Shahroudi: − رده:تاریخ استان سند (هات‌کت)

2024-10-19T03:10:34Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۳:۱۰
خط ۱۰۴:		خط ۱۰۴:
	[[رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۹۴۸ (میلادی)]]		[[رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۹۴۸ (میلادی)]]
	[[رده:پادشاهی‌های پیشین آسیا]]		[[رده:پادشاهی‌های پیشین آسیا]]
	~~[[رده:تاریخ استان سند]]~~
	[[رده:چاندراوانشا]]		[[رده:چاندراوانشا]]
	[[رده:دودمان‌های پاکستان]]		[[رده:دودمان‌های پاکستان]]

Shahroudi: − رده:استان سند (هات‌کت)

2024-10-19T03:10:07Z

− رده:استان سند (هات‌کت)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۳:۱۰
خط ۹۷:		خط ۹۷:

	[[رده:جامیان\| ]]		[[رده:جامیان\| ]]
	~~[[رده:استان سند]]~~
	[[رده:امپراتوری‌ها و پادشاهی‌های هند]]		[[رده:امپراتوری‌ها و پادشاهی‌های هند]]
	[[رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۳۳۵ (میلادی)]]		[[رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۳۳۵ (میلادی)]]

Shahroudi: ابرابزار

2024-10-19T03:09:28Z

ابرابزار

صفحهٔ تازه

{{Coord|۲۴|۴۴|۴۶٫۰۲|N|۶۷|۵۵|۲۷٫۶۱|E|display=title}}
{{Infobox former country
|native_name =سمن جو راڄ
|conventional_long_name = سلسلهٔ سمه
|common_name = [[ایالت سند|سند]]
|continent = [[آسیا]]
|region = [[هندوستان]]
|country = [[پاکستان]]
|status =
|year_start = ۱۳۵۱
|year_end = ۱۵۲۴
|date_start =
|date_end =
|event_start = شروع سلسلهٔ سمه
|event_end = پایان سلسلهٔ سمه
|p1 =
|flag_p1 =
|p2 =
|flag_p2 =
|s1 = سلسلهٔ سمه
|flag_s1 =
|s2 =
|flag_s2 =
|image_flag =
|image_map = Ancient Khorasan highlighted.jpg|200px
|image_map_caption = سلسلهٔ جامیان در پهناورترین وسعتش
|national_anthem =
|capital = [[تهته]]
|common_languages = [[زبان عربی]] (رسمی){{سخ}}[[زبان سندی|سندی]] (زبان بومی خاندان حاکم)
|government_type = [[پادشاهی]]
|title_leader = [[شاه (واژه)|شاه]]
|leader1 = [[جام انر]] (اولین)
|year_leader1 =
|leader2 = [[جام فیروز]] (آخرین)
|year_leader2 =
|footnotes =
}}
'''جامیان'''، عنوان سلسله‌ای از پادشاهان مسلمان که طی سده‌های ۸ تا ۱۰ق/۱۴–۱۵م بر سند حکومت کردند.<ref>{{پک|سیدحسین‌زاده|۱۳۸۸|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جلد ۱۷، ذیل «جامیان»}}</ref>

== تبارشناسی ==
[[پرونده:Tomb of Bibi Jawindi 1.jpg|بندانگشتی|269px|چپ|مقبرهٔ [[اچ]]]]
در نسب جام‌ها که از قبایل [[سمه]] بودند، روایت‌های گوناگون وجود دارد. برخی اصل آن‌ها را [[سامی]] و [[عرب]]، و برخی دیگر [[ایرانی‌ها|ایرانی]] و از نسل [[جمشید]] گفته‌اند و لقب جام را هم که بر همهٔ پادشاهان این سلسله گفته می‌شد مأخوذ از نام جمشید دانسته‌اند (نک‍: قانع، تحفة…، ۹۹ بب‍؛ شاهنوازخان، ۳/۳۰۵). اما [[سمه]] نام قبیله‌ای از [[راجپوت]]ها در سند بود که رهبری آن‌ها را مردی بودایی برعهده داشت.<ref>{{پک|سیدحسین‌زاده|۱۳۸۸|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جلد ۱۷، ذیل «جامیان»}}</ref>

[[سمه]]ها در مرزهای [[لوهانه]] ([[سنگهار]] {{انگلیسی|Sanghar}} جدید در منطقهٔ [[حیدرآباد]]) زندگی می‌کردند (EI2, VIII/1047). [[بکری]] می‌نویسد که سمه‌ها از نواحی [[کچ]] به حدود [[ایالت سند|سند]] مهاجرت کرده بودند (ص ۶۱). همچنین مؤلف [[چچ‌نامه]] در چند جا از سمه به عنوان ناحیه‌ای در سند یاد کرده که تحت فرمان [[رای سیهرس بن ساهسی]] بوده است (نک‍: کوفی، ۱۵، ۳۹). به گفتهٔ [[ریاض‌الاسلام]]، سمه‌ها به سبب خویشاوندی با [[جادجیا جام]]ها {{به انگلیسی|Djadedja Djāms}} در [[کاتیاوار]] {{به انگلیسی|Kāthīāwār}}، عنوان جام را برای خود اختیار کردند (نک‍: EI2، همان‌جا).<ref>{{پک|سیدحسین‌زاده|۱۳۸۸|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جلد ۱۷، ذیل «جامیان»}}</ref>

در فتوح اسلامی سند به فرماندهی [[محمد بن قاسم ثقفی]] (۹۳ق/۷۱۲م)، قبایل [[سمه]] نیز به اطاعت مسلمانان درآمدند و [[خریم بن عمرو]] به امارت قلمرو آن‌ها منصوب شد (کوفی، ۲۲۰)، اما مؤلف [[چچ‌نامه]] دربارهٔ اسلام‌آوردن سمه‌ها در این زمان سخنی نگفته است (قس: قانع، همان‌جا، که به نقل از چچ‌نامه آورده است که سمه‌ها در این زمان به اسلام گرویدند).<ref>{{پک|سیدحسین‌زاده|۱۳۸۸|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جلد ۱۷، ذیل «جامیان»}}</ref>

== برآمدن ==
در اواخر حکمروایی [[سلطان محمد بن تغلق]] (سل‍ ۷۲۵–۷۵۲ق/۱۳۲۴–۱۳۵۱م)، سمه‌ها در شورش‌های این ناحیه شرکت و مداخله داشتند و هم‌زمان با ضعف روزافزون [[سومره‌ها]] که از قبایل رقیب سمه‌ها در این منطقه بودند، اینان قدرت بیشتری یافتند. مدارک موجود در آرشیوهای دولتی [[سلطنت دهلی|سلطنت وقت دهلی]]، ضمن نشان دادن آخرین مراحل انتقال قدرت از سومره‌ها به سمه‌ها، حکایت از آن دارند که [[فیروزشاه تغلقی]] (سل‍ ۷۵۲–۷۹۱ق/۱۳۵۱–۱۳۸۸م) خواهان تقویت و حفظ قدرت سومره‌ها در برابر سمه‌ها بوده است (EI2، همان‌جا).<ref>{{پک|سیدحسین‌زاده|۱۳۸۸|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جلد ۱۷، ذیل «جامیان»}}</ref>

بنیان‌گذار سلسلهٔ جامیان، [[فیروزالدین شاه جام انر بن بانبینه]] {{به انگلیسی|Bānhbīna}} (د ۷۵۳ق/۱۳۵۲م) نام دارد که پس از شورش مردم بر ضد [[ارمیل]]، آخرین حکمران [[سومره]]، به خواست مردم ملقب به «جام» شد و رهبری آن‌ها را برعهده گرفت. او پس از پیروزی بر [[ملک رتن]]، از صاحب‌منصبان [[تغلق شاهیان]]، [[سیوستان]] را تصرف کرد و خود را مستقل خواند (بکری، ۶۲–۶۳). دربارهٔ تاریخ دقیق این حادثه اختلاف است و سه تاریخ ۷۳۷ و ۷۴۹ و ۷۵۱ق را برای استقلال او آورده‌اند (نک‍: راشدی، حاشیه بر تحفة، ضمیمهٔ ص ۱۱۰؛ قس: بلوچ، ۳۰۵، ۳۰۷–۳۰۸؛ EI2، همان‌جا).<ref>{{پک|سیدحسین‌زاده|۱۳۸۸|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جلد ۱۷، ذیل «جامیان»}}</ref>

[[ابن بطوطه]] در [[سفرنامه ابن بطوطه|سفرنامهٔ خود]] از صاحب‌منصب برجسته‌ای به نام [[ونارسامری]] در [[سیوستان]] نام برده است که پس از قتل [[رتن]]، حاکم سند، توسط شورشیان «ملک فیروز» نام گرفت و به امیری آن‌ها انتخاب شد (نک‍: ۲/۴۵۶–۴۵۸). اگرچه بیشتر پژوهشگران سندی [[ونارسامری]] را همین [[فیروزالدین جام انر]] دانسته‌اند، اما به نظر [[ریاض‌الاسلام]] این نسبت روشن و قابل اثبات نیست (نک‍: EI2، همان‌جا).<ref>{{پک|سیدحسین‌زاده|۱۳۸۸|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جلد ۱۷، ذیل «جامیان»}}</ref>

== حکمرانان ==
[[پرونده:Samma kings.jpg|بندانگشتی|400px|شجره‌نامهٔ پادشاهان جامیان]]
[[جام انر]] پس از سه سال و شش ماه حکومت درگذشت. برخی گفته‌اند که به تحریک وکیل او، [[کاهه بن تماچی]]، [[علی‌شاه ترک]] و [[ملک فیروز]] او را به قتل رساندند (بکری، ۶۳؛ قانع، همان، ۱۰۰).<ref>{{پک|سیدحسین‌زاده|۱۳۸۸|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جلد ۱۷، ذیل «جامیان»}}</ref>

در دورهٔ حکومت مشترک برادر او، [[علاءالدین جام جونه]] (نخستین دورهٔ حکومت: ۷۵۳–۷۶۸ق)، و [[صدرالدین جام بانبینه]] (حک‍ ۷۵۳–۷۶۸ق) دامنهٔ متصرفات جامیان تا [[بهکر]] گسترش یافت (بکری، همان‌جا؛ فرشته، ۲/۳۱۷). در ۷۶۷ق/۱۳۶۵م [[سلطان فیروزشاه تغلقی]] برای تصرف [[تهته]]، تختگاه جامیان، به آن ناحیه رفت. این لشکرکشی یک سال ادامه یافت و سرانجام با وساطت [[عارف]] بزرگ، [[جلال‌الدین حسین بخاری]]، و پس از اطاعت دو حکمران جام، [[تهته]] به تصرف [[سلطان فیروزشاه]] درآمد. به خواست سلطان، [[جام جونه]] و [[بانبینه]] را که [[شمس سراج]] از او با نام [[بانهبنه]] یاد کرده است به [[دهلی]] بردند. در غیاب آن‌ها حکومت [[تهته]] توسط [[خیرالدین جام طغاچی]]، پسر [[علاءالدین جام جونه]]، و [[رکن‌الدین شاه جام تماچی]] (نخستین دورهٔ حکومت: ۷۶۸–۷۷۲ق)، برادر [[صدرالدین جام بانبینه]]، اداره می‌شد.<ref>{{پک|سیدحسین‌زاده|۱۳۸۸|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جلد ۱۷، ذیل «جامیان»}}</ref>

[[تماچی]] پس از مدتی بر [[سلطنت دهلی|سلطان دهلی]] طغیان کرد و فیروزشاه، [[جام جونه]] را برای آرام کردن او به [[تهته]] فرستاد و او موفق شد تماچی را به [[دهلی]] ببرد (شمس سراج، ۲۴۰، ۲۴۲–۲۴۳، ۲۴۵، ۲۴۷، ۲۵۴؛ ماهرو، ۱۸۶). به گفتهٔ [[شمس سراج]] (همان‌جا)، [[سلطان تغلق‌شاه]] (سل‍ ۷۹۰–۷۹۱ق) پس از جلوس، [[بانبینه]] را به سبب خدماتش، به حکومت تهته تعیین کرد، اما او در راه بازگشت به تهته درگذشت و جام جونه دومین‌بار به حکومت رسید (قس: راشدی، همان‌جا، که تاریخ دومین مرتبهٔ حکومت علاءالدین جام جونه را ۷۷۱–۷۹۱ق آورده است).<ref>{{پک|سیدحسین‌زاده|۱۳۸۸|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جلد ۱۷، ذیل «جامیان»}}</ref>

از دورهٔ حکمروایی [[جام تغلق]] (حک‍ ۸۳۱–۸۵۷ ق/۱۴۲۷–۱۴۵۳م) به سبب ضعف [[سلطنت دهلی|سلاطین دهلی]]، جام‌ها روابط خود را با [[سلطنت گجرات|سلاطین گجرات]] گسترش دادند (فرشته، ۲/۳۱۸–۳۱۹). در دورهٔ حکومت [[جام سنجر]] (حک‍ ۸۵۸–۸۶۶ ق) [[ایالت سند|سند]] به‌طور بی‌سابقه‌ای آباد شد و رونق گرفت (بکری، ۷۲). پس از وی بزرگ‌ترین پادشاه این سلسله یعنی [[جام نظام‌الدین]] مشهور به «[[جام ننده]]» (سل‍ ۸۶۶–۹۱۴ق/۱۴۶۱–۱۵۰۸م) به اتفاق آراء مردم و سپاهیان، به سلطنت رسید. در همین دوره [[شاه‌بیگ ارغون]] در ۸۹۰ ق/۱۴۸۵م از [[قندهار]] به سند لشکر کشید و پس از تاخت و تازهایی که به تصرف [[قلعه سهوان|قلعهٔ سهوان]] انجامید، به قندهار عقب‌نشینی کرد (فرشته، ۲/۳۲۰).<ref>{{پک|سیدحسین‌زاده|۱۳۸۸|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جلد ۱۷، ذیل «جامیان»}}</ref>

[[جام نظام‌الدین]] را شخصیتی با فضیلت، اهل زهد، هنردوست و مورد احترام مردم و بی‌مانند در میان سلاطین هند دانسته‌اند (نهاوندی، ۲/۲۷۳؛ EI2، همان‌جا؛ نیز نک‍: راشدی، حاشیه بر [[مکلی‌نامه]]، ۹۱). در نتیجهٔ اقدامات مؤثر او در مدت ۴۸ سال فرمانروایی، امنیت و رفاهی در جامعه به وجود آمد که موجب رشد و توسعهٔ فرهنگ و هنر شد. مقبرهٔ [[جام نظام‌الدین]] در [[مکلی]] نزدیک [[تهته]] از آثار برجستهٔ معماری آن روزگار است (نک‍: قانع، مکلی‌نامه، ۲۳–۲۴؛ راشدی، همان، ۹۸–۱۰۲).<ref>{{پک|سیدحسین‌زاده|۱۳۸۸|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جلد ۱۷، ذیل «جامیان»}}</ref>

[[جام نظام‌الدین]] دوستدار مباحثه و گفتگوهای علمی بود و شاید به همین سبب [[جلال‌الدین محمد دوانی]] (د ۹۰۸ق/۱۵۰۲م) درصدد برآمد از [[شیراز]] به سند مهاجرت کند. جام نظام‌الدین برای او هزینهٔ سفر فرستاد، اما پیش از آن‌که قاصدان به شیراز برسند، جلال‌الدین درگذشت و دو شاگرد برجستهٔ او [[میرشمس‌الدین]] و [[میرمعین]] به [[تهته]] رفتند و در این شهر اقامت گزیدند (بکری، ۷۴–۷۵).<ref>{{پک|سیدحسین‌زاده|۱۳۸۸|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جلد ۱۷، ذیل «جامیان»}}</ref>

[[جام فیروز]] (حکومت در دو مرحله: ۹۱۴–۹۲۸ق/۱۵۰۸–۱۵۲۲م) پسر [[جام نظام‌الدین]] در ۵ سالگی توسط دو تن از درباریان با نفوذ به نام‌های [[دریاخان]] که او را پسرخواندهٔ جام نظام‌الدین دانسته‌اند و [[سارنگ‌خان]] به تخت نشست (همو، ۷۶؛ فرشته، همان‌جا).<ref>{{پک|سیدحسین‌زاده|۱۳۸۸|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جلد ۱۷، ذیل «جامیان»}}</ref> دورهٔ حکمروایی جام فیروز دورهٔ ناآرامی‌های سیاسی و اجتماعی بود. ناتوانی او در ادارهٔ حکومت و اختلاف‌هایش با دریاخان، سبب شد تا صلاح‌الدین که او را نبیرهٔ [[جام سنجر]] دانسته‌اند (قانع، تحفة، ۱۰۷؛ قس: احمد، ۳/۵۱۸، که می‌گوید صلاح‌الدین از نزدیکان جام فیروز بود) با کمک [[سلطان مظفر گجراتی]] به [[تهته]] لشکر کشد و تخت سلطنت را تصرف کند، اما پس از مدتی کوتاه [[جام فیروز]] با دریاخان صلح کرد و به کمک او، صلاح‌الدین را شکست داد و حکومت را باز پس گرفت (بکری، ۷۶–۷۹؛ قانع، همان‌جا).<ref>{{پک|سیدحسین‌زاده|۱۳۸۸|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جلد ۱۷، ذیل «جامیان»}}</ref>

[[جام صلاح‌الدین]] یک بار دیگر (۹۲۶–۹۲۷ق/۱۵۱۹م) در پی نامه‌هایی که مردم ناراضی [[تهته]] برای او به [[گجرات]] فرستاده بودند، با کمک سلطان مظفر به [[تهته]] لشکر کشید و این شهر را تصرف کرد، اما [[جام فیروز]] این بار نیز با کمک گرفتن از [[شاه بیگ]] توانست بر او فائق آید. در این جنگ صلاح‌الدین و پسرش کشته شدند (بکری، ۷۷–۷۹؛ فرشته، همان‌جا؛ خدادادخان، ۶۳).<ref>{{پک|سیدحسین‌زاده|۱۳۸۸|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جلد ۱۷، ذیل «جامیان»}}</ref>

چندی بعد چون [[شاه‌بیگ]] نتوانست [[قندهار]] را برابر لشکرکشی [[بابر]] حفظ کند (نک‍: بکری، ۷۹)، به طمع تصرف سند افتاد و به آن‌جا لشکر کشید (۹۲۶ق). قانع (همان، ۱۰۸) علت این لشکرکشی را دعوت مادر [[جام فیروز]] از وی دانسته است که به سبب تسلط [[دریاخان]] بر امور، برای پسر خود جز نام در پادشاهی چیز دیگری نمی‌دید. طی جنگ سختی که میان طرفین درگرفت، جام فیروز شکست خورد و تهته توسط سپاهیان [[شاه بیگ]] غارت شد (۹۲۷ق). این حادثه استقلال جام‌ها را نیز پایان داد و پس از آن آن‌ها باج‌گذار شاه‌بیگ شدند. جام فیروز به خدمت شاه بیگ رفت و دوباره امارت تهته به او تفویض شد. افزون بر آن، شاه بیگ پس از مشورت با امرای خود، به سبب وسعت سند، ادارهٔ نیمی از آن را به جام فیروز، و نیمی دیگر را به معتمدان خود سپرد (بکری، ۱۱۴–۱۱۶؛ تتوی، ۱۹–۲۰؛ احمد، ۳/۵۱۹).<ref>{{پک|سیدحسین‌زاده|۱۳۸۸|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جلد ۱۷، ذیل «جامیان»}}</ref>

گویا [[جام فیروز]] پس از درگذشت [[شاه‌بیگ]] در ۹۲۸ق/۱۵۲۱م از اطاعت [[ارغونیان]] سرپیچید، و به همین سبب [[میرزا شاه حسن]]، پسر شاه‌بیگ به [[تهته]] لشکر کشید. جام فیروز شکست خورد و به [[گجرات]] رفت و در زمرهٔ امرای [[سلطان بهادر]] درآمد (تتوی، ۲۴–۲۶؛ نسیانی، ۶۰–۶۱؛ قس: قانع، همان‌جا؛ شاهنوازخان، ۳/۳۰۶).<ref>{{پک|سیدحسین‌زاده|۱۳۸۸|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جلد ۱۷، ذیل «جامیان»}}</ref>

== فرهنگ و هنر ==
در دورهٔ حکومت [[جام فیروز]]، [[عبدالعزیز ابهری]] و مولانا [[اثیرالدین ابهری]] و پسرانش که از عالمان برجستهٔ روزگار خود بودند، به سبب پادشاهی [[شاه اسماعیل صفوی]] (سل‍ ۹۰۷–۹۳۰ق/ ۱۵۰۱–۱۵۲۴م) از [[هرات]] به سند مهاجرت کردند.<ref>{{پک|سیدحسین‌زاده|۱۳۸۸|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جلد ۱۷، ذیل «جامیان»}}</ref>

پادشاهان جام به شهرسازی علاقه داشتند و دو شهر [[ساموئی]] (در دامنهٔ [[کوه مکلی]] و نزدیک [[تهته]]) که نام آن را برگرفته از نام [[سمه]]ها دانسته‌اند، و تهته را که پایتختشان بود، آباد کردند و رونق بخشیدند (بلوچ، ۲۸۱، ۳۰۲).<ref>{{پک|سیدحسین‌زاده|۱۳۸۸|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جلد ۱۷، ذیل «جامیان»}}</ref>

== نگارخانه ==
{{وسط‌چین}}
<gallery>
پرونده:Sindh Samma Dynasty.jpg|سلسلهٔ سمه در [[پاکستان]] امروزی
پرونده:Makli3.JPG|مقابر در [[ملکی]]
</gallery>
{{پایان وسط‌چین}}

== پانویس ==

=== ارجاعات ===
{{پانویس|۲}}

=== منابع ===
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی=سیدحسین‌زاده | نام=هدی | عنوان=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی | جلد=۱۷ | پیوند=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/514058 | پیوند بایگانی=http://www.webcitation.org/68uFKpMmz | ویراستار=[[کاظم موسوی بجنوردی]] |تاریخ بایگانی=۱۴ تیر ۱۳۹۱ | ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]] | سال=۱۳۸۸ | شابک=۹۷۸-۹۶۴-۷۰۲۵-۶۹-۰}}

[[رده:جامیان| ]]
[[رده:استان سند]]
[[رده:امپراتوری‌ها و پادشاهی‌های هند]]
[[رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۳۳۵ (میلادی)]]
[[رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۳۵۱ (میلادی)]]
[[رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۵۲۰ (میلادی)]]
[[رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۵۲۴ (میلادی)]]
[[رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۹۴۸ (میلادی)]]
[[رده:پادشاهی‌های پیشین آسیا]]
[[رده:تاریخ استان سند]]
[[رده:چاندراوانشا]]
[[رده:دودمان‌های پاکستان]]
[[رده:دودمان‌های مسلمان]]
[[رده:دودمان‌های هند]]
[[رده:سمه‌ها]]
[[رده:طایفه‌های بلوچ]]
[[رده:کشورهای پیشین در آسیا]]
[[رده:کشورهای پیشین در جنوب آسیا]]

جامیان - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: − رده:تاریخ استان سند (هات‌کت)

Shahroudi: − رده:استان سند (هات‌کت)

Shahroudi: ابرابزار