خراسان - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: + رده:منطقه‌های ایران (هات‌کت)

2024-06-12T17:04:05Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ ژوئن ۲۰۲۴، ساعت ۱۷:۰۴
خط ۴۹:		خط ۴۹:
	[[رده:منطقه‌های ترکمنستان]]		[[رده:منطقه‌های ترکمنستان]]
	[[رده:نام‌های تاریخی افغانستان]]		[[رده:نام‌های تاریخی افغانستان]]
			[[رده:منطقه‌های ایران]]

Shahroudi: − رده:اهالی خراسان (هات‌کت)

2023-09-03T02:59:08Z

− رده:اهالی خراسان (هات‌کت)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۲:۵۹
خط ۲۶:		خط ۲۶:
	{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=بله\|نیازمند تصویر=بله\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=بله\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}		{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=بله\|نیازمند تصویر=بله\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=بله\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}

	~~[[رده:اهالی خراسان]]~~
	[[رده:تاریخ آسیای مرکزی]]		[[رده:تاریخ آسیای مرکزی]]
	[[رده:تاریخ ازبکستان]]		[[رده:تاریخ ازبکستان]]

Shahroudi در ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۲:۵۶

2023-09-03T02:56:17Z

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-[[پرونده:Iran provinces in Abbasid Caliphate.jpg|بندانگشتی]]موقعیت خراسان در نقشه ایران در عصر خلفای عباسی برگرفته از کتاب ''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی''
+[[پرونده:Iran provinces in Abbasid Caliphate.jpg|بندانگشتی|موقعیت خراسان در نقشه ایران در عصر خلفای عباسی برگرفته از کتاب ''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'']]'''خراسان''' در زبان فارسی قدیم به معنی خاورزمین است.<ref>{{پک|لسترینج|۱۳۸۶|ک=جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی|ص=۴۰۸}}</ref> این اسم در اوایل [[قرون وسطی]] به تمامی ایالات اسلامی که در سمت شرق کویر لوت تا کوه‌های [[هند]] واقع شده بود اطلاق می‌شد.<ref>{{پک|لسترینج|۱۳۸۶|ک=جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی|ص=۴۰۸}}</ref> ایالت خراسان در دورهٔ اعراب به چهار قسمت تقسیم می‌شد و هر بخش با نام یکی از چهار شهر بزرگی که در آن ایالت قرار داشت یعنی [[نیشابور]]، [[مرو]]، [[هرات]] و [[بلخ]] خوانده می‌شد.<ref>{{پک|لسترینج|۱۳۸۶|ک=جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی|ص=۴۰۹}}</ref>
 == خراسان جغرافیای ==
-ناحیه خراسان دارای مرزها و حدود نامشخصی است و مرزهای سیاسی آن در طول تاریخ طولانی‌اش بسیار دگرگون شده است.<ref>{{پک|دنیل|۱۳۶۷|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان|ص=۹}}</ref> می‌توان خراسان را سرزمین گستردهٔ دانست که از نزدیکی کرانه‌های جنوب شرقی دریای خزر تا بلندی‌های هندوکش دانست. از زمان‌های دور برای خراسان بزرگ نطری‌ها متعدد دیده شده، برای مثال در [[عراق]] در سده‌های میانه خراسان را از [[ری]] به سمت شرق در نظر گرفته بودند در واقع خراسان ماهی شامل سرزمین‌های جنوب دریای آرال و ناحیه‌های آن سوی جیحون یا ماوراءالنهر و بسیاری از نواحی فلات ایران می‌شد.<ref>{{پک|دنیل|۱۳۶۷|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان|ص=۹}}</ref> گاهی حدود شرقی خراسان تا چین می‌رسید ولی این مرز عملاً گاهی از [[بلخ]] و ناحیه معروف به [[طخارستان]] آن طرف‌تر می‌رفت.<ref>{{پک|دنیل|۱۳۶۷|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان|ص=۹}}</ref> گاهی شامل قوس، [[جرجان]]، ری و بخش از [[طبرستان]] می‌شد.<ref>{{پک|دنیل|۱۳۶۷|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان|ص=۱۰}}</ref> ماوراءالنهر غالباً با خراسان یکی گرفته می‌شد. خراسان نسبتاً خشک است و میزان بارش سالانه در بیشتر بخش‌های ام کم است ولی نمی‌توان خراسان را سرزمین بی‌حاصل تصور کنیم چرا که رودهای هری رود ،مرغاب و جیحون، زرافشان و سیحون در خراسان بزرگ روان بوده است.<ref>{{پک|دنیل|۱۳۶۷|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان|ص=۱۰}}</ref>
+ناحیه خراسان دارای مرزها و حدود نامشخصی است و مرزهای سیاسی آن در طول تاریخ طولانی‌اش بسیار دگرگون شده است.<ref>{{پک|دنیل|۱۳۶۷|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان|ص=۹}}</ref> می‌توان خراسان را سرزمین گستردهٔ دانست که از نزدیکی کرانه‌های جنوب شرقی دریای خزر تا بلندی‌های هندوکش دانست. از زمان‌های دور برای خراسان بزرگ نطری‌ها متعدد دیده شده، برای مثال در [[عراق]] در سده‌های میانه خراسان را از [[ری]] به سمت شرق در نظر گرفته بودند در واقع خراسان ماهی شامل سرزمین‌های جنوب دریای آرال و ناحیه‌های آن سوی جیحون یا ماوراءالنهر و بسیاری از نواحی فلات ایران می‌شد.<ref>{{پک|دنیل|۱۳۶۷|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان|ص=۹}}</ref> گاهی حدود شرقی خراسان تا چین می‌رسید ولی این مرز عملاً گاهی از [[بلخ]] و ناحیه معروف به [[طخارستان]] آن طرف‌تر می‌رفت.<ref>{{پک|دنیل|۱۳۶۷|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان|ص=۹}}</ref> گاهی شامل قوس، [[جرجان]]، ری و بخش از [[طبرستان]] می‌شد.<ref>{{پک|دنیل|۱۳۶۷|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان|ص=۱۰}}</ref> ماوراءالنهر غالباً با خراسان یکی گرفته می‌شد. خراسان نسبتاً خشک است و میزان بارش سالانه در بیشتر بخش‌های آن کم است ولی نمی‌توان خراسان را سرزمین بی‌حاصل تصور کنیم چرا که رودهای هری‌رود، مرغاب و جیحون، زرافشان و سیحون در خراسان بزرگ روان بوده است.<ref>{{پک|دنیل|۱۳۶۷|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان|ص=۱۰}}</ref>
 == ادیان خراسان ==
@@ خط ۲۱: / خط ۱۹: @@
 * {{یادکرد کتاب |نام خانوادگی=لسترینج |نام=گای |کتاب=جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی | ناشر= انتشارات علمی و فرهنگی|سال= ۱۳۸۶|مکان=تهران |شابک=}}
 * {{یادکرد کتاب |نام خانوادگی=مفتخری |نام=حسین |کتاب=تاریخ ایران از ورود مسلمانان تا برآمدن طاهریان | ناشر= سمت|سال=۱۳۹۴ |مکان=تهران |شابک=}}

Shahroudi: /* منابع */

2023-09-03T02:52:05Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۲:۵۲
خط ۱۹:		خط ۱۹:
	* {{یادکرد کتاب \|نام خانوادگی=بلنیتسکی \|نام= آلکساندر\|کتاب=خراسان و ماوراءالنهر\| ناشر= گفتار\|سال=۱۳۶۴ \|مکان=تهران \|شابک=}}		* {{یادکرد کتاب \|نام خانوادگی=بلنیتسکی \|نام= آلکساندر\|کتاب=خراسان و ماوراءالنهر\| ناشر= گفتار\|سال=۱۳۶۴ \|مکان=تهران \|شابک=}}
	* {{یادکرد کتاب \|نام خانوادگی=دنیل \|نام= التون \|کتاب= تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان\| ناشر=انتشارات علمی وفرهنگی \|سال=۱۳۶۷ \|مکان= تهران\|شابک=}}		* {{یادکرد کتاب \|نام خانوادگی=دنیل \|نام= التون \|کتاب= تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان\| ناشر=انتشارات علمی وفرهنگی \|سال=۱۳۶۷ \|مکان= تهران\|شابک=}}
			* {{یادکرد کتاب \|نام خانوادگی=لسترینج \|نام=گای \|کتاب=جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی \| ناشر= انتشارات علمی و فرهنگی\|سال= ۱۳۸۶\|مکان=تهران \|شابک=}}
	* {{یادکرد کتاب \|نام خانوادگی=مفتخری \|نام=حسین \|کتاب=تاریخ ایران از ورود مسلمانان تا برآمدن طاهریان \| ناشر= سمت\|سال=۱۳۹۴ \|مکان=تهران \|شابک=}}		* {{یادکرد کتاب \|نام خانوادگی=مفتخری \|نام=حسین \|کتاب=تاریخ ایران از ورود مسلمانان تا برآمدن طاهریان \| ناشر= سمت\|سال=۱۳۹۴ \|مکان=تهران \|شابک=}}

Shahroudi در ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۲:۵۱

2023-09-03T02:51:15Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۲:۵۱
خط ۷:		خط ۷:

	== ادیان خراسان ==		== ادیان خراسان ==
	خراسان بزرگ از ادوار پیش از [[اسلام]] پذیرای ادیان مختلفی بوده، دین‌های که با وجود داشتن خاستگاه ویژه و متفاوت خود، خراسان را برای گسترش تعالیم خود برگزیدند.<ref>{{پک\|بلنیتسکی\|۱۳۶۴\|ک=خراسان و ماوراءالنهر\|ص=۱۷۲}}</ref> تعدد ادیان در خراسان دلایل مختلفی داشت که مهم‌ترین ان موقعیت جغرافیایی خراسان بزرگ بوده، خراسان بزرگ با [[هند]] همسایه بود در نتیجه این مجاورت باعث شد تا ادیان هندی در تمامی نقاط خراسان بزرگ نفوذ کند، همچنین جاده ابریشم با گذر از خراسان باعث تبلیغ و ترویج ادیان مختلف در خراسان شد چرا که جاده ابریشم جاده ادیان نیز محسوب می‌شد، دوری از مرکز قدرت‌های بزرگ سیاسی از دلایل دیگر برای گسترش ادیان مختلف در خراسان بود. در زمان [[ساسانیان]] که روحانیون [[زرتشتی]] تحمل فعالیت ادیان دیگر را نداشتن باعث شد تا در عصر ساسانی ادیان [[بودایی]]، [[برهمایی]]، [[مانوی]]، [[مسیحی]]، [[مزدکی]] و [[یهودی]] در خراسان رواج یابد، اما رایج‌ترین دین در خراسان دین [[زرتشتی]] بود<ref>{{پک\|بلنیتسکی\|۱۳۶۴\|ک=خراسان و ماوراءالنهر\|ص=۱۷۱}}</ref> ولی زرتشتی رایج در خراسان متفاوت با مناطق دیگر بود. از ادیان رایج در خراسان بودایی بود که بنا بر افسانه پالی دو ماه بعد از آنکه [[بودا]] آیین خود را رواج کرد، دو برادر از [[بلخ]] به نزد او رفت و مریدش شدند این دو برادر بعدها مروج آیین بودا در بلخ شدند، اما منابع و اسناد تاریخی گواهی می‌هد که از عهد آشوکا پادشاه سلسله ماوریا دین بودا در [[افغانستان]] رواج داشت. [[مانی]] یکی از شاگردانش برای تبلیغ به خراسان فرستاد و از همان زمان خراسان محل [[مانویان]] شد. از قرن دوم میلادی [[مسیحیت]] در خراسان نفوذ کرد. آیین [[مزدک]] نیز در خراسان پیروانی داشت ،[[محمد بن عبدالکریم شهرستانی\|شهرستانی]] از مزدکیان متاخری می‌گوید که در [[سغد]] و [[سمرقند]] سکونت داشتند. دین [[یهودی]] اگرچه نسبت به سایر ادیان در خراسان پیروان کمتری داشت اما در هر حال در خراسان دارای پیروانی بودند. همچنین در خراسان ادیان پیش از اسلام نیز همچنان پیروانی داشت.<ref>{{پک\|~~مفتحری~~\|۱۳۹۴\|ک=تاریخ ایران از ورود مسلمانان تا برآمدن طاهریان\|ص=۲۰_۱۶}}</ref>		خراسان بزرگ از ادوار پیش از [[اسلام]] پذیرای ادیان مختلفی بوده، دین‌های که با وجود داشتن خاستگاه ویژه و متفاوت خود، خراسان را برای گسترش تعالیم خود برگزیدند.<ref>{{پک\|بلنیتسکی\|۱۳۶۴\|ک=خراسان و ماوراءالنهر\|ص=۱۷۲}}</ref> تعدد ادیان در خراسان دلایل مختلفی داشت که مهم‌ترین ان موقعیت جغرافیایی خراسان بزرگ بوده، خراسان بزرگ با [[هند]] همسایه بود در نتیجه این مجاورت باعث شد تا ادیان هندی در تمامی نقاط خراسان بزرگ نفوذ کند، همچنین جاده ابریشم با گذر از خراسان باعث تبلیغ و ترویج ادیان مختلف در خراسان شد چرا که جاده ابریشم جاده ادیان نیز محسوب می‌شد، دوری از مرکز قدرت‌های بزرگ سیاسی از دلایل دیگر برای گسترش ادیان مختلف در خراسان بود. در زمان [[ساسانیان]] که روحانیون [[زرتشتی]] تحمل فعالیت ادیان دیگر را نداشتن باعث شد تا در عصر ساسانی ادیان [[بودایی]]، [[برهمایی]]، [[مانوی]]، [[مسیحی]]، [[مزدکی]] و [[یهودی]] در خراسان رواج یابد، اما رایج‌ترین دین در خراسان دین [[زرتشتی]] بود<ref>{{پک\|بلنیتسکی\|۱۳۶۴\|ک=خراسان و ماوراءالنهر\|ص=۱۷۱}}</ref> ولی زرتشتی رایج در خراسان متفاوت با مناطق دیگر بود. از ادیان رایج در خراسان بودایی بود که بنا بر افسانه پالی دو ماه بعد از آنکه [[بودا]] آیین خود را رواج کرد، دو برادر از [[بلخ]] به نزد او رفت و مریدش شدند این دو برادر بعدها مروج آیین بودا در بلخ شدند، اما منابع و اسناد تاریخی گواهی می‌هد که از عهد آشوکا پادشاه سلسله ماوریا دین بودا در [[افغانستان]] رواج داشت. [[مانی]] یکی از شاگردانش برای تبلیغ به خراسان فرستاد و از همان زمان خراسان محل [[مانویان]] شد. از قرن دوم میلادی [[مسیحیت]] در خراسان نفوذ کرد. آیین [[مزدک]] نیز در خراسان پیروانی داشت ،[[محمد بن عبدالکریم شهرستانی\|شهرستانی]] از مزدکیان متاخری می‌گوید که در [[سغد]] و [[سمرقند]] سکونت داشتند. دین [[یهودی]] اگرچه نسبت به سایر ادیان در خراسان پیروان کمتری داشت اما در هر حال در خراسان دارای پیروانی بودند. همچنین در خراسان ادیان پیش از اسلام نیز همچنان پیروانی داشت.<ref>{{پک\|مفتخری\|۱۳۹۴\|ک=تاریخ ایران از ورود مسلمانان تا برآمدن طاهریان\|ص=۲۰_۱۶}}</ref>

	== اجتماع خراسان ==		== اجتماع خراسان ==
	سازمان‌های اداری خراسان از بیشتر جهات تابع وضعیت جغرافیایی_اداری بودند.<ref>{{پک\|دنیل\|~~ص۱۳۶۷~~\|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان \|ص=۱۳}}</ref> وضعیت جغرافیایی خراسان به آن بخش‌های گوناگونی از لحاظ اقتصادی بخشیده، معادن مختلف، بیابانگردان استپها و کوه‌های که باعث پرورش گوسفندان و شترداری می‌شد.<ref>{{پک\|دنیل\|~~ص۱۳۶۷~~\|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان \|ص=۱۱}}</ref> بازرگانی و دادستان بین‌المللی از دوران دور در خراسان رواج داشت و گویا سغد و مرو رونق داشت، صنایع بومی بسیار پیشرفته بود اما خراسان وابسته به کشاورزی بود.<ref>{{پک\|دنیل\|~~ص۱۳۶۷~~\|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان \|ص=۱۱}}</ref> زندگی در خراسان دارای امکانات مطلوبیت بود اما لرزان، چرا که کشاورزی زمانی مطلوب و دل‌پذیر بود که بتوان از منابع آب با دقت بهره‌برداری کرد. این شرایط باعث شد تا اهالی خراسان به وجود حکومت استوار و پایداری که بتواند امنیت را برقرار کند و به کشاورزی و بازرگانی رونق ببخشد و امنیت را برقرار کند، احترام می‌گذاشتند. کشورگشایی‌های عرب‌ها و دلبستگی مردم خراسان به حفظ امنیت این سرزمین باعث شد که رفتار مناسب با عرب‌ها داشته باشند، آب و هوای خراسان برای عرب‌ها مناسب و خوشامد بود.<ref>{{پک\|دنیل\|~~ص۱۳۶۷~~\|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان \|ص=۱۶}}</ref> این سرزمین با بیابان‌های مطلوب برای جنگ آوران مسلمان فرصت‌هایی مناسب عرضه کرد تا به ثروت و بی‌نیازی برسند که همین امر باعث مهاجرت عرب‌ها [[عراق]] به خراسان شد.<ref>{{پک\|دنیل\|~~ص۱۳۶۷~~\|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان \|ص=۱۶}}</ref> در ابتدا سیاست عرب‌ها در خراسان جلوگیری از ایجاد دگرگونی و هم چنین برخورد میان اجتماعات ایرانی و عرب بود تا هر طبقه به‌طور جداگانه به زندگی سنتی خود ادامه دهند،<ref>{{پک\|دنیل\|~~ص۱۳۶۷~~\|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان \|ص=۱۷}}</ref> با این حال عرب‌های مهاجر خود باعث ایجاد دگرگونی‌های عمیق اجتماعی به سبب تفاوت‌های نژادی، زبانی و دینی در خراسان شدند.		سازمان‌های اداری خراسان از بیشتر جهات تابع وضعیت جغرافیایی_اداری بودند.<ref>{{پک\|دنیل\|۱۳۶۷\|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان \|ص=۱۳}}</ref> وضعیت جغرافیایی خراسان به آن بخش‌های گوناگونی از لحاظ اقتصادی بخشیده، معادن مختلف، بیابانگردان استپها و کوه‌های که باعث پرورش گوسفندان و شترداری می‌شد.<ref>{{پک\|دنیل\|۱۳۶۷\|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان \|ص=۱۱}}</ref> بازرگانی و دادستان بین‌المللی از دوران دور در خراسان رواج داشت و گویا سغد و مرو رونق داشت، صنایع بومی بسیار پیشرفته بود اما خراسان وابسته به کشاورزی بود.<ref>{{پک\|دنیل\|۱۳۶۷\|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان \|ص=۱۱}}</ref> زندگی در خراسان دارای امکانات مطلوبیت بود اما لرزان، چرا که کشاورزی زمانی مطلوب و دل‌پذیر بود که بتوان از منابع آب با دقت بهره‌برداری کرد. این شرایط باعث شد تا اهالی خراسان به وجود حکومت استوار و پایداری که بتواند امنیت را برقرار کند و به کشاورزی و بازرگانی رونق ببخشد و امنیت را برقرار کند، احترام می‌گذاشتند. کشورگشایی‌های عرب‌ها و دلبستگی مردم خراسان به حفظ امنیت این سرزمین باعث شد که رفتار مناسب با عرب‌ها داشته باشند، آب و هوای خراسان برای عرب‌ها مناسب و خوشامد بود.<ref>{{پک\|دنیل\|۱۳۶۷\|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان \|ص=۱۶}}</ref> این سرزمین با بیابان‌های مطلوب برای جنگ آوران مسلمان فرصت‌هایی مناسب عرضه کرد تا به ثروت و بی‌نیازی برسند که همین امر باعث مهاجرت عرب‌ها [[عراق]] به خراسان شد.<ref>{{پک\|دنیل\|۱۳۶۷\|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان \|ص=۱۶}}</ref> در ابتدا سیاست عرب‌ها در خراسان جلوگیری از ایجاد دگرگونی و هم چنین برخورد میان اجتماعات ایرانی و عرب بود تا هر طبقه به‌طور جداگانه به زندگی سنتی خود ادامه دهند،<ref>{{پک\|دنیل\|۱۳۶۷\|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان \|ص=۱۷}}</ref> با این حال عرب‌های مهاجر خود باعث ایجاد دگرگونی‌های عمیق اجتماعی به سبب تفاوت‌های نژادی، زبانی و دینی در خراسان شدند.

	== پانویس ==		== پانویس ==
خط ۱۷:		خط ۱۷:

	=== منابع ===		=== منابع ===
	* {{یادکرد کتاب \|نام خانوادگی=~~بلنیستکی~~ \|نام= آلکساندر\|کتاب=خراسان و ماوراءالنهر\| ناشر= گفتار\|سال=۱۳۶۴ \|مکان=تهران \|شابک=}}		* {{یادکرد کتاب \|نام خانوادگی=بلنیتسکی \|نام= آلکساندر\|کتاب=خراسان و ماوراءالنهر\| ناشر= گفتار\|سال=۱۳۶۴ \|مکان=تهران \|شابک=}}
	* {{یادکرد کتاب \|نام خانوادگی=دنیل \|نام= التون \|کتاب= تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان\| ناشر=انتشارات علمی وفرهنگی \|سال=۱۳۶۷ \|مکان= تهران\|شابک=}}		* {{یادکرد کتاب \|نام خانوادگی=دنیل \|نام= التون \|کتاب= تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان\| ناشر=انتشارات علمی وفرهنگی \|سال=۱۳۶۷ \|مکان= تهران\|شابک=}}
	* {{یادکرد کتاب \|نام خانوادگی=مفتخری \|نام=حسین \|کتاب=تاریخ ایران از ورود مسلمانان تا برآمدن طاهریان \| ناشر= سمت\|سال=۱۳۹۴ \|مکان=تهران \|شابک=}}		* {{یادکرد کتاب \|نام خانوادگی=مفتخری \|نام=حسین \|کتاب=تاریخ ایران از ورود مسلمانان تا برآمدن طاهریان \| ناشر= سمت\|سال=۱۳۹۴ \|مکان=تهران \|شابک=}}

Shahroudi: /* پانویس */

2023-09-03T02:49:19Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ سپتامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۲:۴۹
خط ۱۳:		خط ۱۳:

	== پانویس ==		== پانویس ==
			=== ارجاعات ===
			{{پانویس\|۲}}

			=== منابع ===
			* {{یادکرد کتاب \|نام خانوادگی=بلنیستکی \|نام= آلکساندر\|کتاب=خراسان و ماوراءالنهر\| ناشر= گفتار\|سال=۱۳۶۴ \|مکان=تهران \|شابک=}}
			* {{یادکرد کتاب \|نام خانوادگی=دنیل \|نام= التون \|کتاب= تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان\| ناشر=انتشارات علمی وفرهنگی \|سال=۱۳۶۷ \|مکان= تهران\|شابک=}}
			* {{یادکرد کتاب \|نام خانوادگی=مفتخری \|نام=حسین \|کتاب=تاریخ ایران از ورود مسلمانان تا برآمدن طاهریان \| ناشر= سمت\|سال=۱۳۹۴ \|مکان=تهران \|شابک=}}

Shahroudi: فعلا (انشعاب از مقنع)

2023-04-26T00:35:22Z

فعلا (انشعاب از مقنع)

صفحهٔ تازه

[[پرونده:Iran provinces in Abbasid Caliphate.jpg|بندانگشتی]]موقعیت خراسان در نقشه ایران در عصر خلفای عباسی برگرفته از کتاب ''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی''

[[خراسان]] در زبان فارسی قدیم به معنی خاور زمین است.<ref>{{پک|لسترینج|۱۳۸۶|ک=جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی|ص=۴۰۸}}</ref> این اسم در اوایل [[قرون وسطی]] به تمامی ایالات اسلامی که در سمت شرق کویر لوت تا کوه‌های [[هند]] واقع شده بود اطلاق می‌شد.<ref>{{پک|لسترینج|۱۳۸۶|ک=جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی|ص=۴۰۸}}</ref> ایالت خراسان در دورهٔ اعراب به چهار قسمت تقسیم می‌شد و هر بخش با نام یکی از چهار شهر بزرگی که در آن ایالت قرار داشت یعنی [[نیشابور]]، [[مرو]]، [[هرات]] و [[بلخ]] خوانده می‌شد.<ref>{{پک|لسترینج|۱۳۸۶|ک=جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی|ص=۴۰۹}}</ref>

== خراسان جغرافیای ==
ناحیه خراسان دارای مرزها و حدود نامشخصی است و مرزهای سیاسی آن در طول تاریخ طولانی‌اش بسیار دگرگون شده است.<ref>{{پک|دنیل|۱۳۶۷|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان|ص=۹}}</ref> می‌توان خراسان را سرزمین گستردهٔ دانست که از نزدیکی کرانه‌های جنوب شرقی دریای خزر تا بلندی‌های هندوکش دانست. از زمان‌های دور برای خراسان بزرگ نطری‌ها متعدد دیده شده، برای مثال در [[عراق]] در سده‌های میانه خراسان را از [[ری]] به سمت شرق در نظر گرفته بودند در واقع خراسان ماهی شامل سرزمین‌های جنوب دریای آرال و ناحیه‌های آن سوی جیحون یا ماوراءالنهر و بسیاری از نواحی فلات ایران می‌شد.<ref>{{پک|دنیل|۱۳۶۷|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان|ص=۹}}</ref> گاهی حدود شرقی خراسان تا چین می‌رسید ولی این مرز عملاً گاهی از [[بلخ]] و ناحیه معروف به [[طخارستان]] آن طرف‌تر می‌رفت.<ref>{{پک|دنیل|۱۳۶۷|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان|ص=۹}}</ref> گاهی شامل قوس، [[جرجان]]، ری و بخش از [[طبرستان]] می‌شد.<ref>{{پک|دنیل|۱۳۶۷|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان|ص=۱۰}}</ref> ماوراءالنهر غالباً با خراسان یکی گرفته می‌شد. خراسان نسبتاً خشک است و میزان بارش سالانه در بیشتر بخش‌های ام کم است ولی نمی‌توان خراسان را سرزمین بی‌حاصل تصور کنیم چرا که رودهای هری رود ،مرغاب و جیحون، زرافشان و سیحون در خراسان بزرگ روان بوده است.<ref>{{پک|دنیل|۱۳۶۷|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان|ص=۱۰}}</ref>

== ادیان خراسان ==
خراسان بزرگ از ادوار پیش از [[اسلام]] پذیرای ادیان مختلفی بوده، دین‌های که با وجود داشتن خاستگاه ویژه و متفاوت خود، خراسان را برای گسترش تعالیم خود برگزیدند.<ref>{{پک|بلنیتسکی|۱۳۶۴|ک=خراسان و ماوراءالنهر|ص=۱۷۲}}</ref> تعدد ادیان در خراسان دلایل مختلفی داشت که مهم‌ترین ان موقعیت جغرافیایی خراسان بزرگ بوده، خراسان بزرگ با [[هند]] همسایه بود در نتیجه این مجاورت باعث شد تا ادیان هندی در تمامی نقاط خراسان بزرگ نفوذ کند، همچنین جاده ابریشم با گذر از خراسان باعث تبلیغ و ترویج ادیان مختلف در خراسان شد چرا که جاده ابریشم جاده ادیان نیز محسوب می‌شد، دوری از مرکز قدرت‌های بزرگ سیاسی از دلایل دیگر برای گسترش ادیان مختلف در خراسان بود. در زمان [[ساسانیان]] که روحانیون [[زرتشتی]] تحمل فعالیت ادیان دیگر را نداشتن باعث شد تا در عصر ساسانی ادیان [[بودایی]]، [[برهمایی]]، [[مانوی]]، [[مسیحی]]، [[مزدکی]] و [[یهودی]] در خراسان رواج یابد، اما رایج‌ترین دین در خراسان دین [[زرتشتی]] بود<ref>{{پک|بلنیتسکی|۱۳۶۴|ک=خراسان و ماوراءالنهر|ص=۱۷۱}}</ref> ولی زرتشتی رایج در خراسان متفاوت با مناطق دیگر بود. از ادیان رایج در خراسان بودایی بود که بنا بر افسانه پالی دو ماه بعد از آنکه [[بودا]] آیین خود را رواج کرد، دو برادر از [[بلخ]] به نزد او رفت و مریدش شدند این دو برادر بعدها مروج آیین بودا در بلخ شدند، اما منابع و اسناد تاریخی گواهی می‌هد که از عهد آشوکا پادشاه سلسله ماوریا دین بودا در [[افغانستان]] رواج داشت. [[مانی]] یکی از شاگردانش برای تبلیغ به خراسان فرستاد و از همان زمان خراسان محل [[مانویان]] شد. از قرن دوم میلادی [[مسیحیت]] در خراسان نفوذ کرد. آیین [[مزدک]] نیز در خراسان پیروانی داشت ،[[محمد بن عبدالکریم شهرستانی|شهرستانی]] از مزدکیان متاخری می‌گوید که در [[سغد]] و [[سمرقند]] سکونت داشتند. دین [[یهودی]] اگرچه نسبت به سایر ادیان در خراسان پیروان کمتری داشت اما در هر حال در خراسان دارای پیروانی بودند. همچنین در خراسان ادیان پیش از اسلام نیز همچنان پیروانی داشت.<ref>{{پک|مفتحری|۱۳۹۴|ک=تاریخ ایران از ورود مسلمانان تا برآمدن طاهریان|ص=۲۰_۱۶}}</ref>

== اجتماع خراسان ==
سازمان‌های اداری خراسان از بیشتر جهات تابع وضعیت جغرافیایی_اداری بودند.<ref>{{پک|دنیل|ص۱۳۶۷|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان |ص=۱۳}}</ref> وضعیت جغرافیایی خراسان به آن بخش‌های گوناگونی از لحاظ اقتصادی بخشیده، معادن مختلف، بیابانگردان استپها و کوه‌های که باعث پرورش گوسفندان و شترداری می‌شد.<ref>{{پک|دنیل|ص۱۳۶۷|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان |ص=۱۱}}</ref> بازرگانی و دادستان بین‌المللی از دوران دور در خراسان رواج داشت و گویا سغد و مرو رونق داشت، صنایع بومی بسیار پیشرفته بود اما خراسان وابسته به کشاورزی بود.<ref>{{پک|دنیل|ص۱۳۶۷|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان |ص=۱۱}}</ref> زندگی در خراسان دارای امکانات مطلوبیت بود اما لرزان، چرا که کشاورزی زمانی مطلوب و دل‌پذیر بود که بتوان از منابع آب با دقت بهره‌برداری کرد. این شرایط باعث شد تا اهالی خراسان به وجود حکومت استوار و پایداری که بتواند امنیت را برقرار کند و به کشاورزی و بازرگانی رونق ببخشد و امنیت را برقرار کند، احترام می‌گذاشتند. کشورگشایی‌های عرب‌ها و دلبستگی مردم خراسان به حفظ امنیت این سرزمین باعث شد که رفتار مناسب با عرب‌ها داشته باشند، آب و هوای خراسان برای عرب‌ها مناسب و خوشامد بود.<ref>{{پک|دنیل|ص۱۳۶۷|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان |ص=۱۶}}</ref> این سرزمین با بیابان‌های مطلوب برای جنگ آوران مسلمان فرصت‌هایی مناسب عرضه کرد تا به ثروت و بی‌نیازی برسند که همین امر باعث مهاجرت عرب‌ها [[عراق]] به خراسان شد.<ref>{{پک|دنیل|ص۱۳۶۷|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان |ص=۱۶}}</ref> در ابتدا سیاست عرب‌ها در خراسان جلوگیری از ایجاد دگرگونی و هم چنین برخورد میان اجتماعات ایرانی و عرب بود تا هر طبقه به‌طور جداگانه به زندگی سنتی خود ادامه دهند،<ref>{{پک|دنیل|ص۱۳۶۷|ک=تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان در زمان حکومت عباسیان |ص=۱۷}}</ref> با این حال عرب‌های مهاجر خود باعث ایجاد دگرگونی‌های عمیق اجتماعی به سبب تفاوت‌های نژادی، زبانی و دینی در خراسان شدند.

== پانویس ==