حرم امام رضا - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: /* پیوند به بیرون */

2023-04-24T23:55:35Z

پیوند به بیرون

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۲۳:۵۵
خط ۳۷۴:		خط ۳۷۴:
	{{پایان پانویس}}		{{پایان پانویس}}

	~~== پیوند به بیرون ==~~
	* {{وبگاه رسمی\|https://www.razavi.ir/}}

	{{حرم امام رضا}}		{{حرم امام رضا}}
			{{آستان قدس رضوی}}
			{{علی بن موسی الرضا}}
	{{مکان‌های مقدس اسلامی}}		{{مکان‌های مقدس اسلامی}}
	{{~~شیعه-افقی}}~~		{{مسجدهای ایران}}
	~~{{آستان قدس رضوی~~}}
	{{خراسان رضوی}}		{{خراسان رضوی}}
	~~{{مسجدهای ایران}}~~		{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=خیر\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}
	~~{{علی بن موسی الرضا}}~~
	{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=~~بله~~\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=خیر\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}
	[[رده:حرم امام رضا\| ]]		[[رده:حرم امام رضا\| ]]
	[[رده:آثار دوره افشاریان در شهرستان مشهد]]		[[رده:آثار دوره افشاریان در شهرستان مشهد]]

Shahroudi: /* پانویس */

2023-04-24T23:52:53Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۲۳:۵۲
خط ۲۸۲:		خط ۲۸۲:
	{{پانویس\|گروه=یادداشت\|اندازه=کوچک\|۲}}		{{پانویس\|گروه=یادداشت\|اندازه=کوچک\|۲}}

	=== ~~اراعات~~ ===		=== ارجاعات ===
	{{پانویس\|۳\|اندازه=ریز}}		{{پانویس\|۳\|اندازه=ریز}}

Shahroudi: /* در فرهنگ، هنر و ادبیات */

2023-04-24T23:50:01Z

در فرهنگ، هنر و ادبیات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۲۳:۵۰
خط ۲۶۶:		خط ۲۶۶:

	== در فرهنگ، هنر و ادبیات ==		== در فرهنگ، هنر و ادبیات ==

	=== فرهنگ ===		=== فرهنگ ===
	در میان ~~مردم ایران~~ زیارت قبور بزرگان دین اهمیت خاصی دارد. زیارات امامان شیعه برای ~~ایرانیان~~ اهمیت ویژه‌ای دارد و از آن در فرهنگ عامی، به ~~پابوسی~~ امام نائل ~~شدن~~ گفته می‌شود. این عمل نزد ایرانیان از اعمال پر ثواب محسوب می‌شود که زیارت حرم امام رضا از جمله آن اعمال است. حیمز موریه گزارش می‌کند که هدف زائران علی بن موسی الرضا، نجات از دوزخ و وصول به بهشت است.<ref>{{پک\|میرحسینی\|۱۳۹۴\|ک=دانشنامه مردم‌شناسی و فولکلور\|ف=ثواب و گناه بعد از اسلام}}</ref> جیمز بست در سفرنامه خود گزارش می‌کند که حتی گیاهان روییده در اطراف حرم برای زائران مقدس ~~بوده‌است~~ و مردم از آنها به عنوان تعویذ و شفادهنده استفاده می‌کردند. او همچنین حرم امام رضا را مشهورترین و مقدس‌ترین مکان در ایران توصیف می‌کند و گزارش می‌کند که مردمان برای گرفتن حاجت و شفا، مناسک‌های مختلفی چون بوسیدن ضریح و چرخاندن جسد میت در چهارگوشه حرم را انجام می‌دهند.<ref>{{پک\|متین\|۱۳۹۴\|ک=دانشنامه مردم‌شناسی و فولکلور\|ف=بست، سفرنامه}}</ref> به جهت حرمت و جایگاه ویژه حرم امام رضا در نظر حکومت‌ها و مردم، افراد مظلوم یا مجرم برای احقاق حق یا عفو به این مکان پناهنده می‌شدند. به این رفتار ~~اصطلاحا~~ بست‌نشینی گفته می‌شد. این رسم در عهد صفویان مرسوم شد و در عهد قاجاریان رواج یافت. قدیمی‌ترین سند مربوط به بست‌نشینی در حرم متعلق به سال ۱۱۱۰ ه.ق است که بیگلربیگیان، به امرا و وزیران دستور می‌دهد تا نسبت به متحصین در حرم امام رضا با احترام برخورد شود و در صورتی که جماعتی از دزدان و قاتلان به حرم متحصن شدند، متولی آستان از جهت خورد و خوراک بر آنها سخت بگیرد تا خود آنان بست شکسته و خارج شوند تا مبادا به حریم حرم، بی‌احترامی شود. این رسم با سوء استفاده متخلفان به تدریج منسوخ شد.<ref>{{پک\|حبیبی\|۱۳۹۳\|ک=دایرةالمعارف آستان قدس رضوی\|ف=بست‌نشینی}}</ref> استفاده از پرچم از دیگر رسوم آستان قدس رضوی در حرم است که تاریخچه مشخصی برای آن وجود ندارد. در دوره تیموری، از علم و پرچمی یاد ~~شده‌است~~ که در هنگام استقبال از امرا و پادشاهان، استفاده می‌شد. در نسخه خطی متعلق به قرن دهم ه.ق نیز از پرچم آستان قدس نقاشی ~~شده‌است~~ که به صورت یک ترنج رسم ~~شده‌است~~ و اسامی چهارده معصوم بر گرد آن قرار گرفته‌اند. در دوره صفوی به افرادی با عنوان علم‌دار اشاره ~~شده‌است~~. در عصر پهلوی دوم، صاحب منصبان آستان قدس در صدد تهیه پرچمی محصوص برای آستان قدس شدند. از آن پس پرچمی سبز رنگ با عبارت ~~«لا~~ اله الا ~~الله»~~ بر یک سمت و «سلطان علی بن موسی الرضا» در سمت دیگرش تهیه شد. در دوره انقلاب اسلامی، این پرچم با تغییراتی در ظاهر، به بالای گنبد اصلی حرم نصب شد و طبق مراسماتی رسمی، در ایام مشخصی چون محرم و ~~صفر،~~ با پرچمی سیاه‌رنگ تغییر پیدا می‌کند.<ref>{{پک\|یحیایی\|۱۳۹۳\|ک=دایرةالمعارف آستان قدس رضوی\|ف=پرچم}}</ref> زائران و اهالی مشهد، طی رسوم قدیمی، ساعات پایانی سال شمسی را در رواق‌ها، صحن‌ها و اطراف حرم امام رضا می‌گذرانند تا سال نو را در این مکان تحویل نمایند.<ref>{{پک\|قصابیان\|۱۳۹۳\|ک=دایرةالمعارف آستان قدس رضوی\|ف=تحویل سال نو، مراسم}}</ref>		در میان شیعیان ایران، زیارت قبور بزرگان دین اهمیت خاصی دارد. زیارات امامان شیعه برای شیعیان ایرانی اهمیت ویژه‌ای دارد و از آن در فرهنگ عامی، به «پابوسی امام نائل شدن» گفته می‌شود. این عمل نزد ایرانیان از اعمال پر [[ثواب]] محسوب می‌شود که زیارت حرم امام رضا از جمله آن اعمال است. [[حیمز موریه]] گزارش می‌کند که هدف زائران علی بن موسی الرضا، نجات از [[دوزخ]] و وصول به [[بهشت]] است.<ref>{{پک\|میرحسینی\|۱۳۹۴\|ک=دانشنامه مردم‌شناسی و فولکلور\|ف=ثواب و گناه بعد از اسلام}}</ref> [[جیمز بست]] در سفرنامه خود گزارش می‌کند که حتی گیاهان روییده در اطراف حرم برای زائران مقدس بوده است و مردم از آنها به عنوان [[تعویذ]] و شفادهنده استفاده می‌کردند. او همچنین حرم امام رضا را مشهورترین و مقدس‌ترین مکان در ایران توصیف می‌کند و گزارش می‌کند که مردمان برای گرفتن [[حاجت]] و شفا، مناسک‌های مختلفی چون بوسیدن [[ضریح]] و چرخاندن جسد میت در چهارگوشه حرم را انجام می‌دهند.<ref>{{پک\|متین\|۱۳۹۴\|ک=دانشنامه مردم‌شناسی و فولکلور\|ف=بست، سفرنامه}}</ref> به جهت حرمت و جایگاه ویژه حرم امام رضا در نظر حکومت‌ها و مردم، افراد مظلوم یا مجرم برای احقاق حق یا عفو به این مکان پناهنده می‌شدند. به این رفتار اصطلاحاً [[بست‌نشینی]] گفته می‌شد. این رسم در عهد صفویان مرسوم شد و در عهد قاجاریان رواج یافت. قدیمی‌ترین سند مربوط به بست‌نشینی در حرم متعلق به سال ۱۱۱۰ ه‍.ق است که بیگلربیگیان، به امرا و وزیران دستور می‌دهد تا نسبت به متحصین در حرم امام رضا با احترام برخورد شود و در صورتی که جماعتی از دزدان و قاتلان به حرم متحصن شدند، متولی آستان از جهت خورد و خوراک بر آنها سخت بگیرد تا خود آنان بست شکسته و خارج شوند تا مبادا به حریم حرم، بی‌احترامی شود. این رسم با سوء استفاده متخلفان به تدریج منسوخ شد.<ref>{{پک\|حبیبی\|۱۳۹۳\|ک=دایرةالمعارف آستان قدس رضوی\|ف=بست‌نشینی}}</ref> استفاده از پرچم از دیگر رسوم آستان قدس رضوی در حرم است که تاریخچه مشخصی برای آن وجود ندارد. در دوره تیموری، از علم و پرچمی یاد شده است که در هنگام استقبال از امرا و پادشاهان، استفاده می‌شد. در نسخه خطی متعلق به قرن دهم ه‍.ق نیز از پرچم آستان قدس نقاشی شده است که به صورت یک ترنج رسم شده است و اسامی [[چهارده معصوم]] بر گرد آن قرار گرفته‌اند. در دوره صفوی به افرادی با عنوان علم‌دار اشاره شده است. در عصر پهلوی دوم، صاحب منصبان آستان قدس در صدد تهیه پرچمی محصوص برای آستان قدس شدند. از آن پس پرچمی سبز رنگ با عبارت «[[لا اله الا الله]]» بر یک سمت و «سلطان علی بن موسی الرضا» در سمت دیگرش تهیه شد. در دوره انقلاب اسلامی، این پرچم با تغییراتی در ظاهر، به بالای گنبد اصلی حرم نصب شد و طبق مراسماتی رسمی، در ایام مشخصی چون [[محرم]] و [[صفر]]، با پرچمی سیاه‌رنگ تغییر پیدا می‌کند.<ref>{{پک\|یحیایی\|۱۳۹۳\|ک=دایرةالمعارف آستان قدس رضوی\|ف=پرچم}}</ref> زائران و اهالی مشهد، طی رسوم قدیمی، ساعات پایانی سال شمسی را در رواق‌ها، صحن‌ها و اطراف حرم امام رضا می‌گذرانند تا سال نو را در این مکان تحویل نمایند.<ref>{{پک\|قصابیان\|۱۳۹۳\|ک=دایرةالمعارف آستان قدس رضوی\|ف=تحویل سال نو، مراسم}}</ref>

	=== شعر ===		=== شعر ===
	در اشعار بسیاری از مزار علی بن موسی الرضا یاد ~~شده‌است~~ و شاعران بسیاری به زیارت او ترغیب کرده‌اند. ابن باویه در این خصوص دو قصیده از صاحب بن عباد نقل می‌کند که زائران سرزمین طوس را مخاطب خویش قرار ~~داده‌است~~. مجدود بن آدم سنایی و خاقانی شروانی از شاعران مشهور قرن ششم هستند که مزار علی بن موسی الرضا زیارت کرده و در مورد آن اشعاری سروده‌اند.<ref>{{پک\|باغستانی\|۱۳۸۳\|ک=دانشنامه جهان اسلام\|ف=حریم رضوی}}</ref>		در اشعار بسیاری از مزار علی بن موسی الرضا یاد شده است و شاعران بسیاری به زیارت او ترغیب کرده‌اند. [[شیخ صدوق\|ابن باویه]] در این خصوص دو قصیده از [[صاحب بن عباد]] نقل می‌کند که زائران سرزمین طوس را مخاطب خویش قرار داده است. [[مجدود بن آدم سنایی]] و [[خاقانی شروانی]] از شاعران مشهور قرن ششم هستند که مزار علی بن موسی الرضا زیارت کرده و در مورد آن اشعاری سروده‌اند.<ref>{{پک\|باغستانی\|۱۳۸۳\|ک=دانشنامه جهان اسلام\|ف=حریم رضوی}}</ref>

	=== میراث هنری ===		=== میراث هنری ===
	در سدهٔ ششم ه‍.ق [[ازاره\|ازارهٔ]] گنبدخانهٔ حرم با کاشی‌های ممتاز زرین‌فام که به [[کاشی سنجری]] معروف است مزین شد که این کاشی‌ها تاکنون در حرم موجودند.<ref>{{پک\|عالم‌زاده\|۱۳۹۴\|ک=حرم رضوی به روایت تاریخ\|ص=۳۱–۳۲}}</ref> همچنین زیر مناره کتیبه‌ای به خط ثلث برجسته وجود دارد که صلوات بر پیامبر و معصومین بر آن به‌دست بهاءالدین محمد الخادم در سال ۱۱۴۲ ه‍.ق نوشته ~~شده‌است~~. در کتیبهٔ گلدستهٔ بالای ایوان عباسی معروف به گلدستهٔ نادری نیز، صلوات بر امامان بر خشت‌های زراندود و به خط ثلث نوشته ~~شده‌است~~.<ref>{{پک\|عالم‌زاده\|۱۳۹۴\|ک=حرم رضوی به روایت تاریخ\|ص=۷۶–۷۸}}</ref> آینه کاری از هنرهای به کار رفته در حرم است که قدمت آن به وره صفوی می‌رسد. اولین آینه‌کاری حرم مربوط به بقعه اصلی است و به ترتیب قدمت در دارالسیاده، ~~توحیدخانه،‌~~ دارالولایه، ~~دارالحجه،‌~~ دارالرحمه، دارالهدایه، دارالحفاظ، دارالسعاده، دارالاخلاص، دارالسلام، دارالسرور، رواق شیخ بهایی، دارالزهد، دارالعباده، ~~دارالشرف،‌~~ دارالعزه و چند مقبره دیگر حرم صورت ~~گرفته‌است~~. در بخش‌هایی از حرم، آینه‌کاری با شیشه‌های رنگارنگ و آینه‌های بی‌رنگ نیز صورت ~~گرفته‌است~~.<ref>{{پک\|کفیلی\|۱۳۹۳\|ک=دایرةالمعارف آستان قدس رضوی\|ف=آینه‌کاری حرم}}</ref> سنگ‌تراشی از دیگر هنرهای به کار رفته در معماری حرم امام رضاست. در این بنا، از سنگ برای پوشش کف، نماکاری، ازاره‌ها، اطراف پنجره‌ها و ساخت کتیبه‌ها استفاده ~~شده‌است~~.<ref>{{پک\|جهان‌پور\|نعمتی\|۱۳۹۳\|ک=دایرةالمعارف آستان قدس رضوی\|ف=حجاری}}</ref> کتیبه‌کاری، کاشی‌کاری‌ها، مقرنس‌کاری، آجرکاری، گچ‌بری و معرق‌کاری‌های حرم، از آثار هنری است که در بخش‌های مختلف حرم وجود دارد.<ref>{{پک\|نتاج مجد\|محمدزاده\|۱۳۹۸\|ک=دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی\|ف=تزیینات در حرم امام رضا در تزیینات قدیم\|ص=۱۶}}</ref> در همین خصوص کتابی با عنوان بارگاه رضا به قلم بیژن سعادت به دو زبان فارسی و انگلیسی تهیه ~~شده‌است~~ که در چهار جلد به معماری مجموعه حرم ~~پرداخته‌است~~.<ref>{{پک\|حسینی\|۱۳۹۳\|ک=دایرةالمعارف آستان قدس رضوی\|ف=کتاب بارگاه رضا}}</ref><gallery mode="packed-hover">		در سدهٔ ششم ه‍.ق [[ازاره\|ازارهٔ]] گنبدخانهٔ حرم با کاشی‌های ممتاز زرین‌فام که به [[کاشی سنجری]] معروف است مزین شد که این کاشی‌ها تاکنون در حرم موجودند.<ref>{{پک\|عالم‌زاده\|۱۳۹۴\|ک=حرم رضوی به روایت تاریخ\|ص=۳۱–۳۲}}</ref> همچنین زیر مناره کتیبه‌ای به خط ثلث برجسته وجود دارد که صلوات بر پیامبر و معصومین بر آن به‌دست بهاءالدین محمد الخادم در سال ۱۱۴۲ ه‍.ق نوشته شده است. در کتیبهٔ گلدستهٔ بالای ایوان عباسی معروف به گلدستهٔ نادری نیز، صلوات بر امامان بر خشت‌های زراندود و به خط ثلث نوشته شده است.<ref>{{پک\|عالم‌زاده\|۱۳۹۴\|ک=حرم رضوی به روایت تاریخ\|ص=۷۶–۷۸}}</ref> آینه کاری از هنرهای به کار رفته در حرم است که قدمت آن به وره صفوی می‌رسد. اولین آینه‌کاری حرم مربوط به بقعه اصلی است و به ترتیب قدمت در دارالسیاده، توحیدخانه، دارالولایه، دارالحجه، دارالرحمه، دارالهدایه، دارالحفاظ، دارالسعاده، دارالاخلاص، دارالسلام، دارالسرور، رواق شیخ بهایی، دارالزهد، دارالعباده، دارالشرف، دارالعزه و چند مقبره دیگر حرم صورت گرفته است. در بخش‌هایی از حرم، آینه‌کاری با شیشه‌های رنگارنگ و آینه‌های بی‌رنگ نیز صورت گرفته است.<ref>{{پک\|کفیلی\|۱۳۹۳\|ک=دایرةالمعارف آستان قدس رضوی\|ف=آینه‌کاری حرم}}</ref> سنگ‌تراشی از دیگر هنرهای به کار رفته در معماری حرم امام رضاست. در این بنا، از سنگ برای پوشش کف، نماکاری، ازاره‌ها، اطراف پنجره‌ها و ساخت کتیبه‌ها استفاده شده است.<ref>{{پک\|جهان‌پور\|نعمتی\|۱۳۹۳\|ک=دایرةالمعارف آستان قدس رضوی\|ف=حجاری}}</ref> کتیبه‌کاری، کاشی‌کاری‌ها، مقرنس‌کاری، آجرکاری، گچ‌بری و معرق‌کاری‌های حرم، از آثار هنری است که در بخش‌های مختلف حرم وجود دارد.<ref>{{پک\|نتاج مجد\|محمدزاده\|۱۳۹۸\|ک=دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی\|ف=تزیینات در حرم امام رضا در تزیینات قدیم\|ص=۱۶}}</ref> در همین خصوص کتابی با عنوان ''بارگاه رضا'' به قلم بیژن سعادت به دو زبان فارسی و انگلیسی تهیه شده است که در چهار جلد به معماری مجموعه حرم پرداخته است.<ref>{{پک\|حسینی\|۱۳۹۳\|ک=دایرةالمعارف آستان قدس رضوی\|ف=کتاب بارگاه رضا}}</ref><gallery mode="packed-hover">
	پرونده:Ramadan 1439 AH, Qur'an reading at Goharshad Mosque, Mashhad - 27 May 2018 01.jpg\|کاشی‌های دیواره‌های حرم که از سطح زمین تا ~~۱.۵~~ متر ارتفاع در سرتاسر حرم وجود دارد و به ازاره مشهور است.		پرونده:Ramadan 1439 AH, Qur'an reading at Goharshad Mosque, Mashhad - 27 May 2018 01.jpg\|کاشی‌های دیواره‌های حرم که از سطح زمین تا ۱٫۵ متر ارتفاع در سرتاسر حرم وجود دارد و به ازاره مشهور است.
	پرونده:ضریح امام رضا علیه السلام .jpg\|آینه‌کاری بخش بقعه اصلی، قدیمی‌ترین بخش آینه‌کاری شده حرم امام رضا		پرونده:ضریح امام رضا علیه السلام .jpg\|آینه‌کاری بخش بقعه اصلی، قدیمی‌ترین بخش آینه‌کاری شده حرم امام رضا
	</gallery>		</gallery>

	== پانویس ==		== پانویس ==
	=== یادداشت‌ها ===		=== یادداشت‌ها ===

Shahroudi: /* موقوفات */

2023-04-24T23:35:25Z

موقوفات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۲۳:۳۵
خط ۲۶۱:		خط ۲۶۱:

	== موقوفات ==		== موقوفات ==
	موقوفات حرم امام رضا و آستان قدس رضوی، گستره وسیعی از املاک و مستغلات را شامل می‌شود. آنچه از این موقوفات باقی ~~مانده‌است،~~ مربوط به پس از دوران صفویان است. همه املاک که وقف این آستان بوده‌اند و از میان رفته یا تصاحب شده‌اند، مشخص هستند. عادلشاه افشار یک صورت از موقوفات حرم را تهیه ~~کرده‌است~~ که در طومار علی‌شاه تنظیم ~~شده‌است~~ و اکنون در کتابخانه حرم محفوظ است. عضدالملک نیز که تولیت آستان در عصر قاجار را عهده‌دار بود، فهرستی از املاک و مستغلات موقوفه حرم را تنظیم کرد که به امضاء هیئت امنای آستان نیز رسید. این املاک به مرور زمان سند مالکیت به اسم آستان قدس دریافت کرده‌اند. این املاک شامل املاک کشاورزی، بازار، سرا، زمین، کارخانه، بیمارستان، حمام، باغ، کاریز، دکان و منزل است و بخش اصلی آنها در مشهد و شهرهای استان خراسان و برخی دیگر در سراسر ایران و بعضاً خارج از ایران نیز قرار دارند.<ref>{{پک\|سجادی\|۱۳۸۸\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=آستان قدس رضوی}}</ref> قدیمی‌ترین موقوفه حرم بر اساس اسناد باقی‌مانده در آستان قدس رضوی، ۲۱ رقبه از جمله چند روستاست که بر اساس یک سند وقف‌نامه تنظیم شده به تاریخ ۹۳۱ ه.ق وقف آستان قدس ~~شده‌است~~. این موقوفه امروزه به یک دامداری بزرگ مبدل ~~شده‌است~~ و تحت اداره آستان قدس است.<ref>{{پک\|مهدوی‌پارسا\|۱۳۹۱\|ک=قدیمی‌ترین‌های حرم امام رضا\|ص=۲۷}}</ref> علاوه بر املاک، کتاب‌ها نیز از موقوفات حرم بودند که موجب ~~تاسیس~~ کتابخانه حرم شدند.<ref>{{پک\|حر\|۱۳۹۳\|ک=وقف میراث جاوید\|ف=موقوفات امام رضا علیه السلام}}</ref> در سال ۱۳۱۷ ه.ق، کتابی با عنوان ''آثارالرضویه'' به دستور [[محمدرضا صدیق‌الدوله\|میرزا محمدرضا صدیق‌الدوله]] تهیه شد که دربردارنده ۱۷۰ فقره مدرک وقفی در ۳۶۱ صفحه است.<ref>{{پک\|نقدی\|۱۳۹۳\|ک=دایرةالمعارف آستان قدس رضوی\|ف=~~آثارالرضویه،‌~~ کتاب}}</ref> به اهتمام حمید سیدی و غلامرضا پرنده، کتابی در چهار جلد با نام مجموعه وقف‌نامه‌های آستان قدس رضوی تهیه ~~شده‌است~~ که به جمع‌آوری و تایپ تمام اسناد ~~وقف‌نامه‌های~~ حرم امام رضا ~~پرداخته‌است~~. کل وقف‌نامه‌های این کتاب ۴۶۱ مورد است که بر اساس تاریخ جمع شده‌اند. قدیمی‌ترین سند مربوط به وقف‌نامه‌ای متعلق به مسجد گوهرشاد است که مربوط به سال ۸۲۹ ه.ق است.<ref>{{پک\|ایزدی\|۱۳۹۳\|ک=دایرةالمعارف آستان قدس رضوی\|ف=بازنویسی وقف‌نامه‌ها}}</ref>		موقوفات حرم امام رضا و آستان قدس رضوی، گستره وسیعی از املاک و مستغلات را شامل می‌شود. آنچه از این موقوفات باقی مانده است، مربوط به پس از دوران صفویان است. همه املاک که وقف این آستان بوده‌اند و از میان رفته یا تصاحب شده‌اند، مشخص هستند. [[عادلشاه افشار]] یک صورت از موقوفات حرم را تهیه کرده است که در ''طومار علی‌شاه'' تنظیم شده است و اکنون در کتابخانه حرم محفوظ است. [[عضدالملک]] نیز که تولیت آستان در عصر قاجار را عهده‌دار بود، فهرستی از املاک و مستغلات موقوفه حرم را تنظیم کرد که به امضاء هیئت امنای آستان نیز رسید. این املاک به مرور زمان سند مالکیت به اسم آستان قدس دریافت کرده‌اند. این املاک شامل املاک کشاورزی، بازار، سرا، زمین، کارخانه، بیمارستان، حمام، باغ، کاریز، دکان و منزل است و بخش اصلی آنها در مشهد و شهرهای استان خراسان و برخی دیگر در سراسر ایران و بعضاً خارج از ایران نیز قرار دارند.<ref>{{پک\|سجادی\|۱۳۸۸\|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=آستان قدس رضوی}}</ref> قدیمی‌ترین موقوفه حرم بر اساس اسناد باقی‌مانده در آستان قدس رضوی، ۲۱ رقبه از جمله چند روستاست که بر اساس یک سند وقف‌نامه تنظیم شده به تاریخ ۹۳۱ ه‍.ق وقف آستان قدس شده است. این موقوفه امروزه به یک دامداری بزرگ مبدل شده است و تحت اداره آستان قدس است.<ref>{{پک\|مهدوی‌پارسا\|۱۳۹۱\|ک=قدیمی‌ترین‌های حرم امام رضا\|ص=۲۷}}</ref> علاوه بر املاک، کتاب‌ها نیز از موقوفات حرم بودند که موجب تأسیس کتابخانه حرم شدند.<ref>{{پک\|حر\|۱۳۹۳\|ک=وقف میراث جاوید\|ف=موقوفات امام رضا علیه السلام}}</ref> در سال ۱۳۱۷ ه‍. ق، کتابی با عنوان ''[[آثارالرضویه]]'' به دستور [[محمدرضا صدیق‌الدوله\|میرزا محمدرضا صدیق‌الدوله]] تهیه شد که دربردارنده ۱۷۰ فقره مدرک وقفی در ۳۶۱ صفحه است.<ref>{{پک\|نقدی\|۱۳۹۳\|ک=دایرةالمعارف آستان قدس رضوی\|ف=آثارالرضویه، کتاب}}</ref> به اهتمام حمید سیدی و غلامرضا پرنده، کتابی در چهار جلد با نام ''[[مجموعه وقف‌نامه‌های آستان قدس رضوی]]'' تهیه شده است که به جمع‌آوری و تایپ تمام اسناد [[وقف‌نامه]]‌های حرم امام رضا پرداخته است. کل وقف‌نامه‌های این کتاب ۴۶۱ مورد است که بر اساس تاریخ جمع شده‌اند. قدیمی‌ترین سند مربوط به وقف‌نامه‌ای متعلق به مسجد گوهرشاد است که مربوط به سال ۸۲۹ ه‍.ق است.<ref>{{پک\|ایزدی\|۱۳۹۳\|ک=دایرةالمعارف آستان قدس رضوی\|ف=بازنویسی وقف‌نامه‌ها}}</ref>

	یکی از موقوفات حرم، منبری است ساخته شده از چوب گردو و گلابی که به شیوه منبت کاری اثر دست محمد نجار خراسانی است. این منبر در روزگاران سلطنت فتحعلی شاه قاجار ساخته ~~شده‌است~~ و سازنده آن نیت ~~کرده‌است~~ تا پس از ظهور حجت بن ~~الحسن،~~ او بر این منبر سخنرانی کند. از همین جهت نام این منبر در بین عموم به منبر صاحب الزمان مشهور ~~شده‌است~~.<ref>{{پک\|نتاج مجد\|محمدزاده\|۱۳۹۸\|ک=دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی\|ف=تزیینات در حرم امام رضا در تزیینات قدیم\|ص=۲۲}}</ref> ارتفاع این منبر از زمین ۷٫۵ متر، و دارای ۱۴ پله است و در زاویهٔ جنوبی ایوان مقصوره در نزدیکی محراب قرار دارد.<ref>{{پک\|عالم‌زاده\|۱۳۹۴\|ک=حرم رضوی به روایت تاریخ\|ص=۱۰۴–۱۰۵}}</ref>		یکی از موقوفات مشهور حرم، منبری است ساخته شده از چوب گردو و گلابی که به شیوه منبت کاری اثر دست [[محمد نجار خراسانی]] است. این منبر در روزگاران سلطنت فتحعلی شاه قاجار ساخته شده است و سازنده آن نیت کرده است تا پس از ظهور [[حجت بن الحسن]]، او بر این منبر سخنرانی کند. از همین جهت نام این منبر در بین عموم به [[منبر صاحب الزمان]] مشهور شده است.<ref>{{پک\|نتاج مجد\|محمدزاده\|۱۳۹۸\|ک=دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی\|ف=تزیینات در حرم امام رضا در تزیینات قدیم\|ص=۲۲}}</ref> ارتفاع این منبر از زمین ۷٫۵ متر، و دارای ۱۴ پله است و در زاویهٔ جنوبی [[ایوان مقصوره]] در نزدیکی محراب قرار دارد.<ref>{{پک\|عالم‌زاده\|۱۳۹۴\|ک=حرم رضوی به روایت تاریخ\|ص=۱۰۴–۱۰۵}}</ref>

	== در فرهنگ، هنر و ادبیات ==		== در فرهنگ، هنر و ادبیات ==

Shahroudi: /* افراد مرتبط با حرم */

2023-04-24T23:26:52Z

افراد مرتبط با حرم

نمایش تغییرات

Shahroudi: /* مراکز وابسته */ اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام، اصلاح سجاوندی، ابرابزار، اصلاح نشانی وب

2023-04-24T23:17:46Z

مراکز وابسته: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام، اصلاح سجاوندی، ابرابزار، اصلاح نشانی وب

نمایش تغییرات

Shahroudi: /* بخش‌های مستقل حرم */

2023-04-24T23:02:12Z

بخش‌های مستقل حرم

نمایش تغییرات

Shahroudi: /* بخش‌های اصلی حرم */

2023-04-24T22:35:34Z

بخش‌های اصلی حرم

نمایش تغییرات

Shahroudi: /* تاریخچه توسعه حرم بر اساس دروان‌ها */

2023-04-24T22:06:12Z

تاریخچه توسعه حرم بر اساس دروان‌ها

نمایش تغییرات

Shahroudi: /* اهمیت */

2023-04-24T21:22:52Z

اهمیت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۲۱:۲۲
خط ۶۶:		خط ۶۶:

	== اهمیت ==		== اهمیت ==
	حرم امام رضا که به حریم رضوی نیز شناخته می‌شود، به جهت دفن علی بن موسی الرضا برای شیعیان و همین‌طور اهل سنت؛ به عنوان یک زیارتگاه و کانون معنوی حائز اهمیت بوده‌است. در اینباره شواهد تاریخی چندان زیادی مربوط به قبل از دوره صفویه وجود ندارد. از آنجا که حضور علی بن موسی الرضا در منطقه شرق ~~اسلامی،~~ تأثیر شگرفی به نفع علویان و بر ضد عباسیان داشت، موجب گسترش معارف شیعه در منطقه نیز شد. بعد از قتل علی بن موسی الرضا نیز تبلیغ تعالیم وی، به راویان و شاگردان وی محول شد و مزار او، کانون معنوی برای شیعیان و پس از اندکی اهل سنت شد. شاعرانی همچون دعبل نیز از همان ابتدا به این آرامگاه توجه داشتند و در اشعار خود به آن اشاره یا به زیارت او دعوت می‌کردند. نقل کرامت‌هایی توسط شیخ صدوق در باب ۶۹ از کتاب عیون ~~اخبارالرضا،~~ نشان‌دهنده تبدیل شدن این مکان به قطبی معنوی در همان ابتدا است. در اینباره از ناطق بالحق در کتاب الافادة فی تاریخ الائمه السادة آمده‌است که رونق مزار علی بن موسی الرضا با وجود اینکه در کنار هارون الرشید مدفون است و شیعیان هر اثری از آثار مخالفان را نابود می‌کردند؛ شایان توجه است. او زائران را از میان عوام و سلاطین شیعه و سنی گزارش می‌کند. از بزرگان اهل سنت که به زیارت علی بن موسی الرضا رفته یا به آن اهتمام داشتند می‌توان به ابوبکر ~~ابن خزیمه،~~ ابوعلی ~~ثقفی، ابن حبان،~~ محمد بن علی بن سهل ~~ماسرجسی، ابوالحسین~~ بن ابی‌بکر فقیه و حاکم نیشابوری اشاره کرد.<ref>{{پک\|باغستانی\|۱۳۸۳\|ک=دانشنامه جهان اسلام\|ف=حریم رضوی}}</ref> این مکان امروزه به عنوان بزرگترین ~~بقاع~~ از بقاع متبرکه در ایران می‌باشد.<ref>{{پک\|فیروزیان پوراصفهانی\|مجرد کاهانی\|۱۳۹۰\|ک=پژوهشنامه خراسان بزرگ\|ف=وجه تسمیه برخی از اماکن متبرکه}}</ref>		حرم امام رضا که به حریم رضوی نیز شناخته می‌شود، به جهت دفن علی بن موسی الرضا برای شیعیان و همین‌طور اهل سنت؛ به عنوان یک زیارتگاه و کانون معنوی حائز اهمیت بوده‌است. در اینباره شواهد تاریخی چندان زیادی مربوط به قبل از دوره صفویه وجود ندارد. از آنجا که [[سفر علی بن موسی الرضا به مرو\|حضور علی بن موسی الرضا در منطقه شرق اسلامی]]، تأثیر شگرفی به نفع [[علویان]] و بر ضد [[عباسیان]] داشت، موجب گسترش معارف شیعه در منطقه نیز شد. بعد از قتل علی بن موسی الرضا نیز تبلیغ تعالیم وی، به راویان و شاگردان وی محول شد و مزار او، کانون معنوی برای [[شیعه\|شیعیان]] و پس از اندکی [[اهل سنت]] شد. شاعرانی همچون [[دعبل خزاعی\|دعبل]] نیز از همان ابتدا به این آرامگاه توجه داشتند و در اشعار خود به آن اشاره یا به زیارت او دعوت می‌کردند. نقل کرامت‌هایی توسط [[شیخ صدوق]] در باب ۶۹ از کتاب ''[[عیون اخبار الرضا\|عیون اخبارالرضا]]''، نشان‌دهنده تبدیل شدن این مکان به قطبی معنوی در همان ابتدا است. در اینباره از [[ناطق بالحق]] در کتاب ''[[الافادة فی تاریخ الائمه السادة]]'' آمده‌است که رونق مزار علی بن موسی الرضا با وجود اینکه در کنار [[هارون الرشید]] مدفون است و شیعیان هر اثری از آثار مخالفان را نابود می‌کردند؛ شایان توجه است. او زائران را از میان عوام و سلاطین شیعه و سنی گزارش می‌کند. از بزرگان اهل سنت که به زیارت علی بن موسی الرضا رفته یا به آن اهتمام داشتند می‌توان به [[ابوبکر بن خزیمه]]، [[ابوعلی ثقفی]]، [[ابن‌حبان]]، [[محمد بن علی بن سهل ماسرجسی]]، ا[[بوالحسین بن ابی‌بکر فقیه]] و [[حاکم نیشابوری]] اشاره کرد.<ref>{{پک\|باغستانی\|۱۳۸۳\|ک=دانشنامه جهان اسلام\|ف=حریم رضوی}}</ref> این مکان امروزه به عنوان بزرگترین «بقاع» از «[[بقاع متبرکه]]» در ایران می‌باشد.<ref>{{پک\|فیروزیان پوراصفهانی\|مجرد کاهانی\|۱۳۹۰\|ک=پژوهشنامه خراسان بزرگ\|ف=وجه تسمیه برخی از اماکن متبرکه}}</ref>

	== تاریخچه توسعه حرم بر اساس دروان‌ها ==		== تاریخچه توسعه حرم بر اساس دروان‌ها ==