https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86جیران - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-15T13:24:49Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=167749&oldid=prevSeyed Ehsan: ابرابزار2026-02-01T05:25:32Z<p>ابرابزار</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''جیران'''، معروف به '''فروغالسلطنه''' (؟ ـ ۱۲۷۶ ق.)، همسر محبوب [[ناصرالدین شاه]]، از زنان تأثیرگذار در دربار [[قاجار]] بود. او با دلبری و نفوذ خود توانست جایگاه ویژهای نزد شاه پیدا کند و [[عقد دائم]] او و تولد فرزندش مشروعیت ولیعهدی را تأمین کرد. جیران چهار فرزند داشت، اما اغلب در کودکی درگذشتند و خود نیز در جوانی از دنیا رفت.<br />
<br />
== زندگینامه ==<br />
جیران در شمیران به دنیا آمد. پدر او، محمدعلی خان، رعیتی از تجریش بود که پس از ازدواج دخترش با شاه، موقعیت قابل توجهی در دربار پیدا کرد. جیران ابتدا به عنوان رقاص و آوازخوان وارد حرم شاهی شد و پس از جلب نظر او، به عقد موقت درآمد. با تولد پسرش امیرقاسم، جایگاه جیران نزد شاه تقویت شد و علاقه شاه به او افزایش یافت.<ref>{{یادکرد کتاب|نویسنده=حافظ فرمانفرماییان|عنوان=خاطرات سیاسی امین الدوله|سال=۱۳۷۰|ناشر=امیرکبیر|صفحه=۱۱}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|نویسنده=عباس امانت|عنوان=قبله عالم: ناصرالدین شاه قاجار و پادشاهی ایران (۱۲۴۷–۱۳۱۳)|مترجم=حسن کامشاد|سال=۱۳۸۳|ناشر=نشر کارنامه|صفحه=۴۲۱–۴۲۳}}</ref><br />
<br />
=== عقد دائم و مشروعیت ولیعهدی ===<br />
با دستور شاه و تلاش صدراعظم نوری، عقد موقت جیران به عقد دائم تبدیل شد تا مشروعیت ولیعهدی پسرش، امیرقاسم، تثبیت شود. برای این منظور، ستاره خانم، همسر دوم شاه، طلاق داده شد و اعتراضاتی از سوی [[مهدعلیا]] و خانواده قاجار به وقوع پیوست. شجرهنامهای برای جیران ترتیب داده شد که اصل و نسب او را به خاندان سلطنتی ساسانی و کیانی و حتی [[چنگیزخان]] نسبت میداد تا مشروعیت فرزندش را تضمین کند.<ref>{{یادکرد کتاب|نویسنده=عباس امانت|عنوان=قبله عالم: ناصرالدین شاه قاجار و پادشاهی ایران (۱۲۴۷–۱۳۱۳)|مترجم=حسن کامشاد|سال=۱۳۸۳|ناشر=نشر کارنامه|صفحه=۴۳۰–۴۳۱}}</ref><br />
<br />
جیران چهار فرزند داشت که سه نفر در کودکی درگذشتند. تنها پسر او، امیرقاسم، ولیعهد شد، اما دوهفته پس از رسیدن به این منصب، در اثر بیماری درگذشت.<ref>{{یادکرد کتاب|نویسنده=سیروس سعدوندیان|عنوان=در خلوت سلطان|سال=۱۳۸۷|ناشر=نگارستان کتاب|صفحه=۳۰۴–۳۰۵}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|نویسنده=عباس امانت|عنوان=قبله عالم: ناصرالدین شاه قاجار و پادشاهی ایران (۱۲۴۷–۱۳۱۳)|مترجم=حسن کامشاد|سال=۱۳۸۳|ناشر=نشر کارنامه|صفحه=۴۴۲–۴۴۴}}</ref><br />
<br />
== درگذشت ==<br />
جیران پس از فوت پسرش به بیماری طولانی مبتلا شد و در سال ۱۲۷۶ ق. درگذشت و در [[حرم عبدالعظیم]] دفن شد. ناصرالدین شاه علیرغم علاقه، در مراسم خاکسپاری حضور نیافت. برای مزار او مقبرهای ساخته شد.<ref>{{یادکرد کتاب|نویسنده=عباس امانت|عنوان=قبله عالم: ناصرالدین شاه قاجار و پادشاهی ایران (۱۲۴۷–۱۳۱۳)|مترجم=حسن کامشاد|سال=۱۳۸۳|ناشر=نشر کارنامه|صفحه=۴۷۱}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|نویسنده=حسن آزاد|عنوان=پشتپردههای حرمسرا|سال=۱۳۶۴|ناشر=انزلی|صفحه=۳۷۱}}</ref><br />
<br />
== شخصیت ==<br />
جیران زنی جسور و صریحاللهجه بود و معمولاً لباس مردانه و چکمه میپوشید. رفتار و شیوه حضور او در حرم، متفاوت از زنان دیگر بود و به سرعت او را به یکی از بانوان پرنفوذ دربار تبدیل کرد. علاقه جیران به شکار و طبیعت نیز جایگاه او را در نظر شاه تقویت میکرد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=یادداشتهایی از زندگانی خصوصی ناصرالدین شاه|سال=۱۳۹۰|ناشر=نشر تاریخ ایران|صفحه=۴۸–۴۹|نویسنده=دوستعلیخان معیرالممالک}}</ref><br />
<br />
== منابع ==<br />
{{پانویس|۲}}</div>Seyed Ehsan