Shahroudi: ابرابزار

2024-10-02T04:32:49Z

ابرابزار

صفحهٔ تازه

{{Coord|۳۵|۵۰|۲۴٫۵|N|۴۹|۰۰|۳۲٫۲|E|type:landmark_region:IR-28|display=title}}
{{جعبه اطلاعات جای‌های تاریخی ایران
| نام = برج‌های دوگانه خرقان
| عرض‌جغرافیایی = ۳۵٫۵۰۲۴۵
| طول‌جغرافیایی = ۴۹٫۰۰۳۲۲
| تصویر = Kharaghan.jpg
| اندازه تصویر = 200px
| عنوان تصویر = برج‌های خرقان پیش از آسیب‌دیدگی در زلزله
| استان = [[استان قزوین|قزوین]]
| شهرستان = [[شهرستان آوج|آوج]]
| بخش = [[شهرستان آوج|مرکزی]]
| نام محلی =
| نام‌های دیگر =
| نام‌های قدیمی = آرامگاه حدیده‌خاتون و محمد بن موسی‌الکاظم
| نوع بنا = برج‌های آجری
| سال‌های مرمت = ۱۳۴۷{{سخ}}۱۳۵۳{{سخ}}۱۳۶۹{{سخ}}۱۳۷۰{{سخ}}۱۳۷۳–۱۳۷۱
| کاربری = آرامگاه
| کاربری کنونی =
| دیرینگی = برج قدیمی: [[۴۶۰ (قمری)|۴۶۰ ق.]]{{سخ}}برابر با ۴۴۶ هجری شمسی برج جدید: [[۴۸۶ (قمری)|۴۸۶ ق.]]
| شماره‌ثبت = ۱۳۹۵
| تاریخ ثبت ملی = ۲۳ خرداد ۱۳۵۶
| دوره ساخت اثر = [[سلجوقی]]
| بانی اثر = معمار برج قدیمی: محمدبن مکرالزنجانی{{سخ}}معمار برج جدید: ابوالمعالی‌بن مکرالزنجانی
| مالک اثر =
| مالک فعلی اثر = [[سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی]]
| امکان بازدید =
| شماره تلفن =
| وبگاه =
| پایین =
}}
'''برج‌های دوگانه خَرَقان (قاراقان)''' دو [[برج (ساختمان)|برج]] [[آجر]]ی [[هنر سلجوقیان|دوره سلجوقی]] هستند که آرمگاه دو شاهزاده تُرک [[دودمان سلجوقی|سلجوقی]] است و با فاصله ۲۹ متری از یکدیگر و در فاصله یک کیلومتری روستای [[حصار ولی‌عصر|حصار]] از توابع [[دهستان خرقان غربی]] در [[شهرستان آوج]] [[استان قزوین]] منطقه باستانی [[خرقان|خرقان (قارقان)]] قرار دارند.<ref>{{پک|عطارزاده|ک=دانشنامه جهان اسلام}}</ref> این بنا در ۲۳ خرداد ۱۳۵۶ به شماره ۱۳۹۵ در [[آثار ملی ایران]] به ثبت رسیده است.<ref>{{پک|امینی|ک=صدا و سیمای مرکز قزوین}}</ref>

== جزئیات بناها ==
این مجموعه شامل ۲ برج است که برج شرقی از برج غربی قدیمی‌تر است. برج قدیمی که هشت‌ضلعی است، حدود ۱۵ متر ارتفاع و ۱۱ متر قطر دارد.<ref>{{پک|عطارزاده|ک=دانشنامه جهان اسلام}}</ref>

=== آجرکاری ===
گره‌چینی و نقوش هندسی آجرکاری دوره سلجوقی، در این بنا به کمال رسیده است.<ref>{{پک|عطارزاده|ک=دانشنامه جهان اسلام}}</ref>
اجرای آجرکاری این برج‌ها حاکی از مهارت بالای سازندگان آن است و این بنا را یکی از چشمگیرترین بناهای [[قرن ۵ (قمری)|قرن پنجم قمری]] بدل کرده است.<ref>{{پک|عطارزاده|ک=دانشنامه جهان اسلام}}</ref> در آجرکاری این بنا، شیوه‌ای تازه به کار گرفته شده است که بعداً در ساخت بناهای دیگری چون [[گنبد سرخ مراغه]] نیز استفاده شده است.<ref>{{پک|امینی|ک=صدا و سیمای مرکز قزوین}}</ref>

تمامی بنا به ضخامت ۶۰ [[سانتی‌متر]] با آجرهای ساده به ابعاد ۵×۱۹×۱۹ یا ۵×۲۰×۲۰ سانتی‌متری ساخته شده که روی آن به ضخامت ۲۱ سانتی‌متری آجرکاری تزئینی انجام شده است.<ref>{{پک|امینی|ک=صدا و سیمای مرکز قزوین}}</ref> در برج‌ها حدود ۲۵ نوع آجرکاری تزئینی با طرح‌های مختلف وجود دارد که حصیری، جناغی، خفته‌راسته، گره مربع سرمه‌دان، مربع پای باریک و چهارترنجی از آن جمله هستند.<ref>{{پک|عطارزاده|ک=دانشنامه جهان اسلام}}</ref>

=== گنبد ===
نخستین نمونه [[گنبد]]های نار (پیازی و نیم‌کره) و گنبدهای دو پوسته گسسته (میان‌تهی) در این برج‌ها دیده می‌شود<ref>{{پک|عطارزاده|ک=دانشنامه جهان اسلام}}</ref> و آن را از نظر پیشتازی در این عرصه مهم می‌کند.<ref>{{پک|امینی|ک=صدا و سیمای مرکز قزوین}}</ref> از ویژگی‌های بنا حدس زده‌می‌شود که پوسته دوم آن [[مخروط]]ی‌شکل نیست<ref>{{پک|امینی|ک=صدا و سیمای مرکز قزوین}}</ref> و دو پوسته آن کاملاً در نیم‌رخ هم قرار ندارند.<ref>{{پک|عطارزاده|ک=دانشنامه جهان اسلام}}</ref>

از پوسته خارجی گنبد برج قدیمی چیزی باقی‌نمانده است اما پوسته داخلی آن سالم است و با انحنا به کمک طاق‌نماها و کاربندی شانزده‌گانه‌ای بالای هشت‌ضلعی بنا قرار گرفته است.<ref>{{پک|عطارزاده|ک=دانشنامه جهان اسلام}}</ref>

=== کتیبه‌ها ===
در سردر ورودی برج‌ها در کتیبه‌هایی که در بالای ساقه گنبد قرار دارد<ref>{{پک|عطارزاده|ک=دانشنامه جهان اسلام}}</ref> اطلاعاتی در مورد سال ساخت و معمار نوشته شده است. در کتیبه دوخطی برج قدیمی چنین نوشته شده است:<ref>{{پک|امینی|ک=صدا و سیمای مرکز قزوین}}</ref>
{{گفتاورد|به تاریخ سنه ستین و اربعمائه عمل محمد بن مکی الزنجانی القبه.}}
که نشان از ساخت بنا در سال [[۴۶۰ (قمری)]] توسط محمد بن مکی زنجانی دارد. کتیبه برج جدید سال ساخت [[۴۸۶ (قمری)|۴۸۶]] به معماری ابوالمعالی بن مکی زنجانی را نشان می‌دهد اما احتمالاً معمار هر دو برج یک نفر بوده است.<ref>{{پک|عطارزاده|ک=دانشنامه جهان اسلام}}</ref>معمار برج شرقی فرد فوق الاشاره بوده ولی معمار برج غربی ابوالمعالی بن محمد مکی الزنجانی القبه بوده که برج غربی در سال ۴۸۶ هجری توسط برادر یا پسر معمار برج شرقی ساخته شده است برج قدیمی در زمان سلطان عضدالدین آلپ ارسلان سلجوقی و برج غربی در دوره سلطنت ابوالمظفر برکیارق سلجوقی احداث شده است

=== تزئینات داخلی ===
;برج قدیمی
داخل برج قدیمی نقاشی‌هایی قرار دارد که در نوع خود باارزش هستند. در این نقاشی‌ها، [[عقاب]] نر با چتری به شکل بادبزن با بال‌ها باز و ستاره‌های شش یا هشت‌پر، دو عقاب در مقابل یکدیگر، یا دو عقاب که گردن‌های بلندشان به هم پیچیده دید می‌شود که الهام گرفته شده از پرچم [[سلجوقیان]] است. میان دو طاق‌نمای داخل بنا نقش [[تجرید]]ی [[درخت]] [[انار]] با دو پرنده در دو طرف‌آن دیده‌می‌شود. تزئینات سطح داخلی گنبد شامل نقوشی تزئینی با تلفیقی از [[خط کوفی]] است که در کادرهایی با رنگ سبز و آبی ایجاد شده است.<ref>{{پک|عطارزاده|ک=دانشنامه جهان اسلام}}</ref>
;برج جدید
فضای داخلی این برج پوشش [[گچ]]ی و نقاشی دیواری ندارد و دیوارها سراسر آجرچینی ساده دارند. حاشیه گنبد هشت حاشیه پهن با نقوش هندسی دارد که زیر آنها کتیبه‌ای [[قرآن]]ی به [[خط کوفی]] مشاهده می‌شود. [[ضریح]] داخل این برج با برج قدیمی هم‌اندازه و بدون تزیینات است اما در حاشیه بالای آن، نام [[دوازده امام]] با [[خط نسخ]] [[حکاکی]] شده است.<ref>{{پک|عطارزاده|ک=دانشنامه جهان اسلام}}</ref>

== دفن‌شدگان ==
تا اوایل [[دهه ۱۳۴۰]]، بر اساس نوشته‌های کتیبه‌های روی [[ضریح]]های چوبی تصور می‌شد که این دو بنا آرامگاه دو [[امامزاده]] به نام‌های حدیده‌خاتون و محمد از فرزندان [[موسی بن جعفر|موسی‌بن‌جعفر]] هستند اما با بررسی‌های بعدی مشخص شد که دو ترک سلجوقی به نام‌های «ابوسعید بیجار پسر سعد» و «ابومنصور ایلتای‌تی پسر تکین» در این بناها دفن شده‌اند.<ref>{{پک|عطارزاده|ک=دانشنامه جهان اسلام}}</ref>

== بازسازی ==
[[File:برج خرقان1.jpg|thumb|برج‌های خرقان در حال حاضر]]
این بنا بارها مرمت شده است. در سال ۱۳۴۷ روستاییان محلی قسمتی از بنا را که بر اثر [[سیلاب]] در زیر رسوبات سست قرار گرفته بود به شکل ابتدایی تعمیر کردند. برج‌ها در سال‌های ۱۳۵۳، ۱۳۶۹، ۱۳۷۰ و ۱۳۷۳–۱۳۷۱ مورد مرمت قرار گرفتند.<ref>{{پک|عطارزاده|ک=دانشنامه جهان اسلام}}</ref>

=== زلزله ===
در [[زمین‌لرزه بوئین‌زهرا (۱۳۸۱)|زلزله بوئین‌زهرا در سال ۱۳۸۱]]، هر دو برج آسیب قابل توجهی دیدند. با توجه به وضعیت مناسبی که دو برج تا پیش از این داشتند می‌توان گفت که این زلزله یکی از قوی‌ترین زلزله‌های این منطقه در ۹۰۰ سال اخیر بوده است.<ref>{{پک|Walker|Bergman|Jackson|Ghorashi|Talebain|2005|زبان=en|ک=Geophysical Journal International}}</ref>

== پانویس ==

=== ارجاعات ===
{{پانویس|۲}}

=== منابع ===
* {{یادکرد کتاب| نام خانوادگی = عطارزاده | نام =عبدالکریم| فصل=خرقان، برج‌ها | پیوند=http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=6993| کتاب=[[دانشنامه جهان اسلام]]|| ناشر =[[بنیاد دائرةالمعارف اسلامی]] | مکان =تهران|جلد=۱۵}}
* {{یادکرد وب| نام خانوادگی = امینی| نام =یعقوب|نشانی=http://qazvin.irib.ir/archive-web/jazebe-web2-3/36562-2014-10-07-13-44-08|عنوان=برج‌های آرامگاهی خرقان| ناشر = [[صدا و سیمای مرکز قزوین]]|تاریخ =۱۵ مهر ۱۳۹۳ |تاریخ بازبینی=۱ دی ۱۳۹۳}}
{{چپ‌چین}}
* {{cite journal |last=Walker |first=R. T. |author2=Bergman, E |author3=Jackson, J |author4=Ghorashi, M |author5= Talebain, M. |year=2005 |title=The 2002 June 22 Changureh (Avaj) earthquake in Qazvin province, northwest Iran: epicentral relocation, source parameters, surface deformation and geomorphology|journal=Geophysical Journal International|volume=160 |issue=2 |pages=707–720 |bibcode=2005GeoJI.160..707W |doi=10.1111/j.1365-246X.2005.02516.x}}
{{پایان چپ‌چین}}
{{آرامگاه‌ها در ایران}}
[[رده:آثار ملی ایران]]
[[رده:آرامگاه‌ها در ایران]]
[[رده:استان قزوین]]
[[رده:ایران در سده ۱۱ (میلادی)]]
[[رده:برج‌ها در ایران]]
[[رده:بناهای تاریخی استان قزوین]]
[[رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در استان قزوین]]
[[رده:ساختمان‌ها و سازه‌های کامل‌شده در ۱۰۶۷ (میلادی)]]
[[رده:ساختمان‌ها و سازه‌های کامل‌شده در ۱۰۹۳ (میلادی)]]
[[رده:معماری ایرانی]]
[[رده:معماری دهه ۱۰۶۰ (میلادی)]]
[[رده:معماری سلجوقی]]

برج‌های خرقان - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: ابرابزار