حجاج بن ارطاة - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi در ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۲۸

2026-02-19T07:28:55Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۲۸
خط ۲۲:		خط ۲۲:
	* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=اختری\|نام=عباسعلی\|مقاله=حجاج بن ارطاة\|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]\|سال=۱۳۹۰\|ناشر=آرایه\|مکان=تهران}}		* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=اختری\|نام=عباسعلی\|مقاله=حجاج بن ارطاة\|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]\|سال=۱۳۹۰\|ناشر=آرایه\|مکان=تهران}}

	{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=بله\|نیازمند تصویر=بله\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=~~بله~~}}		{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=بله\|نیازمند تصویر=بله\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=خیر}}

	[[رده:اهالی بصره]]		[[رده:اهالی بصره]]

Shahroudi در ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۲۸

2026-02-19T07:28:39Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۲۸
خط ۲۲:		خط ۲۲:
	* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=اختری\|نام=عباسعلی\|مقاله=حجاج بن ارطاة\|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]\|سال=۱۳۹۰\|ناشر=آرایه\|مکان=تهران}}		* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=اختری\|نام=عباسعلی\|مقاله=حجاج بن ارطاة\|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]\|سال=۱۳۹۰\|ناشر=آرایه\|مکان=تهران}}

	{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=بله\|نیازمند تصویر=~~خیر~~\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=~~تاحدودی~~}}		{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=بله\|نیازمند تصویر=بله\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=بله}}

	[[رده:اهالی بصره]]		[[رده:اهالی بصره]]

Shahroudi: + 14 رده (هات‌کت)، ابرابزار

2026-02-19T07:27:02Z

+ 14 رده (هات‌کت)، ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۲۷
خط ۲۳:		خط ۲۳:

	{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=بله\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=تاحدودی}}		{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=بله\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=تاحدودی}}

			[[رده:اهالی بصره]]
			[[رده:اهالی کوفه]]
			[[رده:درگذشتگان ۱۴۵ (قمری)]]
			[[رده:درگذشتگان ۱۴۹ (قمری)]]
			[[رده:درگذشتگان ۱۵۰ (قمری)]]
			[[رده:درگذشتگان ۷۶۲ (میلادی)]]
			[[رده:درگذشتگان ۷۶۶ (میلادی)]]
			[[رده:درگذشتگان ۷۶۷ (میلادی)]]
			[[رده:رجال ضعیف حدیث سنی]]
			[[رده:رجال ضعیف حدیث شیعه]]
			[[رده:فقیهان اهل عراق]]
			[[رده:قاضی‌های اهل عراق]]
			[[رده:محدثان اهل عراق]]
			[[رده:مقامات عباسیان]]

Shahroudi: ابرابزار

2026-02-19T07:23:11Z

ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۲۳
خط ۲:		خط ۲:

	== زندگی ==		== زندگی ==
	حجاج بن ارطاة بن ثور نخعی، مکنی به ابوارطاة، از فقیهان، محدثان و قضات اهل کوفه و از حافظان حدیث در آن شهر به‌شمار می‌رفت.<ref>{{پک\|اختری\|۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی\|ف=حجاج بن ارطاة}}</ref>‌ در خصوص سال و محل تولد او، منابع اطلاعاتی منتشر نکرده‌اند اما [[ذهبی]]، گزارش کرده است که او در زمان حیات [[انس بن مالک]] به دنیا آمده است و از همین رو گفته می‌شود که او در اواخر قرن اول هجری متولد شده است.<ref>{{پک\|محمدی\|۱۳۷۵\|ک=دانشنامه جهان اسلام\|ف=حجاج بن ارطاة نخعی}}</ref>		حجاج بن ارطاة بن ثور نخعی، مکنی به ابوارطاة، از فقیهان، محدثان و قضات اهل کوفه و از حافظان حدیث در آن شهر به‌شمار می‌رفت.<ref>{{پک\|اختری\|۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی\|ف=حجاج بن ارطاة}}</ref> در خصوص سال و محل تولد او، منابع اطلاعاتی منتشر نکرده‌اند اما [[ذهبی]]، گزارش کرده است که او در زمان حیات [[انس بن مالک]] به دنیا آمده است و از همین رو گفته می‌شود که او در اواخر قرن اول هجری متولد شده است.<ref>{{پک\|محمدی\|۱۳۷۵\|ک=دانشنامه جهان اسلام\|ف=حجاج بن ارطاة نخعی}}</ref>

	نقل شده است که در شانزده‌سالگی از وی استفتا می‌شد که نشان‌دهنده جایگاه علمی زودهنگام اوست. وی بعدها به منصب قضاء [[بصره]] منصوب شد.<ref>{{پک\|محمدی\|۱۳۷۵\|ک=دانشنامه جهان اسلام\|ف=حجاج بن ارطاة نخعی}}</ref><ref>{{پک\|اختری\|۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی\|ف=حجاج بن ارطاة}}</ref> او را نخستین کسی معرفی کردند که در [[خلافت عباسی]] به این مقام نائل آمده بود. همچنین گفته شده که او در طراحی نقشه [[بغداد]] در عصر [[منصور عباسی]] شرکت داشت و تعیین [[قبله]] [[مسجد جامع بغداد]] بر عهده او بود.<ref>{{پک\|محمدی\|۱۳۷۵\|ک=دانشنامه جهان اسلام\|ف=حجاج بن ارطاة نخعی}}</ref>		نقل شده است که در شانزده‌سالگی از وی استفتا می‌شد که نشان‌دهنده جایگاه علمی زودهنگام اوست. وی بعدها به منصب قضاء [[بصره]] منصوب شد.<ref>{{پک\|محمدی\|۱۳۷۵\|ک=دانشنامه جهان اسلام\|ف=حجاج بن ارطاة نخعی}}</ref><ref>{{پک\|اختری\|۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی\|ف=حجاج بن ارطاة}}</ref> او را نخستین کسی معرفی کردند که در [[خلافت عباسی]] به این مقام نائل آمده بود. همچنین گفته شده که او در طراحی نقشه [[بغداد]] در عصر [[منصور عباسی]] شرکت داشت و تعیین [[قبله]] [[مسجد جامع بغداد]] بر عهده او بود.<ref>{{پک\|محمدی\|۱۳۷۵\|ک=دانشنامه جهان اسلام\|ف=حجاج بن ارطاة نخعی}}</ref>
خط ۱۲:		خط ۱۲:
	برخی منابع رجالی، از جمله صاحب «''[[تهذیب التهذیب]]''»، او را متهم به [[خودخواهی]] دانسته و نقل کرده‌اند که در نقل [[حدیث]] تصرف می‌کرده است.<ref>{{پک\|1=اختری\|2=۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی\|ف=حجاج بن ارطاة}}</ref> او توسط جمعی از رجالیون دیگر سنی نیز به [[تدلیس]] در حدیث، اشتباه در نقل و نقل احادیث [[حدیث مرسل\|مرسل]] متهم شده است. با این همه برخی منابع متقدم وی را به [[صداقت]] و دقت در حدیث یاد کرده و ستوده شده است. این تعارض در میان رجالیون، توسط برخی پژوهشگران به دشمنی برخی رجالیون با اعتقادات او توجیه شده است. در منابع شیعی نیز به وثاقت او تصریحی نشده است و وضع او [[مجهول]] توصیف می‌شود.<ref>{{پک\|محمدی\|۱۳۷۵\|ک=دانشنامه جهان اسلام\|ف=حجاج بن ارطاة نخعی}}</ref>		برخی منابع رجالی، از جمله صاحب «''[[تهذیب التهذیب]]''»، او را متهم به [[خودخواهی]] دانسته و نقل کرده‌اند که در نقل [[حدیث]] تصرف می‌کرده است.<ref>{{پک\|1=اختری\|2=۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی\|ف=حجاج بن ارطاة}}</ref> او توسط جمعی از رجالیون دیگر سنی نیز به [[تدلیس]] در حدیث، اشتباه در نقل و نقل احادیث [[حدیث مرسل\|مرسل]] متهم شده است. با این همه برخی منابع متقدم وی را به [[صداقت]] و دقت در حدیث یاد کرده و ستوده شده است. این تعارض در میان رجالیون، توسط برخی پژوهشگران به دشمنی برخی رجالیون با اعتقادات او توجیه شده است. در منابع شیعی نیز به وثاقت او تصریحی نشده است و وضع او [[مجهول]] توصیف می‌شود.<ref>{{پک\|محمدی\|۱۳۷۵\|ک=دانشنامه جهان اسلام\|ف=حجاج بن ارطاة نخعی}}</ref>

	به گزارش منابع رجالی و تاریخی، حجاج از ~~برخى~~ تابعین، از جمله [[عطا بن ابی‌رباح]]، [[عمرو بن شعیب]]، [[قتادة بن دعامة\|قَتادة بن دُعامة]]، [[زید بن جبیر ~~طائى~~]] و [[منصور بن معتمر\|منصور بن مُعتمر]]، حدیث نقل ~~كرده~~ است. او همچنین از ~~برخى~~ مانند [[مجاهد]] و [[~~زهرى~~\|~~زُهْرى~~]] و [[~~مكحول~~]]، با ~~اینكه~~ حدیث نشنیده، روایت نموده است. در میان منابع شیعی، [[شیخ طوسی]] او را از شاگردان [[محمد باقر]] و [[جعفر صادق]]، دو تن از امامان [[شیعه دوازده‌امامی]] ذکر کرده است. کسان دیگری چون [[قهپائی]] او را تنها شاگرد محمد باقر دانسته‌اند. ~~كسانى~~ چون [[حماد بن زید]]، [[سفیان ~~ثورى~~\|سُفیان ~~ثورى~~]]، [[~~هشیم‌~~ بن بشیر\|~~هُشَیم‌~~ بن بشیر]]، [[یزید بن هارون]]، [[~~قیس‌~~ بن سعد]]، [[منصور بن معتمر]] و ~~بسیارى~~ دیگر از او روایت نقل ~~كرده‌اند~~.<ref>{{پک\|محمدی\|۱۳۷۵\|ک=دانشنامه جهان اسلام\|ف=حجاج بن ارطاة نخعی}}</ref>		به گزارش منابع رجالی و تاریخی، حجاج از برخی تابعین، از جمله [[عطا بن ابی‌رباح]]، [[عمرو بن شعیب]]، [[قتادة بن دعامة\|قَتادة بن دُعامة]]، [[زید بن جبیر طائی]] و [[منصور بن معتمر\|منصور بن مُعتمر]]، حدیث نقل کرده است. او همچنین از برخی مانند [[مجاهد]] و [[زهری\|زُهْری]] و [[مکحول]]، با اینکه حدیث نشنیده، روایت نموده است. در میان منابع شیعی، [[شیخ طوسی]] او را از شاگردان [[محمد باقر]] و [[جعفر صادق]]، دو تن از امامان [[شیعه دوازده‌امامی]] ذکر کرده است. کسان دیگری چون [[قهپائی]] او را تنها شاگرد محمد باقر دانسته‌اند. کسانی چون [[حماد بن زید]]، [[سفیان ثوری\|سُفیان ثوری]]، [[هشیم بن بشیر\|هُشَیم بن بشیر]]، [[یزید بن هارون]]، [[قیس بن سعد]]، [[منصور بن معتمر]] و بسیاری دیگر از او روایت نقل کرده‌اند.<ref>{{پک\|محمدی\|۱۳۷۵\|ک=دانشنامه جهان اسلام\|ف=حجاج بن ارطاة نخعی}}</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==
	=== ارجاعات ===		=== ارجاعات ===
	{{پانویس\|۱\|اندازه=ریز}}		{{پانویس\|۲\|اندازه=ریز}}

	=== منابع ===		=== منابع ===
			* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=محمدی\|نام=عبدالکریم\|مدخل=حجاج بن ارطاة\|دانشنامه=دانشنامه جهان اسلام\|سال=۱۳۷۵\|ناشر=[[بنیاد دایرةالمعارف بزرگ اسلامی]]\|مکان=تهران\|کوشش=حداد عادل، غلامعلی، پور جوادی، نصرالله، میرسلیم، مصطفی، و طاهری عراقی، احمد\|پیوند مدخل=https://rch.ac.ir/article/Details/9463}}
	* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=محمدی\|نام=عبدالکریم\|مدخل=حجاج بن ارطاة\|دانشنامه=دانشنامه جهان اسلام\|سال=۱۳۷۵\|ناشر=[[بنیاد دایرةالمعارف بزرگ اسلامی]]\|مکان=تهران\|کوشش=حداد عادل، غلامعلی، پور جوادی، ~~نصر الله،~~ میرسلیم، مصطفی، و طاهری عراقی، احمد\|پیوند مدخل=https://rch.ac.ir/article/Details/9463}}
	* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=اختری\|نام=عباسعلی\|مقاله=حجاج بن ارطاة\|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]\|سال=۱۳۹۰\|ناشر=آرایه\|مکان=تهران}}		* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=اختری\|نام=عباسعلی\|مقاله=حجاج بن ارطاة\|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]\|سال=۱۳۹۰\|ناشر=آرایه\|مکان=تهران}}

	{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=بله\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=تاحدودی}}		{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=بله\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=تاحدودی}}

Shahroudi: ابرابزار

2026-02-19T07:22:20Z

ابرابزار

صفحهٔ تازه

'''حجاج بن ارطاة بن ثور نخعی'''، مکنی به '''ابوارطاة'''، [[فقیه]]، [[محدث]] و [[قاضی]] و از حافظان حدیث در [[کوفه]] بود. وی در نوجوانی به مرتبه [[افتا]] رسید و سپس به قضاء [[بصره]] منصوب شد. در سال ۱۴۵ق/۷۶۲م در [[خراسان]] درگذشت.

== زندگی ==
حجاج بن ارطاة بن ثور نخعی، مکنی به ابوارطاة، از فقیهان، محدثان و قضات اهل کوفه و از حافظان حدیث در آن شهر به‌شمار می‌رفت.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=حجاج بن ارطاة}}</ref>‌ در خصوص سال و محل تولد او، منابع اطلاعاتی منتشر نکرده‌اند اما [[ذهبی]]، گزارش کرده است که او در زمان حیات [[انس بن مالک]] به دنیا آمده است و از همین رو گفته می‌شود که او در اواخر قرن اول هجری متولد شده است.<ref>{{پک|محمدی|۱۳۷۵|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=حجاج بن ارطاة نخعی}}</ref>

نقل شده است که در شانزده‌سالگی از وی استفتا می‌شد که نشان‌دهنده جایگاه علمی زودهنگام اوست. وی بعدها به منصب قضاء [[بصره]] منصوب شد.<ref>{{پک|محمدی|۱۳۷۵|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=حجاج بن ارطاة نخعی}}</ref><ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=حجاج بن ارطاة}}</ref> او را نخستین کسی معرفی کردند که در [[خلافت عباسی]] به این مقام نائل آمده بود. همچنین گفته شده که او در طراحی نقشه [[بغداد]] در عصر [[منصور عباسی]] شرکت داشت و تعیین [[قبله]] [[مسجد جامع بغداد]] بر عهده او بود.<ref>{{پک|محمدی|۱۳۷۵|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=حجاج بن ارطاة نخعی}}</ref>

== درگذشت ==
سرانجام حجاج در سال ۱۴۵ق / ۷۶۲م در [[خراسان]] درگذشت.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=حجاج بن ارطاة}}</ref> برخی سال مرگ او را ۱۴۹ یا ۱۵۰ و محل دفنش را به اختلاف بین [[ری]] یا خراسان گزارش کرده‌اند.<ref>{{پک|محمدی|۱۳۷۵|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=حجاج بن ارطاة نخعی}}</ref>

== جایگاه در علم حدیث ==
برخی منابع رجالی، از جمله صاحب «''[[تهذیب التهذیب]]''»، او را متهم به [[خودخواهی]] دانسته و نقل کرده‌اند که در نقل [[حدیث]] تصرف می‌کرده است.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=حجاج بن ارطاة}}</ref> او توسط جمعی از رجالیون دیگر سنی نیز به [[تدلیس]] در حدیث، اشتباه در نقل و نقل احادیث [[حدیث مرسل|مرسل]] متهم شده است. با این همه برخی منابع متقدم وی را به [[صداقت]] و دقت در حدیث یاد کرده و ستوده شده است. این تعارض در میان رجالیون، توسط برخی پژوهشگران به دشمنی برخی رجالیون با اعتقادات او توجیه شده است. در منابع شیعی نیز به وثاقت او تصریحی نشده است و وضع او [[مجهول]] توصیف می‌شود.<ref>{{پک|محمدی|۱۳۷۵|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=حجاج بن ارطاة نخعی}}</ref>

به گزارش منابع رجالی و تاریخی، حجاج از برخى تابعین، از جمله [[عطا بن ابی‌رباح]]، [[عمرو بن شعیب]]، [[قتادة بن دعامة|قَتادة بن دُعامة]]، [[زید بن جبیر طائى]] و [[منصور بن معتمر|منصور بن مُعتمر]]، حدیث نقل كرده است. او همچنین از برخى مانند [[مجاهد]] و [[زهرى|زُهْرى]] و [[مكحول]]، با اینكه حدیث نشنیده، روایت نموده است. در میان منابع شیعی، [[شیخ طوسی]] او را از شاگردان [[محمد باقر]] و [[جعفر صادق]]، دو تن از امامان [[شیعه دوازده‌امامی]] ذکر کرده است. کسان دیگری چون [[قهپائی]] او را تنها شاگرد محمد باقر دانسته‌اند. كسانى چون [[حماد بن زید]]، [[سفیان ثورى|سُفیان ثورى]]، [[هشیم‌ بن بشیر|هُشَیم‌ بن بشیر]]، [[یزید بن هارون]]، [[قیس‌ بن سعد]]، [[منصور بن معتمر]] و بسیارى دیگر از او روایت نقل كرده‌اند.<ref>{{پک|محمدی|۱۳۷۵|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=حجاج بن ارطاة نخعی}}</ref>

== پانویس ==
=== ارجاعات ===
{{پانویس|۱|اندازه=ریز}}

=== منابع ===

* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=محمدی|نام=عبدالکریم|مدخل=حجاج بن ارطاة|دانشنامه=دانشنامه جهان اسلام|سال=۱۳۷۵|ناشر=[[بنیاد دایرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|مکان=تهران|کوشش=حداد عادل، غلامعلی، پور جوادی، نصر الله، میرسلیم، مصطفی، و طاهری عراقی، احمد|پیوند مدخل=https://rch.ac.ir/article/Details/9463}}
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=اختری|نام=عباسعلی|مقاله=حجاج بن ارطاة|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]|سال=۱۳۹۰|ناشر=آرایه|مکان=تهران}}

{{درجه‌بندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=خیر|نیازمند جعبه اطلاعات=بله|نیازمند تصویر=خیر|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=تاحدودی}}