib.eshia.ir/23021/1/99}}		* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=آذری‌نژاد\|نام=اسماعیل\|پیوند نویسنده=\|ویراستار=\|مقاله=ایمان ابوطالب\|دانشنامه=دانشنامه کلام اسلامی\|عنوان جلد=دانشنامه کلام اسلامی\|سال=۱۳۹۰\|ناشر=موسسه امام صادق علیه السلام\|مکان=قم\|پیوند مدخل=http://lib.eshia.ir/23021/1/99}}
	* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=اختری\|نام=عباسعلی\|پیوند نویسنده=\|ویراستار=\|مقاله=ابوطالب\|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]\|عنوان جلد=دایرةالمعارف جامع اسلامی\|سال=۱۳۹۰\|ناشر=آرایه\|مکان=تهران}}		* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=اختری\|نام=عباسعلی\|پیوند نویسنده=\|ویراستار=\|مقاله=ابوطالب\|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]\|عنوان جلد=دایرةالمعارف جامع اسلامی\|سال=۱۳۹۰\|ناشر=آرایه\|مکان=تهران}}
	* {{یادکرد کتاب\|عنوان=الجواهر العجانیة فی الأدلة السنیة\|سال=۲۰۲۴\|نام=محمد عجان الحدید\|نام خانوادگی=الرفاعی الحسینی\|پیوند نویسنده=\|ناشر=\|مکان=استانبول\|کوشش=\|مترجم=}}		* {{یادکرد کتاب\|عنوان=الجواهر العجانیة فی الأدلة السنیة\|سال=۲۰۲۴\|نام=محمد عجان الحدید\|نام خانوادگی=الرفاعی الحسینی\|پیوند نویسنده=\|ناشر=\|مکان=استانبول\|کوشش=\|مترجم=}}
	* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=گلشنی\|نام=عبدالکریم\|پیوند نویسنده=\|ویراستار=\|مقاله=ابوطالب\|دانشنامه=[[دانشنامه بزرگ اسلامی]]\|عنوان جلد=دانشنامه بزرگ اسلامی\|سال=۱۳۸۸\|ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]\|مکان=تهران\|پیوند مدخل=http://lib.eshia.ir/23022/5/2270}}		* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=گلشنی\|نام=عبدالکریم\|پیوند نویسنده=\|ویراستار=\|مقاله=ابوطالب\|دانشنامه=[[دانشنامه بزرگ اسلامی]]\|عنوان جلد=دانشنامه بزرگ اسلامی\|سال=۱۳۸۸\|ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]\|مکان=تهران\|پیوند مدخل=http://lib.eshia.ir/23022/5/2270}}
	* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=واسعی\|نام=علیرضا\|پیوند نویسنده=\|ویراستار=\|مقاله=ابوطالب بن عبدالمطلب\|دانشنامه=دانشنامه حج و حرمین شریفین\|عنوان جلد=دانشنامه حج و حرمین شریفین\|سال=۱۳۹۱\|ناشر=پژوهشکده حج و زیارت\|مکان=تهران\|پیوند مدخل=http://hzrc.ac.ir/postfile/9368/attach/9368.pdf}}~~'''فارسی و عربی'''~~		* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=واسعی\|نام=علیرضا\|پیوند نویسنده=\|ویراستار=\|مقاله=ابوطالب بن عبدالمطلب\|دانشنامه=دانشنامه حج و حرمین شریفین\|عنوان جلد=دانشنامه حج و حرمین شریفین\|سال=۱۳۹۱\|ناشر=پژوهشکده حج و زیارت\|مکان=تهران\|پیوند مدخل=http://hzrc.ac.ir/postfile/9368/attach/9368.pdf}}
	* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=انصاری قمی\|نام۱=ناصرالدین\|تاریخ=۱۳۷۲\|عنوان=کتاب‌شناسی حضرت ابوطالب\|پیوند=http://ensani.ir/file/download/article/20101102173342-173.pdf\|ژورنال=درسهایی از تاریخ تحلیلی اسلام\|دوره=\|شماره=۲۱\|صفحات=۸۹–۹۶\|پیوند نویسنده=ناصرالدین انصاری قمی}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=انصاری قمی\|نام۱=ناصرالدین\|تاریخ=۱۳۷۲\|عنوان=کتاب‌شناسی حضرت ابوطالب\|پیوند=http://ensani.ir/file/download/article/20101102173342-173.pdf\|ژورنال=درسهایی از تاریخ تحلیلی اسلام\|دوره=\|شماره=۲۱\|صفحات=۸۹–۹۶\|پیوند نویسنده=ناصرالدین انصاری قمی}}
	* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=پیشوایی\|نام=مهدی\|عنوان=تاریخ اسلام\|سال=۱۳۸۲\|مکان=قم\|ناشر=دفتر نشر معارف\|پیوند نویسنده=مهدی پیشوایی\|پیوند=https://abrenoor.ir/HDXEngine.html?launchid=1639597819765#type=message&engineType=HTML5Engine\|شابک=\|توسط=ابرنور\|دسترسی پیوند=آبونمان}}		* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=پیشوایی\|نام=مهدی\|عنوان=تاریخ اسلام\|سال=۱۳۸۲\|مکان=قم\|ناشر=دفتر نشر معارف\|پیوند نویسنده=مهدی پیشوایی\|پیوند=https://abrenoor.ir/HDXEngine.html?launchid=1639597819765#type=message&engineType=HTML5Engine\|شابک=\|توسط=ابرنور\|دسترسی پیوند=آبونمان}}
خط ۷۲:		خط ۷۲:
	* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی=ناصری\|نام=عبدالمجید\|عنوان=امام علی علیه السلام و تشیع در کلام جامی\|ژورنال=معرفت\|مکان=\|شماره=۴۰\|تاریخ=۱۳۸۰\|صفحه=۶۷–۷۴\|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1198/67/text\|دسترسی پیوند=آبونمان\|توسط=[[نورمگز]]}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی=ناصری\|نام=عبدالمجید\|عنوان=امام علی علیه السلام و تشیع در کلام جامی\|ژورنال=معرفت\|مکان=\|شماره=۴۰\|تاریخ=۱۳۸۰\|صفحه=۶۷–۷۴\|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1198/67/text\|دسترسی پیوند=آبونمان\|توسط=[[نورمگز]]}}

	'''انگلیسی'''		'''منابع انگلیسی'''
	{{چپ‌چین}}		{{چپ‌چین}}
	* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی۱=Durant\|نام۱=Will\|عنوان=[[تاریخ تمدن ویل دورانت\|The Story of Civilazation]]\|سال=۱۹۵۰\|ناشر=New York\|شابک=\|زبان=en\|پیوند نویسنده=ویل دورانت\|مکان=New York}}		* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی۱=Durant\|نام۱=Will\|عنوان=[[تاریخ تمدن ویل دورانت\|The Story of Civilazation]]\|سال=۱۹۵۰\|ناشر=New York\|شابک=\|زبان=en\|پیوند نویسنده=ویل دورانت\|مکان=New York}}