Shahroudi در ‏۲ سپتامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۵۰

2023-09-02T10:50:38Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ سپتامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۵۰
خط ۲۹:		خط ۲۹:
	{{تفسیر قرآن}}		{{تفسیر قرآن}}
	{{قرآن}}		{{قرآن}}
			{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=بله\|نیازمند تصویر=بله\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=تاحدودی\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}

	[[رده:کتاب‌های شیخ طوسی]]		[[رده:کتاب‌های شیخ طوسی]]
	[[رده:تفسیرهای شیعه\|تبیان]]		[[رده:تفسیرهای شیعه\|تبیان]]
	[[رده:علوم اسلامی]]		[[رده:علوم اسلامی]]

Roshana: صفحه‌ای تازه حاوی «'''''تفسیر تبیان''''' با نام کامل '''''التبیان فی تفسیر القرآن''''' کتابی در تفسیر قرآن از شیخ طوسی فقیه و محدث شیعی که به زبان عربی تألیف شده است. نگارش کتاب در قرن پنجم هجری قمری بوده و دارای ده جلد است. آن را اولین تفسیر...» ایجاد کرد

2023-06-21T22:17:07Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''''تفسیر تبیان''''' با نام کامل '''''التبیان فی تفسیر القرآن''''' کتابی در تفسیر قرآن از شیخ طوسی فقیه و محدث شیعی که به زبان عربی تألیف شده است. نگارش کتاب در قرن پنجم هجری قمری بوده و دارای ده جلد است. آن را اولین تفسیر...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''''تفسیر تبیان''''' با نام کامل '''''التبیان فی تفسیر القرآن''''' کتابی در [[تفسیر قرآن|تفسیر]] [[قرآن]] از [[شیخ طوسی]] فقیه و [[حدیث|محدث]] [[شیعه|شیعی]] که به زبان عربی تألیف شده است. نگارش کتاب در قرن پنجم هجری قمری بوده و دارای ده جلد است. آن را اولین تفسیر جامع شیعی دانسته‌اند. به عقیده [[محمدحسین طباطبایی|طباطبایی]] [[تفسیر قرآن|مفسر]] معاصر شیعی، «''تفسیر تبیان»'' تفسیری [[علم کلام|کلامی]] است که شیخ طوسی از آن برای تبیین عقاید شیعی بهره برده است. این تفسیر به دلیل جامع بودن، منبع و مأخذ سایر تفاسیر شیعه در قرون بعدی قرار گرفته است که بسیاری از اندیشمندان [[امامیه]] در تفسیرنگاری به شیوه شیخ طوسی تأسّی کرده‌اند.

== مولف ==
شیخ ابوجعفر محمد بن حسن طوسی مشهور به شیخ الطائفه، فقیه، محدث و [[علم کلام|متکلم]] قرن پنجم هجری قمری و از شاگردان [[شیخ مفید]] و [[سید مرتضی]] بود. او صاحب تألیفاتی در حوزه‌های مختلف علوم اسلامی است و شاگردان بسیاری را در شهرهای [[بغداد]] و [[حوزه نجف|نجف]] تربیت کرده است. او نگارنده دو کتاب [[تهذیب الاحکام|تهذیب‌الاحکام]] و [[الاستبصار]] از [[کتب اربعه]] شیعه است.<ref>{{پک|عمادی حائری|۱۳۹۶|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=طوسی، محمد بن حسن بن علی}}</ref>

== انگیزه، زمان و شیوه تألیف ==
«''التبیان''» یک تفسیر کامل قرآن است که شیخ طوسی آن را به ترتیب [[فهرست سوره‌های قرآن|سوره‌های قرآن]] و در ده جلد تدوین کرده است.<ref>{{پک|کریمی نیا|۱۳۹۶|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=التبیان فی تفسیرالقرآن}}</ref> او در مقدمه کتابش، قصد خود از نوشتن این تفسیر را عدم نگارش کتاب تفسیری کامل قرآن تا زمان خویش بیان می‌کند و کتاب خود را شامل همه انواع علوم قرآن و معانی آن می‌داند. وی این تفسیر را در اواخر عمر خویش نوشته است. به گزارش دانشنامه بزرگ اسلامی، زمان تألیف کتاب، در روزگار ضعیف شدن حکومت [[آل بویه]] بوده است. بدین جهت طوسی با رعایت احتیاط و پرهیز از اختلافات فرقه‌ای، در خلال تفسیر، عقاید و مباحث کلامی شیعه را مطرح کرده و به شرح و تبیین آنها پرداخته است.<ref>{{پک|1=مطیع|2=۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=التبیان فی تفسیرالقرآن}}</ref>

شیوه شیخ طوسی در این کتاب بدین صورت است که در آغاز هر [[سوره]]، به نام‌های آن و علت نامگذاری، [[مکی و مدنی|مکی یا مدنی]] بودن سوره و وجود [[آیه]] [[ناسخ و منسوخ]] در آن اشاره کرده و سپس به بررسی اختلاف قرائات، معنای لغوی کلمات، [[صرف و نحو]] آیات پرداخته و در نهایت معنای کلی آیات را شرح و تفسیر کرده است. او گاهی به نکات بلاغی برخی آیات نیز توجه نموده و آنها را آورده است. این شیوه بیان و ترتیب مطالب در سایر تفاسیر به عنوان الگو و نمونه نیز استفاده شده است. از جمله در «''تفسیر مجمع البیان فی تفسیر القرآن» [[شیخ طبرسی|شیخ]]'' [[شیخ طبرسی|طبرسی]] به‌کار رفته است. با این تفاوت که طبرسی، تمام مباحث را به طور جداگانه و بخش‌بندی شده آورده است.<ref>{{پک|1=کریمی نیا|2=۱۳۹۶|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=التبیان فی تفسیرالقرآن }}</ref>

== ویژگی‌های تفسیر ==
از ویژگی‌های مهم «''تفسیر تبیان»'' این است که مفسر، بر خلاف تفاسیر دوره‌های پیش از آن‌‌، تنها به یک مبحث بسنده نکرده و در میان بیان نکات تفسیری، به مباحثی از ادبیات، فقه و کلام نیز پرداخته است. او به دیدگاه‌های مفسران مذاهب گوناگون نیز توجه داشته است ولی تفسیرش در عین حال، چندان مفصل و مشروح نیست. شیخ طوسی، از میان تفاسیر پیشین، آثار دو مفسر [[معتزله|معتزلی]]، ابومسلم اصفهانی و علی بن عیسی رُمّانی را با معیارهای خود نزدیک‌تر یافته و به شیوه آنان نوشته است.<ref>{{پک|1=مطیع|2=۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=التبیان فی تفسیرالقرآن}}</ref> او علاوه بر بیان دیدگاه‌های کلامی در تفسیرش، آرای ادبی و تفسیری مفسران پیش از خود را در «''التبیان»'' نقل و بررسی کرده است. به همین خاطر تفسیر وی از لحاظ ادبی از تفاسیر متقدم شیعه و حتی [[اهل سنت]] متمایز شده است. مهم‌ترین روش طوسی در «''التبیان''» استفاده از استدلال عقلی در تفسیر است. از اینرو او نقل [[حدیث|روایات]] را کافی ندانسته و در میان مفسران شیعه و حتى در سطح [[جهان اسلام]]، از نخستین کسانی است که به روش تفسیر کلامی روی آورده است.<ref>{{پک|1=کریمی نیا|2=۱۳۹۶|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=التبیان فی تفسیرالقرآن }}</ref> به عقیده [[محمدحسین طباطبایی|طباطبایی]] [[تفسیر قرآن|مفسر]] معاصر شیعی، «''تفسیر تبیان»'' تفسیری [[علم کلام|کلامی]] است که شیخ طوسی از آن برای تبیین عقاید شیعی بهره برده است. همچنین او بخش زیادی از «''التبیان»'' را به ردیه‌های کلامی نسبت به مجبّره و آرای عمومی اشاعره اختصاص داده است که در اغلب آنها با معتزله همراهی می‌کند.<ref>{{پک|1=مطیع|2=۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=التبیان فی تفسیرالقرآن}}</ref> ویژگی دیگر این کتاب، به‌‌کارگیری شعر شاعران جاهلی یا اسلامی است که طوسی فقط برای بیان معنای واژه‌ای قرآنی، به اقوال آنان استناد کرده است. به سبب مهارت شیخ در فقه امامیه و سایر مذاهب اهل سنت در تفسیر [[آیات الاحکام]]، در کنار آوردن نظرات فقه امامیه،‌ با اشاره به اختلاف این آرا با نظرات دیگر مذاهب فقهی اهل سنت، تفصیل مباحث را به سه کتاب‌ فقهی خود، (نهایة و مبسوط و خلاف) ارجاع داده است.<ref>{{پک|1=کریمی نیا|2=۱۳۹۶|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=التبیان فی تفسیرالقرآن }}</ref>

== نسخه‌شناسی ==
از «''تفسیر تبیان»'' دو منتخب باقی مانده است. یکی «''المنتخب من تفسیرالقرآن»'' از [[ابن ادریس حلی]] و دیگری «''مختصرالتبیان»'' از ابوعبداللّه محمدبن هارون.<ref>{{پک|1=کریمی نیا|2=۱۳۹۶|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=التبیان فی تفسیرالقرآن }}</ref>

''«تفسیر التبیان»'' برای نخستین‌بار در سال‌های (۱۳۶۵-۱۳۶۴) قمری به کوشش [[محمد حجت کوه کمری]] در تهران چاپ شده و پس از آن در میان سالهای (۱۳۷۶ و ۱۳۸۲) در ده جلد در نجف منتشر شده است. این تفسیر به همت مؤسسه النشرالاسلامی و احمدحبیب قصیرعاملی تصحیح شده است.<ref>{{پک|1=مطیع |2=۱۳۸۸|ک=دانشنامه بزرگ اسلامی|ف=التبیان فی تفسیرالقرآن}}</ref>

==پانویس==

=== ارجاعات ===
{{پانویس|۲}}

=== منابع ===
*{{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=عمادی حائری|نام=سید محمد|پیوند نویسنده=عمادی حائری|ویراستار=|مقاله=طوسی،محمد بن حسن بن علی|دانشنامه=دانشنامه جهان اسلام|عنوان جلد=دانشنامه جهان اسلام|سال=۱۳۹۶|ناشر=بنیاد دایرة المعارف اسلامی|مکان=تهران|پیوند مدخل=https://lib.eshia.ir/23019/1/7241/}}
*{{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=کریمی نیا|نام=مرتضی|پیوند نویسنده=مرتضی کریمی نیا|ویراستار=|مقاله=التِبیان فی تفسیرالقرآن|دانشنامه=دانشنامه جهان اسلام|عنوان جلد=دانشنامه جهان اسلام|سال=۱۳۹۶|ناشر=بنیاد دایرة المعارف اسلامی|مکان=تهران|پیوند مدخل=https://lib.eshia.ir/23019/1/3259/}}
*{{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=مطیع|نام=مهدی|پیوند نویسنده=مهدی مطیع|ویراستار=|مقاله=التبیان فی تفسیرالقرآن|دانشنامه=[[دانشنامه بزرگ اسلامی]]|عنوان جلد=دانشنامه بزرگ اسلامی|سال=۱۳۸۸|ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|مکان=تهران|پیوند مدخل=https://lib.eshia.ir/23022/14/5766}}

{{تفسیر قرآن}}
{{قرآن}}

[[رده:کتاب‌های شیخ طوسی]]
[[رده:تفسیرهای شیعه|تبیان]]
[[رده:علوم اسلامی]]

تفسیر تبیان - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi در ‏۲ سپتامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۵۰