Shahroudi: ابرابزار

2024-10-02T02:27:02Z

ابرابزار

صفحهٔ تازه

'''حسین خان سردار ایروانی''' (۲۵ مهر ۱۱۸۵–۳ آبان ۱۲۰۶ خورشیدی) یکی از رجال سیاسی در دوره [[قاجار]] بود. او در به سلطنت رسیدن [[فتحعلی شاه قاجار]] موثر بود و خود نیز در جنگ‌های متعددی شرکت داشته است.{{Infobox royalty|name=حسین خان ایروانی|image=Hosseinqoli.jpg|caption=نقاشی حسین خان، اثر [[میرزا قدیم ایروانی]] هنرمند آذربایجانی بر روی دیوارهای [[کاخ سردار]] در ایروان. در [[موزه هنر گرجستان]] نگهداری می‌شود.|birth_date=۲۵ مهر ۱۱۸۵|birth_place=[[قزوین]]، [[ایران]]|death_date=۳ آبان ۱۲۰۶|death_place=[[ایران]]|house=[[قاجاریان]]|house-type=سلسله}}

== زندگی ==

=== آغاز سلطنت فتحعلی شاه ===
در ایام که باباخان جهانبانی ([[فتحعلی‌شاه قاجار|فتحعلی شاه]]) از سال ۱۲۰۹ تا ۱۲۱۱ قمری حاکم [[استان فارس|فارس]] بود حسین خان سردار نیز در دستگاه او مشغول خدمت و در آن زمان معروف به حسین بیک قاجار قزوینی و شغلش یوزباشی غلامان خاصه بود. پس از کشته شدن [[آغا محمد خان]] در پناه آباد (شوشی) در [[ذیحجه]] ۱۲۱۱ قمری، باباخان در محرم ۱۲۱۲ با ششصد سوار زبده به سرکردگی حسین بیک یوزباشی عازم تهران شد.
پس از شورش [[صادق خان شقاقی]]، فتحعلی شاه در اواخر تابستان ۱۲۱۲ قمری حسین بیگ قاجار قزوینی که سرکرده سواران همراهش در سفر شیراز بود را لقب خانی داد و به سمت [[قوللر آقاسی]] باشی (رئیس غلامان) منصوب کرد و به عنوان جلودار به سوی [[قزوین]] برای جنگ با صادق خان شقاقی فرستاد.<ref>{{پک|بامداد|1371|ک=شرح حال رجال ایران قرنهای 12 و 13و 14جلدسوم|ص=64 و 65}}</ref>
فتحعلی شاه خواهر او را به زنی گرفت و دخترش نیز با [[عباس میرزا]] ازدواج کرد.<ref>{{پک|تیموری|1392|ک=تاریخ سیاسی ایران در دوره قاجار جلد یک|ص=268}}</ref>
[[لسان الملک سپهر]] در [[ناسخ التواریخ]] می‌نویسد در سال ۱۲۱۲ قمری فتحعلی شاه پس از شورش [[محمد خان زند]] پسر [[زکی خان زند]] که با بیست هزار سپاهی از [[بصره]] به [[اصفهان]] تاخت و این شهر را تسخیر کرد. سپاهیان زبده ای به فرماندهی حسین خان قاجارقزوینی ''قوللر آغاسی'' و مهرعلی خان واشلو و الله وردی خان عضدانلو قاجار به دفع محمد خان زند مأمور کرد. سپاهیان قاجار محمد خان زند را شکست سنگینی دادند.<ref>{{پک|اجلالی|1373|ک=بنیان حکومت قاجار|ص=23}}</ref>

=== در خراسان ===
فتحعلی شاه در بهار سال ۱۱۸۰ خورشیدی مطابق با اوایل ۱۲۱۷ قمری برای تنبیه [[نادر میرزا]] رهسپار خراسان شد. پس از اینکه [[اسحاق‌خان قرایی|اسحاق خان قراییی]]، جعفر خان بیات را در چمن رادگان به نزد فتحعلی شاه آورد. اردوی شاهی به سمت مشهد رهسپار شده و شهر را محاصره نمود. برای اینکه به اهالی صدمه ای وارد نیاید به شفاعت علماء مخصوصاً [[سید محمدمهدی خراسانی|میرزا محمد مهدی مجتهد]]، قرار شد فتحعلی شاه از محاصره شهر مشهد دست کشیده و به تهران برود و بعد خود اهالی نادر میرزا را دستگیر و تسلیم دولت نمایند. فتحعلی شاه متقاعد شد و در موقع عزیمت، حسین خان قاجار قزوینی سردار ایروانی به سمت حاکم نیشابور به جای جعفر خان بیات و سرداری خراسان تعیین شد و غرض از این انتصاب این بود که پس از رفتن پادشاه، حسین خان قاجار، نادر میرزا دستگیر و به تهران اعزام کند. در آذر ۱۱۸۲ خورشیدی مطابق با اول رمضان ۱۲۱۸ قمری حسین خان قاجار به اتفاق [[محمدولی میرزا|محمد ولی میرزا]] پسر سوم فتحعلی شاه و خوانین بزرگ خراسان از قبیل اسحاق خان قرایی، محمد خان هزاوه، امیر قلیچ خان تیموری، امیرگونه خان زعفرانلو و لطفعلی خان دره گزی با هفت هزار سپاهی شهر مشهد را محاصره نموده و با وجود مقاومت شدید نادر میرزا سرانجام شهر تسلیم شد و نادر میرزا در حال فرار در ۱۲ کیلومتری دستگیر و به مشهد آوردند و به محمد ولی میرزا که در این زمان به حکومت خراسان تعیین شده بود تسلیم کردند و او نیز وی را با جمعی از بازماندگان نادری به تهران فرستاد.<ref>{{پک|بامداد|1371|ک=شرح حال رجال ایران قرنهای 12و13و14 جلد چهارم|ص=245}}</ref>

=== در ایروان ===
[[فتحعلی شاه]] در سال ۱۲۲۱ قمری برای یاری رساندن به [[ابراهیم خلیل خان جوانشیر]] حاکم [[قراباغ]] و بیرون کردن [[روس‌ها]] از پناه آباد (شوشی) حسین خان قاجار قزوینی را به همراه اسماعیل خان سردار دامغانی و امان‌الله خان افشار خمسه به شوشی فرستاد؛ ولی قبل از رسیدن آنها روس‌ها ابراهیم خلیل خان را با سی و یک نفر از زن و بچه و بستگانش کشته بودند. سپس در همین سال حسین خان سردار قاجار به همراه امان‌الله خان افشار برای دفع [[مصطفی خان بستکی|مصطفی خان]] حاکم [[شیروان (جمهوری آذربایجان)|شیروان]] که با روس‌ها بر علیه ایران سازش کرده بود و همچنین کوچاندن ایلات آن منطقه به نواحی [[ارسباران]] و [[مغان]] (موغان) مأمور شدند. در همین سال و پس از این مأموریت به سرداری [[ایروان]] منصوب و از این تاریخ به سردار ایروانی مشهور شد.<ref>{{پک|بامداد|1371|ک=شرح حال رجال ایران قرنهای 12 و 13و 14جلد یک|ص=403}}</ref>

=== در جنگ‌های ایران و روسیه ===
در [[دوره دوم جنگ‌های ایران و روسیه|دوره دوم جنگهای ایران و روسیه]] یکی از نخستین اقدامات نظامی انجام شده این بود که در روز جمعه ۶ مرداد ۱۲۰۵ خورشیدی مطابق با ۲۲ ذی الحجه ۱۲۴۱ قمری حسین خان قاجار سردار ایروانی [[بیگلربیگی]] ایروان با پنج هزار تن از لشگریان خود از مرزی که در آن تاریخ پس از [[عهدنامه گلستان|عهد نامه گلستان]] معین شده بود گذشته و وارد متصرفات [[روسیه تزاری|روسیه]] شد.<ref>{{پک|نفیسی|1391|ک=تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران در دوره معاصر جلد دوم|ص=588}}</ref>بر اساس ماده دوازدهم عهدنامه ترکمنچای حسین خان قاجار سردار ایروانی و برادرش حسن خان سردار از کلیه دارایی و املاک خود بکلی محروم شدند.<ref>{{پک|نفیسی|1391|ک=تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران در دوره معاصر جلد دوم|ص=675}}</ref><ref>{{پک|بامداد|1371|ک=شرح حال رجال ایران قرنهای 12 و 13و 14جلد یک|ص=329 و 330}}</ref>

== پانویس ==

=== ارجاعات ===
{{پانویس|۲}}

=== منابع ===
* {{یادکرد کتاب |نام خانوادگی=بامداد |نام=مهدی |کتاب= شرح حال رجال ایران قرنهای ۱۲و ۱۳و۱۴| ناشر=زوّار |سال=۱۳۷۱ |مکان=تهران |شابک=|عنوان=}}
* {{یادکرد کتاب |نام خانوادگی=نفیسی |نام=سعید |کتاب=تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران در دوره معاصر | ناشر=اساطیر |سال=1391 |مکان=تهران |شابک=978 964 331 464 4}}
* {{یادکرد کتاب |نام خانوادگی=اجلالی |نام= فرزاد|کتاب=بنیان حکومت قاجار | ناشر= نشر نی |سال=1373 |مکان=تهران |شابک=}}
* {{یادکرد وب |نویسنده = متن عهدنامه ترکمانچای |نشانی = http://dl.nlai.ir/UI/1A872FCF-795B-4DE1-9445-5A2131EF4259/Catalogue.aspx |عنوان = عهد نامه ترکمان چای[نسخه خطی] |ناشر = سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران |تاریخ = |تاریخ بازبینی = |archive-date = ۲۴ ژانویه ۲۰۲۰ |archive-url = https://web.archive.org/web/20200124175534/http://dl.nlai.ir/UI/1A872FCF-795B-4DE1-9445-5A2131EF4259/Catalogue.aspx |url-status = dead}}
* {{یادکرد کتاب |نام خانوادگی=تیموری |نام=ابراهیم |کتاب=تاریخ سیاسی ایران در دوره قاجار | ناشر=سخن |سال=1392 |مکان=تهران |شابک=978 964 372 618 8}}

[[رده:استانداران ایران]]
[[رده:افراد در ایران قاجاری]]
[[رده:افراد در جنگ‌های ایران و روسیه]]
[[رده:اهالی ایران در سده ۱۸ (میلادی)]]
[[رده:اهالی ایران در سده ۱۹ (میلادی)]]
[[رده:خان‌های ایروان]]
[[رده:درگذشتگان ۱۸۳۰ (میلادی)]]
[[رده:درگذشتگان ۱۸۳۱ (میلادی)]]
[[رده:زادگان ۱۷۴۰ (میلادی)]]
[[رده:زادگان ۱۷۴۲ (میلادی)]]
[[رده:قاجاریان]]

حسین خان سردار ایروانی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: ابرابزار