https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87_%D8%A7%D8%B2%D8%A8%DA%A9%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%A8%D9%87_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%28%DB%B1%DB%B6%DB%B2%DB%B9%29حمله ازبکها به ایران (۱۶۲۹) - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-27T22:53:20Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87_%D8%A7%D8%B2%D8%A8%DA%A9%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%A8%D9%87_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_(%DB%B1%DB%B6%DB%B2%DB%B9)&diff=96218&oldid=prevShahroudi: ابرابزار2024-11-09T03:51:45Z<p>ابرابزار</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه جنگ<br />
| درگیری = حمله ازبکها به ایران (۱۶۲۹)<br />
| بخشی از = حمله ازبکها به ایران در دوران صفویه<br />
| تصویر =<br />
| توضیح تصویر = سپاهی به اسارت درآمده ازبک<br />
| تاریخ = ۱۰۳۸ ه.ق/ ۱۶۲۹ میلادی<br />
| مکان = [[ابیورد]]، [[مرو]]، [[نسا]]، ماروچاق<br />
| مختصات =<br />
| علت = اختلافات مرزی ایران و ازبکها<br />
| قلمرو =<br />
| نتیجه = شکست ازبکها و عقبنشینی آنها<br />
|درگیر۱= [[پرونده:Safavid Flag.svg|30px]] [[ایران]]<br />
|درگیر۲= [[ازبکها]]<br />
| فرمانده۱ =زمانبیک ناظر{{سخ}}تفنگچی آقاسی{{سخ}}عساکر منصوره{{سخ}}عاشورخان{{سخ}}جمشیدسلطان گرجی{{سخ}}منوچهرخان{{سخ}}بیرامعلی سلطانبیات{{سخ}}احمدسلطان چگینی{{سخ}}خسرو خان<br />
| فرمانده۲ =[[ابوالغازی بهادر خان|ابوالغازیخان]]{{سخ}}محبعلی سلطان{{سخ}}اغورلو سلطان{{سخ}}اسفندیار سلطان{{سخ}}اوراز بی<br />
| قوا۱ =<br />
| قوا۲ =<br />
| تلفات۱ =<br />
| تلفات۲ =<br />
| تلفات۳ =<br />
| پانویس = {{درگیریهای شاه صفی}}<br />
}}<br />
<br />
هنگامی که جانشینان تیمور در کشاکش قدرت با یکدیگر در خراسان و فرارود روزگار را به غفلت سپری میکردند، نوادگان چنگیز به فکر چنگ انداختن به سرزمینهایی افتادند که روزگاری اجدادشان بر آنها حکم میراندند. یکی از این قبایل که اتحادی از طوایف بیابانگرد مغول را بهوجود آورد، خاندان [[شیبانیان|شیبانی]] بود که نژاد به چنگیز مغول میرسانید. در اواخر قرن نهم هجری قمری مقارن با ظهور سلسلهٔ صفویه در ایران، این قبایل، حکومتی به نام ازبکان در فرارود تشکیل دادند که بیش از چهار سده دوام داشت. پس از جنگهای متعددی که پادشاهان صفوی با ازبکان انجام دادند، در اواخر حکومت شاه عباس بزرگ، دو حکومت اصلی در بین ازبکان وجود داشت که همواره با یکدیگر و همسایگان در حال جنگ بودند: [[خانات خیوه]] در ناحیه خوارزم و [[خانات بخارا]]<ref name="ReferenceA">{{پک|مهین فهیمی|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> در بخارا و شمال [[خراسان بزرگ]]. البته روش حکومتی در این خانات به صورت متمرکز نبوده است و حکمرانان هر ناحیهای درجه بالایی از خودگردانی داشتهاند.<br />
<br />
در اواخر حکومت شاه عباس بزرگ، در خوارزم عرب محمدخان، خان خیوه<ref name="ReferenceB">{{پک|محسن رحمتی|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> از سلسله عربشاهی حکومت میکرد. (سلسله عربشاهیون باز ماندگان از سلسله ایوبیان هستند) سپاهیان عرب محمدخان، فرزندانش را ضد وی برانگیختند و او به ناچار از شاه عباس یاری خواست.<ref name="ReferenceB"/> سرانجام عربمحمدخان موفق به مهار کردن این جریان نشد و بخشی از سپاه، فرزند چهارده سالهاش ایلبارس را به خانی برداشتند و در حدود ۱۰۳۰ ه.ق عربمحمدخان را کشتند. دیگر فرزندان او پراکنده شدند و اسفندیار سلطان به اصفهان (دربار شاه عباس) گریخت و [[ابوالغازی بهادر خان|ابوالغازی بهادرخان]] و شریفمحمد به دربار امامقلیخان (خان بخارا از سلسله جانیان<ref name="ReferenceA"/>) در بخارا پناه بردند. سرانجام با حمایت جدّی شاه عباس، اسفندیارخان در ۱۰۳۲ ه.ق بر خوارزم غلبه کرد و بر مسند خانی نشست.<ref name="ReferenceB"/> تا زمانی که شاه عباس زنده بود، اسفندیارخان به خراسان حمله نمیکرد، اما پس از مرگ شاه عباس، هم خود خان خیوه و هم برادرش به خراسان حمله کردند، اما پس از مواجهه با واکنش شاه صفی، کل گناه حملات را بر گردن ابوالغازی (برادر اسفندیار) انداختند و از حملات عذرخواهی کردند.<ref name="ReferenceC">{{پک|Peter Jackson|1986|ف=The Safavid Period|ک=The Cambridge History of Iran|ص=286|زبان=en}}</ref> سپس ابوالغازی را دستگیر کرده و در [[ابیورد]] تحویل بیگلربیگی خراسان دادند که در همدان پیش شاه صفی بردند و ده سال در [[دژ طبره|قلعه طبرک]] اصفهان زندانی شد.<ref name="ReferenceC"/><ref>{{پک|Kaveh Farrokh|2011|ف=The Central Asian frontier|ک=Iran at war, 1500-1988|ص=|زبان=en}}</ref><br />
خان بخارا از ۱۶۱۱ تا ۱۶۴۲ میلادی، امامقلی خان بود که برادرش ندرمحمد خان را به امیری بلخ برگزیده بود. پسر ندرمحمدخان، عبدالعزیز نام داشت که پس از فوت شاه عباس بارها به ایران حمله نمود. بقول واله اصفهانی، ''عبدالعزیز خان بیشتر از اینکه به حمام برود، به غارت خراسان میرفته است!''<ref>{{پک|Yuri Bregel|ک=دانشنامه ایرانیکا}}</ref><br />
<br />
خبر آمدن ابوالغازیخان به سمت محبعلی سلطان حاکم نسا و اغورلو سلطان حاکم درون و تصرف قلاع و رفتن به سمت قلعهٔ [[ابیورد]] به گوش رسید. زمانبیک ناظر و تفنگچی آقاسی را با عساکر منصوره به آن حدود رفتند. اسفندیار سلطان برادر عبوالغازیخان با سپاهی به حوالی مرو رسیده پیغامهای به عاشورخان حاکم [[مرو]] فرستاد تا شاید بتواند او را از قلعه بیرون بیاورد. بالاخره عاشورخان قلعه را به محافظان سپرده و با سپاه قزلباش به بیرون آمدند، در برابر اسفندیار خان به مبارزه پرداختند. عاشورخان در این جنگ پیروز شده، اسفندیار خان فرار کرد. ابوالغازیخان از نسا به سمت قلعه ابیورد آمد، جمشیدسلطان گرجی حاکم آنجا قلعه را استحکام داده در تدارک سپاه بود که خبر آمدن منوچهرخان حاکم مشهد و بیرامعلی سلطانبیات حاکم نیشابور و احمدسلطان چگینی حاکم سبزوار رسید که خود را به ابیورد رسانیدهاند. ابوالغازیخان از این خبر متزلزل شده، به سمت [[نسا]] رفت و در راه با قزلباشها رو به رو شد که جنگی دیگری درگرفت.. قزلباشها حملات شدید علیه وی انجام دادند که در نهایت، ابوالغازی تاب مقاومت نیاورده، فرار کرده و غنائم بسیاری به دست قزلباشها افتاد. خسرو خان بیگلربیگی استرآباد و علی یارخان گرایلی خود را معرکه رسانیدند. ابوالغازی نیز به سمت [[خوارزم]] عقبنشینی کرد.<ref name="ReferenceD">{{پک|حسینی استرآبادی|۱۳۶۶|ک=تاریخ سلطانی از شیخ صفی تا شاه صفی به اهتمام دکتر احسان اشراقی|ص=۲۳۷}}</ref><br />
شاه صفی پاداشی بابت این پیروزی به تمام امرای این جنگ داد<ref name="ReferenceD"/><br />
<br />
در سال ۱۶۲۹ میلادی والی [[میمنه]] همراه اوراز بی، سردار ازبک، به ماروچاق<ref group="یادداشت">'''''ماروچاق'''''، موریچاق یا مروچاک از مناطق تاریخی شهرستان بالامرغاب [[بادغیس]] افغانستان میباشد (رجوع کنید به مقاله [[En:Marw al-Rudh|مروالرود]])</ref> که در دست ایرانیان بود حمله کرد.<ref name="ReferenceE">{{پک|Audrey Burton|۱۹۹۷|ف= Imam Quli|ک=The Bukharans: A Dynastic, Diplomatic, and Commercial History, 1550-1702|ص=۱۷۷|زبان=en}}</ref> پس از دوازده روز جنگ و محاصره ازبکان به نتیجهای نرسیدند و خواستند در مقابل ماروچاق یک دژ بنا کنند. در این زمان خبر رسید که فرمانده ارتش خراسان، زمان بیگ، قصد آمدن به این ناحیه را دارد که اوراز بی هزار نفر را به مقابله فرستاد. این عده شکست خوردند و بسیاری از ایشان اسیر شدند. در نتیجه، سردار ازبک به فرمانده خراسان نامه نوشت و از این حمله اظهار پشیمانی نمود و عذرخواهی کرد.<ref name="ReferenceE"/> شاه صفی دستور داد که اسیران را آزاد کنند و تا ۱۸ ماه صلح برقرار بود. این فرصت زمان مناسبی بود تا تعدادی از نیروهای خراسان در عقب راندن عثمانیان در ۱۶۳۰ م کمک کنند.<ref>{{پک|حسینی استرآبادی|۱۳۶۶|ک=تاریخ سلطانی از شیخ صفی تا شاه صفی به اهتمام دکتر احسان اشراقی|ص=۲۳۸}}</ref><br />
<br />
== پانویس ==<br />
<br />
=== یادداشتها ===<br />
{{پانویس|گروه=یادداشت|۲}}<br />
<br />
=== ارجاعات ===<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
=== منابع ===<br />
* {{یادکرد کتاب| نام خانوادگی =حسینی استرآبادی | نام = سید حسن بن مرتضی| پیوند نویسنده = | عنوان= تاریه سلطانی از شیخ صفی تا شاه صفی به اهتمام دکتر احسان اشراقی| سال =۱۳۶۶|صفحات= |ناشر =انتشارات علمی | شابک=}}<br />
* {{یادکرد دانشنامه|نویسنده= مهین فهیمی |مقاله = جانیان|پیوند مقاله = http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=4424|دانشنامه=[[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|ناشر=مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|شابک=|جلد=|سال=|تاریخ بازبینی= ۲۲ مهر ۱۳۹۱}}<br />
* {{یادکرد دانشنامه|نویسنده= محسن رحمتی|مقاله = خانات خیوه|پیوند مقاله = http://encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=6801|دانشنامه=[[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|ناشر=مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|شابک=|جلد=|سال=|تاریخ بازبینی= ۲۲ مهر ۱۳۹۱}}<br />
* {{یادکرد دانشنامه|نویسنده=Yuri Bregel|مقاله = {{unicode|BUKHARA iv. Khanate of Bukhara and Khorasan}} |نشانی=http://www.iranicaonline.org/articles/bukhara-iv|دانشنامه=[[دانشنامه ایرانیکا|Encyclopædia Iranica]]|ناشر= online edition|شابک=|جلد=|سال= |تاریخ بازبینی= October 15 , 2012|زبان = en}}<br />
* {{یادکرد کتاب<br />
|نویسنده= Peter Jackson<br />
| فصل = The Safavid Period<br />
| عنوان = The Cambridge History of Iran<br />
| جلد = ۶<br />
| سری =<br />
| سال = 1986<br />
| ناشر = Cambridge University Press<br />
| شابک = ۹۷۸۰۵۲۱۲۰۰۹۴۳<br />
| نشانی = http://books.google.com/books?id=fY01Tc2SZVEC&pg=PA286&lpg=PA286&dq=1630++++Safavid+++Bukhara&source=bl&ots=YeMRV-MizC&sig=Zk_aGxIFVvaUHX5V-rQCUn9i-Ls&hl=en&sa=X&ei=lQJ8UM3EJsiohAfO4IH4Cw&ved=0CDkQ6AEwAg#v=onepage&q=1630%20+%20%20Safavid%20+%20Bukhara&f=false<br />
| بازبینی = ۲۰۱۲ October 15<br />
| زبان = en}}<br />
* {{یادکرد کتاب<br />
|نویسنده= Audrey Burton<br />
| فصل =Imam Quli<br />
| عنوان = The Bukharans: A Dynastic, Diplomatic, and Commercial History, 1550-1702<br />
| جلد =<br />
| سری =<br />
| سال = 1997<br />
| ناشر = Palgrave Macmillan<br />
| شابک = ۰۳۱۲۱۷۳۸۷۳<br />
| نشانی = http://books.google.com/books?id=6c1elcwgUzAC&pg=PA180&lpg=PA180&dq=khanate+of++Bukhara+Shah+safi&source=bl&ots=BuZktihFjH&sig=z9AcpJdBGUldqy4IPle-nLb6M8o&hl=en&sa=X&ei=Ezh8UNj5DcSRhQfx-YGgAw&ved=0CC8Q6AEwAA#v=onepage&q=Shah%20safi&f=false<br />
| بازبینی = ۲۰۱۲ October 15<br />
| زبان = en}}<br />
<br />
{{شاه صفی}}<br />
<br />
[[رده:تاریخ ازبکستان]]<br />
[[رده:جنگهای ایران و ازبکها]]<br />
[[رده:جنگهای دوره صفویان]]<br />
[[رده:جنگهای شاه صفی]]</div>Shahroudi