https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7%D9%86برهان - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T06:34:20Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7%D9%86&diff=150176&oldid=prevShahroudi در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۲۱2025-09-17T04:21:27Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۲۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>برهان به معنای حجت و دلیل قاطع است و در متون دینی و فلسفی بهعنوان استدلال روشن برای اثبات حقیقت به کار میرود. در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منطق، برهان </del>قیاسی است که از یقینیات تشکیل شده باشد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>برهان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </ins>به معنای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>حجت<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و دلیل قاطع است و در متون دینی و فلسفی بهعنوان استدلال روشن برای اثبات حقیقت به کار میرود. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[منطق]]، برهان، </ins>قیاسی است که از یقینیات تشکیل شده باشد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== معنای اصطلاحی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== معنای اصطلاحی ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برهان به معنای حجت و بیان روشن و دلیل قاطع است. تفاوت میان «دلیل» و «برهان» در آن است که دلیل مفهومی عام و برهان مفهومی خاص بهشمار میآید. در [[قرآن]]، واژه برهان در آیات مختلفی همچون «یا ایها الناس قد جائکم برهان من ربکم و انزلنا الیکم نورا مبینا» (نساء/۱۷۴)، «و من یدع مع الله الها آخر لا برهان له به» (مؤمنون/۱۱۷) و «قل هاتوا برهانکم ان کنتم صادقین» (نمل/۶۵) آمده است. همچنین در [[نهجالبلاغه]]، برهان بهعنوان نشانهای آشکار از پیامبری محمد و حقانیت [[اسلام]] معرفی شده است.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=برهان}}</ref></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== در کلام ===</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برهان به معنای حجت و بیان روشن و دلیل قاطع است. تفاوت میان «دلیل» و «برهان» در آن است که دلیل مفهومی عام و برهان مفهومی خاص بهشمار میآید. در [[قرآن]]، واژه برهان در آیات مختلفی همچون «یا ایها الناس قد جائکم برهان من ربکم و انزلنا الیکم نورا مبینا» ([[آیه ۱۷۴ سوره نساء|نساء/۱۷۴]])، «و من یدع مع الله الها آخر لا برهان له به» ([[آیه ۱۱۷ سوره مؤمنون|مؤمنون/۱۱۷]]) و «قل هاتوا برهانکم ان کنتم صادقین» ([[آیه ۶۵ سوره نمل|نمل/۶۵]]) آمده است. همچنین در [[نهجالبلاغه]]، برهان بهعنوان نشانهای آشکار از پیامبری [[محمد]] و حقانیت [[اسلام]] معرفی شده است.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=برهان}}</ref></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== در منطق ===</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در اصطلاح [[منطق]]، برهان به قیاسی گفته میشود که از قضایای یقینی تشکیل شده باشد. اگر این قضایا از یقینیات ابتدایی باشند آن را «ضروریات» مینامند و اگر به واسطه استدلال به دست آیند «نظریات» خوانده میشوند. در برهان باید «حد وسط» علت ثبوت نسبت اکبر به اصغر باشد. اگر این علیت در خارج نیز برقرار باشد، آن را «برهان لِمّی» مینامند؛ مانند استدلال بر اینکه «این شخص متعفنالاخلاط است و هر متعفنالاخلاط محموم است، پس این شخص محموم است». در اینجا تعفن اخلاط علت پیدایش تب در ذهن و در خارج است. اما اگر علیت فقط در ذهن باشد، آن را «برهان اِنّی» مینامند؛ مانند استدلال «این شخص تبدار است و هر تبدار متعفنالاخلاط است، پس این شخص متعفنالاخلاط است». در این حالت، تب علت اثبات تعفن اخلاط در ذهن است، اما در خارج، تعفن اخلاط علت تب محسوب میشود.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=برهان}}</ref></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در اصطلاح [[منطق]]، برهان به قیاسی گفته میشود که از قضایای یقینی تشکیل شده باشد. اگر این قضایا از یقینیات ابتدایی باشند آن را «ضروریات» مینامند و اگر به واسطه استدلال به دست آیند «نظریات» خوانده میشوند. در برهان باید «حد وسط» علت ثبوت نسبت اکبر به اصغر باشد. اگر این علیت در خارج نیز برقرار باشد، آن را «برهان لِمّی» مینامند؛ مانند استدلال بر اینکه «این شخص متعفنالاخلاط است و هر متعفنالاخلاط محموم است، پس این شخص محموم است». در اینجا تعفن اخلاط علت پیدایش تب در ذهن و در خارج است. اما اگر علیت فقط در ذهن باشد، آن را «برهان اِنّی» مینامند؛ مانند استدلال «این شخص تبدار است و هر تبدار متعفنالاخلاط است، پس این شخص متعفنالاخلاط است». در این حالت، تب علت اثبات تعفن اخلاط در ذهن است، اما در خارج، تعفن اخلاط علت تب محسوب میشود.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=برهان}}</ref></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
</table>Shahroudihttps://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7%D9%86&diff=150173&oldid=prevShahroudi: −رده:صنعتهای پنجگانه، ±رده:واژگان فلسفی←رده:اصطلاحات فلسفی (هاتکت)2025-09-17T04:19:16Z<p>−<a href="/w/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%BE%D9%86%D8%AC%E2%80%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87&action=edit&redlink=1" class="new" title="رده:صنعتهای پنجگانه (صفحه وجود ندارد)">رده:صنعتهای پنجگانه</a>، ±<a href="/w/index.php?title=%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D9%88%D8%A7%DA%98%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%DB%8C&action=edit&redlink=1" class="new" title="رده:واژگان فلسفی (صفحه وجود ندارد)">رده:واژگان فلسفی</a>←<a href="/fa/%D8%B1%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AA_%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%DB%8C" title="رده:اصطلاحات فلسفی">رده:اصطلاحات فلسفی</a> (<a href="/fa/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%84:%D9%87%D8%A7%D8%AA%E2%80%8C%DA%A9%D8%AA" title="اسلامیکال:هاتکت">هاتکت</a>)</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۱۹</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l20">خط ۲۰:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۰:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:تفکر انتقادی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:تفکر انتقادی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:برهانها]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:برهانها]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:صنعتهای پنجگانه]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:نتیجه منطقی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:نتیجه منطقی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واژگان </del>فلسفی]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصطلاحات </ins>فلسفی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:استدلال]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:استدلال]]</div></td></tr>
</table>Shahroudihttps://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7%D9%86&diff=150172&oldid=prevShahroudi: ابرابزار2025-09-17T04:18:53Z<p>ابرابزار</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>برهان به معنای حجت و دلیل قاطع است و در متون دینی و فلسفی بهعنوان استدلال روشن برای اثبات حقیقت به کار میرود. در منطق، برهان قیاسی است که از یقینیات تشکیل شده باشد.<br />
<br />
== معنای اصطلاحی ==<br />
برهان به معنای حجت و بیان روشن و دلیل قاطع است. تفاوت میان «دلیل» و «برهان» در آن است که دلیل مفهومی عام و برهان مفهومی خاص بهشمار میآید. در [[قرآن]]، واژه برهان در آیات مختلفی همچون «یا ایها الناس قد جائکم برهان من ربکم و انزلنا الیکم نورا مبینا» (نساء/۱۷۴)، «و من یدع مع الله الها آخر لا برهان له به» (مؤمنون/۱۱۷) و «قل هاتوا برهانکم ان کنتم صادقین» (نمل/۶۵) آمده است. همچنین در [[نهجالبلاغه]]، برهان بهعنوان نشانهای آشکار از پیامبری محمد و حقانیت [[اسلام]] معرفی شده است.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=برهان}}</ref><br />
<br />
در اصطلاح [[منطق]]، برهان به قیاسی گفته میشود که از قضایای یقینی تشکیل شده باشد. اگر این قضایا از یقینیات ابتدایی باشند آن را «ضروریات» مینامند و اگر به واسطه استدلال به دست آیند «نظریات» خوانده میشوند. در برهان باید «حد وسط» علت ثبوت نسبت اکبر به اصغر باشد. اگر این علیت در خارج نیز برقرار باشد، آن را «برهان لِمّی» مینامند؛ مانند استدلال بر اینکه «این شخص متعفنالاخلاط است و هر متعفنالاخلاط محموم است، پس این شخص محموم است». در اینجا تعفن اخلاط علت پیدایش تب در ذهن و در خارج است. اما اگر علیت فقط در ذهن باشد، آن را «برهان اِنّی» مینامند؛ مانند استدلال «این شخص تبدار است و هر تبدار متعفنالاخلاط است، پس این شخص متعفنالاخلاط است». در این حالت، تب علت اثبات تعفن اخلاط در ذهن است، اما در خارج، تعفن اخلاط علت تب محسوب میشود.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=برهان}}</ref><br />
<br />
== پانویس ==<br />
=== ارجاعات ===<br />
{{پانویس|۲|اندازه=ریز}}<br />
<br />
=== منابع ===<br />
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=اختری|نام=عباسعلی|پیوند نویسنده=|ویراستار=|مقاله=برهان|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]|عنوان جلد=دایرةالمعارف جامع اسلامی|سال=۱۳۹۰|ناشر=آرایه|مکان=تهران}}<br />
<br />
{{درجهبندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=خیر|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر|نیازمند تصویر=خیر|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامهها=تاحدودی|تاریخ خوبیدگی=|تاریخ برگزیدگی=|توضیحات=}}<br />
{{منطق}}<br />
{{جهانبینی}}<br />
{{منطق فلسفی}}<br />
<br />
[[رده:تفکر انتقادی]]<br />
[[رده:برهانها]]<br />
[[رده:صنعتهای پنجگانه]]<br />
[[رده:نتیجه منطقی]]<br />
[[رده:واژگان فلسفی]]<br />
[[رده:استدلال]]</div>Shahroudi