https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A2%D8%B1%D8%A7_%D8%A8%DB%8C%DA%AF%D9%85جهانآرا بیگم - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-11T11:42:27Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A2%D8%B1%D8%A7_%D8%A8%DB%8C%DA%AF%D9%85&diff=167690&oldid=prevBalali در ۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۲۰2026-01-31T18:20:35Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۲۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جهانآرا بیگم (زادهٔ ۲۱ صفر ۱۰۲۳ ه.ق در لاهور – درگذشتهٔ ۱۰۹۲ ه.ق در دهلی) معروف به فاطمهالزمان و با القابی چون بیگمصاحب و پادشاهبیگم، دومین دختر [[شاه جهان]]، ششمین امپراتور [[گورکانیان هند|گورکانی]] هند، و همسر محبوبش [[ممتاز محل]] بود. او پس از مرگ مادرش، به عنوان بانوی اول دربار پدرش جایگاه ویژهای یافت و در رویدادهای سیاسی و فرهنگی عصر خود نقش مؤثری ایفا کرد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=دانشنامه جهان اسلام|نام=|نام خانوادگی=بنیاد دائرة المعارف اسلامی|جلد=1|صفحه=5260}}</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جهانآرا بیگم (زادهٔ ۲۱ صفر ۱۰۲۳ ه.ق در لاهور – درگذشتهٔ ۱۰۹۲ ه.ق در دهلی) معروف به فاطمهالزمان و با القابی چون بیگمصاحب و پادشاهبیگم، دومین دختر [[شاه جهان]]، ششمین امپراتور [[گورکانیان هند|گورکانی]] هند، و همسر محبوبش [[ممتاز محل]] بود. او پس از مرگ مادرش، به عنوان بانوی اول دربار پدرش جایگاه ویژهای یافت و در رویدادهای سیاسی و فرهنگی عصر خود نقش مؤثری ایفا کرد.<ref <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">name=":0"</ins>>{{یادکرد کتاب|عنوان=دانشنامه جهان اسلام|نام=|نام خانوادگی=بنیاد دائرة المعارف اسلامی|جلد=1|صفحه=5260}}</ref></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== زندگینامه ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== زندگینامه ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== تولد و خانواده ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== تولد و خانواده ===</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جهانآرا در ۲۱ صفر ۱۰۲۳ ه.ق در لاهور، زاده شد. مادرش، ممتاز محل، دختر [[آصف خان]] وزیر اعظم [[جهانگیر]] (پنجمین امپراتور گورکانی) بود. او دومین دختر از چهارده فرزند شاهجهان و ممتاز محل به شمار میرفت.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جهانآرا در ۲۱ صفر ۱۰۲۳ ه.ق در لاهور، زاده شد. مادرش، ممتاز محل، دختر [[آصف خان]] وزیر اعظم [[جهانگیر]] (پنجمین امپراتور گورکانی) بود. او دومین دختر از چهارده فرزند شاهجهان و ممتاز محل به شمار میرفت.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><ref name=":0" /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== تحصیلات و جایگاه در دربار ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== تحصیلات و جایگاه در دربار ===</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>وی از کودکی تحت آموزشهای درباری، [[قرائت قرآن]]، [[تجوید]]، خط و زبان [[فارسی]] قرار گرفت و در [[ادبیات فارسی|شعر و ادب فارسی]] و نویسندگی مهارت یافت. جهانآرا نزد پدرش از محبوبیت ویژهای برخوردار بود؛ بهگونهای که شاهجهان هنگام اعطای هدایا به فرزندان، سهم بیشتری به او اختصاص میداد. در چهاردهسالگی، لقب «پادشاهبیگم» را دریافت کرد و مقرری ماهانهای معادل هفتاد هزار [[روپیه]] (برخی منابع سالانه ششلک روپیه) برایش تعیین شد. پس از مرگ ممتاز محل در سال ۱۰۴۰ ه.ق، جهانآرا به جایگاه بانوی اول دربار رسید و تمام امتیازات ملکه، نیمی از جواهرات و اموال ممتاز محل به او منتقل شد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>وی از کودکی تحت آموزشهای درباری، [[قرائت قرآن]]، [[تجوید]]، خط و زبان [[فارسی]] قرار گرفت و در [[ادبیات فارسی|شعر و ادب فارسی]] و نویسندگی مهارت یافت. جهانآرا نزد پدرش از محبوبیت ویژهای برخوردار بود؛ بهگونهای که شاهجهان هنگام اعطای هدایا به فرزندان، سهم بیشتری به او اختصاص میداد. در چهاردهسالگی، لقب «پادشاهبیگم» را دریافت کرد و مقرری ماهانهای معادل هفتاد هزار [[روپیه]] (برخی منابع سالانه ششلک روپیه) برایش تعیین شد. پس از مرگ ممتاز محل در سال ۱۰۴۰ ه.ق، جهانآرا به جایگاه بانوی اول دربار رسید و تمام امتیازات ملکه، نیمی از جواهرات و اموال ممتاز محل به او منتقل شد.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><ref name=":0" /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== ازدواج ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== ازدواج ===</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>او هرگز ازدواج نکرد. برخی سفرنامهنویسان اروپایی به رابطهای نامشروع میان او و شاهجهان اشاره کردهاند که در منابع معتبر تاریخی رد شده و بیاساس دانسته میشود.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>او هرگز ازدواج نکرد. برخی سفرنامهنویسان اروپایی به رابطهای نامشروع میان او و شاهجهان اشاره کردهاند که در منابع معتبر تاریخی رد شده و بیاساس دانسته میشود.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><ref name=":0" /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نقشآفرینی وی در دوران بحران جانشینی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نقشآفرینی وی در دوران بحران جانشینی ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در سال ۱۰۶۸ ه.ق، هنگامی که [[اورنگزیب]] علیه پدرش شورید و او را در قلعهای در [[آگره]] زندانی کرد، جهانآرا با حفظ اعتبار و نفوذ پیشین خود، نقش میانجی میان پدر و برادر را بر عهده گرفت. سرانجام توانست اورنگزیب را راضی کند که شاهجهان را تا پایان عمر در آگره نگه دارند و خود تا زمان مرگ پدر (۱۰۷۵ ه.ق) از او پرستاری کرد. پس از درگذشت شاهجهان، به دستور او پیکر پدر را در [[تاجمحل]]، کنار آرامگاه ممتاز محل، به خاک سپردند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در سال ۱۰۶۸ ه.ق، هنگامی که [[اورنگزیب]] علیه پدرش شورید و او را در قلعهای در [[آگره]] زندانی کرد، جهانآرا با حفظ اعتبار و نفوذ پیشین خود، نقش میانجی میان پدر و برادر را بر عهده گرفت. سرانجام توانست اورنگزیب را راضی کند که شاهجهان را تا پایان عمر در آگره نگه دارند و خود تا زمان مرگ پدر (۱۰۷۵ ه.ق) از او پرستاری کرد. پس از درگذشت شاهجهان، به دستور او پیکر پدر را در [[تاجمحل]]، کنار آرامگاه ممتاز محل، به خاک سپردند.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><ref name=":0" /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== فعالیتهای مذهبی و فرهنگی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== فعالیتهای مذهبی و فرهنگی ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== تألیفات ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== تألیفات ===</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جهانآرا از مریدان [[شاه محمد بدخشی]] بود و نخستین زن از خاندان گورکانی به شمار میرود که به طریقت [[چشتیه]] پیوست. او آثاری در شرح حال مشایخ این سلسله نگاشت:</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جهانآرا از مریدان [[شاه محمد بدخشی]] بود و نخستین زن از خاندان گورکانی به شمار میرود که به طریقت [[چشتیه]] پیوست. او آثاری در شرح حال مشایخ این سلسله نگاشت:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><ref name=":0" /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>· صاحبیه: در احوال شاه محمد بدخشی (تألیف ۱۰۵۱ ه.ق). </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>· صاحبیه: در احوال شاه محمد بدخشی (تألیف ۱۰۵۱ ه.ق). </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l24">خط ۲۴:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۴:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>· مونسالارواح: در شرح احوال [[معینالدین چشتی|خواجه معینالدین چشتی]] و برخی خلفای چشتیه (تألیف ۱۰۴۹ ه.ق). او در تدوین این اثر از کتاب «سفینهالاولیا» اثر برادرش [[داراشکوه]] نیز بهره برد و نام کتاب خود را از «انیسالارواح» خواجه معینالدین چشتی الهام گرفت.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>· مونسالارواح: در شرح احوال [[معینالدین چشتی|خواجه معینالدین چشتی]] و برخی خلفای چشتیه (تألیف ۱۰۴۹ ه.ق). او در تدوین این اثر از کتاب «سفینهالاولیا» اثر برادرش [[داراشکوه]] نیز بهره برد و نام کتاب خود را از «انیسالارواح» خواجه معینالدین چشتی الهام گرفت.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>وی همچنین به سرودن شعر علاقه داشت و از حامیان شاعران پارسیگوی [[هند]] و [[ایران]]، مانند [[میرسیدعلی صیدی تهرانی]] و میرزاحسنبیگ رفیع، به شمار میرفت.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>وی همچنین به سرودن شعر علاقه داشت و از حامیان شاعران پارسیگوی [[هند]] و [[ایران]]، مانند [[میرسیدعلی صیدی تهرانی]] و میرزاحسنبیگ رفیع، به شمار میرفت.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><ref name=":0" /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== انجام کارهای عامالمنفعه ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== انجام کارهای عامالمنفعه ===</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جهانآرا بخش عمدهای از درآمد سالانه خود را صرف امور خیریه میکرد. از جمله اقدامات عمرانی او، احداث [[مسجد جامع آگره]] است. برای ساخت این مسجد، دستور داد خانههای اهالی را با قیمت مناسب خریداری کنند تا به کسی زیانی وارد نشود.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جهانآرا بخش عمدهای از درآمد سالانه خود را صرف امور خیریه میکرد. از جمله اقدامات عمرانی او، احداث [[مسجد جامع آگره]] است. برای ساخت این مسجد، دستور داد خانههای اهالی را با قیمت مناسب خریداری کنند تا به کسی زیانی وارد نشود.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><ref name=":0" /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== درگذشت و آرامگاه ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== درگذشت و آرامگاه ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جهانآرا بیگم در سال ۱۰۹۲ ه.ق درگذشت. بنا بر وصیتش، پیکر او را به [[دهلی]] منتقل کردند و در آرامگاهی که خود پیشتر در محوطه [[نظامالدین اولیا|آرامگاه نظامالدین اولیاء]] ساخته بود، به خاک سپردند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جهانآرا بیگم در سال ۱۰۹۲ ه.ق درگذشت. بنا بر وصیتش، پیکر او را به [[دهلی]] منتقل کردند و در آرامگاهی که خود پیشتر در محوطه [[نظامالدین اولیا|آرامگاه نظامالدین اولیاء]] ساخته بود، به خاک سپردند.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><ref name=":0" /></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== پانویس ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== ارجاعات ===</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:اهالی لاهور]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:شاهزادگان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:نویسندگان اهل هند]]</ins></div></td></tr>
</table>Balalihttps://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A2%D8%B1%D8%A7_%D8%A8%DB%8C%DA%AF%D9%85&diff=167689&oldid=prevBalali: صفحهای تازه حاوی «جهانآرا بیگم (زادهٔ ۲۱ صفر ۱۰۲۳ ه.ق در لاهور – درگذشتهٔ ۱۰۹۲ ه.ق در دهلی) معروف به فاطمهالزمان و با القابی چون بیگمصاحب و پادشاهبیگم، دومین دختر شاه جهان، ششمین امپراتور گورکانی هند، و همسر محبوبش ممتاز محل بود. او پ...» ایجاد کرد2026-01-31T18:15:41Z<p>صفحهای تازه حاوی «جهانآرا بیگم (زادهٔ ۲۱ صفر ۱۰۲۳ ه.ق در لاهور – درگذشتهٔ ۱۰۹۲ ه.ق در دهلی) معروف به فاطمهالزمان و با القابی چون بیگمصاحب و پادشاهبیگم، دومین دختر <a href="/w/index.php?title=%D8%B4%D8%A7%D9%87_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86&action=edit&redlink=1" class="new" title="شاه جهان (صفحه وجود ندارد)">شاه جهان</a>، ششمین امپراتور <a href="/w/index.php?title=%DA%AF%D9%88%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D9%87%D9%86%D8%AF&action=edit&redlink=1" class="new" title="گورکانیان هند (صفحه وجود ندارد)">گورکانی</a> هند، و همسر محبوبش <a href="/w/index.php?title=%D9%85%D9%85%D8%AA%D8%A7%D8%B2_%D9%85%D8%AD%D9%84&action=edit&redlink=1" class="new" title="ممتاز محل (صفحه وجود ندارد)">ممتاز محل</a> بود. او پ...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>جهانآرا بیگم (زادهٔ ۲۱ صفر ۱۰۲۳ ه.ق در لاهور – درگذشتهٔ ۱۰۹۲ ه.ق در دهلی) معروف به فاطمهالزمان و با القابی چون بیگمصاحب و پادشاهبیگم، دومین دختر [[شاه جهان]]، ششمین امپراتور [[گورکانیان هند|گورکانی]] هند، و همسر محبوبش [[ممتاز محل]] بود. او پس از مرگ مادرش، به عنوان بانوی اول دربار پدرش جایگاه ویژهای یافت و در رویدادهای سیاسی و فرهنگی عصر خود نقش مؤثری ایفا کرد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=دانشنامه جهان اسلام|نام=|نام خانوادگی=بنیاد دائرة المعارف اسلامی|جلد=1|صفحه=5260}}</ref><br />
<br />
== زندگینامه ==<br />
<br />
=== تولد و خانواده ===<br />
جهانآرا در ۲۱ صفر ۱۰۲۳ ه.ق در لاهور، زاده شد. مادرش، ممتاز محل، دختر [[آصف خان]] وزیر اعظم [[جهانگیر]] (پنجمین امپراتور گورکانی) بود. او دومین دختر از چهارده فرزند شاهجهان و ممتاز محل به شمار میرفت.<br />
<br />
=== تحصیلات و جایگاه در دربار ===<br />
وی از کودکی تحت آموزشهای درباری، [[قرائت قرآن]]، [[تجوید]]، خط و زبان [[فارسی]] قرار گرفت و در [[ادبیات فارسی|شعر و ادب فارسی]] و نویسندگی مهارت یافت. جهانآرا نزد پدرش از محبوبیت ویژهای برخوردار بود؛ بهگونهای که شاهجهان هنگام اعطای هدایا به فرزندان، سهم بیشتری به او اختصاص میداد. در چهاردهسالگی، لقب «پادشاهبیگم» را دریافت کرد و مقرری ماهانهای معادل هفتاد هزار [[روپیه]] (برخی منابع سالانه ششلک روپیه) برایش تعیین شد. پس از مرگ ممتاز محل در سال ۱۰۴۰ ه.ق، جهانآرا به جایگاه بانوی اول دربار رسید و تمام امتیازات ملکه، نیمی از جواهرات و اموال ممتاز محل به او منتقل شد.<br />
<br />
=== ازدواج ===<br />
او هرگز ازدواج نکرد. برخی سفرنامهنویسان اروپایی به رابطهای نامشروع میان او و شاهجهان اشاره کردهاند که در منابع معتبر تاریخی رد شده و بیاساس دانسته میشود.<br />
<br />
== نقشآفرینی وی در دوران بحران جانشینی ==<br />
در سال ۱۰۶۸ ه.ق، هنگامی که [[اورنگزیب]] علیه پدرش شورید و او را در قلعهای در [[آگره]] زندانی کرد، جهانآرا با حفظ اعتبار و نفوذ پیشین خود، نقش میانجی میان پدر و برادر را بر عهده گرفت. سرانجام توانست اورنگزیب را راضی کند که شاهجهان را تا پایان عمر در آگره نگه دارند و خود تا زمان مرگ پدر (۱۰۷۵ ه.ق) از او پرستاری کرد. پس از درگذشت شاهجهان، به دستور او پیکر پدر را در [[تاجمحل]]، کنار آرامگاه ممتاز محل، به خاک سپردند.<br />
<br />
== فعالیتهای مذهبی و فرهنگی ==<br />
<br />
=== تألیفات ===<br />
جهانآرا از مریدان [[شاه محمد بدخشی]] بود و نخستین زن از خاندان گورکانی به شمار میرود که به طریقت [[چشتیه]] پیوست. او آثاری در شرح حال مشایخ این سلسله نگاشت:<br />
<br />
· صاحبیه: در احوال شاه محمد بدخشی (تألیف ۱۰۵۱ ه.ق). <br />
<br />
· مونسالارواح: در شرح احوال [[معینالدین چشتی|خواجه معینالدین چشتی]] و برخی خلفای چشتیه (تألیف ۱۰۴۹ ه.ق). او در تدوین این اثر از کتاب «سفینهالاولیا» اثر برادرش [[داراشکوه]] نیز بهره برد و نام کتاب خود را از «انیسالارواح» خواجه معینالدین چشتی الهام گرفت.<br />
<br />
وی همچنین به سرودن شعر علاقه داشت و از حامیان شاعران پارسیگوی [[هند]] و [[ایران]]، مانند [[میرسیدعلی صیدی تهرانی]] و میرزاحسنبیگ رفیع، به شمار میرفت.<br />
<br />
=== انجام کارهای عامالمنفعه ===<br />
جهانآرا بخش عمدهای از درآمد سالانه خود را صرف امور خیریه میکرد. از جمله اقدامات عمرانی او، احداث [[مسجد جامع آگره]] است. برای ساخت این مسجد، دستور داد خانههای اهالی را با قیمت مناسب خریداری کنند تا به کسی زیانی وارد نشود.<br />
<br />
== درگذشت و آرامگاه ==<br />
جهانآرا بیگم در سال ۱۰۹۲ ه.ق درگذشت. بنا بر وصیتش، پیکر او را به [[دهلی]] منتقل کردند و در آرامگاهی که خود پیشتر در محوطه [[نظامالدین اولیا|آرامگاه نظامالدین اولیاء]] ساخته بود، به خاک سپردند.</div>Balali