https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%E2%80%8C%DA%AF%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8Cبختگشایی - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T00:37:11Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%E2%80%8C%DA%AF%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=167735&oldid=prevSeyed Ehsan: +رده:خرافات، +رده:ازدواج، +رده:باورها (هاتکت)، ابرابزار2026-02-01T04:36:04Z<p>+<a href="/fa/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D9%81%D8%A7%D8%AA" title="رده:خرافات">رده:خرافات</a>، +<a href="/fa/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC" title="رده:ازدواج">رده:ازدواج</a>، +<a href="/fa/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%A8%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7" title="رده:باورها">رده:باورها</a> (<a href="/fa/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84:%D9%87%D8%A7%D8%AA%E2%80%8C%DA%A9%D8%AA" title="اسلامیکال:هاتکت">هاتکت</a>)، ابرابزار</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۴:۳۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l29">خط ۲۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۹:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== دیگر آیینها ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== دیگر آیینها ===</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اعمال متفرقهای شامل نوشتن [[سوره<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|سورهها</del>]] بر پارچه، نذر [[آجیل مشکلگشا]]، گذراندن [[چادر نماز]] دختر از روده گوسفند و استفاده از آب هفتگری نیز برای بختگشایی انجام میشد.<ref>{{یادکرد کتاب|نویسنده=محمود کتیرایی|عنوان=از خشت تا خشت|سال=1378|ناشر=ثالث|شهر=تهران|صفحات=111-121}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|نویسنده=حسن ذوالفقاری|عنوان=باورهای عامیانه مردم ایران|سال=1396|ناشر=چشمه|شهر=تهران|صفحات=213-214}}</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اعمال متفرقهای شامل نوشتن [[سوره]]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ها </ins>بر پارچه، نذر [[آجیل مشکلگشا]]، گذراندن [[چادر نماز]] دختر از روده گوسفند و استفاده از آب هفتگری نیز برای بختگشایی انجام میشد.<ref>{{یادکرد کتاب|نویسنده=محمود کتیرایی|عنوان=از خشت تا خشت|سال=1378|ناشر=ثالث|شهر=تهران|صفحات=111-121}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|نویسنده=حسن ذوالفقاری|عنوان=باورهای عامیانه مردم ایران|سال=1396|ناشر=چشمه|شهر=تهران|صفحات=213-214}}</ref></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== پرت کردن گل دست عروس ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== پرت کردن گل دست عروس ===</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l39">خط ۳۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۹:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== پیوندهای بیرونی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== پیوندهای بیرونی ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># [https://www.cgie.org.ir/fa/news/213770/توپ-مروارید؛-از-میدان-ارگ-تا-باشگاه-افسران مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># [https://www.cgie.org.ir/fa/news/213770/توپ-مروارید؛-از-میدان-ارگ-تا-باشگاه-افسران مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ازدواج]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:باورها]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:خرافات]]</ins></div></td></tr>
</table>Seyed Ehsanhttps://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%E2%80%8C%DA%AF%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=167734&oldid=prevSeyed Ehsan: ابرابزار2026-02-01T04:35:17Z<p>ابرابزار</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''بختگشایی''' به مجموعه آیینها و سنتهایی اطلاق میشود که به باور عامه، دختران دمبخت یا زنان بیوه را به [[ازدواج]] سوق میدهد. این آیینها در مناطق مختلف ایران و در زمانهای مختلف با روشها و مناسک متنوعی انجام میشده و شامل اعمالی همچون گرهزدن سبزه، پرتاب گل دست عروس، استفاده از آب [[قرآن]] و شرکت در مراسم خاصی مانند شب [[چهارشنبهسوری]] و [[سیزده بدر]] بوده است.<br />
<br />
== واژهشناسی ==<br />
بختگشایی از ترکیب «بخت» (قسمت، نصیب، شوهر) و «گشا» (مشکلگشا، بازکننده) و پسوند «ی» ساخته شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|نویسنده=محمد حسندوست|عنوان=فرهنگ ریشهشناختی زبان فارسی|جلد=1|سال=1393|ناشر=فرهنگستان زبان و ادب فارسی|شهر=تهران}}</ref> بختگشایی به سنتها و آدابی گفته میشود که بر اساس باور عامه، بخت دختران و زنان بسته یا باز میشود.<br />
<br />
== فلسفه ==<br />
گرهزدن و باز کردن گره به عنوان نماد حل مشکل و رهایی از بداقبالی در فرهنگ عامه و سنتهای ایرانی شناخته شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|نویسنده=گرترود جابز|عنوان=فرهنگ اساطیر، سمبلها و فولکلور|مترجم=محمدرضا بقاپور|سال=1397|ناشر=اختران|شهر=تهران|صفحه=706}}</ref> جادوی گره و آیینهای مرتبط با آن، نوعی جادوی تقلیدی یا هومیوپاتیک است که با انجام اعمال نمادین، بر بخت و اقبال افراد اثر گذاشته و برای ازدواج و زایش اهمیت داشته است.<ref>{{یادکرد کتاب|نویسنده=جیمز جورج فریزر|عنوان=شاخهٔ زرین: پژوهشی در جادو و دین|مترجم=کاظم فیروزمند|سال=1396|ناشر=آگاه|شهر=تهران|صفحه=87-88}}</ref><br />
<br />
== زمان و مناسک ==<br />
آیینهای بختگشایی در طول سال انجام میشده، اما برخی زمانها مانند شب بیست و هفتم [[رمضان]]، شب چهارشنبهسوری، سیزده بدر و [[جمعه]] آخر ماه رمضان اهمیت ویژهای داشتهاند.<br />
<br />
=== شب بیست و هفتم رمضان ===<br />
در [[تهران]] دختران دمبخت به بالای [[گلدسته]] [[مسجد]] رفته و چادر خود را پایین میانداختند تا شوهر آینده خود را پیشبینی کنند.<ref>{{یادکرد کتاب|نویسنده=سیروس سعدوندیان|عنوان=خاطرات مونس الدوله|سال=1380|ناشر=زرین|شهر=تهران|صفحات=109-115}}</ref> همچنین مراسم توپ مروارید و سرخوردن از روی لوله آن برای باز شدن بخت انجام میشد.<ref>{{یادکرد کتاب|نویسنده=جعفر شهری|عنوان=طهران قدیم|جلد=3|سال=1371|ناشر=معین|شهر=تهران|صفحه=364}}</ref><br />
<br />
=== آش نخود ===<br />
پخت آش نخود «[[لااله الاالله]]» و دمیدن زنان بر نخودها برای بختگشایی از جمله آیینهای ماه رمضان بود.<ref name=":0"/><br />
<br />
=== آب قرآن و حنای سی تبارک ===<br />
استفاده از آب قرآن و حنای سی تبارک در ماه رمضان برای باز شدن بخت دختران انجام میشد.<ref name=":2"/><br />
<br />
=== شب چهارشنبهسوری ===<br />
اعمالی مانند بستن قفل به چادر، نشستن سر چهارراه، عبور از توپ مروارید و روشن کردن شمع برای بختگشایی انجام میشد.<ref name=":7"/><br />
<br />
=== بختگشایی در دباغخانه ===<br />
در برخی مناطق دختران دمبخت با پریدن از حوضها و استفاده از آب دباغخانه بخت خود را باز میکردند.<ref>{{یادکرد کتاب|نویسنده=جعفر شهری|عنوان=تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم|جلد=2|سال=1369|ناشر=رسا|شهر=تهران|صفحه=44}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|نویسنده=هانری ماسه|عنوان=معتقدات و آداب ایرانی|جلد=2|مترجم=مهدی روشنضمیر|سال=1357|ناشر=دانشگاه تبریز|شهر=تبریز|صفحات=83-84}}</ref><br />
<br />
=== سیزده فروردین ===<br />
گره زدن سبزه در روز سیزده فروردین از جمله رسوم برای بختگشایی بود و در شهرهای مختلف مانند یزد و خراسان آیینهای محلی انجام میشد.<ref>{{یادکرد کتاب|نویسنده=عبدالله مستوفی|عنوان=شرح زندگانی من: تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه|جلد=1|سال=1384|ناشر=زوار|شهر=تهران|صفحه=365}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|نویسنده=ابراهیم شکورزاده|عنوان=عقاید و رسوم مردم خراسان|سال=1363|ناشر=سروش|شهر=تهران|صفحه=108}}</ref><br />
<br />
=== دیگر آیینها ===<br />
اعمال متفرقهای شامل نوشتن [[سوره|سورهها]] بر پارچه، نذر [[آجیل مشکلگشا]]، گذراندن [[چادر نماز]] دختر از روده گوسفند و استفاده از آب هفتگری نیز برای بختگشایی انجام میشد.<ref>{{یادکرد کتاب|نویسنده=محمود کتیرایی|عنوان=از خشت تا خشت|سال=1378|ناشر=ثالث|شهر=تهران|صفحات=111-121}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|نویسنده=حسن ذوالفقاری|عنوان=باورهای عامیانه مردم ایران|سال=1396|ناشر=چشمه|شهر=تهران|صفحات=213-214}}</ref><br />
<br />
=== پرت کردن گل دست عروس ===<br />
در مراسم عروسی، پرت کردن گل دست عروس به مهمانان مجرد نماد باز شدن بخت فرد دریافتکننده گل است و سنتی وارداتی از غرب محسوب میشود.<br />
<br />
== منابع ==<br />
{{پانویس|۲}}<br />
<br />
== پیوندهای بیرونی ==<br />
# [https://www.cgie.org.ir/fa/news/213770/توپ-مروارید؛-از-میدان-ارگ-تا-باشگاه-افسران مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]</div>Seyed Ehsan