Roshana: +رده:قرآن، +رده:اصطلاحات اسلامی، +رده:اصطلاحات قرآنی (هات‌کت)

2025-10-24T19:54:12Z

+رده:قرآن، +رده:اصطلاحات اسلامی، +رده:اصطلاحات قرآنی (هات‌کت)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۵۴
خط ۱۶:		خط ۱۶:
	* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=مستفید\|نام=حمیدرضا\|پیوند نویسنده=حمیدرضا مستفید\|ویراستار=\|مقاله=جزء\|دانشنامه=دانشنامه جهان اسلام\|عنوان جلد=دانشنامه جهان اسلام\|سال=۱۳۹۶\|ناشر=بنیاد دایرة المعارف اسلامی\|مکان=تهران\|پیوند مدخل=https://lib.eshia.ir/23019/1/4637}}		* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=مستفید\|نام=حمیدرضا\|پیوند نویسنده=حمیدرضا مستفید\|ویراستار=\|مقاله=جزء\|دانشنامه=دانشنامه جهان اسلام\|عنوان جلد=دانشنامه جهان اسلام\|سال=۱۳۹۶\|ناشر=بنیاد دایرة المعارف اسلامی\|مکان=تهران\|پیوند مدخل=https://lib.eshia.ir/23019/1/4637}}
	{{قرآن}}		{{قرآن}}

			[[رده:قرآن]]
			[[رده:اصطلاحات اسلامی]]
			[[رده:اصطلاحات قرآنی]]

Roshana: صفحه‌ای تازه حاوی «'''جزء''' در اصطلاح علوم قرآنی، یکی از شیوه‌های تقسیم‌بندی قرآن است که مسلمانان برای سهولت در قرائت، حفظ و تعلیم قرآن ابداع کرده‌اند. این اصطلاح در لغت به معنای «بخش» یا «بعض» است و در کاربرد رایج به یکی از سی بخش قرآن گفته می‌شود. == پی...» ایجاد کرد

2025-10-24T19:50:55Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''جزء''' در اصطلاح علوم قرآنی، یکی از شیوه‌های تقسیم‌بندی قرآن است که مسلمانان برای سهولت در قرائت، حفظ و تعلیم قرآن ابداع کرده‌اند. این اصطلاح در لغت به معنای «بخش» یا «بعض» است و در کاربرد رایج به یکی از سی بخش قرآن گفته می‌شود. == پی...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''جزء''' در اصطلاح [[علوم قرآنی]]، یکی از شیوه‌های تقسیم‌بندی [[قرآن]] است که [[مسلمانان]] برای سهولت در [[قرائت]]، حفظ و تعلیم قرآن ابداع کرده‌اند. این اصطلاح در لغت به معنای «بخش» یا «بعض» است و در کاربرد رایج به یکی از سی بخش قرآن گفته می‌شود.

== پیشینه تاریخی تقسیم‌بندی قرآن ==
در دوران [[پیامبر اسلام]]، قرآن از لحاظ ساختاری به [[آیه]] و [[سوره]] تقسیم می‌شد؛ دو تقسیم اصلی که خود قرآن نیز به آن‌ها اشاره دارد. (برای نمونه: [[آیه ۱۰۶ سوره بقره|آیات ۱۰۶ بقره]]، [[آیه ۱۲۴ سوره توبه|۱۲۴ توبه]] و [[آیه ۲۰ سوره محمد|۲۰ محمد]]) با این وجود، شواهد تاریخی نشان می‌دهد که در همان دوره، [[تلاوت]] قرآن بر اساس تقسیمات بزرگ‌تری نیز انجام می‌گرفته است. بر پایه [[روایات]]، قرآن در دوران پیامبر به هفت [[حزب قرآن|حزب]] تقسیم شده بود. هر حزب شامل چند سوره بود و تقسیمات آن به این ترتیب گزارش شده است: حزب نخست: [[سوره بقره|بقره]]، [[سوره آل‌عمران|آل عمران]]، [[سوره نساء|نساء]]؛ حزب دوم: [[سوره مائده|مائده]]، [[سوره انعام|انعام]]، [[سوره اعراف|اعراف]]، [[انفال]]، [[توبه]]؛ حزب سوم: [[سوره یونس|یونس]] تا [[سوره نحل|نحل]]؛ حزب چهارم: [[سوره اسراء|اسراء]] تا [[سوره فرقان|فرقان]]؛حزب پنجم: [[سوره شعراء|شعراء]] تا [[سوره یس|یس]]؛ حزب ششم: [[سوره صافات|صافات]] تا [[سوره حجرات|حجرات]]؛ حزب هفتم (حزب مفصّل): از [[سوره ق]] تا پایان قرآن. در برخی منابع [[شیعی]]، «حزب مفصّل» شامل ۶۷ یا ۶۸ سوره آخر قرآن دانسته شده است. گزارش‌هایی نیز وجود دارد که برخی [[صحابه]] و [[تابعین]] قرآن را برای تلاوت شخصی خود به شکل‌های متفاوتی تقسیم می‌کردند. به عنوان نمونه، از [[جعفر صادق]] نقل است که مصحف او دارای چهارده جزء بوده است.<ref name=":0">{{پک|مستفید|۱۳۹۶|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=جزء}}</ref>

== تحول تقسیم‌بندی در سده نخست هجری ==
در دوره [[حجاج بن یوسف ثقفی]] (درگذشت ۹۵ [[هجری]])، قرآن برای نخستین‌بار بر اساس شمار حروف به چند بخش مشخص (دو، سه، چهار و هفت قسمتی) تقسیم شد. پس از او، [[قاری|قاریان]] و علمای قرآن تقسیمات گوناگونی همچون دو، سه، چهار، پنج، شش، هفت، هشت، نه و ده‌ جزئی را رایج کردند. هدف اصلی از این تقسیم‌بندی‌ها، تعیین مقدار معینی از قرآن برای قرائت روزانه بود تا مسلمانان بتوانند با نظم و استمرار بیشتری به تلاوت بپردازند. در قرون دوم و سوم هجری، کتاب‌هایی در توضیح این تقسیمات نگاشته شد که نام برخی از آنها را [[ابن‌ندیم]] در ''[[الفهرست]]'' آورده است.<ref name=":0" />

== پیدایش تقسیم‌بندی سی‌جزئی ==
تقسیم‌بندی سی‌جزئی قرآن، که امروزه رایج‌ترین شیوه نظم قرائت قرآن است، در دوره‌های بعدی برای سهولت قرائت روزانه پدید آمد. بنابر گزارش ابن‌المنادی (متوفی ۳۳۶ هجری)، این تقسیم ابتدا بر پایه شمار حروف بوده است، اما بعدها تقسیم شصت‌گانه بر مبنای شمار کلمات رواج یافت و از همین تقسیم، ساختار سی‌جزئی فعلی استخراج شد. نخستین نشانه تاریخی از این تقسیم‌بندی به دوران [[خلافت]] [[منصور عباسی]] (حکومت: ۱۳۶–۱۵۸ هـجری) بازمی‌گردد. به گفته سخاوی، این تقسیم به درخواست منصور و به دست ابوعثمان عمرو بن عبید (متوفی ۱۴۴ هـجری) انجام شد. در آغاز، قرآن به ۳۶۰ بخش تقسیم شده بود و هر دوازده بخش، یک جزء محسوب می‌شد. ظاهراً ساختار کنونی سی جزء قرآن، بازتاب همان تقسیم‌بندی [[عباسی]] است؛ با این تفاوت که در هفت مورد جزئی میان نسخه‌ها اختلاف اندکی وجود دارد.<ref name=":0" />
== پانویس ==
=== ارجاعات ===
{{پانویس|۲}}

=== منابع ===
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=مستفید|نام=حمیدرضا|پیوند نویسنده=حمیدرضا مستفید|ویراستار=|مقاله=جزء|دانشنامه=دانشنامه جهان اسلام|عنوان جلد=دانشنامه جهان اسلام|سال=۱۳۹۶|ناشر=بنیاد دایرة المعارف اسلامی|مکان=تهران|پیوند مدخل=https://lib.eshia.ir/23019/1/4637}}
{{قرآن}}

جزء - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Roshana: +رده:قرآن، +رده:اصطلاحات اسلامی، +رده:اصطلاحات قرآنی (هات‌کت)