https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AD%D8%AF%DB%8C%D8%AB_%D8%B3%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D8%A8حدیث سد الابواب - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-11T16:56:58Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%AD%D8%AF%DB%8C%D8%AB_%D8%B3%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D8%A8&diff=96297&oldid=prevShahroudi: ابرابزار2024-11-09T12:26:25Z<p>ابرابزار</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>[[پرونده:Al-Masjid Al-Nabawi Cylinders.jpg|بندانگشتی|538x538پیکسل|نقشهای از [[مسجد النبی]] که بیت علی بن ابیطالب در آن مشخص شده است.]]<br />
'''حدیث سد الابواب''' (به فارسی: '''حدیث بستن دربها''')، اشاره به واقعهای دارد که بر اساس آن، [[محمد|محمّد]]، دستور داد تا تمام دربهای منازلی که به [[مسجد النبی|مسجدالنبی]] باز میشدند، برای همیشه بسته شوند. در این دستور، درب منزل [[علی بن ابیطالب]] استثناء شده بود.<ref>{{پک|میلانی|۱۳۸۸|ک=نگاهی به حدیث سدالابواب|ص=۳|ج=}}</ref> این روایت به طرق مختلف و به کثرت از محمّد نقل شده است؛ به طوری که [[محمد بن ادریس شافعی|شافعی]] این روایت را به هشت طریق مختلف نقل کرده است.<ref>{{پک|ماجد بن أحمد العطیه|۲۰۱۳|ک=سد الابواب الا باب علی|ص=۱۹|ج=}}</ref> ماجد بن أحمد العطیه، ۵۴ روایت را با اسناد مختلف در مقام حدیث سد الابواب جمعآوری کرده است.<ref>{{پک|ماجد بن أحمد العطیه|۲۰۱۳|ک=سد الابواب الا باب علی|ص=۲۳–۵۳|ج=}}</ref> بنابر آنچه [[ابن ابی الحدید|ابن ابیالحدید]] در [[شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید|شرح نهج البلاغه]] خود نقل میکند، این امر محمّد، سبب غضب و کینه [[عایشه]] نسبت به علی بن ابیطالب شد.<ref>{{پک|ماجد بن أحمد العطیه|۲۰۱۳|ک=سد الابواب الا باب علی|ص=۱۲۸|ج=}}</ref><br />
<br />
== متن روایت ==<br />
روایت سد الابواب، در منابع [[شیعه|شیعی]] و سنی -با اندکی تفاوت- نقل شده است؛ در منابع [[تسنن|اهل سنت]]، افرادی چون [[ترمذی]]، [[احمد بن شعیب نسائی|نسائی]]، [[ابوعبدالله حاکم نیشابوری|حاکم نیشابوری]] و [[احمد بن حنبل]] به این روایت اشاره کردهاند. این روایت بهطور کلی به چند شکل نقل شده است:<ref>{{پک|میلانی|۱۳۸۸|ک=نگاهی به حدیث سدالابواب|ص=۳–۶|ج=}}</ref><br />
* «سدّوا الأبواب إلاّ باب علی؛ تمام دربها، جز در خانه علی را ببندید.»<br />
* «سدّوا هذه الأبواب إلاّ باب علی؛ این دربها؛ جز درِ خانه علی را ببندید.»<br />
* «فإنّی أمرت بسدّ هذه الأبواب غیر باب علی، فقال فیه قائلکم. واللّه، ما سددت شیئاً ولا فتحته، ولکن اُمرت بشیء فاتّبعته؛ من به بستن این دربها جز در خانه علی امر نمودم، برخی از شما به این مسئله اعتراض کردید، به خدا سوگند! من -به رأی خود- نه دری را بستم و نه دری را گشودم، بلکه به کاری امر شدم و از آن فرمان، پیروی کردم.»<br />
* «لیخرج من المسجد إلاّ آل رسول اللّه وآل علی؛ هر کس جز خاندان رسول خدا و خاندان علی، باید از مسجد خارج شوند.»<br />
<br />
در برخی منابع اهل سنت همچون [[صحیح بخاری]] و [[صحیح مسلم]]، این روایت با تغییر دیگری نقل شده است؛ بر اساس این روایت؛ به جای کلمه «علی»، «[[ابوبکر]]» و به جای کلمه «درب» از کلمه «دریچه» استفاده شده است.<ref>{{پک|میلانی|۱۳۸۸|ک=نگاهی به حدیث سدالابواب|ص=۷|ج=}}</ref><br />
<br />
== نقدها ==<br />
[[سید علی میلانی]] در مقام نقد به روایتی که در صحیح بخاری و صحیح مسلم و در فضیلت ابوبکر آمده است، معتقد است که روایت بستن دریچه، ساختگی بوده و همان روایت بستن درب است که تغییر داده شده است. وی برای اثبات این ادعا، به دلایلی استناد میکند:<ref>{{پک|میلانی|۱۳۸۸|ک=نگاهی به حدیث سدالابواب|ص=۷–۱۲|ج=}}</ref><br />
# تعارض در صحیح بخاری: با وجود آنکه بخاری در صحیحش، روایت را در فضیلت ابوبکر و با کلمه دریچه نقل میکند، اما در بخش مناقب، همان روایت را با لفظ درب میآورد. شارحان صحیح بخاری نیز به این نکته توجه داشته و در مقام پاسخ گفتهاند که روایت دوم، نقل به معنا شده و اصل روایت نمیباشد.<br />
# خبر واحد بودن حدیث دریچه در صحیح بخاری: بر اساس آنکه حدیث دریچه را تنها بخاری نقل کرده و از آنجا که اهل سنت نسبت به روایت واحد، نظر مساعدی ندارند، این روایت از درجه اعتبار ساقط است.<br />
# ضعف سند روایت دریچه: بر اساس آنچه رجالیون اهل سنت نقل میکنند، روایت دریچه در صحیح بخاری، به جهت قرار گرفتن افرادی چون جریر بن حازم، وهب بن جریر و عِکْرَمه بربری در سند روایت، ضعیف محسوب میشود.<br />
# اشکالات ساختاری و خلاف وقایع تاریخی در روایات دریچه.<br />
<br />
== دیدگاه علمای اسلام ==<br />
دانشمندان شیعه و سنی دربارهٔ روایت سد الابواب و متن آن دچار اختلاف شدهاند؛ در این بین شیعیان، روایت را در مقام فضیلت [[علی بن ابیطالب]] دانسته و آن را معتبر میدانند؛ در مقابل اهل سنت، به چند دیدگاه دربارهٔ این روایت رسیدهاند:<ref>{{پک|میلانی|۱۳۸۸|ک=نگاهی به حدیث سدالابواب|ص=۴۲|ج=}}</ref><br />
* برخی از آنها اصل حدیث «سدّوا الأبواب إلاّ باب علی» را ذکر نکردند، و آن را نه نفی نمودند و نه اثبات نمودهاند. از این گروه میتوان نَوَوی در شرح صحیح مسلم، کرمانی در شرح بُخاری و ابن سیدالناس در سیره خود نام برد.<br />
* برخی این حدیث را آوردهاند، ولی سخنانشان دربارهٔ آن ناهمگون است. از این گروه میتوان عینی را نام برد که به نظر میرسد در یک جا این حدیث را رد کرده است، یا حدیث «دریچه» را بر آن ترجیح داده است؛ و در جای دیگر -بر اساس گفته طَحاوی و دیگران- خواسته است دو حدیث را جمع کند.<br />
* برخی به ساختگی بودن این حدیث حکم کردهاند؛ از این گروه میتوان [[ابن جوزی]] و پیروان او را نام برد.<br />
* بعضی به صحّت و ثبوت این حدیث اعتراف کرده و جعلی و ضعیف بودن آن را رد کردهاند و در این راستا کوشیدهاند که دو حدیث را جمع کنند. از این گروه میتوان طَحاوی، [[ابن حجر عسقلانی]] و پیروان آنها را نام برد.<br />
<br />
=== جمع بین روایت دریچه و درب ===<br />
در این میان، ابن روزبهان، در جمع بین این دو دیدگاه معتقد است که مسجد در زمان محمد، به خانه وی متصل بوده و علی به خاطر موقعیت [[فاطمه زهرا]]، در خانه محمد سکونت داشته است. با این حال، افراد دیگری که به مسجد درب اختصاصی داشتند، برای نمازگزاران مزاحم بوده و رسول خدا دستور بستن تمام دربها جز درب خانه علی را داده است. در همین حال، پیامبر برای اعلان فضیلت ابوبکر، اجازه داد تا ابوبکر دریچهای به مسجد داشته باشد. بر اساس اعتقاد ابن روزبهان، با این تدبیر محمد، فضیلتی برابر برای علی و ابوبکر ثابت شده است.<ref name=":0">{{پک|میلانی|۱۳۸۸|ک=نگاهی به حدیث سدالابواب|ص=۵۰|ج=}}</ref> سید علی میلانی به دیدگاه وی و برخی دیگر که در مقام جمع این دو روایت بودهاند، پاسخ و نقدهایی را داده است.<ref name=":0"/><br />
<br />
== در ادبیات ==<br />
واقعه سد الابواب، در ادبیات عرب نیز جلوه نموده و موضوع برخی قصاید شاعران گردیده است. از جمله آنها شعری است که [[سید حمیری]] سروده است:<ref name=":1">{{پک|ماجد بن أحمد العطیه|۲۰۱۳|ک=سد الابواب الا باب علی|ص=۱۴۱|ج=}}</ref><br />
<br />
{{شعر}}<br />
{{ب|صهر النبی وجاره فی مسجد|طهر بطیبه للرسول مطیب}}<br />
{{ب|سیان فیه علیه غیر مذمم|ممشاه إن جنبا وإن لم یجنب}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
در قصیده دیگر سروده است:<ref name=":1"/><br />
<br />
{{شعر}}<br />
{{ب|وخص رجال من قریش بأن بنی|لهم حجراً فیه وکان مسدّدا}}<br />
{{ب|فقیل له أسدد کل باب فتحته|سوی باب ذی التقوی علی فسدّدا}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
و همچنین سروده دیگرش:<ref name=":1"/><br />
<br />
{{شعر}}<br />
{{ب|جاروا علی أحمد فی جاره|والله قد أوصاه بالجار}}<br />
{{ب|هو جاره فی مسجد طاهر|ولم یکن من عرصه الدار}}<br />
{{ب|أربی بما کان وأربی بما|فی کل إعلان واسرار}}<br />
{{ب|وأخرج الباقین منه معاً|بالوحی من إنزال جبار}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
العبدی نیز در اینباره سروده است:<ref>{{پک|ماجد بن أحمد العطیه|۲۰۱۳|ک=سد الابواب الا باب علی|ص=۱۴۲|ج=}}</ref>{{شعر}}<br />
<br />
{{ب|سدّد أبوابهم سواه|فأکثرت منهم الشرور}}<br />
{{ب|وقال ما تبتغون فیه|وهو علیم بذی الصدور}}<br />
{{ب|یا قوم انی امتثلت أمراً|من ربّنا العالم الغفور}}<br />
{{ب|وکان هذا له دلیل|بأنه وحده ظهیر}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
[[ابو اسود دوئلی]] نیز چنین سروده است:<ref>{{پک|ماجد بن أحمد العطیه|۲۰۱۳|ک=سد الابواب الا باب علی|ص=۱۴۴|ج=}}</ref><br />
<br />
{{شعر}}<br />
{{ب|هل أرض مسجده توطأ منهم|من بعد ذاک سواهما جنبان}}<br />
{{ب|إذ ذاک أذهب کل رجس عنهم|ربّی وطهرهم من الأرزان}}<br />
{{ب|أتراک فی شک له من أنه|للفضل خص بفتحه بابان}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
== پانویس ==<br />
<br />
=== ارجاعات ===<br />
{{پانویس|۲}}<br />
<br />
=== منابع ===<br />
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=میلانی|ناشر=حقایق|پیوند=https://www.ghbook.ir/index.php?name=نگاهی%20به%20حدیث%20سد%20الابواب&option=com_dbook&task=readonline&book_id=4024&page=1&chkhashk=18A0AD00E3&Itemid=218&lang=fa&tmpl=component|مترجم=|پینوشت=|گفتاورد=|زبان=فارسی|مکان=قم|سال=۱۳۸۸|نام=سید علی|سری=|ویرایش=|کوشش=|عنوان=نگاهی به حدیث سد الابواب|پیوند ویراستار=|پیوند نویسنده۲=|پیوند نویسنده=سید علی میلانی|شابک=978-600-5348-22-4}}<br />
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ماجد بن أحمد العطیه|ناشر=العتبه الحسینیه المقدسه|پیوند=https://www.ghbook.ir/index.php?name=حديث%20سد%20الابواب%20الا%20باب%20علي%20عليه%20السلام&option=com_dbook&task=readonline&book_id=12317&page=1&chkhashk=18A0AD00E3&Itemid=218&lang=fa&tmpl=component|مترجم=|پینوشت=|گفتاورد=|زبان=عربی|مکان=کربلا|سال=۲۰۱۳|نام=|سری=|ویرایش=|کوشش=|عنوان=سد الأبواب إلا باب علی علیه السلام|پیوند ویراستار=|پیوند نویسنده۲=|پیوند نویسنده=|شابک=٩٧٨٩٩٣٣٤٨٩٣٣٥}}<br />
{{علی بن ابیطالب-افقی}}{{شیعه-افقی}}<br />
<br />
[[رده:احادیث در منابع سنی]]<br />
[[رده:احادیث در منابع شیعه]]<br />
[[رده:تسنن]]<br />
[[رده:چهارده معصوم]]<br />
[[رده:روایتشناسی]]<br />
[[رده:شیعه]]<br />
[[رده:علی بن ابیطالب]]<br />
[[رده:مسجد النبی]]</div>Shahroudi