خرمدینیان - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi در ‏۱۴ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۰۰:۳۰

2023-06-14T00:30:54Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۰۰:۳۰
خط ۵۵:		خط ۵۵:
	{{پایان}}		{{پایان}}
	{{پایان پانویس}}		{{پایان پانویس}}

			{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=بله\|نیازمند تصویر=بله\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=تاحدودی\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}

			[[رده:جنبش خرمدینان\| ]]
			[[رده:ایران در سده ۹ (میلادی)]]
			[[رده:تاریخ اسلام]]
			[[رده:تاریخ تالش]]
			[[رده:تاریخ یارسان]]
			[[رده:جنبش‌های سیاسی در ایران]]
			[[رده:جنگ‌های داخلی مسلمانان]]
			[[رده:خلافت عباسی]]
			[[رده:درگیری‌های دهه ۷۵۰ (میلادی)]]
			[[رده:دین‌های ایرانی]]
			[[رده:شورشیان در برابر خلفای عباسی]]
			[[رده:شورش‌ها علیه خلافت اموی]]
			[[رده:عراق در سده ۸ (میلادی)]]
			[[رده:مذهب‌ها، سنت‌ها، و جنبش‌ها]]

Shahroudi در ‏۱۲ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۴:۳۸

2023-06-12T14:38:28Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۴:۳۸
خط ۱:		خط ۱:
			'''جنبش سرخ جامگان''' یا '''جنبش خرمدینان''' از جنبش‌های مهم اجتماعی مذهبی پیش و پس از اسلام در ایران بود. پیش از ظهور اسلام و در اواخر عمر شاهنشاهی ساسانی این جنبش با قیام مزدک آغاز شد و پس از اسلام نیز با جنبش جاویدان پور شهرک اواخر قرن دوم هجری قمری (۱۹۲–۲۰۱) بود که بعدها بابک پور مرداس معروف به خرمدین رهبری آن را بدست گرفت به اوج رسید و بیش از ۲۲ سال ۲۰۱–۲۲۳ هجری قمری برابر با ۸۱۶–۸۳۸ میلادی در ناحیه آذربایجان و مناطق مرکزی ایران علیه نیروهای عرب و خلفای عباسی (علیه ستم عباسیان) جنگید، ولی عاقبت توسط معتصم خلیفه عباسی با نیرنگ به دام افتاد و کشته شد.

			== ریشه و تبار ==
	[[بیانکا اسکارچا آمورتی\|آمورتی]] می‌گوید با وجود ابهامی که دربارهٔ خرمدینان هست، اما نسبت به سایر قیام‌ها ([[به‌آفرید (دین‌آور)\|به آفرید]]، [[راوندیان]]، [[سنباد\|سنباد مجوس]]، [[مقنع]]، [[اسحاق ترک]]، [[استاذسیس]]) اطلاعات بیشتری دربارهٔ عنصرهای اجتماعی و اهداف خود به ما می‌دهد.<ref>{{پک\|AMORETTI\|۲۰۰۷\|ک=THE CAMBRIDGE HISTORY OF IRAN\|ص=۵۰۳}}</ref>		[[بیانکا اسکارچا آمورتی\|آمورتی]] می‌گوید با وجود ابهامی که دربارهٔ خرمدینان هست، اما نسبت به سایر قیام‌ها ([[به‌آفرید (دین‌آور)\|به آفرید]]، [[راوندیان]]، [[سنباد\|سنباد مجوس]]، [[مقنع]]، [[اسحاق ترک]]، [[استاذسیس]]) اطلاعات بیشتری دربارهٔ عنصرهای اجتماعی و اهداف خود به ما می‌دهد.<ref>{{پک\|AMORETTI\|۲۰۰۷\|ک=THE CAMBRIDGE HISTORY OF IRAN\|ص=۵۰۳}}</ref>

خط ۲۹:		خط ۳۲:

	== پانویس ==		== پانویس ==

			=== ارجاعات ===
			{{پانویس\|۳\|اندازه=کوچک}}

			=== منابع ===
			{{آغاز پانویس\|35em}}
			'''منابع فارسی و عربی'''
			* {{یادکرد دانشنامه \|نام خانوادگی=بهرامیان \|نام=علی \|پیوند نویسنده=علی بهرامیان \| عنوان = بابک خرمدین \|دانشنامه=[[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]] \|جلد=۱۱ \|سال=۱۳۸۱ \|ناشر=[[بنیاد دائرةالمعارف اسلامی]] \|مکان=تهران \|شابک =964-7025-07-6 \|صفحه=۲۳–۲۶ \| پیوند= http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=4274\|تاریخ بازبینی=۲۰۱۱-۰۷-۰۱ \|پیوند بایگانی=http://www.webcitation.org/6AA78nhXg \|تاریخ بایگانی=۲۰۱۱-۰۷-۰۱}}
			* {{یادکرد دانشنامه \| نام خانوادگی =بهرامیان \| نام =علی \| پیوند نویسنده =علی بهرامیان \| عنوان = افشین \| دانشنامه =[[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]\| جلد=۹ \| سال =۱۳۷۹ \| ناشر =[[بنیاد دائرةالمعارف اسلامی]] \| مکان =تهران \| شابک =964-7025-03-3 \| صفحه =۵۰۴–۵۰۸ \| پیوند= http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=3733 \| تاریخ بازبینی =۲۰۱۲-۰۷-۰۱ \|پیوند بایگانی=http://www.webcitation.org/6AA89TO8s \|تاریخ بایگانی=۲۰۱۲-۰۷-۰۱}}
			* {{یادکرد دانشنامه \|نام خانوادگی=زریاب \|نام=عباس \|پیوند نویسنده=عباس زریاب \| عنوان = بابک خرّم دین \|دانشنامه=[[دانشنامه جهان اسلام]] \|جلد=۱ \|سال=۱۳۷۵ \|ناشر=[[بنیاد دائرةالمعارف اسلامی]] \|مکان=تهران \|شابک=964-447-001-X \|صفحه=۷۷–۸۱ \| پیوند=http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=57 \|تاریخ بازبینی=۲۰۱۲-۰۷-۰۱\|پیوند بایگانی=http://www.webcitation.org/6AA7He49v \|تاریخ بایگانی=۲۰۱۲-۰۷-۰۱}}
			* {{یادکرد کتاب \| نام خانوادگی =زرین‌کوب \| نام =عبدالحسین \| پیوند نویسنده = عبدالحسین زرین‌کوب \| سال =۱۳۷۸ \| عنوان = [[دو قرن سکوت]] \| مکان =تهران \| ناشر =انتشارات سخن \| شابک = 978-964-5983-33-6}}
			* {{یادکرد دانشنامه \|نام خانوادگی=رضازاده لنگرودی \|نام=رضا \|پیوند نویسنده=رضا رضازاده لنگرودی \| عنوان = خرمدینان \|دانشنامه=[[دانشنامه جهان اسلام]] \|جلد=۱۵ \|سال=۱۳۹۰ \|ناشر=[[بنیاد دائرةالمعارف اسلامی]] \|مکان=تهران \|شابک=978-600-447016-z \|صفحه=۴۱۷–۴۲۲ \| پیوند= http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=7009 \|تاریخ بازبینی=۲۰۱۲-۱۲-۱۴ \|پیوند بایگانی= http://www.webcitation.org/6Ctu8ZcyN \|تاریخ بایگانی=۲۰۱۲-۱۲-۱۴}}
			* {{یادکرد کتاب \|نام خانوادگی=نفیسی \|نام=سعید \|پیوند نویسنده=سعید نفیسی \|نام ویراستار=عبدالحسین \|نام خانوادگی ویراستار=جربزه‌دار \|پیوند ویراستار=عبدالکریم جربزه‌دار \|عنوان=بابک خرمدین \|سال =۱۳۸۴ \|ناشر=[[انتشارات اساطیر]] \|مکان=تهران \|شابک =964-331-328-X}}

			'''منابع انگلیسی'''
			{{چپ‌چین}}
			* {{یادکرد کتاب \|نام خانوادگی=AMORETTI \|نام=B.S \|پیوند نویسنده=بیانکا اسکارچا آمورتی \|عنوان=[[THE CAMBRIDGE HISTORY OF IRAN]] \|فصل=SECTS AND HERESIES \|جلد=۴ \|سال=۲۰۰۷ \|ناشر=CAMBRIDGE UNIVERSITY PRESS \|مکان=New York \|شابک =978-0-521-20093-6 \|زبان=en}}
			* {{یادکرد کتاب \|نام خانوادگی=YARSHATER \|نام =EHSAN \|پیوند نویسنده=احسان یارشاطر \|عنوان=[[THE CAMBRIDGE HISTORY OF IRAN]] \|فصل=MAZDAKISM \|جلد=vol.3 - Part2 \|سال=۲۰۰۷ \|ناشر=CAMBRIDGE UNIVERSITY PRESS \|مکان=New York \|شابک=978-0-521-24693-4 \|زبان=en}}
			* {{یادکرد دانشنامه \|نام خانوادگی=Yūsofī \|نام=Ḡ-Ḥ \|پیوند نویسنده=غلامحسین یوسفی \|عنوان = BĀBAK ḴORRAMI \|دانشنامه=[[دانشنامه ایرانیکا\|Encyclopædia Iranica]] \|جلد=۳ \|سال=۲۰۰۰ \|ناشر=Bibliotheca Persica Press \|شابک=0-933273-51-7 \|صفحه=۲۹۹–۳۰۶ \| پیوند مقاله=www.iranicaonline.org/articles/babak-korrami\|تاریخ بازبینی=20۱۲-0۷–۰۱\|نشانی بایگانی=www.webcitation.org/6AA7ZbH9S\|تاریخ بایگانی=20۱۲-0۷–۰۱\|زبان=en}}
			* {{یادکرد کتاب \| نام خانوادگی =Crone\| نام =Patricia \| پیوند نویسنده =پاتریشیا کرون \| عنوان =The Nativist Prophets of Early Islamic Iran \| سال =۲۰۱۲ \| ناشر =cambridge university press \|مکان =Cambridge \| شابک =978-1-107-01879-2 \|زبان=en}}
			* {{یادکرد کتاب \| نام خانوادگی =Daftary\| نام =F\| پیوند نویسنده =فرهاد دفتری\|فصل=Sectarian and national movements in Iran, Khurasan and Transoxanial during Umayyad in early Abbasid times\|عنوان =History of Civilizations of Central Asia\| جلد =IV\|ویراستار=M. S. Asimov and C. E. Bosworth\|سال =۲۰۰۰\| ناشر =UNESCO Publishing\|مکان =Paris\| شابک = \| صفحه =۴۱–۶۰\| پیوند=http://www.iis.ac.uk/SiteAssets/pdf/Daftary_Sectarian_National_Movements.pdf\| تاریخ بازبینی = ۱ مه ۲۰۱۵\|زبان=en}}
			{{پایان}}
			{{پایان پانویس}}

Shahroudi در ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۰۱

2023-05-12T10:01:14Z

نمایش تغییرات

Shahroudi: منشعب شده از بابک خرمدین

2023-05-12T09:19:18Z

منشعب شده از بابک خرمدین

صفحهٔ تازه

[[بیانکا اسکارچا آمورتی|آمورتی]] می‌گوید با وجود ابهامی که دربارهٔ خرمدینان هست، اما نسبت به سایر قیام‌ها ([[به‌آفرید (دین‌آور)|به آفرید]]، [[راوندیان]]، [[سنباد|سنباد مجوس]]، [[مقنع]]، [[اسحاق ترک]]، [[استاذسیس]]) اطلاعات بیشتری دربارهٔ عنصرهای اجتماعی و اهداف خود به ما می‌دهد.<ref>{{پک|AMORETTI|۲۰۰۷|ک=THE CAMBRIDGE HISTORY OF IRAN|ص=۵۰۳}}</ref>

== پس از شکست بابک خرمدین ==
نظام الملک، شکستِ بابک، مازیار و امپراتوری بیزانس را سه پیروزی بزرگ برای اسلام در زمان معتصم به حساب آورده‌است. شکست بابک ضربه سختی به خرمدینان زد، اما باعث نابودی شان نشد. نوادگان پیروان بابک، به‌طور آشکار در بذ به ادامهٔ حیات پرداختند، به‌گونه‌ای که [[ابودلف مسعر بن مهلهل|ابودُلف مسعر بن مهلهل]] آن‌ها را در نیمه ۴ ه‍.ق / ۱۰ م دیده‌است.<ref>{{پک|Yūsofī|۲۰۰۰|ک=BĀBAK ḴORRAMI|ص=۲۹۹–۳۰۶}}</ref> با نابودی بابک، امیدِ مزدکیان در براندازی عباسیان و از پیش بردن برنامه انقلابی بر باد رفت. آن‌ها با پشتکار فراوان در راه براندازی [[امویان]] کوشیدند، اما هنگامی که چنین می‌نمود که به کام دل رسیده‌اند، دریافتند که عباسیان محافظه‌کار سد استواری در برابر تحقق آرزوهایشان هستند. تعقیب و آزار بی‌رحمانه آن‌ها به نام‌های خرمی، [[رافضی]]، [[زندیق]] و مانند آن‌ها ایشان را ناگزیر ساخت که پیش از گذشته به پنهانکاری روی آورند و ایشان را برانگیخت تا جذب [[فرقه‌های اسلامی|فرقه‌های اسلامی‌]] شوند. اما ردپای آن‌ها را به نام‌های مزدکی و خرمی تا دوره [[مغول]] و پس از آن نیز می‌توان دنبال کرد. نظام‌الملک به شورش پراکندهٔ آن‌ها تا پایان سده سوم هجری/نهم میلادی اشاره می‌کند و [[مطهر بن طاهر مقدسی|مقدسی]] و [[علی بن حسین مسعودی|مسعودی]] که هر دو در سده ۴ هجری/۱۰ میلادی می‌زیسته‌اند شخصاً با خرمیان در تماس بوده‌اند. [[حمدالله مستوفی]] گزارش می‌کند که در میان مردم رودبار که روزگاری مذهب [[باطنیان|باطنی]] می‌ورزیدند و اکنون (سده ۷ هجری/۱۴ میلادی) خود را [[مسلمان]] می‌شمارند، جماعتی زندگی می‌کردند که [[مراغیان]] نام داشتند و خود را به مزدکیان نسبت می‌دادند… پس از سده سوم هجری بقایای خرمی را بیشتر از همه باید در میان باطنیان و برخی از دیگر [[غلات شیعه]] جست.<ref>{{پک|YARSHATER|۲۰۰۷|ک=THE CAMBRIDGE HISTORY OF IRAN|ص=۱۰۰۵–۱۰۰۶}}</ref>

[[ابن حوقل|ابن‌حوقل]] و [[اصطخری]] اظهار می‌کنند که خرمدینان در [[مسجد|مساجد]]، [[قرآن]] می‌خواندند، ولی بغدادی می‌گوید این حیلهٔ آنهاست تا وانمود کنند که مسلمانانند تا بی‌ایمانی آنان پوشیده بماند. بسیاری از تاریخ نویسان — مخصوصاً [[سنی مذهب|سنی مذهبان]] — ادعا کردند که خرمدینان تغییر مذهب داده و به [[قرمطیان|قرمطی‌ها]] و [[اسماعیلیه]] پیوستند. برخی تاریخ‌پژوهان هم با این ادعا هم عقیده هستند در حالی که بقیه تاریخ‌پژوهان محتاطانه به این قضیه می‌نگرند. سوء ظن به این خاطر است که مدعیان از این اتهام نفع می‌بردند؛ چرا که هر سه جنبش، دشمنیِ مشترکی با عباسیان داشته‌اند و گه‌گاه با هم متحد می‌شدند.<ref>{{پک|Yūsofī|۲۰۰۰|ک=BĀBAK ḴORRAMI|ص=۲۹۹–۳۰۶}}</ref>

باوجود شکست شورش‌های عمده خرمی‌ها در اوایل خلافت عباسی، اعضای پراکنده خرمی، درگیر شورش‌های محدود و کمتر در اواخر دوره عباسیان در قسمت‌های مختلف ایران، به ویژه در آذربایجان، طبرستان و خراسان می‌شدند. احتمال دارد در قرن نهم میلادی، برخی از خرمی‌ها، به ویژه در خراسان و ماوراءالنهر به جنبش انقلابی اسماعیلی پیوسته باشند. با وجود ادعای نظام‌الملک و باقی سنی‌های کینه‌ورز اسماعیلی، اسماعیلی‌ها ادامه جنبش نئومزدکی نبودند، گرچه سه جنبش، خصومت مشترکی نسبت به عباسیان داشتند. اما همانند مسلمانان شیعه، اسماعیلی‌ها نمی‌توانستند تفکرات ضدعربی و مهمتر از آن، ضداسلامی خرمدینان را بپذیرند.<ref>{{پک|Daftary|2000|ک=Sectarian and National Movements in Iran, Khurasan and Transoxania During Umayyad and Early 'Abbasid Times|}}</ref>

== پانویس ==