Shahroudi: صفحه‌ای تازه حاوی «{{Infobox military conflict | conflict = جنگ‌های بیزانس و سلجوقیان | image = 131 Bataille de Malazgirt.jpg | caption = نبرد ملازگرد | partof = | date = ۱۰۴۸ تا ۱۳۰۸ (نابودی سلجوقیان روم) | place = آناتولی | result = بن بست نظامی | combatant1 = امپراتوری ر...» ایجاد کرد

2024-11-09T13:10:59Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{Infobox military conflict | conflict = جنگ‌های بیزانس و سلجوقیان | image = 131 Bataille de Malazgirt.jpg | caption = نبرد ملازگرد | partof = | date = ۱۰۴۸ تا ۱۳۰۸ (نابودی سلجوقیان روم) | place = آناتولی | result = بن بست نظامی | combatant1 = امپراتوری ر...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{Infobox military conflict
| conflict = جنگ‌های بیزانس و سلجوقیان
| image = 131 Bataille de Malazgirt.jpg
| caption = نبرد ملازگرد
| partof =
| date = ۱۰۴۸ تا ۱۳۰۸ (نابودی [[سلجوقیان روم]])
| place = [[آناتولی]]
| result = بن بست نظامی
| combatant1 = [[امپراتوری روم شرقی]]{{br}}[[امپراتوری ترابوزان]]{{br}}[[دولت‌های صلیبیون]]
| strength1 = ''' ۱۰۷۱ :'''{{br}}می‌توانست تا ۱۰۰٬۰۰۰ برسد {{br}}'''۱۱۴۰ :'''{{br}}۲۵,۰۰۰ تا ۵۰٬۰۰۰
| strength2 = ''نامشخص''
| combatant2 = [[سلجوقیان]]
* [[امپراتوری سلجوقی]]
* [[سلجوقیان روم]]
}}
'''جنگ‌های بیزانس و سلجوقیان''' ({{lang-tr|Bizans-Selçuklu Savaşları}})، به مجموعه جنگ‌هایی در منطقه [[آسیای صغیر]] و [[سوریه]] و [[اروپا]] میان ترکان سلجوقی تازه مستقر شده در منطقه و امپراتوری بیزانس که به مدت ۳ قرن تا زمان سقوط [[سلجوقیان روم]] به درازا کشید. از مهم‌ترین این نبردها می‌توان به ''[[نبرد ملازگرد]]'' اشاره کرد که [[آلپ ارسلان|آلب ارسلان]] توانست امپراتور بیزانس را شکست و اسیر کند.

== نخستین ورود منظم سلجوقیان به آناتولی ==
از مدت‌ها قبل از سلطنت طغرل، [[ترکمان (اصطلاح قومی)|ترکمانان]] حملات متعددی به سرزمین [[آناتولی]] یا [[امپراتوری روم شرقی|روم شرقی]]، بیزانس، داشتند؛ اما در دورهٔ سلطنت طغرل و برای نخستین بار در سال ۴۴۰ ه‍.ق، ترکمانان به سرکردگی ابراهیم ینال، بخش‌هایی از روم شرقی را آماج حملات خود قرار دادند.<ref>{{پک|The Editors of Encyclopaedia Britannica|1998|ف=Toghrïl Beg|ک=Encyclopædia Britannica|زبان=en}}</ref> زمانی که گروهی از غزها تصمیم گرفتند که به قلمرو [[ابراهیم ینال]] وارد شوند، ابراهیم به این بهانه که سرزمین‌های تحت تصرف او ظرفیت سکونت آنان را ندارد، [[غز]]ها را در جهت کسب غنیمت و [[جهاد]] در راه خدا، برای حمله به روم شرقی تحریض و دعوت نمود و وعدهٔ همراهی خود در این راه را به آنان داد. در نتیجه غزها، به سمت سرزمین روم گسیل شدند و ابراهیم ینال نیز به دنبال آنان رهسپار آن نواحی شد. آنان پس از وصول بدان مناطق، در نبردهای سختی که با سپاهیان پرتعداد رومی و اهالی [[آبخاز]] در مناطقی همچون [[ملازگرد]] (منازکرت)، [[ارزروم|ارزن روم]] (ارزنه‌الروم)، [[کیلیکیه|قالیقلا]] و [[ترابزون|طرابوزان]] داشتند، پس از تحمل شکست‌ها و کسب پیروزی‌هایی، سرانجام به همراه ابراهیم ینال، موفق به کسب پیروزی نهایی شدند که در طی آن بسیاری از رومیان کشته، اسیر یا متواری شدند.<ref>{{پک|اشپولر|بازورث|سومر|کاهن|مینورسکی|۱۳۸۵|ک=ترکان در ایران|ص=۱۷}}</ref>

در طی این نبردها، بسیاری از [[پاتریارک|پاتریک‌ها]] در کنار [[قاریط]]، پادشاه آبخاز، به اسارت درآمدند.<ref>{{پک|باسورث|۱۳۸۱|ک=تاریخ ایران کمبریج|ص=۵۰–۴۹}}</ref> پس از این رخدادها، ابراهیم ینال با دست‌اندازی بر مناطق متعدد در سرزمین روم، توانست حتی تا فاصلهٔ پانزده روزه از پایتخت سرزمین روم یعنی [[قسطنطنیه]]، پیشروی کند. همچنین پس از نبردهای مذکور، مهاجمان توانستند مقدار زیادی از مردمان آن نواحی را به همراه چهارپایان، اموال و تجهیزات جنگی به چنگ آورند.<ref>{{پک|فروزانی|۱۳۹۴|ک=سلجوقیان از آغاز تا فرجام|ص=۳–۷۲}}{{سخ}}{{پک|ستار زاده|۱۳۸۶|ک=سلجوقیان|ص=۴۹}}</ref>

== نخستین جنگ صلیبی ==
اندکی پس از [[شورای کلرمونت]] و سخنرانی [[پاپ اوربان دوم]]، در سال ۱۰۹۵ میلادی،<ref>{{پک|لوی بیئل|۱۳۸۶|ک=جنگ‌های صلیبی|ص=۵۱–۵۳}}</ref><ref>{{پک|صفوی|۱۳۳۴|ک=جنگ‌های صلیبی|ص=۱۴–۱۵}}</ref> ارتش‌های غربی به سوی شرق رهسپار شدند. از [[آسیای صغیر]] عبور کردند، به [[انطاکیه]] رسیدند و آن‌جا را به تصرف درآوردند.<ref>{{پک|صفوی|۱۳۳۴|ک=جنگ‌های صلیبی|ص=۴۶–۵۳}}</ref><ref>{{پک|لوی بیئل|۱۳۸۶|ک=جنگ‌های صلیبی|ص=۹۲–۹۵}}</ref><ref dir=ltr>{{پک|Roger|1997|ک=Latin Siege Warfare in the Twelfth Century|ص=۲۷–۲۹}}</ref><ref dir=ltr>{{پک|France|1996|ک=Victory in the East: A Military History of the First Crusade|ص=۲۲۹}}</ref><ref dir=ltr>{{پک|Asbridge|2000|ک=The Creation of the Principality of Antioch|ص=۲۶–۲۷}}</ref> آنگاه در دو مسیر ساحلی و داخلی ([[روج]] - [[معره نعمان]]<ref>{{پک|صفوی|۱۳۳۴|ک=جنگ‌های صلیبی|ص=۶۰}}</ref> - [[شیزر (سوریه)|شیزر]]<ref>{{پک|صفوی|۱۳۳۴|ک=جنگ‌های صلیبی|ص=۶۱}}</ref> - [[مصیاف]] - [[اکراد ابراهیم|اکراد]]<ref>{{پک|صفوی|۱۳۳۴|ک=جنگ‌های صلیبی|ص=۶۲}}</ref>) حرکت کردند، بار دیگر در [[طرابلس (لبنان)|طرابلس]] به یکدیگر پیوستند و از آن‌جا راهشان را به سوی [[بیروت]] و [[صیدا]] تا [[قیساریه]] و سپس به‌سوی [[اورشلیم]] ادامه دادند.<ref>{{پک|صفوی|۱۳۳۴|ک=جنگ‌های صلیبی|ص=۶۳–۶۸}}</ref><ref dir=ltr>{{پک|Riley-Smith|۱۹۹۱|ص=۳۴|ک=The Crusades: A Short History}}</ref><ref dir=ltr>{{پک|Bradbury|1992|ک=The Medieval Siege|ص=۲۹۶}}</ref> پس از تسخیر اورشلیم، صلیبی‌ها به سازمان دادن دولت‌های خود پرداختند و [[پادشاهی اورشلیم]] و [[شاهزادگی انطاکیه|شاهزادنشین انطاکیه]] و [[کنت‌نشین ادسا]] را که حکومت‌هایی خودمختار بودند، شکل دادند.<ref>{{پک|صفوی|۱۳۳۴|ک=جنگ‌های صلیبی|ص=۶۹–۷۱}}</ref><ref>{{پک|لوی بیئل|۱۳۸۶|ک=جنگ‌های صلیبی|ص=۱۰۸–۱۲۹}}</ref><ref dir=ltr>{{پک|Riley-Smith|1979|ف=The Title of Godfrey of Bouillon|ک=Bulletin of the Institute of Historical Research}}</ref> برخی از شهرها همانند [[معره نعمان]] در مقابل تهاجم صلیبیون مقاومت کردند ولی حاکمان برخی دیگر از شهرها مثل [[حماه]]، [[شیزر (سوریه)|شیزر]] و [[طرابلس]]، [[حمص]] ترجیح دادند با مهاجمان از در صلح درآیند ولی کشتارهای صلیبیون، پس از رسیدن به [[آسیای صغیر]]، در طول مسیر و هنگام رسیدن به [[انطاکیه]] و در ادامه در اورشلیم و دیگر شهرهای فلسطین سبب خشم مسلمانان شد و این‌چنین خود را آماده نبرد با صلیبیون کردند.
در این دوران بود که امارت‌های پراکنده شام تضعیف شده و قدرت مقابله با مبارزطلبی صلیبیون را نداشتند. در شمال، [[قلیچ ارسلان دوم|قلیچ ارسلان]] از رهبران [[سلاجقه روم|سلاجقه]] توان پایداری نداشت و پایتختش، [[نیکائه|نیقیه]]، توسط صلیبیون اشغال شد و در نتیجه قدرت خود را از دست داد.<ref dir=ltr>{{پک|Asbridge|2004|ک=The First Crusade: A New History|ص=۱۱۷–۱۲۰}}</ref><ref>{{پک|صفوی|۱۳۳۴|ک=جنگ‌های صلیبی|ص=۱۳}}</ref>
[[آناطولی|آناتولی]] نیز تحت سیطره [[دانشمندیه]] بود که از نیرومندترین امارت‌های [[سلاجقه]] در بخش شمال شبه جزیره آسیای صغیر به‌شمار می‌رفت.<ref>{{پک|فروزانی|۱۳۹۴|ک=سلجوقیان از آغاز تا فرجام|ص=۲۶۰–۲۵۹}}</ref> امیر دانشمندی، ملک غازی که با پیروزی بر صلیبیون شهرت فراوانی کسب کرد، توانست [[بوهموند|بوهمند]] را در [[نبرد ملطیه|نبرد ملطین]] به اسارت درآورد و در شمار نخستین رهبران مسلمان قرارگیرد که بر یک سپاه صلیبی پیروز شده‌است.<ref>{{پک|صفوی|۱۳۳۴|ک=جنگ‌های صلیبی|ص=۸۳}}</ref><ref dir=ltr>{{پک|Dupuy|1977|ک=The Encyclopedia of Military History|ص=۳۱۶}}</ref>

در اواخر سال ۱۰۹۹، خبر بازپس‌گیری سرزمین اورشلیم بوسیلهٔ مسیحیان به اروپا رسید و مردم با شور و شادمانی از آن استقبال کردند. در زمستان سال بعد شمار بسیاری از فرماندهان صلیبی همراه سربازانشان به سرزمین‌های خود بازگشتند. سخن همه کسانی که به اروپا بازگشته بودند، این بود که شرق نیاز به جنگجو و آبادگرانی دارد تا کار خدا را ادامه دهند، و در مشرق اموال و املاک فراوانی است که در انتظار مردمان حادثه جو به سر می‌برد. آنان بر جنگ صلیبی جدیدی، که مردان کلیسا آن را تبرک می‌دانستند، اصرار می‌ورزیدند.<ref>{{پک|صفوی|۱۳۳۴|ک=جنگ‌های صلیبی|ص=۷۳}}</ref> به این ترتیب جنگ صلیبی دیگری با شرکت جنگجویان [[لمباردی]]‌ها، [[امپراتوری مقدس روم|آلمانی‌ها]] و [[پادشاهی فرانسه|فرانسوی‌ها]] آغاز شد، اما این تهاجم به ویژه پس از حمله به [[آنکارا|آنقوره]] با مقاومت مستمر [[سلجوقیان روم]] روبه‌رو شد. سپس در سال ۱۱۰۱، جنگ سرنوشت‌سازی میان [[مردم ترک|مسلمانان ترک]] و صلیبی‌ها در [[مرسیفان]] روی داد و ترکان موفق شدند نیروهای صلیبی را در هم شکنند.<ref>{{پک|صفوی|۱۳۳۴|ک=جنگ‌های صلیبی|ص=۸۵–۸۶}}</ref> پس از آن دو حمله به وسیله آلمان‌ها و فرانسوی‌ها صورت گرفت، که چیزی بیش از حمله‌های پیشین نصیب آنان نشد و ترکان موفق شدند نیروهایشان را نابود سازند.<ref>{{پک|صفوی|۱۳۳۴|ک=جنگ‌های صلیبی|ص=۸۶–۸۷}}</ref>

تثبیت دوبارهٔ قدرت ترکان در [[آناتولی]] مرکزی موجب افزایش نیروی آنان شد. [[سکمان|سقمان]]، حاکم [[آل ارتق|ارتقی]] [[ماردین]]، و [[جکرمش]]، اتابک [[موصل]]، که از تجاوزها و پیشروی‌های صلیبیون بیمناک بودند، درصدد یکپارچه ساختن نیروهای خود برآمدند. تلاش آنان برای حمله به [[رها|ادسا]] منجر به حملهٔ پیش‌دستانهٔ صلیبیون به قلعهٔ حران شد و در نبردی در سال ۱۱۰۴ و بر ساحل [[رودخانه بلیخ]]،<ref group="پ">این نبرد در نزدیکی میدان [[نبرد کارهه]] یا حران ''Carrhae'' قدیم روی داد که طی آن [[پارتی‌ها]] بر ارتش [[امپراتوری روم]] به فرماندهی [[کراسوس]] پیروز شدند. ترک‌ها بر ضد صلیبی‌ها در سال ۱۱۰۴ مجموعه کمین‌ها و حمله‌های منظمی ترتیب دادند که طی آن ترک‌ها کفایت تاکتیکی درخشانی از خود نشان دادند و موفق شدند ارتش [[رها|ادسا]] و انطاکیه را که شامل شش هزار سوار و ۱۸ هزار پیاده بود را نابود سازند</ref> که به [[نبرد حران (۱۱۰۴)|نبرد حران]]،<ref dir=ltr>{{پک|َKingsford|1894|ک=The Crusades: The Story of the Latin Kingdom of Jerusalem|ص=۱۴۵}}</ref> مشهور شده، باعث شکست صلیبیون شد. این چند شکست، افسانه «شکست ناپذیری صلیبیون» را از میان برد و امارت [[حلب]] نیز از خطر تهدید صلیبیون رهایی یافت.<ref>{{پک|کاشف|۱۳۸۴|ص=۳۲۷|ک=تاریخ جنگ‌های صلیبی، جلد دوم}}</ref>

در جنوب [[شام]]، یعنی [[مصر]]، [[فاطمیان]] از نظر سیاسی و نظامی قدرتمند بودند و نیروی دریایی نیرومندی در اختیار داشتند. با وجود این‌که فاطمیان در آغاز کوشیدند تا با صلیبیون به تفاهم برسند، اما با نظر منفی روبه‌رو شدند و اورشلیم را از دست دادند. به دنبال آن لشکر مصر درهم شکست و فاطمیان درصدد برآمدند تا از دو شکست [[محاصره اورشلیم (۱۰۹۹)|اورشلیم]] و [[نبرد اشکلون|اشکلون]] انتقام بگیرند. وزیر فاطمی، افضل، سپاه نیرومندی را تدارک دید و فرماندهی آن را به غلام خود، [[سعدالدوله طواشی]] سپرد.<ref>{{پک|صفوی|۱۳۳۴|ک=جنگ‌های صلیبی|ص=۸۳}}</ref><ref dir=ltr>{{پک|Dupuy|1977|ک=The Encyclopedia of Military History|ص=۳۱۶}}</ref> این سپاه در مه ۱۱۰۱، به اشکلون رسید و چندین نبرد در [[رمله (شهر)|رمله]] انجام شد که طی آن‌ها مسلمانان و صلیبیون، به تناوب، بارها پیروز شدند. در ماه مه ۱۱۰۲، فاطمیان ارتشی متشکل از بیست هزار نیروی عرب و سودانی به فرماندهی [[شرف المعالی]]، پسر افضل، بسیج کردند. این ارتش بر صلیبیون متمرکز در رمله پیروز شد. اما صلیبیون در [[یافا]] از پیروزی مصری‌ها جلوگیری کردند.<ref dir=ltr>{{پک|Dupuy|1977|ک=The Encyclopedia of Military History|ص=۳۱۶}}</ref><ref>{{پک|ناصری|۱۳۷۹|ک=فاطمیان در مصر|ص=۹۵}}</ref>

== جستارهای وابسته ==
* [[جنگ صلیبی دوم]]
* [[جنگ صلیبی سوم]]

== پانویس ==

=== یادداشت‌ها ===
{{پانویس|گروه=پ}}

=== ارجاعات ===
{{پانویس|۲|چپ‌چین=بله}}

=== منابع ===
[[رده:امپراتوری روم شرقی در سده ۱۱ (میلادی)]]
[[رده:امپراتوری روم شرقی در سده ۱۲ (میلادی)]]
[[رده:امپراتوری روم شرقی در سده ۱۳ (میلادی)]]
[[رده:جنگ‌های بیزانس و سلجوقیان]]
[[رده:جنگ‌های صلیبی در سده ۱۳ (میلادی)]]
[[رده:درگیری‌های سده ۱۱ (میلادی)]]
[[رده:درگیری‌های سده ۱۲ (میلادی)]]
[[رده:درگیری‌های سده ۱۳ (میلادی)]]
[[رده:سلجوقیان روم]]

جنگ‌های سلجوقیان و بیزانس - تاریخچهٔ نسخه‌ها