https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%B9%D8%AB%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C_%28%DB%B1%DB%B6%DB%B2%DB%B9%E2%80%93%DB%B1%DB%B6%DB%B3%DB%B1%29جنگ ایران و عثمانی (۱۶۲۹–۱۶۳۱) - تاریخچهٔ نسخهها2026-08-13T18:42:20Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%B9%D8%AB%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C_(%DB%B1%DB%B6%DB%B2%DB%B9%E2%80%93%DB%B1%DB%B6%DB%B3%DB%B1)&diff=96348&oldid=prevShahroudi: ابرابزار2024-11-09T12:47:38Z<p>ابرابزار</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه جنگ<br />
| درگیری بخشی از = جنگ ایران و عثمانی (۱۶۲۹–۱۶۳۱)<br />
| بخشی از [[جنگهای ایران و عثمانی]]<br />
| تصویر =<br />
| توضیح تصویر =<br />
| تاریخ = ۱۰۳۸ ه.ق/ ۱۶۲۹ میلادی تا ۱۰۴۰ ه.ق/ ۱۶۳۱ میلادی<br />
| مکان = [[آذربایجان]]، [[بغداد]]، مریوان، [[همدان]]<br />
| مختصات =<br />
| علت = بازپسگیری ولایات از دست رفته از دوره سلطنت [[شاه عباس بزرگ]]<br />
| قلمرو =<br />
| نتیجه = شکست عثمانی و عقبنشینی آنها و پیروزی قاطع صفویان و ایرانیان<br />
|درگیر۱= [[پرونده:Safavid Flag.svg|30px]] [[صفویان|امپراتوری صفوی]]<br />
|درگیر۲= [[پرونده:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|30px]] [[امپراتوری عثمانی]]<br />
| فرمانده۱ =[[شاه صفی]]{{سخ}}[[زینلبیگ بیگدلی شاملو|زینلخان شاملو]]{{سخ}}[[صفیقلیخان]]<br />
| فرمانده۲ =خسرو پاشا{{سخ}}تقی پاشا<br />
| قوا۱ =<br />
| قوا۲ =<br />
| تلفات۱ =<br />
| تلفات۲ =<br />
| تلفات۳ =<br />
| پانویس = {{درگیریهای شاه صفی}}<br />
}}<br />
{{وابسته|شورش خاناحمدخان اردلان در کردستان}}<br />
سلطان مراد پادشاه عثمانی که پس از آخرین نبرد با شاه عباس دیگر هرگز جرات تعرض به خاک ایران را نیافته بود، به مجرد آگهی از مرگ شاه عباس به آذربایجان و بغداد لشکر کشید. البته مراد چهارم از آخرین پادشاهان جنگنده عثمانی است که پس از او به ندرت کسی از پادشاهان عثمانی در میدان جنگ حاضر میشد. خسرو پاشا،<ref>{{پک|رحیم رئیسنیا|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref><ref group="یادداشت">'''خسروپاشا بوشناق''' (بوسنیاق/ بوسناق)، صدراعظم و امیرالامرای عثمانی در ۱۰۳۷ ه.ق به صدارت رسید. نیروهای خسروپاشا سرانجام بغداد را محاصره کردند و پس از چهل روز تحمل تلفات و خسارات بسیار، در ۷ یا ۸ ربیعالآخر ۱۰۴۰ ه.ق بدون کسب نتیجه عقب نشستند. در این بین، امرایی چون مصطفیپاشا، ابدالپاشا و عمرپاشا، که به یاری وی آمده ولی از صفویان شکست خورده بودند، به دستور خسروپاشا اعدام شدند. پس از شکست لشکرکشی به بغداد، مخالفان خسروپاشا با انتقاد از بیکفایتی و خودرأیی او، سلطان مراد چهارم را به برکناری وی متقاعد کردند. مراد چهارم نیز در ۲۹ ربیعالاول ۱۰۴۱ ه.ق خسروپاشا را عزل و حافظ احمدپاشا را دوباره به صدارت منصوب کرد. سرانجام او را به قتل رساندند و سرش را به استانبول فرستادند. خبر قتل خسروپاشا موجب بروز آشوبهای بزرگتری شد که تا سه ماه پس از مرگ وی ادامه یافت.</ref> وزیر اعظم عثمانی با مأموریت بازپسگیری ولایاتی که در زمان شاه عباس از تصرف آنان خارج شده بود، به سوی ایران روانه شد.<ref name="ReferenceA">{{پک|احمد پاکتچی|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref><br />
<br />
در سال ۱۰۳۹ ه.ق / ۱۶۲۹ میلادی، ابتدا [[شهرزور]] را تصرف کرد و مقر فرماندهی خود را در آن قرار داد و با جمعآوری تدارکات از [[حله]] و اشغال سرزمین اردلان برای هجوم به بغداد آماده شد<ref>{{پک|ثواقب، زکیئی|پاییز ۱۳۹۵|ک=تحلیل زمینههای معاهده زهاب و پیامدهای آن بر دولت صفویه|ص=٩}}</ref> سپس به بغداد حمله نمود که از ۱۷ صفر ۱۰۳۹ ق (سوم مهر) تا ۸ ربیعالثانی (۲۳ آبان) تحت محاصره بود اما نتوانست بغداد را تصرف کند.<ref name="ReferenceB">{{پک|ثواقب، زکیئی|پاییز ۱۳۹۵|ک=تحلیل زمینههای معاهده زهاب و پیامدهای آن بر دولت صفویه|ص=١٠}}</ref><br />
خسرو پاشا که مأموریت اصلیاش استرداد بغداد بود، گروهی از سپاه خود را همراه با برخی خانهای کُرد به سوی تبریز روانه ساخت. تبریزیان از بیم قتل و غارت، اسباب و اموال خود را در نهانخانهها گذاردند و گروهی نیز تبریز را ترک گفتند؛ اما صفآرایی سپاه ایران به سرکردگی رستمبیک، دیوان بیگی تبریز و نقدیبیک شاملو، داروغهٔ فراشخانه در برابر سپاه عثمانی در کنار آجیچای، باعث قوت قلب و اطمینان تبریزیان شد. سرانجام، عثمانیان عقبنشینی کردند و کاری از پیش نبردند.<ref name="ReferenceB"/><br />
<br />
در آذربایجان سپاه عثمانی کاری از پیش نبرد و در بغداد با مقاومت [[صفی قلی خان]] والی قزلباش آن برخورد که با جسارت و جلادت از آن شهر دفاع کرد و از پیشرفت سپاه دشمن جلوگیری نمود. صفی قلی خان در دفاع از بغداد حدود دوازده هزار نفر به عثمانیان تلفات وارد نمود. در همین ماجرا یک دسته از سپاه ایران به سرکردگی زینل خان شاملو در حدود مریوان از سپاه عثمانی شکست خوردند (رمضان ۱۰۳۸ ه.ق) و بدنبال آن عثمانیها بداخل ایران ریختند.<br />
بخش دیگری از سپاه عثمانی به حوالی همدان رسیده بودند که به دستور شاه صفی مردم این ولایت مهاجرت کرده و به نقاط دیگر رفتند تا از آسیب لشکر دشمن در امان باشند، اما با اعتبار جمعیت سپاه قزلباش حرکت مردم به تعویق افتاد.<ref name="ReferenceC">{{پک|حسینی استرآبادی|۱۳۶۶|ک=تاریخ سلطانی از شیخ صفی تا شاه صفی به اهتمام دکتر احسان اشراقی|ص=۲۳۹}}</ref><br />
در سال ۱۰۳۹ ه.ق عثمانیها به همدان تاختند و این شهر به تصرف ایشان درآمد و اهالی همدان در شش روز تمام قتلعام شدند. خسرو پاشا، محلههای همدان را میان هفت تن از پاشایان تقسیم کرد و فرمان داد که در یک هفته تمام مردم شهر و حتی حیوانات را بکشند، بناها را ویران کنند و درختان را ریشهکن سازند؛ و اگر در پایان این مدت در منطقهای جانداری پیدا شد، یا دیوار و درختی برپا بود، فرمانده آنجا خود کشته میشود. آنگاه در پایان مهلت بازرسان خسرو پاشا، سراسر شهر را جستجو کردند و هر زخمی و بیماری هم که در ویرانهها یافتند، سرش به تیغ رفت.<ref>{{پک|پرویزاذکایی|ک=فصلنامه وقف میراث جاویدان}}</ref> البته از سویی دیگر پادگان ایرانی بغداد (سپاه همدان به فرماندهی صفی قلی خان که بیگلربیگی همدان هم بود) چنان دلاورانه دفاع کردند، که ترکها با شنیدن حرکت شاه صفی برای نجات بغداد، به ترک محاصره آن شهر وادار شده و ناچار به موصل عقب نشستند. از این لشکرکشی سودی عاید عثمانی نشد. بعد از پایان این جنگ بعضی از اطرافیان شاه صفی ذهن او را نسبت به زینل خان بدبین و شاه را برای قتل او ترغیب کردند. لیکن دیری نگذشت که زینل خان مورد غضب شاه واقع شد. به این ترتیب شاه دستور داد تا زینل خان را به حوالی خیمهٔ حرم خود بیاورند، و به دستور وی غلامی از خواجه سرایان به نام بهرام، سر زینل خان سپهسالار را در ششم ذیالحجه ۱۰۳۹ ه.ق از تن جدا کرد.<ref name="ReferenceC"/><ref name="ReferenceD">{{پک|ثواقب|ک=سازمان سپاه و صاحبمنصبان نظامی عصر شاه صفی|ص=ص ۳۰}}</ref><br />
علت قتل او را ناراحتی شاه از عدم تدبیر و درایت نظامی و اقدامات دور از حزم و استواری او در برابر عثمانی که باعث شکست صفوی شد، ذکر کردهاند و اینکه خودسر راه ییلاق پیش گرفت و با دیگران به تکبر و غرور رفتار کردو رأی خود را در امور نظامی برتر میپنداشت.<ref name="ReferenceD"/><ref>{{پک|اصفهانی|۱۳۸۰|ک=خلدبرین|ص=۶۵}}</ref><br />
شاه صفی نیز پس از زیارت عتبات به اصفهان برگشت.<ref>{{پک|بابایی|۱۳۸۹|ک= تاریخ ارتش ایران|ص=۳۹۶}}</ref><br />
سپس شاه صفی در ربیعالاول ۱۰۴۴/ اوت ۱۶۳۴ از قزوین به «دارالسلطنهٔ تبریز» آمد و در «دولتخانهٔ مبارکه» اقامت گزید و عدهای را برای جلوگیری از ناآرامیها و نیز ممانعت از حملات عثمانیان به نواحی وان و دیگر جاها فرستاد. آنگاه نوروز ۱۰۴۴ق/۱۶۳۵م را در تالار دولتخانهٔ تبریز جشن گرفت.<ref name="ReferenceA"/><br />
<br />
== پانویس ==<br />
<br />
=== یادداشتها ===<br />
{{پانویس|گروه=یادداشت|۲}}<br />
<br />
=== ارجاعات ===<br />
{{پانویس|۲}}<br />
<br />
=== منابع ===<br />
* {{یادکرد دانشنامه|نویسنده= رحیم رئیسنیا |مقاله = خسروپاشا بوشناق |پیوند مقاله = http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=7054|دانشنامه=[[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|ناشر=مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|شابک=|جلد=|سال=|تاریخ بازبینی= ۱۰ مهر ۱۳۹۱}}<br />
* {{یادکرد دانشنامه|نویسنده= احمد پاکتچی |مقاله = تبریز |پیوند مقاله = http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=5747|دانشنامه=[[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|ناشر=مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|شابک=|سال=|تاریخ بازبینی= ۲۹ شهریور ۱۳۹۱}}<br />
* {{یادکرد ژورنال | نام خانوادگی=اذکایی | نام= پرویز| پیوند نویسنده=پرویز اذکایی | عنوان=<br />
مزارات همدان بخش دوم و پایانی | ژورنال= فصلنامه وقف میراث جاویدان | پیوند=http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/283009 | شماره= ۵۲ |ص= ۴۷ تا۶۲}}<br />
* {{یادکرد کتاب| نام خانوادگی =حسینی استرآبادی | نام = سید حسن بن مرتضی| پیوند نویسنده = | عنوان= تاریه سلطانی از شیخ صفی تا شاه صفی به اهتمام دکتر احسان اشراقی| سال =۱۳۶۶|صفحات= |ناشر =انتشارات علمی | شابک=}}<br />
* {{یادکرد دانشنامه|نویسنده= احمد پاکتچی |مقاله = تبریز |پیوند مقاله = http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=5747|دانشنامه=[[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|ناشر=مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|شابک=|سال=|تاریخ بازبینی= ۲۹ شهریور ۱۳۹۱}}<br />
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=علی بابایی|نام=غلامرضا|پیوند نویسنده=|کتاب=تاریخ ارتش ایران (از ۵۵۸ پیش از میلاد تا ۱۳۵۷ شمسی)|سال=۱۳۸۹|ناشر=انتشارات محقق|شهر=تهران|شابک=964-7518-14-5}}<br />
* {{یادکرد وب<br />
| نشانی = http://www.gototurkey.ir/muzeistanbul.cgi<br />
| عنوان = موزههای استان استانبول<br />
| تاریخ بازدید = ۱۴ مهر ۱۳۹۱<br />
| نویسنده = رایزنی فرهنگی و توریستی سفارت ترکیه در ایران<br />
| تاریخ = ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۰<br />
| ناشر =<br />
| زبان = فارسی<br />
| نشانی بایگانی = https://web.archive.org/web/20151120011757/http://www.gototurkey.ir/muzeistanbul.cgi<br />
| تاریخ بایگانی = ۲۰ نوامبر ۲۰۱۵<br />
| dead-url = yes<br />
}}<br />
<br />
{{شاه صفی}}<br />
<br />
[[رده:امپراتوری عثمانی در دهه ۱۶۲۰ (میلادی)]]<br />
[[رده:امپراتوری عثمانی در دهه ۱۶۳۰ (میلادی)]]<br />
[[رده:امپراتوری عثمانی در سده ۱۷ (میلادی)]]<br />
[[رده:جنگهای ایران و عثمانی]]<br />
[[رده:جنگهای دوره صفویان]]<br />
[[رده:جنگهای شاه صفی]]<br />
[[رده:درگیریهای دهه ۱۶۲۰ (میلادی)]]<br />
[[رده:درگیریهای دهه ۱۶۳۰ (میلادی)]]<br />
[[رده:درگیریهای سده ۱۷ (میلادی)]]<br />
[[رده:صفویان]]</div>Shahroudi