تجوید - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Roshana در ‏۲۷ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۳۹

2026-02-27T19:39:29Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۳۹
خط ۲:		خط ۲:

	== تعریف ==		== تعریف ==
	واژه «تجوید» در لغت به معنای «تحسین و نیکو کردن» است و در اصطلاح، به معنای خواندن قرآن به همان شیوه‌ای که خداوند آن را بر پیامبر اسلام نازل کرده<ref name=":0">{{پک\|دفتر تبلیغات اسلامی\|۱۳۹۰\|ک=فرهنگنامه علوم قرآن\|ص=۳۵۰۳\|ج=۱}}</ref> یا در زمان پیامبر اسلام شنیده شده است.<ref ~~name=":1"~~>{{پک\|حبیبی و شهیدی\|۱۳۸۸\|ک=روانخوانی و تجوید قرآن کریم\|ص=۸۷\|ج=}}</ref> در این روش، باید هر حرف با ویژگی‌ها و احکام مخصوص خود ادا شود تا تلاوت از خطا و لحن نادرست دور بماند. در تعریف تخصصی‌تری از این علم آمده است: «در اصطلاح قرائت، منظور از تجوید تلفظ حرف از مخرج آن همراه با رعایت صفات اصلی حرف و احکامی که در ترکیب با حروف دیگر در کلمات قرآن ناشی می‌شود.»<ref ~~name~~=~~":1"~~ /> بنابه گزارش [[فرهنگ‌نامه علوم قرآن\|''فرهنگ‌نامه علوم قرآن'']]، علمای متأخر، فن تجوید را دانشی می‌دانند که در زمینه قواعد کلی و اصول مسلمی گفت‌و‌گو می‌کند که از کیفیت قرائت قاریان و ضوابط [[زبان عربی]] گرفته شده و شامل مبحث مخارج حروف، صفات و احکام آنها است.<ref name=":0" />		واژه «تجوید» در لغت به معنای «تحسین و نیکو کردن» است و در اصطلاح، به معنای خواندن قرآن به همان شیوه‌ای که خداوند آن را بر پیامبر اسلام نازل کرده<ref name=":0">{{پک\|دفتر تبلیغات اسلامی\|۱۳۹۰\|ک=فرهنگنامه علوم قرآن\|ص=۳۵۰۳\|ج=۱}}</ref> یا در زمان پیامبر اسلام شنیده شده است.<ref>{{پک\|حبیبی\|شهیدی\|۱۳۸۸\|ک=روانخوانی و تجوید قرآن کریم\|ص=۸۷\|ج=}}</ref> در این روش، باید هر حرف با ویژگی‌ها و احکام مخصوص خود ادا شود تا تلاوت از خطا و لحن نادرست دور بماند. در تعریف تخصصی‌تری از این علم آمده است: «در اصطلاح قرائت، منظور از تجوید تلفظ حرف از مخرج آن همراه با رعایت صفات اصلی حرف و احکامی که در ترکیب با حروف دیگر در کلمات قرآن ناشی می‌شود.»<ref>{{پک\|حبیبی\|شهیدی\|۱۳۸۸\|ک=روانخوانی و تجوید قرآن کریم\|ص=۹۰\|ج=}}</ref> بنابه گزارش [[فرهنگ‌نامه علوم قرآن\|''فرهنگ‌نامه علوم قرآن'']]، علمای متأخر، فن تجوید را دانشی می‌دانند که در زمینه قواعد کلی و اصول مسلمی گفت‌و‌گو می‌کند که از کیفیت قرائت قاریان و ضوابط [[زبان عربی]] گرفته شده و شامل مبحث مخارج حروف، صفات و احکام آنها است.<ref name=":0" />

	== پیشینه ==		== پیشینه ==
	قرآن، [[کتاب آسمانی]] [[مسلمانان]]، به زبان عربی نازل شده و در آن به خواندن با دقت و نظم توصیه شده است. این دستور در [[آیه ۴ سوره مزمل\|آیه چهارم سوره مزمل]] اینگونه آمده است: «و قرآن را به «[[ترتیل]]» [شمرده و درست] بخوان.» [[علی بن ابی‌طالب]] در [[تفسیر]] این آیه، مقصود از «ترتیل» را رعایت محل‌های وقف و مخارج صحیح حروف دانسته است. در آغاز، علم تجوید میان پیشینیان در حد بیان صفات حروف و محل خروج آنها بوده، اما پس از [[نزول قرآن]] و رواج قرائت آن، این علم گسترش یافت. بنابر [[روایات]]، پیامبر اسلام اصول تجوید را به [[عبدالله بن مسعود]] آموزش داد و نخستین کسی که درباره تجوید کتابی تدوین ~~کرد،~~ ابومزاحم موسی بن عبیدالله خاقانی (م ۳۲۵ هجری قمری) می‌باشد.<ref name=":0" />		قرآن، [[کتاب آسمانی]] [[مسلمانان]]، به زبان عربی نازل شده و در آن به خواندن با دقت و نظم توصیه شده است. این دستور در [[آیه ۴ سوره مزمل\|آیه چهارم سوره مزمل]] اینگونه آمده است: «و قرآن را به «[[ترتیل]]» [شمرده و درست] بخوان.» [[علی بن ابی‌طالب]] در [[تفسیر]] این آیه، مقصود از «ترتیل» را رعایت محل‌های وقف و مخارج صحیح حروف دانسته است. در آغاز، علم تجوید میان پیشینیان در حد بیان صفات حروف و محل خروج آنها بوده، اما پس از [[نزول قرآن]] و رواج قرائت آن، این علم گسترش یافت. بنابر [[روایات]]، پیامبر اسلام اصول تجوید را به [[عبدالله بن مسعود]] آموزش داد و سپس براساس گزارش‌های تاریخی، نخستین کسی که درباره تجوید کتابی تدوین کرده، ابومزاحم موسی بن عبیدالله خاقانی (م ۳۲۵ [[تقویم هجری قمری\|هجری قمری]]) می‌باشد.<ref name=":0" />

	== مباحث علم تجوید ==		== مباحث علم تجوید ==
	موضوع تجوید، کلمات قرآنی و نتیجه آن، ~~نگهدارى~~ زبان از اشتباه لحن در تلفظ قرآن است، مباحث اصل این علم شامل موارد زیر است:<ref name=":0" /><ref ~~name~~=~~":1"~~ />		موضوع تجوید، کلمات قرآنی و نتیجه آن، نگه‌دارى زبان از اشتباه لحن در تلفظ قرآن است، مباحث اصل این علم شامل موارد زیر است:<ref name=":0" /><ref>{{پک\|حبیبی\|شهیدی\|۱۳۸۸\|ک=روانخوانی و تجوید قرآن کریم\|ص=۹۱-۱۸۱\|ج=}}</ref>

	مخارج حروف: «مخرج» به معنای «محل خروج» و در اصطلاح قرائت عبارت است از مکان تولید یا محل تلفظ حرف.		مخارج حروف: «مخرج» به معنای «محل خروج» و در اصطلاح قرائت عبارت است از مکان تولید یا محل تلفظ حرف.
خط ۲۱:		خط ۲۱:

	ادغام: در لغت به معنای «داخل کردن» و در اصطلاح قرائت یعنی «داخل کردن حرفی در حرف دیگر به شکلی که حرف اول خوانده نشده و به جای آن حرف دوم مشدد ادا شود.»		ادغام: در لغت به معنای «داخل کردن» و در اصطلاح قرائت یعنی «داخل کردن حرفی در حرف دیگر به شکلی که حرف اول خوانده نشده و به جای آن حرف دوم مشدد ادا شود.»

			== فائده تجوید ==
			با رعایت قواعد تجویدی در قرائت قرآن، سه فایده مهم برای [[قاری]] قرآن به دست می‌آید. نخست اینکه [[آیه\|آیات]] قرآن همانگونه که در [[صدر اسلام]] خوانده و شنیده شده، تلاوت می‌شود؛ در نتیجه تغییری در معانی آیات صورت نمی‌گیرد و علاوه بر اینها قرآن، زیباتر و نیکوتر خوانده می‌شود.<ref>{{پک\|حبیبی\|شهیدی\|۱۳۸۸\|ک=روانخوانی و تجوید قرآن کریم\|ص=۹۰\|ج=}}</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==
	=== ارجاعات ===		=== ارجاعات ===

Roshana: صفحه‌ای تازه حاوی «'''تجوید''' علمی در زمینه قرائت قرآن است که هدف آن ادای صحیح و نیکوی الفاظ قرآن مطابق با تلفظ و نغمه‌ای است که به پیامبر اسلام از سوی خداوند وحی شده است. این دانش از مهم‌ترین علوم مربوط به تلاوت قرآن به‌شمار می‌آید و رعایت آن...» ایجاد کرد

2026-02-27T14:39:25Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''تجوید''' علمی در زمینه قرائت قرآن است که هدف آن ادای صحیح و نیکوی الفاظ قرآن مطابق با تلفظ و نغمه‌ای است که به پیامبر اسلام از سوی خداوند وحی شده است. این دانش از مهم‌ترین علوم مربوط به تلاوت قرآن به‌شمار می‌آید و رعایت آن...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''تجوید''' علمی در زمینه [[قرائت]] [[قرآن]] است که هدف آن ادای صحیح و نیکوی الفاظ قرآن مطابق با تلفظ و نغمه‌ای است که به [[پیامبر اسلام]] از سوی [[خداوند]] [[وحی]] شده است. این دانش از مهم‌ترین علوم مربوط به [[تلاوت|تلاوت قرآن]] به‌شمار می‌آید و رعایت آن در قرائت، از جمله آداب لازم برای [[قاری|قاریان]] قرآن است.

== تعریف ==
واژه «تجوید» در لغت به معنای «تحسین و نیکو کردن» است و در اصطلاح، به معنای خواندن قرآن به همان شیوه‌ای که خداوند آن را بر پیامبر اسلام نازل کرده<ref name=":0">{{پک|دفتر تبلیغات اسلامی|۱۳۹۰|ک=فرهنگنامه علوم قرآن|ص=۳۵۰۳|ج=۱}}</ref> یا در زمان پیامبر اسلام شنیده شده است.<ref name=":1">{{پک|حبیبی و شهیدی|۱۳۸۸|ک=روانخوانی و تجوید قرآن کریم|ص=۸۷|ج=}}</ref> در این روش، باید هر حرف با ویژگی‌ها و احکام مخصوص خود ادا شود تا تلاوت از خطا و لحن نادرست دور بماند. در تعریف تخصصی‌تری از این علم آمده است: «در اصطلاح قرائت، منظور از تجوید تلفظ حرف از مخرج آن همراه با رعایت صفات اصلی حرف و احکامی که در ترکیب با حروف دیگر در کلمات قرآن ناشی می‌شود.»<ref name=":1" /> بنابه گزارش [[فرهنگ‌نامه علوم قرآن|''فرهنگ‌نامه علوم قرآن'']]، علمای متأخر، فن تجوید را دانشی می‌دانند که در زمینه قواعد کلی و اصول مسلمی گفت‌و‌گو می‌کند که از کیفیت قرائت قاریان و ضوابط [[زبان عربی]] گرفته شده و شامل مبحث مخارج حروف، صفات و احکام آنها است.<ref name=":0" />

== پیشینه ==
قرآن، [[کتاب آسمانی]] [[مسلمانان]]، به زبان عربی نازل شده و در آن به خواندن با دقت و نظم توصیه شده است. این دستور در [[آیه ۴ سوره مزمل|آیه چهارم سوره مزمل]] اینگونه آمده است: «و قرآن را به «[[ترتیل]]» [شمرده و درست] بخوان.» [[علی بن ابی‌طالب]] در [[تفسیر]] این آیه، مقصود از «ترتیل» را رعایت محل‌های وقف و مخارج صحیح حروف دانسته است. در آغاز، علم تجوید میان پیشینیان در حد بیان صفات حروف و محل خروج آنها بوده، اما پس از [[نزول قرآن]] و رواج قرائت آن، این علم گسترش یافت. بنابر [[روایات]]، پیامبر اسلام اصول تجوید را به [[عبدالله بن مسعود]] آموزش داد و نخستین کسی که درباره تجوید کتابی تدوین کرد، ابومزاحم موسی بن عبیدالله خاقانی (م ۳۲۵ هجری قمری) می‌باشد.<ref name=":0" />

== مباحث علم تجوید ==
موضوع تجوید، کلمات قرآنی و نتیجه آن، نگهدارى زبان از اشتباه لحن در تلفظ قرآن است، مباحث اصل این علم شامل موارد زیر است:<ref name=":0" /><ref name=":1" />

مخارج حروف: «مخرج» به معنای «محل خروج» و در اصطلاح قرائت عبارت است از مکان تولید یا محل تلفظ حرف.

صفات حروف:‌ «صفت» در لغت به معنای «چگونگی و حالت شیء» و در اصطلاح قرائت عبارت است از چگونگی و حالت‌هایی که در هنگام ادای حروف در دستگاه تکلم پدید می‌آید.

تفخیم و ترقیق: «تفخیم» در لغت به معنای «بزرگداشت» و منظور از آن «درشت و پرحجم ادا نمودن حرف است، به‌طوری‌ که دهان از صدای آن حرف پر شود.» «ترقیق» نیز ضد تفخیم به معنی رقیق کردن و در اصطلاح «نازک و کم حجم ادا کردن صدای حرف» است.

مد و قصر: «مد» درلغت به معنای «افزونی و زیادت» است و در اصطلاح «امتداد صوت در حروف مدی بیش از مقدار طبیعی» است. «قصر» نیز به معنای «کوتاهی و در اصطلاح ادای حروف مدی بدون کشش اضافی» است.

وقف و ابتداء: «وقف» در لغت به معنای «بازداشتن» و در اصطلاح قرائت یعنی «قطع صوت در آخر کلمه برای تجدید نفس به قصد ادامه قرائت.» شروع تلاوت پس از وقف را «ابتداء» می‌گویند.

ادغام: در لغت به معنای «داخل کردن» و در اصطلاح قرائت یعنی «داخل کردن حرفی در حرف دیگر به شکلی که حرف اول خوانده نشده و به جای آن حرف دوم مشدد ادا شود.»
== پانویس ==
=== ارجاعات ===
{{پانویس|۲}}

=== منابع ===
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=دفتر تبلیغات اسلامی|نام=|پیوند نویسنده=دفتر تبلیغات اسلامی|ویراستار=|مقاله=علم تجوید قرآن|دانشنامه=فرهنگنامه علوم قرآن|عنوان جلد=فرهنگنامه علوم قرآن|سال=۱۳۹۰|ناشر=دفتر تبلیغات اسلامی|مکان=تهران|پیوند مدخل=https://lib.eshia.ir/26683/1/3503}}
*{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=حبیبی|نام=علی|پیوند نویسنده=علی حبیبی|نام خانوادگی۲=شهیدی|نام۲=محمدرضا|پیوند نویسنده۲=محمدرضا شهیدی|عنوان=روانخوانی و تجوید قرآن کریم|جلد=|سال=۱۳۸۸|ناشر=انتشارات روحانی|مکان=قم|زبان=فارسی}}
{{قرآن}}

[[رده:اصطلاحات قرآنی]]
[[رده:اصطلاحات اسلامی]]
[[رده:قرآن]]