Shahroudi: ابرابزار

2024-11-07T02:40:54Z

ابرابزار

صفحهٔ تازه

{{coord|12|24|36|N|76|42|50|E|source:enwiki|display=title}}
{{جعبه اطلاعات حاکم
| نام = تیپوسلطان
| تصویر = Tipu Sultan BL.jpg
| زیرنویس تصویر =
| دوران = ۱۷۸۲–۱۷۹۹
| تاجگذاری =
| تفویض =
| نام کامل = سلطان فتح‌علی خان تیپو
| لقب = ببر میسور
| زادروز = ۲۰ نوامبر [[۱۷۵۰ (میلادی)|۱۷۵۰]]
| زادگاه = [[دوانهالی]]، [[کارناتاکا]]
| تاریخ درگذشت = [[۴ مه]] [[۱۷۹۹ (میلادی)|۱۷۹۹]]
| محل درگذشت = سرنگاپتم، [[کارناتاکا]]
| آرامگاه = [[سرنگاپتم]]، [[کارناتاکا]]
| پیش از = کریشناراجه ووده‌یار دوم
| پس از = [[حیدرعلی خان]]
| شهبانو =
| همسر =
| همسر ۱ =
| همسر ۲ =
| همسر ۳ =
| کاخ = تاج محل
| دودمان = سلطنت میسور {{flagicon image|Flag of Mysore.svg}}
| آواز سلطنتی =
| شعار سلطنتی =
| پدر = [[حیدرعلی خان]]
| مادر = فخرالنساء
| فرزندان =
| دین = [[اسلام]] [[سنی]]
| امضاء =
}}
'''سلطان فتح‌علی خان تیپو''' یا '''تیپوسلطان''' یا '''تیپو صاحب سلطان''' (به [[زبان کارانایی|کارانایی]]: ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್، {{به اردو|سلطان فتح علی خان ٹیپو}}، {{به انگلیسی|Tipu Sultan}}) {{تتم|[[۲۰ نوامبر]]|۱۷۵۰|[[دوانهالی]]، [[کارناتاکا]]|[[۴ مه]]|۱۷۹۹|[[سرنگاپتم]]، [[کارناتاکا]]|م}}، [[مسلمان]] مبارز ضداستعمار، اهل [[میسور]] بود.

== زندگی ==
[[پرونده:Tipu Birth place 6856.jpg|بندانگشتی|راست|یادبود تیپو سلطان در زادگاهش]]
پدر ''تیپو سلطان'' ''[[حیدرعلی خان بهادر]]'' بود. نیاکانش از شیوخ [[قریش]] بودند که از [[دهلی]] به [[گلبرگه|گلبرگهٔ]] مهاجرت کردند.<ref>{{پک|کرمانی|۱۸۹۰|ک=نشان حیدری|ص=۶}}</ref> جدّش، ''شیخ فتح‌محمد''، موقعیت خوبی در سپاه [[ایالت کَرناتِک]] داشت.<ref>{{پک|کرمانی|۱۸۹۰|ک=نشان حیدری|ص=۷–۹}}</ref> ''[[حیدرعلی خان بهادر]]'' نیز در دستگاه نظامی [[راجه]]های [[میسور]] موقعیت ممتازی به دست آورد و بعدها به امیری [[میسور]] رسید و به ''[[سلطان حیدرعلی خان بهادر]]'' مشهور شد.<ref>{{پک|کرمانی|۱۸۹۰|ک=نشان حیدری|ص=۱۶–۱۷}}</ref> مادر ''تیپو سلطان''، ''فخرالنساءبیگم''، دختر ''میرمعین‌الدین'' از خاندان [[چشتی]]های [[هند]] بود.<ref>{{پک|کرمانی|۱۸۹۰|ک=نشان حیدری|ص=۱۸–۲۰}}</ref>

''تیپو سلطان'' در ۱۱۶۳ق در ناحیهٔ [[دیون‌هلی]] در شهر [[سرنگاپتم]]، مرکز حکومت [[میسور]]، به دنیا آمد.<ref>{{پک|کرمانی|۱۸۹۰|ک=نشان حیدری|ص=۱۹–۲۰}}</ref><ref>{{پک|Balfour|1885|ف=Tipu|ک=Cyclopaedia of India|کد=en}}</ref> مادرش که برای صاحب فرزندشدن، از زاهدی به نام ''تیپومَستان'' نذرانه گرفته بود، پس از تولد فرزندش نام او را ''تیپو سلطان'' نهاد.<ref>{{پک|کرمانی|۱۸۹۰|ک=نشان حیدری|ص=۲۰}}</ref> واژهٔ «تیپو» معنای روشنی ندارد. عموماً آن را واژه‌ای [[زبان کناره‌ای|کناره‌ای]] و به معنای [[ببر]] می‌دانند، اما در این زبان برای [[ببر]] کلمهٔ {{به انگلیسی|huli}} به کار می‌رود.<ref>{{پک|Khan|1951|ک=History of Tipu Sultan|ص=۹|توضیح=پانویس ۳۹|کد=en}}</ref>

از دورهٔ کودکی ''تیپو سلطان'' اطلاع چندانی در دست نیست. وی هنگام مرگ پدرش در ۱۱۹۷ق، مشغول تنبیه سرکشان [[میسور]] بود و پس از آگاهی از این امر به‌سرعت خود را به پایتخت رساند و مورد استقبال بزرگان سپاه قرار گرفت و به جای پدر بر تخت نشست.<ref>{{پک|کرمانی|۱۸۹۰|ک=نشان حیدری|ص=۲۵۸–۲۵۹}}</ref> در همین سال، ''[[نواب ایازالدوله]]''، حاکم دولت [[آصفیه]]، با او مخالفت کرد و با سرداری انگلیسی که در حوالی منطقهٔ [[نَگَر]] بود و نیز با پیشوای [[مراتهه]]ها و قوم [[نایمار]] متحد شد و قرار گذاشتند قلعهٔ [[کورتیال]] ([[کورئیال]]) را تسخیر کنند و قلعهٔ [[نگر]] را نیز به سپاه [[انگلیس]] دهند. سرداران انگلیسی، ''اسوارتس'' و ''لانگ''، به جنگ ''تیپو'' رفتند. از سوی دیگر در این هنگام، فرستادگان دولت [[فرانسه]] که برای رقابت‌های مستعمراتی با [[انگلستان]]، با ''[[حیدرعلی خان بهادر]]'' و ''تیپو سلطان'' متحد شده بودند، به دربار ''تیپو'' رسیدند و در جنگ به او کمک کردند. در این جنگ ''ایازالدوله'' شکست خورد، سپاه [[انگلیس]] به [[بمبئی]] عقب نشست و ''تیپو سلطان'' منطقهٔ [[نگر]] و [[کورتیال]] را تصرف و سپاه [[انگلیس]] را غارت کرد.<ref>{{پک|کرمانی|۱۸۹۰|ک=نشان حیدری|ص=۲۶۰–۲۷۰}}</ref> پس از جنگ، در ۱۱۹۸ق/۱۷۸۴م میان [[انگلیس]] و ''تیپو سلطان'' قرارداد صلح منعقد شد<ref>{{پک|Balfour|1885|ف=Tipu|ک=Cyclopaedia of India|کد=en}}</ref> که از مفاد آن اطلاع دقیقی در دست نیست و احتمالاً فقط قرار متارکهٔ جنگ بوده است.

''تیپو سلطان'' پس از صلح، [[مِرْکِرْتِه]] ([[مرکرطه]]) نواحی تصرف‌شده را [[ظفرآباد]] نامید و عده‌ای از قوم [[نایمار]] را مسلمان کرد و گردنکشان آن ناحیه را سرکوب نمود.<ref>{{پک|کرمانی|۱۸۹۰|ک=نشان حیدری|ص=۲۷۲–۲۷۴}}</ref> آن‌گاه به پایتخت خود [[سرنگاپتم]] بازگشت. در ۱۱۹۸، به دلیل رفتار ظالمانهٔ حاکم ''تیپو سلطان'' در سرزمین‌های تصرف شده، در [[پالیکار]] و [[پنگنور]] شورش شد. برای سرکوبی شورش در این نواحی، سپاه ''تیپو سلطان'' قلاع این مناطق را محاصره و سپس تصرف کرد.<ref>{{پک|کرمانی|۱۸۹۰|ک=نشان حیدری|ص=۲۸۴–۲۸۶}}</ref>

پس از پیروزی، ''میرزا حیدرعلی بیگ''، سپهسالار ''تیپو سلطان''، به سوی قلعهٔ [[کَرْتَپه]] رفت. ''عبدالحلیم خان''، حاکم آن‌جا، از انگلیسی‌ها کمک خواست ولی در جنگ شکست خورد و بنا بر قرارداد صلحی که پس از آن منعقد شد، قرار شد دختر او پس از گرویدن به [[اسلام]]، به عقد ''تیپو سلطان'' درآید و سپهسالارِ ''تیپو سلطان''، قلعه را تصرف کند. با تصرف قلعه، سپاهیان دست به کشتار مردم زدند تا آن‌جا که رعایا از وحشت گریختند و به ''تیپو سلطان'' شکایت کردند. او نیز سپهسالار را دستگیر کرد.<ref>{{پک|کرمانی|۱۸۹۰|ک=نشان حیدری|ص=۲۸۶–۲۹۰}}</ref>

در ۱۱۹۸ق ''زین‌العابدین خان مهدوی''، فوجدار و حاکم ''تیپو سلطان'' در بلاد [[کورْتَک]]، پس از به دست گرفتن قدرت، به تجاوز و تعدی پرداخت. رعایای آن ناحیه قلعهٔ [[کورتک]] را محاصره کردند. ''تیپو سلطان'' سپاهی به آن‌جا فرستاد که شکست خورد. ناچار خود به آن‌جا حمله کرد و آن ناحیه را گرفت و اکثر زنان [[هندو]] را میان سپاهیان خود تقسیم کرد. مردم به کوه‌های اطراف گریختند؛ سرکشان تنبیه، هشت‌هزار تن اسیر و برخی از آنان کشته شدند و عده‌ای نیز اسلام پذیرفتند.<ref>{{پک|کرمانی|۱۸۹۰|ک=نشان حیدری|ص=۲۹۱–۲۹۸}}</ref>

در ۱۱۹۹ق، با خودداری فرمانروای [[مَرْهَتَه]] (از نواحی [[حیدرآباد (هند)|حیدرآباد]]) از پرداخت [[مالیات]] به مؤدیان مالیاتی ''تیپو سلطان''، در این شهر شورشی برپا شد و سپاه سلطان به سوی [[حیدرآباد (هند)|حیدرآباد]] حرکت کرد. امرای [[هندو]] متحداً در مقابل سپاه ''تیپو سلطان'' صف‌آرایی کردند و آن را شکست دادند. ''تیپو سلطان'' خود به سوی این منطقه حرکت نمود و قلعه‌های میان راه را تصرف و تاراج کرد. زنان این نواحی از وحشت خود را در آب می‌افکندند و صاحب قلعهٔ [[مرهته]] نیز خودکشی کرد. سپس ''تیپو سلطان'' به [[دَرگِهات]] ([[پایین‌گهات]]) رفت.<ref>{{پک|کرمانی|۱۸۹۰|ک=نشان حیدری|ص=۲۹۹، ۳۰۱، ۳۰۶–۳۰۷، ۳۰۹، ۳۱۱}}</ref>) در ۱۲۰۰ق نیز لشکرکشی ''تیپو سلطان'' به سوی [[پالیکار]] و مناطق هندونشین و قتل و غارت مردم آن نواحی ادامه یافت.<ref>{{پک|کرمانی|۱۸۹۰|ک=نشان حیدری|ص=۳۱۸–۳۲۱}}</ref>

[[پرونده:Daria-daulat-bagh.jpg|بندانگشتی|کاخ تابستانی تیپو سلطان در [[سرنگاپتم]]، [[کارناتاکا]]]]
''تیپو سلطان'' پس از استراحت کوتاهی در پایتخت خود، بار دیگر به مناطق هندونشین حمله کرد. نخست به [[مالابار]] رفت، در ۱۲۰۲ق به [[کالیکات]]/[[کالیکوت]] رسید و دستور داد معابد [[هندو]]ها را ویران و به جای آن‌ها [[مسجد]] بنا کنند و [[هندو]]ها را وادار به پذیرش اسلام کرد. فرستادگان دولت [[فرانسه]] که در پی کسب موقعیت در [[ترینکومالی]] بودند، شروع به مذاکره با ''تیپو سلطان'' و زمینه‌چینی برای جنگی دیگر کردند. با این جنگ به احتمال زیاد [[مَدْرَس]] به خطر می‌افتاد و اتحاد فرانسویان و ''تیپو سلطان'' موجب شکست احتمالی [[کمپانی هندشرقی]] [[انگلیس]] نیز می‌شد. از سوی دیگر [[راجه|راجهٔ]] [[تراوانکور]] که تشخیص داده بود بدون اتحاد با [[کمپانی هندشرقی]] قادر به ادامهٔ حکومت نیست، با این کمپانی متحد شد.<ref>{{پک|Beveridge|1871|ک=A Comprehensive History of India|ج=2|ص=582-583|کد=en}}</ref> ''تیپو سلطان'' پس از ساماندهی سپاه خود در پایتخت، با شنیدن خبر شورش در [[کورگ]] و [[مالابار]] به آن سو حرکت کرد. حاکم آن نواحی پس از رو در رو شدن با سپاه ''تیپو سلطان''، تسلیم شد و اسلام پذیرفت.<ref>{{پک|Beveridge|1871|ک=A Comprehensive History of India|ج=2|ص=582-583|کد=en}}</ref>

[[پرونده:Battle of pollilur.jpg|بندانگشتی|چپ|[[نقاشی دیواری]] جنگ پولیلور نقاشی‌شده بر روی دیوار قصر تابستانی تیپو، به یادبود پیروزی او بر انگلیسی‌ها نقاشی شده است.]]
[[پرونده:Gillray - The Coming-on of the monsoons - or - the retreat from Seringapatam.jpg|بندانگشتی|چپ|کاریکاتوری سیاسی اثر [[جیمز گیلری]] که شکست [[چارلز کورنوالیس]] در جنگ سال ۱۷۹۱ [[سرنگاپتم]] را مورد تمسخر قرار می‌دهد]]
''تیپو سلطان'' در ۱۲۰۵ق به [[کالیکات]] حمله کرد. ''میلوار''، [[راجه|راجهٔ]] آن‌جا از برابر او گریخت و از ژنرال ''میدس'' انگلیسی تقاضای کمک کرد. او توانست مدتی ''تیپو سلطان'' را متوقف کند، اما سرانجام سپاه ''تیپو سلطان'' [[پایین گِهات]] را تصرف نمود و مردمی را که به نیروهای انگلیس پناه برده بودند غارت کرد. در این جنگ فرانسوی‌ها به ''تیپو سلطان'' یاری رساندند.<ref>{{پک|کرمانی|۱۸۹۰|ک=نشان حیدری|ص=۳۳۱، ۳۳۶}}</ref> وی در این سال فرمان حمله به [[تراوانکور]] را نیز داد. وقتی ''[[لرد کورنوالیس]]''، رئیس [[کمپانی هندشرقی]]، خبر این حمله را شنید تصمیم به مقابله گرفت و اتحادیه‌ای به نام [[منگالور]] بر ضد ''تیپو سلطان'' به وجود آورد که ''نظام علی'' و پیشوای [[مراتهه]]ها و [[راجه|راجهٔ]] [[تراوانکور]] به آن پیوستند. قرار شد لوازم جنگ را [[مراتهه]]ها و ''نظام علی'' تأمین کنند و غنایم میان همهٔ آنان تقسیم شود.<ref>{{پک|Beveridge|1871|ک=A Comprehensive History of India|ج=2|ص=583-586|کد=en}}</ref>

[[پرونده:Surrender of Tipu Sultan.jpg|بندانگشتی|راست|200px|ژنرال [[چارلز کورنوالیس]]، در سال ۱۷۹۳ دو پسر تیپوسلطان را گروگان می‌گیرد.]]
''تیپو سلطان'' در ۱۲۰۶ق به [[تراوانکور]] حمله و پس از تصرف آن منطقه، عدهٔ زیادی را اسیر کرد.<ref>{{پک|Beveridge|1871|ک=A Comprehensive History of India|ج=2|ص=588|کد=en}}</ref> در این زمان تمامی کسانی که از ''تیپو سلطان'' زخم خورده بودند، از جمله [[راجه]]های [[کالاستری]]، [[کارتیناد]] و [[کوتیوت]]، با انگلیسی‌ها متحد شدند و در جنگی مشترک، علیه ''تیپو سلطان''، او را شکست دادند. در قرارداد صلحی که پس از آن بسته شد، ''تیپو سلطان'' موظف شد مبالغ هنگفتی به ژنرال ''هَریس''، فرماندهٔ جنگ، بپردازد و علاوه بر پیشکش‌های گران‌بها، دو فرزند خود را نیز نزد او بفرستد.<ref>{{پک|صالح شیرازی|میرزاصالح|۱۳۶۴|ک=مجموعه سفرنامه‌های میرزاصالح شیرازی|ج=۲|ص=۲۵۰}}</ref><ref>{{پک|Balfour|1885|ف=Tipu|ک=Cyclopaedia of India|کد=en}}</ref><ref>{{پک|Beveridge|1871|ک=A Comprehensive History of India|ج=2|ص=595، 598، 618-620|کد=en}}</ref><ref>{{پک|کرمانی|۱۸۹۰|ک=نشان حیدری|ص=۳۴۰، ۳۴۲، ۳۴۶}}</ref>

در ۱۲۱۳ق، ''[[ناپلئون بوناپارت]]'' که پس از قدرت گرفتن در [[فرانسه]]، در پی گسترش مستعمرات خود در [[هند]] بود، سفرایی برای اتحاد [[هند]] و [[فرانسه]] علیه [[انگلستان]] نزد ''تیپو سلطان'' فرستاد ولی ''لرد مورنینگتون''، مأمور کنترل ورود و خروج افراد به [[هند شرقی]]، مانع ورود افسران فرانسوی شد و در پی اتحاد مجدد با [[راجه]]های [[هندو]] برآمد.<ref>{{پک|صالح شیرازی|میرزاصالح|۱۳۶۴|ک=مجموعه سفرنامه‌های میرزاصالح شیرازی|ج=۲|ص=۲۵۴}}</ref><ref>{{پک|Beveridge|1871|ک=A Comprehensive History of India|ج=2|ص=679، 688|کد=en}}</ref><ref>{{پک|ساداتی|۱۹۷۰|ک=تاریخ المسلمین فی شبه القارة…|ص=۴۴۱–۴۴۲|کد=ar}}</ref> پیش از آن نیز ''تیپو سلطان''، برای اتحاد علیه انگلیسی‌ها، در ۱۲۰۸ق شخصی را نزد زمان [[شاه دُرّانی]] والی [[کابل]] فرستاد و در ۱۲۱۲ق نیز شاهزاده‌ای ایرانی را با هدایای بسیار نزد ''[[فتحعلی شاه]]'' [[قاجار]] فرستاد و تأکید کرد چنانچه او و پادشاه ایران و [[زمان شاه]]، متحد شوند، می‌توانند [[هند]] و [[دکن]] را به نظم درآورند و از سلطهٔ [[انگلیس]] برهانند.<ref>{{پک|کرمانی|۱۸۹۰|ک=نشان حیدری|ص=۳۷۶، ۳۷۸}}</ref><ref>{{پک|سپهر کاشانی|کیانفر|۱۳۷۷|ک=ناسخ التواریخ: تاریخ قاجاریه|ج=۱|ص=۱۰۶}}</ref>

[[پرونده:Tippu's Death Place.jpg|بندانگشتی|چپ|بدن تیپوسلطان این‌جا یافته شد.]]
هنگامی که فرستادگان [[فرانسه]]، پنهانی به دربار ''تیپو سلطان'' رسیدند، دو تن از درباریان به [[انگلیس]]ی‌ها در [[کلکته]] خبر دادند. ''مورنینگتون'' به این بهانه در ۱۲۱۳ق/۱۷۹۹م سپاه عظیمی تدارک دید و به سوی [[سرنگاپتم]] حرکت کرد. آنان پس از نبرد با سپاه ''تیپو سلطان'' وارد شهر شدند و او را در قلعهٔ شهر محاصره کردند. وی تا آخرین نفس مقاومت کرد و سرانجام در اثر اصابت تیری درگذشت. [[انگلیس]]ی‌ها پس از دستیابی به قصر او، آن را غارت کردند و کتابخانهٔ بسیار ارزشمندش را به [[انگلستان]] بردند و به جای ''تیپو سلطان''، فرزند پنج‌سالهٔ یکی از [[راجه]]های [[میسور]] را حاکم و سپس برای فرزندان ''تیپو سلطان'' مقرری تعیین کردند.<ref>{{پک|کرمانی|۱۸۹۰|ک=نشان حیدری|ص=۳۸۱–۳۸۳، ۳۸۵، ۳۸۷، ۳۹۴–۳۹۵}}</ref><ref>{{پک|Beveridge|1871|ک=A Comprehensive History of India|ج=2|ص=696-698، 702-705|کد=en}}</ref>
[[پرونده:Tipu death.jpg|بندانگشتی|چپ|''آخرین تلاش و سقوط تیپوسلطان'' اثر [[هنری سینگلتون (نقاش)|هنری سینگلتون]]، حدود ۱۸۰۰م.]]

== رهبری، سیاست و نوآوری‌ها ==
''تیپو سلطان'' پادشاهی مسلمان و بسیار معتقد بود. اوقات فراغت خود را صرف عبادت می‌کرد و پس از نماز صبح معمولاً به خواندن [[قرآن]] می‌پرداخت. روزانه دوبار غذا می‌خورد. از زمان صلح با ''کورنوالیس''، بر زمین می‌خوابید و آمادهٔ نبرد بود.

بیشتر اوقات به [[زبان فارسی]] حرف می‌زد. به تاریخ پادشاهان [[ایران]] و [[عرب]] به‌خصوص اوضاع دینی، تجاری و سرگذشت آنان علاقه‌مند بود و کتاب‌های تاریخی مطالعه می‌کرد. گاهی برای تفنن به [[رقص]] نیز توجه داشت. لباس رنگین نمی‌پوشید. توجه او به مهمات دینی چنان بود که دستور داد زنان [[هندو]] با سر برهنه بیرون نیایند.<ref>{{پک|کرمانی|۱۸۹۰|ک=نشان حیدری|ص=۳۹۷–۳۹۸}}</ref> و رسم اهالی [[کورتک]] را که عروس یک خانواده با تمام برادران مزدوج می‌شد، برانداخت.<ref>{{پک|کرمانی|۱۸۹۰|ک=نشان حیدری|ص=۲۹۴}}</ref>

[[پرونده:Flintlock Blunderbuss Tipoo Sahib Seringapatam 1793 1794.jpg|چپ|بندانگشتی|یک [[تفنگ سرپر]] [[بلاندرباس]]، ساخته شده برای تیپو سلطان در [[سرنگاپتم]]، ۱۷۹۳–۹۴. تیپو سلطان بسیار از صنعتگران غربی استفاده می‌کرد، و این اسلحه نشان‌دهندهٔ به‌روزترین فناوری‌های آن زمان است.]]
[[پرونده:Congreve rockets.gif|175px|بندانگشتی|تیپوسلطان تیپ توپخانهٔ [[موشک]]ی‌اش معروف به ''قشون'' را سازمان‌دهی کرد، او تعداد نیروهایش را در قالب تعدادی ''قشون'' از ۱۵۰۰ به حدود ۶۰۰۰ نفر گسترش داد. [[موشک میسوری]] که توسط تیپوسلطان استفاده می‌شد، بعدها توسط [[بریتانیا]] به‌روز شده و در [[جنگ‌های ناپلئونی]] متوالیاً به کار گرفته شد.]]
''تیپو سلطان'' چهار رساله برای [[پیاده‌نظام|پیاده]] و یک رساله برای [[سواره نظام]] قشون نوشت. قوانین مسطور (قوانین نانوشتهٔ نظام) را به [[زبان فارسی]] و [[ترکی]] ترجمه کرد و «فتح‌المجاهدین» نامید.<ref>{{پک|کرمانی|۱۸۹۰|ک=نشان حیدری|ص=۲۷۴}}</ref> در ۱۱۹۸ چهار [[کارخانه|کارخانهٔ]] [[توپ]] در نواحی مختلف ایجاد کرد. خوانین قدیمی را که پدرش در سپاه منصوب کرده بود، برکنار و جمعی از افراد نامناسب را به جای آن‌ها منصوب کرد و مسؤولیت کاروان‌باشیان، یعنی سوداگران، را به عهدهٔ سرداران نهاد.<ref>{{پک|کرمانی|۱۸۹۰|ک=نشان حیدری|ص=۳۲۸}}</ref> وی نام ماه‌ها را به فارسی تغییر داد و آن‌ها را بر اساس حرف الفبا مرتب کرد (رجوع کنید به تقویم، گاه‌شماری‌های اسلامی در [[شبه‌قارهٔ هند]]).

[[پرونده:Double paisa of Tipu Sultan.jpg|بندانگشتی|چپ|از بین نوآوری‌های بسیار تیپو، می‌توان به معرفی فرقه‌ها و انواع جدیدی از سکه اشاره کرد، از جمله سکهٔ دو [[پیسه]]ای مسی خوش‌شکل او با وزنی بیش از ۲۳ گرم. سکهٔ سمت چپ نیز شامل نماد [[پادشاهی میسور]] است. عبارت «مشتری» نشان می‌دهد که ارزش سکه ۲ پیسه است.]]
همچنین دستور داد سکه‌های جدیدی ضرب کنند و بر آن‌ها نام‌های اسلامی نهاد؛ از جمله، «صدیقی» (شانزده [[روپیه]])، «امامی» (سکهٔ [[نقره]]، معادل دو [[روپیه]])، «باقری» (نیم [[روپیه]]) «جعفری» و «کاظمی» (سکه‌های خرد). او در اوزان نیز تغییراتی به وجود آورد.<ref>{{پک|کرمانی|۱۸۹۰|ک=نشان حیدری|ص=۳۹۹–۴۰۰}}</ref> مقبرهٔ ''تیپو سلطان'' در [[میسور]] است و هر ساله در سالگرد درگذشتش، مراسمی در آن برگزار می‌شود. به یاد او مؤسسه و مرکز تحقیقات و موزه‌ای نیز در آن محل دایر شده است.

=== نوآوری در ضرب سکه ===
[[پرونده:Coin of Tipu Sultan.jpg|بندانگشتی|سکه دو پاگودایی تیپو سلطان؛ عبارت فارسی «سراب» سال ضرب سکه و عبارت «صدیقی» ارزش آن را نشان می‌دهد.]]
{| class="wikitable"
|+مشخصات سکه‌های تیپو سلطان
!جنس
!ارزش
!عبارت مندرج بر روی سکه
!معنی
|-
|مس
|⅛ پَیسه
|قطب
|ستاره قطبی
|-
|مس
|¼ پَیسه
|اختر
|ستاره
|-
|مس
|½ پَیسه
|بهرام
|سیاره مریخ
|-
|مس
|۱ پَیسه
|زهره
|سیاره ناهید
|-
|مس
|۲ پَیسه
|عثمانی و مشتری
|نام خلیفه سوم یا سیاره مشتری
|-
|نقره
|۱/۳۲ روپیه
|خضری
|نام خضر نبی
|-
|نقره
|۱/۱۶ روپیه
|کاظمی
|لقب امام هفتم شیعه
|-
|نقره
|⅛ روپیه
|جعفری
|نام امام ششم شیعه
|-
|نقره
|¼ روپیه
|باقری
|لقب امام پنجم شیعه
|-
|نقره
|½ روپیه
|عبیدی
|لقب امام چهارم شیعه
|-
|نقره
|۱ روپیه
|امامی
|اشاره به مذهب شیعه
|-
|نقره
|۲ روپیه
|حیدری
|از القاب علی خلیفه چهارم و امام اول
|-
|طلا
|۱ پاگودا
|فاروقی
|لقب عمر خلیفه دوم
|-
|طلا
|۲ پاگودا
|صدیقی
|لقب ابوبکر خلیفه اول
|-
|طلا
|۴ پاگودا
|احمدی
|از نامهای محمد (ص)
|}

==== گاه‌شماری در سکه‌های تیپو سلطان ====
تیپو سلطان در سال نخست حکومت خود گاه‌شماری هجری قمری را کنار گذاشت و تقویم جدیدی را با نام "مولودی" معرفی نمود که برگرفته از کلمه "ولد" عربی به معنی تولد است. این گاه‌شماری بر اساس گاه‌شماری خورشیدی بنیاد نهاده شده بود اما مبدأ آن بجای سال هجرت، سال ولادت محمد در ۵۷۲ میلادی در نظر گرفته شد. تیپو سلطان از همان آغاز حکومت، نام سالهای گردشی هندی را همراه با سال ابداعی خود بر سکه‌ها می‌نگاشت اما این نامها با معنی فارسی خود درج می‌شدند. نام سالهای گردشی و معادل گاه‌شماری آنها به‌صورت جدول زیر است:
{| class="wikitable"
|+نام سال‌های مندرج بر روی سکه‌های تیپو سلطان و معادل آنها
!نام سال گردشی
!معنی
!سال گاه‌شماری گردشی
!سال حکومت تیپو
!سال خورشیدی
|-
|زکی
|پاک
|۳۷
|۱
|۱۱۶۱
|-
|ازل
|زمان بی آغاز
|۳۸
|۲
|۱۱۶۲
|-
|جلال
|شکوه
|۳۹
|۳
|۱۱۶۳
|-
|دلو
|آبریز
|۴۰
|۴
|۱۱۶۴
|-
|شا
|شاه
|۴۱
|۵
|۱۱۶۵
|-
|سارا
|عطر
|۴۲
|۶
|۱۱۶۶
|-
|سراب
|سراب
|۴۳
|۷
|۱۱۶۷
|-
|شتا
|زمستان
|۴۴
|۸
|۱۱۶۸
|-
|زبرجد
|زبرجد
|۴۵
|۹
|۱۱۶۹
|-
|سحر
|بامداد
|۴۵
|۱۰
|۱۱۷۰
|-
|ساحر
|جادوگر
|۴۷
|۱۱
|۱۱۷۱ تکرار کلمات تا ۱۱۷۸
|}

== پانویس ==

=== ارجاعات ===
{{پانویس|۲|ریز=بله}}

=== منابع ===
* {{یادکرد وب| نشانی =http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=4146| عنوان =تیپوسلطان| تاریخ بازدید =۹ مهر ۱۳۹۰| نویسنده =شریف‌النساء انصاری| نشانی نویسنده =| نویسندگان دیگر =محمدمهدی توسلی| سال =| ماه =| قالب =| اثر =| ناشر =دائرةالمعارف اسلامی| زبان =فارسی| نشانی بایگانی =https://www.webcitation.org/626nWhARi?url=http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=4146| تاریخ بایگانی =1 اکتبر 2011}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =ساداتی| نام =احمد محمود| عنوان = تاریخ المسلمین فی شبه القارة الهند وباکستانیة وحضارتهم | پیوند = http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/925053 | سال=۱۹۷۰|مکان= قاهره| ناشر = مکتبة نهضة الشرق| زبان=ar}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =سپهر کاشانی| نام = محمدتقی بن‌محمدعلی| پیوند نویسنده = محمدتقی سپهر| نام خانوادگی۲ = کیانفر| نام۲ = (به اهتمام) جمشید| عنوان = ناسخ التواریخ: تاریخ قاجاریه | پیوند = http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/515710 | جلد =۳ | سال =۱۳۷۷| ناشر =انتشارات اساطیر | مکان =تهران}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =صالح شیرازی| نام =میرزا محمد| پیوند نویسنده =میرزا صالح شیرازی| نام خانوادگی۲ =میرزاصالح| نام۲ = (تصحیح و توضیح) غلامحسین| عنوان = مجموعه سفرنامه‌های میرزاصالح شیرازی | پیوند = http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/563469 | جلد =۲ | سال =۱۳۶۴| ناشر =نشر تاریخ ایران| مکان =تهران}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =کرمانی| نام =حسین‌علی| پیوند نویسنده =حسین‌علی کرمانی| عنوان = نشان حیدری | عنوان۲ = تاریخ تیپوسلطان | سال =۱۸۹۰|ماه=۱۳۰۷ق/| ناشر =فتح‌الکریم| مکان =بمبئی | پیوند = http://www.webcitation.org/626yVf2SM}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =موسوی بجنوردی| نام =محمدکاظم (زیر نظر)| پیوند نویسنده =محمدکاظم موسوی بجنوردی| نام خانوادگی۲ =سیدحسین‌زاده| نام۲ =هدی| عنوان = دائرةالمعارف بزرگ اسلامی | پیوند = http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/2245223 | پیوند =http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=130&avaid=6227| پیوند بایگانی =http://www.webcitation.org/628ePUBlX| تاریخ بایگانی =۱۰ مهر ۱۳۹۰| تاریخ بازبینی =۱۰ مهر ۱۳۹۰| جلد =۱۶| سال =۱۳۸۷| ناشر =مرکز دایرةالعمارف بزرگ اسلامی| مکان =تهران| زبان =فارسی| شابک =۹۷۸۹۶۴۷۰۲۵۰۴۱| فصل =تیپوساطان (شماره مقاله: ۶۲۲۷)}}
{{چپ‌چین}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =Balfour| نام =Edward| پیوند نویسنده =ادوارد بالفور| عنوان = The cyclopaedia of India and of eastern and southern Asia | پیوند = http://www.archive.org/details/cyclopdiaindiaa09balfgoog | ویرایش =3|سال =1885|زبان=en|ناشر =B. Quaritch| مکان =London}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =Beveridge| نام =William Henry| عنوان =A Comprehensive History of India: civil, military and social. From the First Landing of the British to the Sepoy Revolt|جلد=3|سال =1871|زبان=en|ناشر =Blackie| مکان =London}}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =Khan| نام =Mohibbul Hasan| | عنوان =History of Tipu Sultan| سال =1951|زبان=en|ناشر =The Bibliophile, Ltd.| مکان =Calcutta}}
{{پایان چپ‌چین}}
{{داده‌های کتابخانه‌ای}}{{ترتیب‌پیش‌فرض:سلطان، تیپو}}
[[رده:اهالی کرناتکه]]
[[رده:پادشاهی میسور]]
[[رده:تیپو سلطان|تیپو سلطان]]
[[رده:حکم‌رانان سده ۱۸ (میلادی) اهل هند]]
[[رده:درگذشتگان ۱۷۹۹ (میلادی)]]
[[رده:دودمان‌های پادشاهی هند]]
[[رده:زادگان ۱۷۵۰ (میلادی)]]
[[رده:ژاکوبن‌ها]]
[[رده:ژنرال‌های اهل هند]]
[[رده:سلحشورهای هند]]
[[رده:شاهان میسور]]
[[رده:فرماندهان نظامی مسلمان]]
[[رده:گورکانیان هند]]
[[رده:مسلمانان اهل هند]]
[[رده:مسلمانان سده ۱۸ (میلادی) اهل هند]]
[[رده:نظامیان اهل کارناتاکا]]
[[رده:نویسندگان اهل کارناتاکا]]
[[رده:نویسندگان سده ۱۸ (میلادی) اهل هند]]
[[رده:نویسندگان مرد اهل هند]]
[[رده:نویسندگان نظامی اهل هند]]

تیپو سلطان - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: ابرابزار