حرقوص بن زهیر - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: ابرابزار

2026-03-05T02:28:18Z

ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۰۲:۲۸
خط ۱:		خط ۱:
	'''~~حرقوص~~ بن زهیر ~~سعدی~~''' از ~~صحابیون حضرت~~ [[~~محمد~~]]، ~~فاتح شهر سوق اهواز (~~[[~~اهواز~~]]) و از ~~محاصره کنندگان خانه~~ [[~~عثمان~~]] ~~بود~~ و ~~بعدها جزو~~ [[خوارج]] ~~گردید~~.<ref ~~name="EI9"~~>{{پک\|~~Veccia Vaglieri~~\|~~۱۹۸۶~~\|ف=~~Ḥurḳūṣ b. Zuhayr al-Saʿdī~~\|ج=~~۳\|ص=۵۸۲–۵۸۳\|زبان=en~~}}</ref>		'''حُرقوص بن زهیر'''، از [[صحابه پیامبر اسلام]] که به دلیل اعتراض به نحوه تقسیم غنایم جنگ [[غزوه حنین\|حنین]] و بیان آن به «[[عدالت]]» مشهور است. حُرقوص بعدها در دوران خلافت عمر به فتح «سوق الاهواز» مأمور شد و در [[جنگ صفین]] در سپاه [[علی بن ابی‌طالب]] حضور یافت. اما پس از واقعه [[حکمیت]]، به گروه [[خوارج]] پیوست و در [[جنگ نهروان\|نبرد نهروان]] کشته شد. پیش‌بینی پیامبر اسلام دربارهٔ ظهور گروهی از او که ظاهراً [[نماز]] و [[روزه]] دارند اما از دین خارج می‌شوند، در تاریخ به عنوان یکی از دلایل انحراف [[خوارج]] ثبت شده است. لقب‌های «ذو الخویصره» و «ذو الثدیه» نیز به ویژگی‌های ظاهری او اشاره دارد.

			== نام و نسب ==
			حُرقوص بن زهیر با نام ابن‌سعد بن زهیر نیز شناخته می‌شود و به ذوالخویصره و ذوالثدیه نیز ملقب بود. او از صحابه‌ای بود که نسبش به طوایف سَعَد بن عمیری و تمیم بازمی‌گشت.<ref>{{پک\|اختری\|۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی\|ف=حرقوص}}</ref>

	== زندگی ==		== زندگی ==
			حُرقوص در جریان تقسیم غنایم جنگ حنین، در مخالفت با شیوه‌ای که پیامبر اسلام در تخصیص سهم به «مؤلفة قلوبهم» (افراد تازه‌مسلمان) اتخاذ کرده بودند، اعتراض کرد. او با این استدلال که تقسیم باید بر اساس عدالت باشد، پیشنهاد داد که سهم بیشتری به این گروه تعلق نگیرد. در واکنش به این اعتراض، پیامبر اسلام گفت که اگر او عدالت نکند، چه کسی عدالت خواهد کرد. گزارش‌ها حاکی از آن است که در آن هنگام، عُمَر بن خَطَّاب پیشنهاد کرد که حُرقوص [[اعدام]] شود، اما پیامبر اسلام از انجام این کار خودداری نمود و وی را رها کرد.<ref>{{پک\|اختری\|۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی\|ف=حرقوص}}</ref> حرقوص بن زهیر سعدی از صحابیون حضرت [[محمد]]، فاتح شهر سوق اهواز ([[اهواز]]) و از محاصره کنندگان خانه [[عثمان]] بود و بعدها جزو [[خوارج]] گردید.<ref name="EI9">{{پک\|Veccia Vaglieri\|۱۹۸۶\|ف=Ḥurḳūṣ b. Zuhayr al-Saʿdī\|ج=۳\|ص=۵۸۲–۵۸۳\|زبان=en}}</ref>

	=== پذیرش اسلام ===		=== پذیرش اسلام ===
خط ۱۸:		خط ۲۲:

	وی با مردم کوفه پنهانی دیدار داشت تا اینکه [[خوارج]] تصمیم به جمع شدن در آبراه [[نهروان]] گرفتند. دو بار از حرقوص خواسته شد که رهبر [[خوارج]] گردد که وی نپذیرفت. حرقوص سرانجام در [[نهروان]] (صفر ۳۸ هجری/ژوئیه-اوت ۶۵۷ میلادی) کشته شد. در این جنگ [[احنف بن قیس]] با ۳۰۰۰ نفر از مردان قبیله اش برای [[علی]] جنگید.<ref name="EI3">{{پک\|Veccia Vaglieri\|۱۹۸۶\|ف=Ḥurḳūṣ b. Zuhayr al-Saʿdī\|ج=۳\|ص=۵۸۲–۵۸۳\|زبان=en}}</ref>		وی با مردم کوفه پنهانی دیدار داشت تا اینکه [[خوارج]] تصمیم به جمع شدن در آبراه [[نهروان]] گرفتند. دو بار از حرقوص خواسته شد که رهبر [[خوارج]] گردد که وی نپذیرفت. حرقوص سرانجام در [[نهروان]] (صفر ۳۸ هجری/ژوئیه-اوت ۶۵۷ میلادی) کشته شد. در این جنگ [[احنف بن قیس]] با ۳۰۰۰ نفر از مردان قبیله اش برای [[علی]] جنگید.<ref name="EI3">{{پک\|Veccia Vaglieri\|۱۹۸۶\|ف=Ḥurḳūṣ b. Zuhayr al-Saʿdī\|ج=۳\|ص=۵۸۲–۵۸۳\|زبان=en}}</ref>

			== درگذشت ==
			حرقوص که در جنگ صفین در کنار علی بن ابی‌طالب بود، پس از واقعه حکمیت به گروهی از مخالفان علی به نام «خوارج» پیوستند. حُرقوص در نهایت در نبرد نهروان کشته شد.<ref>{{پک\|اختری\|۱۳۹۰\|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی\|ف=حرقوص}}</ref>

	== رویکرد مورخان نسبت به حرقوص ==		== رویکرد مورخان نسبت به حرقوص ==
خط ۲۳:		خط ۳۰:

	== پانویس ==		== پانویس ==

	=== ارجاعات ===		=== ارجاعات ===
	{{پانویس\|۲}}		{{پانویس\|۲}}

	=== منابع ===		=== منابع ===
			* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=اختری\|نام=عباسعلی\|پیوند نویسنده=\|ویراستار=\|مقاله=حرقوص\|دانشنامه=[[دایره‌المعارف جامع اسلامی]]\|عنوان جلد=دایره‌المعارف جامع اسلامی\|سال=۱۳۹۰\|ناشر=آرایه\|مکان=تهران}}
	{{چپ‌چین}}		{{چپ‌چین}}
	* {{یادکرد دانشنامه \| نام خانوادگی = Veccia Vaglieri \| نام = L\| پیوند نویسنده = لارا وسیا وگلییری \| دانشنامه = [[دانشنامه اسلام\|Encyclopaedia of Islam]] \| مقاله = Ḥurḳūṣ b. Zuhayr al-Saʿdī\|پیوند مقاله = \|ویرایش = second \| سال = ۱۹۸۶\| ناشر =LUZAC & CO, [[انتشارات بریل\|E. J. Brill]] \| جلد = ۳ \| عنوان جلد = H-Iram \| مکان = Leiden, London \| شابک = 90-04-08118-6\| صفحه = ۵۸۲–۵۸۳\| زبان = en}}		* {{یادکرد دانشنامه \| نام خانوادگی = Veccia Vaglieri \| نام = L\| پیوند نویسنده = لارا وسیا وگلییری \| دانشنامه = [[دانشنامه اسلام\|Encyclopaedia of Islam]] \| مقاله = Ḥurḳūṣ b. Zuhayr al-Saʿdī\|پیوند مقاله = \|ویرایش = second \| سال = ۱۹۸۶\| ناشر =LUZAC & CO, [[انتشارات بریل\|E. J. Brill]] \| جلد = ۳ \| عنوان جلد = H-Iram \| مکان = Leiden, London \| شابک = 90-04-08118-6\| صفحه = ۵۸۲–۵۸۳\| زبان = en}}

Shahroudi: − رده:صحابه، + رده:صحابه مرد (هات‌کت)

2026-01-16T17:56:24Z

− رده:صحابه، + رده:صحابه مرد (هات‌کت)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۵۶
خط ۳۹:		خط ۳۹:
	[[رده:درگذشتگان ۳۸ (قمری)]]		[[رده:درگذشتگان ۳۸ (قمری)]]
	[[رده:درگذشتگان ۶۵۸ (میلادی)]]		[[رده:درگذشتگان ۶۵۸ (میلادی)]]
	[[رده:صحابه]]		[[رده:صحابه مرد]]

Shahroudi: ابرابزار

2024-10-07T04:39:11Z

ابرابزار

صفحهٔ تازه

'''حرقوص بن زهیر سعدی''' از صحابیون حضرت [[محمد]]، فاتح شهر سوق اهواز ([[اهواز]]) و از محاصره کنندگان خانه [[عثمان]] بود و بعدها جزو [[خوارج]] گردید.<ref name="EI9">{{پک|Veccia Vaglieri|۱۹۸۶|ف=Ḥurḳūṣ b. Zuhayr al-Saʿdī|ج=۳|ص=۵۸۲–۵۸۳|زبان=en}}</ref>

== زندگی ==

=== پذیرش اسلام ===
گرچه تاریخ دقیق اسلام آوردن حرقوص مشخص نیست، اما می‌توان گفت که وی نسبتاً زود اسلام آورده، چرا که نامش در میان بیعت کنندگان بیعت الشجره (۶ هجری/۶۲۸ میلادی) در [[حدیبیه]] ثبت شده است. وی یک بار بر سر تقسیم غنایم با [[محمد]] درگیر لفظی شد.<ref name="EI8">{{پک|Veccia Vaglieri|۱۹۸۶|ف=Ḥurḳūṣ b. Zuhayr al-Saʿdī|ج=۳|ص=۵۸۲–۵۸۳|زبان=en}}</ref>

=== در خلافت عمر ===
نام حرقوص اولین بار در سال ۱۷ هجری/۶۳۸ میلادی بر سر زبانها افتاد. [[هرمزان]] فرمانده ایرانی محافظ [[اهواز]]، پیمانی که با مسلمانان بسته شده بود را نقض می‌کرد. عتبه بن غزوان حاکم [[بصره]]، به [[عمر]] در مورد این موضوع هشدار داد و [[عمر]] نیز بلافاصله سپاهی به فرماندهی حرقوص به سوق [[اهواز]] فرستاد. مسلمانان سپاه [[هرمزان]] را در بالای پل سوق اهواز شکست دادند. [[هرمزان|حرقوص]] فاتح این شهر بود و [[جزیه]] را بر مردم این شهر تا حدود منطقه [[شوشتر]] تکلیف کرد و خبر پیروزی و نصف غنیمت را به مدینه فرستاد و جز بن معاویه را به تعقیب [[هرمزان]] فرستاد و خبر شرایط صلح را که [[عمر]] تعیین کرده بود را توسط عتبه ابن غزوان به [[هرمزان]] اعلام کرد و [[هرمزان]] نیز پذیرفت. [[عمر]] به وی لقب امیر جنگ را داد. اما وقتی لشکر کشی علیه [[هرمزان]] ادامه یافت، حرقوص نقش دست دومی ایفا کرد و فرماندهی سپاه [[کوفه]] و [[بصره]] به دیگران داده شد.<ref name="EI7">{{پک|Veccia Vaglieri|۱۹۸۶|ف=Ḥurḳūṣ b. Zuhayr al-Saʿdī|ج=۳|ص=۵۸۲–۵۸۳|زبان=en}}</ref>

=== در خلافت عثمان ===
نام او بار دیگر در سال ۳۵ هجری/۶–۶۵۵ میلادی در شهر [[بصره]] بر سر زبانها افتاد. وی رهبر گروهی از مخالفان سیاستهای [[عثمان]] از شهر [[بصره]] بود که به همراه مخالفان از [[کوفه]] و [[مصر]] به [[مدینه]] رفتند. در ماجرای محاصره خانه [[عثمان]]، قتل وی و انتخاب [[علی]]، حرقوص نقش چندان برجسته ای نداشت.<ref name="EI6">{{پک|Veccia Vaglieri|۱۹۸۶|ف=Ḥurḳūṣ b. Zuhayr al-Saʿdī|ج=۳|ص=۵۸۲–۵۸۳|زبان=en}}</ref>

=== در خلافت علی ===
در هنگامی که [[طلحه]] و [[زبیر]] و [[عایشه]] نزدیک [[بصره]] شدند، حرقوص به همراه حکیم بن جبله (فرمانده نظامی ارشد [[بصره]]) و کسانی که در قتل [[عثمان]] شرکت داشتند، مانع از تصرف [[بصره]] به دست این سه تن گردیدند و مقاومت نظامی کردند. وقتی که پیمان صلح موقتی که بین عثمان بن حنیف و [[طلحه]] و [[زبیر]] و [[عایشه]] بسته شده بود، شکسته شد و شهر تصرف گردید، این سه تن مردم [[بصره]] را واداشتند که تمامی کسانی که در قتل [[عثمان]] دست داشتند (نفار) را بازداشت کنند. حرقوص تنها شخصی بود که با فرار و گرفتن امان برای قبیله اش بنی سعد، از مرگ رهایی یافت. منابع در مورد شرکت کردن حرقوص در [[جنگ جمل]] چیزی ننوشته‌اند. احتمالاً چون قبیله وی جزو عثمانیه (طرفداران [[عثمان]]) بودند، برای [[علی]] نجنگیدند.<ref name="EI5">{{پک|Veccia Vaglieri|۱۹۸۶|ف=Ḥurḳūṣ b. Zuhayr al-Saʿdī|ج=۳|ص=۵۸۲–۵۸۳|زبان=en}}</ref>

با این حال حرقوص در جنگ [[صفین]] برای [[علی]] جنگید و ذهبی تنها مورخی است که به این موضوع اشاره کرده، اما این موضوع احتمالاً صحت دارد، چرا که [[احنف بن قیس]] که رئیس [[بنی تمیم]] بود (قبیله ای که بنی سعد زیر شاخه اش محسوب می‌گشت) پس از بی‌طرفی در [[جنگ جمل]]، در جنگ [[صفین]] به [[علی]] پیوسته بود. حرقوص پس از آن موضعی مخالف قبیله خود گرفت و به [[خوارج]] پیوست. وی در حرورا با [[علی]] به علت اینکه [[علی]] رسماً اعلام کرده بود که به شرایط منعقد شده پس از متارکه جنگ [[صفین]]، وفادار می‌ماند، درگیری لفظی شدیدی داشت.<ref name="EI4">{{پک|Veccia Vaglieri|۱۹۸۶|ف=Ḥurḳūṣ b. Zuhayr al-Saʿdī|ج=۳|ص=۵۸۲–۵۸۳|زبان=en}}</ref>

وی با مردم کوفه پنهانی دیدار داشت تا اینکه [[خوارج]] تصمیم به جمع شدن در آبراه [[نهروان]] گرفتند. دو بار از حرقوص خواسته شد که رهبر [[خوارج]] گردد که وی نپذیرفت. حرقوص سرانجام در [[نهروان]] (صفر ۳۸ هجری/ژوئیه-اوت ۶۵۷ میلادی) کشته شد. در این جنگ [[احنف بن قیس]] با ۳۰۰۰ نفر از مردان قبیله اش برای [[علی]] جنگید.<ref name="EI3">{{پک|Veccia Vaglieri|۱۹۸۶|ف=Ḥurḳūṣ b. Zuhayr al-Saʿdī|ج=۳|ص=۵۸۲–۵۸۳|زبان=en}}</ref>

== رویکرد مورخان نسبت به حرقوص ==
ابن عبدالبر در کتاب استیعاب نام وی را نمی‌آورد. ابن اثیر و ذهبی وی را به‌طور حتم جزو [[خوارج]] به حساب می‌آورند. ابن حجر در مورد کشته شدن حرقوص در میان [[خوارج]] در جنگ [[نهروان]] تردید دارد. از آنجایی که حدیثی وجود دارد که یکی از مشارکت کنندگان در بیعت تحت الشجره را از بهشت محروم می‌داند، ابن حجر مصداق این حدیث را حرقوص می‌داند، اما دلیلی برای این موضوع نمی‌آورد.<ref name="EI2">{{پک|Veccia Vaglieri|۱۹۸۶|ف=Ḥurḳūṣ b. Zuhayr al-Saʿdī|ج=۳|ص=۵۸۲–۵۸۳|زبان=en}}</ref>

== پانویس ==

=== ارجاعات ===
{{پانویس|۲}}

=== منابع ===
{{چپ‌چین}}
* {{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی = Veccia Vaglieri | نام = L| پیوند نویسنده = لارا وسیا وگلییری | دانشنامه = [[دانشنامه اسلام|Encyclopaedia of Islam]] | مقاله = Ḥurḳūṣ b. Zuhayr al-Saʿdī|پیوند مقاله = |ویرایش = second | سال = ۱۹۸۶| ناشر =LUZAC & CO, [[انتشارات بریل|E. J. Brill]] | جلد = ۳ | عنوان جلد = H-Iram | مکان = Leiden, London | شابک = 90-04-08118-6| صفحه = ۵۸۲–۵۸۳| زبان = en}}
{{پایان چپ‌چین}}

{{صحابه}}

[[رده:بنی تمیم]]
[[رده:تاریخ اسلام]]
[[رده:خوارج]]
[[رده:درگذشتگان ۳۸ (قمری)]]
[[رده:درگذشتگان ۶۵۸ (میلادی)]]
[[رده:صحابه]]