خلافت حسن مجتبی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: /* منابع */

2023-10-03T04:49:48Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۴:۴۹
خط ۲۴:		خط ۲۴:
	* {{یادکرد دانشنامه \|نام خانوادگی=Veccia Vaglieri \|نام=Laura \|مقاله=ʿAlī b. Abī Ṭālib \|سال=۲۰۱۴ \|دانشنامه=[[دانشنامه اسلام\|Encyclopaedia of Islam]] \|ویرایش=2nd \|جلد=۱ \|ناشر=[[انتشارات بریل\|E. J. Brill]] \|مکان=Leiden \|شابک=90-04-08114-3 \|صفحه=۳۸۱–۸۶ \|زبان=en \|ش=۱}}		* {{یادکرد دانشنامه \|نام خانوادگی=Veccia Vaglieri \|نام=Laura \|مقاله=ʿAlī b. Abī Ṭālib \|سال=۲۰۱۴ \|دانشنامه=[[دانشنامه اسلام\|Encyclopaedia of Islam]] \|ویرایش=2nd \|جلد=۱ \|ناشر=[[انتشارات بریل\|E. J. Brill]] \|مکان=Leiden \|شابک=90-04-08114-3 \|صفحه=۳۸۱–۸۶ \|زبان=en \|ش=۱}}

	~~{علی بن ابی‌طالب-افقی}}~~
	{{حسن مجتبی-افقی}}		{{حسن مجتبی-افقی}}
			{{علی بن ابی‌طالب-افقی}}
	{{موضوعات اسلام}}		{{موضوعات اسلام}}
	{{موضوعات عربستان سعودی}}		{{موضوعات عربستان سعودی}}

Shahroudi در ‏۳ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۴:۴۷

2023-10-03T04:47:31Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۴:۴۷
خط ۲۳:		خط ۲۳:
	* {{یادکرد دانشنامه \|نام خانوادگی=Madelung \|نام=Wilferd \|پیوند نویسنده=ویلفرد مادلونگ \|دانشنامه=[[دانشنامه ایرانیکا\|Encyclopædia Iranica]] \|مقاله=Ḥasan b. ʿAli b. Abi Ṭāleb \|سال=۲۰۰۳ \|پیوند مقاله=http://www.iranicaonline.org/articles/hasan-b-ali \|ویرایش=online \|تاریخ بازبینی=5 July 2012 \|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20131117041057/http://www.iranicaonline.org/articles/hasan-b-ali \|تاریخ بایگانی=17 November 2013 \|زبان=en}}		* {{یادکرد دانشنامه \|نام خانوادگی=Madelung \|نام=Wilferd \|پیوند نویسنده=ویلفرد مادلونگ \|دانشنامه=[[دانشنامه ایرانیکا\|Encyclopædia Iranica]] \|مقاله=Ḥasan b. ʿAli b. Abi Ṭāleb \|سال=۲۰۰۳ \|پیوند مقاله=http://www.iranicaonline.org/articles/hasan-b-ali \|ویرایش=online \|تاریخ بازبینی=5 July 2012 \|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20131117041057/http://www.iranicaonline.org/articles/hasan-b-ali \|تاریخ بایگانی=17 November 2013 \|زبان=en}}
	* {{یادکرد دانشنامه \|نام خانوادگی=Veccia Vaglieri \|نام=Laura \|مقاله=ʿAlī b. Abī Ṭālib \|سال=۲۰۱۴ \|دانشنامه=[[دانشنامه اسلام\|Encyclopaedia of Islam]] \|ویرایش=2nd \|جلد=۱ \|ناشر=[[انتشارات بریل\|E. J. Brill]] \|مکان=Leiden \|شابک=90-04-08114-3 \|صفحه=۳۸۱–۸۶ \|زبان=en \|ش=۱}}		* {{یادکرد دانشنامه \|نام خانوادگی=Veccia Vaglieri \|نام=Laura \|مقاله=ʿAlī b. Abī Ṭālib \|سال=۲۰۱۴ \|دانشنامه=[[دانشنامه اسلام\|Encyclopaedia of Islam]] \|ویرایش=2nd \|جلد=۱ \|ناشر=[[انتشارات بریل\|E. J. Brill]] \|مکان=Leiden \|شابک=90-04-08114-3 \|صفحه=۳۸۱–۸۶ \|زبان=en \|ش=۱}}

			{علی بن ابی‌طالب-افقی}}
			{{حسن مجتبی-افقی}}
			{{موضوعات اسلام}}
			{{موضوعات عربستان سعودی}}
			{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=خیر\|نیازمند رده=خیر\|نیازمند جعبه اطلاعات=بله\|نیازمند تصویر=بله\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=خیر\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=تاحدودی\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}

	[[رده:حسن مجتبی]]		[[رده:حسن مجتبی]]

Shahroudi: ابرابزار

2023-10-03T04:46:32Z

ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۴:۴۶
خط ۱:		خط ۱:
	'''خلافت حسن مجتبی'''، به عنوان آخرین خلیفه از خلفای راشدین، پایان بخش دوره خلافت راشدین و آغاز حکومت بنی‌امیه ~~بود۔~~		'''خلافت حسن مجتبی'''، به عنوان آخرین خلیفه از خلفای راشدین، پایان بخش دوره خلافت راشدین و آغاز حکومت بنی‌امیه بود.

	== تاریخچه ==		== تاریخچه ==
	شرایط اجتماعی عراق در آغاز خلافت حسن و وضعیت بیعت‌کنندگان با وی بسیار پیچیده بود؛ اهل عراق در آن زمان چند گروه بودند: شیعیان حسن و اهل بیت که او را امام [[نص\|منصوص]] و جانشین پدرش علی بن ابی‌طالب می‌دانستند؛ [[خوارج]] که دغدغهٔ اصلی‌شان جنگ با معاویه به هر طریق بود؛ دسته‌ای افراد فرصت‌جو و غنیمت‌طلب؛ گروهی که در تشخیصِ شرایطْ ناتوان بودند؛ و سرانجام دسته‌ای که به رسوم قبیله‌ای پایبند بودند.<ref>{{پک\|مهدوی دامغانی\|باغستانی\|۱۳۹۳\|ف=حسن بن علی امام\|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام\|ج=۱۳\|رف=جهان اسلام}}</ref> حسن نیز همچون پدرش عمل به سنت پیامبر و قرآن را به عنوان برنامه خود معرفی ~~کرد۔~~<ref>{{پک\|1=حشمتی\|2=ناجی\|3=۱۳۷۵\|ک=دانشنامه جهان اسلام\|ف=خلفای راشدین}}</ref>		شرایط اجتماعی عراق در آغاز خلافت حسن و وضعیت بیعت‌کنندگان با وی بسیار پیچیده بود؛ اهل عراق در آن زمان چند گروه بودند: شیعیان حسن و اهل بیت که او را امام [[نص\|منصوص]] و جانشین پدرش علی بن ابی‌طالب می‌دانستند؛ [[خوارج]] که دغدغهٔ اصلی‌شان جنگ با معاویه به هر طریق بود؛ دسته‌ای افراد فرصت‌جو و غنیمت‌طلب؛ گروهی که در تشخیصِ شرایطْ ناتوان بودند؛ و سرانجام دسته‌ای که به رسوم قبیله‌ای پایبند بودند.<ref>{{پک\|مهدوی دامغانی\|باغستانی\|۱۳۹۳\|ف=حسن بن علی امام\|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام\|ج=۱۳\|رف=جهان اسلام}}</ref> حسن نیز همچون پدرش عمل به سنت پیامبر و قرآن را به عنوان برنامه خود معرفی کرد.<ref>{{پک\|1=حشمتی\|2=ناجی\|3=۱۳۷۵\|ک=دانشنامه جهان اسلام\|ف=خلفای راشدین}}</ref>

	بر اساس گزارش‌هایی، حسن نزدیک به پنجاه روز یا بیشتر پس از بیعت، هیچ اقدامی برای جنگ یا صلح انجام نداد.<ref>{{پک\|مهدوی دامغانی\|باغستانی\|۱۳۹۳\|ف=حسن بن علی امام\|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام\|ج=۱۳\|رف=جهان اسلام}}</ref> معاویه پس از شنیدن خبر کشته شدن علی بن ابی‌طالب، جاسوسانی به عراق و شهرهای کوفه و بصره فرستاد. حسن با اطلاع از این موضوع، جاسوسِ مأمورِ کوفه را دستگیر و اعدام کرد و به والی بصره نیز دستور داد تا با جاسوس [[بنی‌قین\|بنی‌قَیْن]] چنین کند. در این میان پیام‌هایی در قالب نامه میان معاویه و حسن فرستاده ~~شد۔~~<ref>{{پک\|حاج‌منوچهری\|۱۳۹۲\|ف=حسن (ع)، امام\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ص=۵۳۶\|رف=دائرةالمعارف}}</ref> در گزارش‌هایی آمده که معاویه در نامه‌ای به حسن، وی را به قتل تهدید کرد.<ref>{{پک\|حاج‌منوچهری\|۱۳۹۲\|ف=حسن (ع)، امام\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ص=۵۳۶\|رف=دائرةالمعارف}}</ref> گزارشی دیگر ذکر می‌کند که نمایندگانی از سوی معاویه نزد حسن آمده و به وی پیام رسانده‌اند که اگر صلح کند، هر آنچه از بیت‌المالِ عراق بخواهد به وی داده خواهد شد<ref>{{پک\|مهدوی دامغانی\|باغستانی\|۱۳۹۳\|ف=حسن بن علی امام\|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام\|ج=۱۳\|رف=جهان اسلام}}</ref><ref>{{پک\|Madelung\|2003\|ف=Ḥasan b. ʿAli b. Abi Ṭāleb\|ک=Iranica\|زبان=en}}</ref><ref>{{پک\|حاج‌منوچهری\|۱۳۹۲\|ف=حسن (ع)، امام\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ص=۵۳۶\|رف=دائرةالمعارف}}</ref> و معاویه با حسن در امور حکومتی مشاوره کند،<ref>{{پک\|Madelung\|2003\|ف=Ḥasan b. ʿAli b. Abi Ṭāleb\|ک=Iranica\|زبان=en}}</ref> و پس از مرگ معاویه نیز، خلافت به حسن برسد.<ref>{{پک\|Madelung\|2003\|ف=Ḥasan b. ʿAli b. Abi Ṭāleb\|ک=Iranica\|زبان=en}}</ref><ref>{{پک\|حاج‌منوچهری\|۱۳۹۲\|ف=حسن (ع)، امام\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ص=۵۳۶\|رف=دائرةالمعارف}}</ref> حاج‌منوچهری می‌گوید مسلّم است که این رفتارها قهرآمیز برای تحریک حسن به جنگ بود؛ چرا که هم اهل عراق حسن را به جنگ تشویق می‌کردند و هم معاویه با سپاه بزرگ خویش و اطلاع از شکاف‌ها میان سپاه حسن — که خود مسبب آن‌ها نیز بود — هر عملِ منجر به جنگ را به نفع خود می‌دانست.<ref>{{پک\|حاج‌منوچهری\|۱۳۹۲\|ف=حسن (ع)، امام\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ص=۵۳۶\|رف=دائرةالمعارف}}</ref>		بر اساس گزارش‌هایی، حسن نزدیک به پنجاه روز یا بیشتر پس از بیعت، هیچ اقدامی برای جنگ یا صلح انجام نداد.<ref>{{پک\|مهدوی دامغانی\|باغستانی\|۱۳۹۳\|ف=حسن بن علی امام\|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام\|ج=۱۳\|رف=جهان اسلام}}</ref> معاویه پس از شنیدن خبر کشته شدن علی بن ابی‌طالب، جاسوسانی به عراق و شهرهای کوفه و بصره فرستاد. حسن با اطلاع از این موضوع، جاسوسِ مأمورِ کوفه را دستگیر و اعدام کرد و به والی بصره نیز دستور داد تا با جاسوس [[بنی‌قین\|بنی‌قَیْن]] چنین کند. در این میان پیام‌هایی در قالب نامه میان معاویه و حسن فرستاده شد.<ref>{{پک\|حاج‌منوچهری\|۱۳۹۲\|ف=حسن (ع)، امام\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ص=۵۳۶\|رف=دائرةالمعارف}}</ref> در گزارش‌هایی آمده که معاویه در نامه‌ای به حسن، وی را به قتل تهدید کرد.<ref>{{پک\|حاج‌منوچهری\|۱۳۹۲\|ف=حسن (ع)، امام\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ص=۵۳۶\|رف=دائرةالمعارف}}</ref> گزارشی دیگر ذکر می‌کند که نمایندگانی از سوی معاویه نزد حسن آمده و به وی پیام رسانده‌اند که اگر صلح کند، هر آنچه از بیت‌المالِ عراق بخواهد به وی داده خواهد شد<ref>{{پک\|مهدوی دامغانی\|باغستانی\|۱۳۹۳\|ف=حسن بن علی امام\|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام\|ج=۱۳\|رف=جهان اسلام}}</ref><ref>{{پک\|Madelung\|2003\|ف=Ḥasan b. ʿAli b. Abi Ṭāleb\|ک=Iranica\|زبان=en}}</ref><ref>{{پک\|حاج‌منوچهری\|۱۳۹۲\|ف=حسن (ع)، امام\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ص=۵۳۶\|رف=دائرةالمعارف}}</ref> و معاویه با حسن در امور حکومتی مشاوره کند،<ref>{{پک\|Madelung\|2003\|ف=Ḥasan b. ʿAli b. Abi Ṭāleb\|ک=Iranica\|زبان=en}}</ref> و پس از مرگ معاویه نیز، خلافت به حسن برسد.<ref>{{پک\|Madelung\|2003\|ف=Ḥasan b. ʿAli b. Abi Ṭāleb\|ک=Iranica\|زبان=en}}</ref><ref>{{پک\|حاج‌منوچهری\|۱۳۹۲\|ف=حسن (ع)، امام\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ص=۵۳۶\|رف=دائرةالمعارف}}</ref> حاج‌منوچهری می‌گوید مسلّم است که این رفتارها قهرآمیز برای تحریک حسن به جنگ بود؛ چرا که هم اهل عراق حسن را به جنگ تشویق می‌کردند و هم معاویه با سپاه بزرگ خویش و اطلاع از شکاف‌ها میان سپاه حسن — که خود مسبب آن‌ها نیز بود — هر عملِ منجر به جنگ را به نفع خود می‌دانست.<ref>{{پک\|حاج‌منوچهری\|۱۳۹۲\|ف=حسن (ع)، امام\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ص=۵۳۶\|رف=دائرةالمعارف}}</ref>

	وقتی حسن پاسخی به تهدیدهای معاویه نداد، معاویه نامه‌ای تهدیدآمیزتر به وی نوشت و شروع به تجهیز قشون کرد.<ref>{{پک\|Madelung\|2003\|ف=Ḥasan b. ʿAli b. Abi Ṭāleb\|ک=Iranica\|زبان=en}}</ref> سرانجام معاویه با سپاهی به فرماندهی [[عبدالله بن عامر]] به سوی [[مدائن]] راه افتاد. حسن با اطلاع از اوضاع، با مردم برای آمادگی جهت جنگ سخن گفت.<ref>{{پک\|حاج‌منوچهری\|۱۳۹۲\|ف=حسن (ع)، امام\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ص=۵۳۶\|رف=دائرةالمعارف}}</ref> حسن به [[مغیرة بن نوفل\|مُغَیرَة بن نوفِل]] مأموریت داد تا در کوفه مردم را به جنگ تشویق کند و خودش به سوی مدائن حرکت کرد. حسن به [[نخیله\|نُخَیْله]] رفته و همراه با فرماندهان سپاهش از جمله [[قیس بن سعد انصاری]]، [[معقل بن قیس ریاحی\|مَعقَل بن قیس ریاحی]]، [[زیاد بن صعصعه تمیمی\|زیاد بن صَعصَعه تَمیمی]] به گردآوری نیرو پرداخت. اما برخلاف تعدادِ بیعت‌کنندگان، نیروی زیادی جمع نشد. حسن سه روز در [[دیر عبدالرحمن]] اردو زد و پس از فراهم آمدن نیروی اندکی، تعدادی را به فرماندهی [[عبیدالله بن عباس]] و همراهی قیس بن سعد و [[سعید بن قیس]] به سوی [[مسکن (سرزمین)\|مَسکِن]] فرستاد و خود از مسیری دیگر به سوی مدائن رفت.<ref>{{پک\|حاج‌منوچهری\|۱۳۹۲\|ف=حسن (ع)، امام\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ص=۵۳۶\|رف=دائرةالمعارف}}</ref> در ساباط اختلافی بین سپاهیان حسن رقم خورد و حسن شباهنگام مورد حمله قرار گرفت و زخمی ~~شد۔~~<ref>{{پک\|مهدوی دامغانی\|باغستانی\|۱۳۹۳\|ف=حسن بن علی امام\|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام\|ج=۱۳\|رف=جهان اسلام}}</ref> حسن را به مدائن و نزد [[سعید بن مسعود ثقفی]]، والی مدائن، بردند و او را تحت معالجه قرار دادند.<ref>{{پک\|حاج‌منوچهری\|۱۳۹۲\|ف=حسن (ع)، امام\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ص=۵۳۶–۵۳۷\|رف=دائرةالمعارف}}</ref><ref>{{پک\|Madelung\|2003\|ف=Ḥasan b. ʿAli b. Abi Ṭāleb\|ک=Iranica\|زبان=en}}</ref>		وقتی حسن پاسخی به تهدیدهای معاویه نداد، معاویه نامه‌ای تهدیدآمیزتر به وی نوشت و شروع به تجهیز قشون کرد.<ref>{{پک\|Madelung\|2003\|ف=Ḥasan b. ʿAli b. Abi Ṭāleb\|ک=Iranica\|زبان=en}}</ref> سرانجام معاویه با سپاهی به فرماندهی [[عبدالله بن عامر]] به سوی [[مدائن]] راه افتاد. حسن با اطلاع از اوضاع، با مردم برای آمادگی جهت جنگ سخن گفت.<ref>{{پک\|حاج‌منوچهری\|۱۳۹۲\|ف=حسن (ع)، امام\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ص=۵۳۶\|رف=دائرةالمعارف}}</ref> حسن به [[مغیرة بن نوفل\|مُغَیرَة بن نوفِل]] مأموریت داد تا در کوفه مردم را به جنگ تشویق کند و خودش به سوی مدائن حرکت کرد. حسن به [[نخیله\|نُخَیْله]] رفته و همراه با فرماندهان سپاهش از جمله [[قیس بن سعد انصاری]]، [[معقل بن قیس ریاحی\|مَعقَل بن قیس ریاحی]]، [[زیاد بن صعصعه تمیمی\|زیاد بن صَعصَعه تَمیمی]] به گردآوری نیرو پرداخت. اما برخلاف تعدادِ بیعت‌کنندگان، نیروی زیادی جمع نشد. حسن سه روز در [[دیر عبدالرحمن]] اردو زد و پس از فراهم آمدن نیروی اندکی، تعدادی را به فرماندهی [[عبیدالله بن عباس]] و همراهی قیس بن سعد و [[سعید بن قیس]] به سوی [[مسکن (سرزمین)\|مَسکِن]] فرستاد و خود از مسیری دیگر به سوی مدائن رفت.<ref>{{پک\|حاج‌منوچهری\|۱۳۹۲\|ف=حسن (ع)، امام\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ص=۵۳۶\|رف=دائرةالمعارف}}</ref> در ساباط اختلافی بین سپاهیان حسن رقم خورد و حسن شباهنگام مورد حمله قرار گرفت و زخمی شد.<ref>{{پک\|مهدوی دامغانی\|باغستانی\|۱۳۹۳\|ف=حسن بن علی امام\|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام\|ج=۱۳\|رف=جهان اسلام}}</ref> حسن را به مدائن و نزد [[سعید بن مسعود ثقفی]]، والی مدائن، بردند و او را تحت معالجه قرار دادند.<ref>{{پک\|حاج‌منوچهری\|۱۳۹۲\|ف=حسن (ع)، امام\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ص=۵۳۶–۵۳۷\|رف=دائرةالمعارف}}</ref><ref>{{پک\|Madelung\|2003\|ف=Ḥasan b. ʿAli b. Abi Ṭāleb\|ک=Iranica\|زبان=en}}</ref>

	بعد از آن، اخبار حمله به حسن به‌طور عامدانه از سوی معاویه منتشر شد و لشکریان حسن پراکنده شدند.<ref>{{پک\|Veccia Vaglieri\|1986\|ف=Hasan b. Ali\|ک=Encyclopedia of Islam\|ص=\|زبان=en}}</ref> معاویه نیز با پرداخت هزینه‌های کلان به سپاهیان خود و برخی از سپاهیان حسن، صحنه را به گونه‌ای رقم زد که حسن دریافت، نتیجه این نبرد، چیزی جز شکست نخواهد ~~بود۔~~ در نتیجه حسن مجتبی به صلح با معاویه تن داد و در طی این صلح، خلافت به معاویه سپرده ~~شد۔~~<ref>{{پک\|1=حشمتی\|2=ناجی\|3=۱۳۷۵\|ک=دانشنامه جهان اسلام\|ف=خلفای راشدین}}</ref>		بعد از آن، اخبار حمله به حسن به‌طور عامدانه از سوی معاویه منتشر شد و لشکریان حسن پراکنده شدند.<ref>{{پک\|Veccia Vaglieri\|1986\|ف=Hasan b. Ali\|ک=Encyclopedia of Islam\|ص=\|زبان=en}}</ref> معاویه نیز با پرداخت هزینه‌های کلان به سپاهیان خود و برخی از سپاهیان حسن، صحنه را به گونه‌ای رقم زد که حسن دریافت، نتیجه این نبرد، چیزی جز شکست نخواهد بود. در نتیجه حسن مجتبی به صلح با معاویه تن داد و در طی این صلح، خلافت به معاویه سپرده شد.<ref>{{پک\|1=حشمتی\|2=ناجی\|3=۱۳۷۵\|ک=دانشنامه جهان اسلام\|ف=خلفای راشدین}}</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==
			=== یادداشت‌ها ===
			{{پانویس\|گروه=یادداشت\|اندازه=کوچک\|۲}}

			=== ارجاعات ===
			{{پانویس\|۳\|اندازه=ریز}}

			=== منابع ===
			* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی۱=مهدوی دامغانی\|نام۱=محمود\|پیوند نویسنده۱=محمود مهدوی دامغانی\|نام خانوادگی۲=باغستانی\|نام۲=اسماعیل\|نام خانوادگی ویراستار=حداد عادل\|نام ویراستار=غلامعلی\|پیوند ویراستار=غلامعلی حداد عادل\|مدخل=حسن بن علی، امام\|پیوند مدخل=https://rch.ac.ir/article/Details?id=12149\|دانشنامه=[[دانشنامه جهان اسلام]]\|ref=جهان اسلام\|جلد=۱۳\|سال=۱۳۸۸\|ناشر=[[بنیاد دائرةالمعارف اسلامی]]\|مکان=تهران}}
			* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=حشمتی\|نام=فریده\|مدخل=خلفای راشدین\|دانشنامه=دانشنامه جهان اسلام\|سال=۱۳۷۵\|ناشر=[[بنیاد دایرةالمعارف بزرگ اسلامی]]\|مکان=تهران\|کوشش=حداد عادل، غلامعلی، پور جوادی، نصرالله، میرسلیم، مصطفی، و طاهری عراقی، احمد\|پیوند مدخل=https://rch.ac.ir/article/Details?id=8725\|نام۲=محمدرضا\|نام خانوادگی۲=ناجی}}
			* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=تاره\|نام ویراستار=کاظم\|نام خانوادگی۲=پاکتچی\|نام۲=احمد\|پیوند نویسنده۲=احمد پاکتچی\|نام خانوادگی۳=حاج منوچهری\|نام۳=فرامرز\|نام خانوادگی۴=مسعودی آرانی\|نام۴=عبدالله\|نام خانوادگی ویراستار=موسوی بجنوردی\|نام=مسعود\|مدخل=حسن (ع)، امام\|پیوند ویراستار=سید محمدکاظم موسوی بجنوردی\|پیوند مدخل=https://www.cgie.org.ir/fa/article/227283/حسن(ع)،-امام\|دانشنامه=[[دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]\|رف=دائرةالمعارف\|جلد=۲۰\|صفحات=۵۳۲–۵۶۵\|سال=۱۳۹۲\|ناشر=[[مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]]\|مکان=تهران\|شابک=978-600-6326-19-1}}
			* {{یادکرد دانشنامه \|نام خانوادگی=Madelung \|نام=Wilferd \|پیوند نویسنده=ویلفرد مادلونگ \|دانشنامه=[[دانشنامه ایرانیکا\|Encyclopædia Iranica]] \|مقاله=Ḥasan b. ʿAli b. Abi Ṭāleb \|سال=۲۰۰۳ \|پیوند مقاله=http://www.iranicaonline.org/articles/hasan-b-ali \|ویرایش=online \|تاریخ بازبینی=5 July 2012 \|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20131117041057/http://www.iranicaonline.org/articles/hasan-b-ali \|تاریخ بایگانی=17 November 2013 \|زبان=en}}
			* {{یادکرد دانشنامه \|نام خانوادگی=Veccia Vaglieri \|نام=Laura \|مقاله=ʿAlī b. Abī Ṭālib \|سال=۲۰۱۴ \|دانشنامه=[[دانشنامه اسلام\|Encyclopaedia of Islam]] \|ویرایش=2nd \|جلد=۱ \|ناشر=[[انتشارات بریل\|E. J. Brill]] \|مکان=Leiden \|شابک=90-04-08114-3 \|صفحه=۳۸۱–۸۶ \|زبان=en \|ش=۱}}

	[[رده:حسن مجتبی]]		[[رده:حسن مجتبی]]

Shahroudi: + رده:حسن مجتبی (هات‌کت)

2023-10-03T04:43:50Z

+ رده:حسن مجتبی (هات‌کت)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۴:۴۳
خط ۱۱:		خط ۱۱:

	== پانویس ==		== پانویس ==

			[[رده:حسن مجتبی]]

Shahroudi: صفحه‌ای تازه حاوی «'''خلافت حسن مجتبی'''، به عنوان آخرین خلیفه از خلفای راشدین، پایان بخش دوره خلافت راشدین و آغاز حکومت بنی‌امیه بود۔ == تاریخچه == شرایط اجتماعی عراق در آغاز خلافت حسن و وضعیت بیعت‌کنندگان با وی بسیار پیچیده بود؛ اهل عراق در آن زمان چند گروه بودن...» ایجاد کرد

2023-09-22T12:08:13Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''خلافت حسن مجتبی'''، به عنوان آخرین خلیفه از خلفای راشدین، پایان بخش دوره خلافت راشدین و آغاز حکومت بنی‌امیه بود۔ == تاریخچه == شرایط اجتماعی عراق در آغاز خلافت حسن و وضعیت بیعت‌کنندگان با وی بسیار پیچیده بود؛ اهل عراق در آن زمان چند گروه بودن...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''خلافت حسن مجتبی'''، به عنوان آخرین خلیفه از خلفای راشدین، پایان بخش دوره خلافت راشدین و آغاز حکومت بنی‌امیه بود۔

== تاریخچه ==
شرایط اجتماعی عراق در آغاز خلافت حسن و وضعیت بیعت‌کنندگان با وی بسیار پیچیده بود؛ اهل عراق در آن زمان چند گروه بودند: شیعیان حسن و اهل بیت که او را امام [[نص|منصوص]] و جانشین پدرش علی بن ابی‌طالب می‌دانستند؛ [[خوارج]] که دغدغهٔ اصلی‌شان جنگ با معاویه به هر طریق بود؛ دسته‌ای افراد فرصت‌جو و غنیمت‌طلب؛ گروهی که در تشخیصِ شرایطْ ناتوان بودند؛ و سرانجام دسته‌ای که به رسوم قبیله‌ای پایبند بودند.<ref>{{پک|مهدوی دامغانی|باغستانی|۱۳۹۳|ف=حسن بن علی امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام|ج=۱۳|رف=جهان اسلام}}</ref> حسن نیز همچون پدرش عمل به سنت پیامبر و قرآن را به عنوان برنامه خود معرفی کرد۔<ref>{{پک|1=حشمتی|2=ناجی|3=۱۳۷۵|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=خلفای راشدین}}</ref>

بر اساس گزارش‌هایی، حسن نزدیک به پنجاه روز یا بیشتر پس از بیعت، هیچ اقدامی برای جنگ یا صلح انجام نداد.<ref>{{پک|مهدوی دامغانی|باغستانی|۱۳۹۳|ف=حسن بن علی امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام|ج=۱۳|رف=جهان اسلام}}</ref> معاویه پس از شنیدن خبر کشته شدن علی بن ابی‌طالب، جاسوسانی به عراق و شهرهای کوفه و بصره فرستاد. حسن با اطلاع از این موضوع، جاسوسِ مأمورِ کوفه را دستگیر و اعدام کرد و به والی بصره نیز دستور داد تا با جاسوس [[بنی‌قین|بنی‌قَیْن]] چنین کند. در این میان پیام‌هایی در قالب نامه میان معاویه و حسن فرستاده شد۔<ref>{{پک|حاج‌منوچهری|۱۳۹۲|ف=حسن (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=۵۳۶|رف=دائرةالمعارف}}</ref> در گزارش‌هایی آمده که معاویه در نامه‌ای به حسن، وی را به قتل تهدید کرد.<ref>{{پک|حاج‌منوچهری|۱۳۹۲|ف=حسن (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=۵۳۶|رف=دائرةالمعارف}}</ref> گزارشی دیگر ذکر می‌کند که نمایندگانی از سوی معاویه نزد حسن آمده و به وی پیام رسانده‌اند که اگر صلح کند، هر آنچه از بیت‌المالِ عراق بخواهد به وی داده خواهد شد<ref>{{پک|مهدوی دامغانی|باغستانی|۱۳۹۳|ف=حسن بن علی امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام|ج=۱۳|رف=جهان اسلام}}</ref><ref>{{پک|Madelung|2003|ف=Ḥasan b. ʿAli b. Abi Ṭāleb|ک=Iranica|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|حاج‌منوچهری|۱۳۹۲|ف=حسن (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=۵۳۶|رف=دائرةالمعارف}}</ref> و معاویه با حسن در امور حکومتی مشاوره کند،<ref>{{پک|Madelung|2003|ف=Ḥasan b. ʿAli b. Abi Ṭāleb|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> و پس از مرگ معاویه نیز، خلافت به حسن برسد.<ref>{{پک|Madelung|2003|ف=Ḥasan b. ʿAli b. Abi Ṭāleb|ک=Iranica|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|حاج‌منوچهری|۱۳۹۲|ف=حسن (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=۵۳۶|رف=دائرةالمعارف}}</ref> حاج‌منوچهری می‌گوید مسلّم است که این رفتارها قهرآمیز برای تحریک حسن به جنگ بود؛ چرا که هم اهل عراق حسن را به جنگ تشویق می‌کردند و هم معاویه با سپاه بزرگ خویش و اطلاع از شکاف‌ها میان سپاه حسن — که خود مسبب آن‌ها نیز بود — هر عملِ منجر به جنگ را به نفع خود می‌دانست.<ref>{{پک|حاج‌منوچهری|۱۳۹۲|ف=حسن (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=۵۳۶|رف=دائرةالمعارف}}</ref>

وقتی حسن پاسخی به تهدیدهای معاویه نداد، معاویه نامه‌ای تهدیدآمیزتر به وی نوشت و شروع به تجهیز قشون کرد.<ref>{{پک|Madelung|2003|ف=Ḥasan b. ʿAli b. Abi Ṭāleb|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> سرانجام معاویه با سپاهی به فرماندهی [[عبدالله بن عامر]] به سوی [[مدائن]] راه افتاد. حسن با اطلاع از اوضاع، با مردم برای آمادگی جهت جنگ سخن گفت.<ref>{{پک|حاج‌منوچهری|۱۳۹۲|ف=حسن (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=۵۳۶|رف=دائرةالمعارف}}</ref> حسن به [[مغیرة بن نوفل|مُغَیرَة بن نوفِل]] مأموریت داد تا در کوفه مردم را به جنگ تشویق کند و خودش به سوی مدائن حرکت کرد. حسن به [[نخیله|نُخَیْله]] رفته و همراه با فرماندهان سپاهش از جمله [[قیس بن سعد انصاری]]، [[معقل بن قیس ریاحی|مَعقَل بن قیس ریاحی]]، [[زیاد بن صعصعه تمیمی|زیاد بن صَعصَعه تَمیمی]] به گردآوری نیرو پرداخت. اما برخلاف تعدادِ بیعت‌کنندگان، نیروی زیادی جمع نشد. حسن سه روز در [[دیر عبدالرحمن]] اردو زد و پس از فراهم آمدن نیروی اندکی، تعدادی را به فرماندهی [[عبیدالله بن عباس]] و همراهی قیس بن سعد و [[سعید بن قیس]] به سوی [[مسکن (سرزمین)|مَسکِن]] فرستاد و خود از مسیری دیگر به سوی مدائن رفت.<ref>{{پک|حاج‌منوچهری|۱۳۹۲|ف=حسن (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=۵۳۶|رف=دائرةالمعارف}}</ref> در ساباط اختلافی بین سپاهیان حسن رقم خورد و حسن شباهنگام مورد حمله قرار گرفت و زخمی شد۔<ref>{{پک|مهدوی دامغانی|باغستانی|۱۳۹۳|ف=حسن بن علی امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام|ج=۱۳|رف=جهان اسلام}}</ref> حسن را به مدائن و نزد [[سعید بن مسعود ثقفی]]، والی مدائن، بردند و او را تحت معالجه قرار دادند.<ref>{{پک|حاج‌منوچهری|۱۳۹۲|ف=حسن (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=۵۳۶–۵۳۷|رف=دائرةالمعارف}}</ref><ref>{{پک|Madelung|2003|ف=Ḥasan b. ʿAli b. Abi Ṭāleb|ک=Iranica|زبان=en}}</ref>

بعد از آن، اخبار حمله به حسن به‌طور عامدانه از سوی معاویه منتشر شد و لشکریان حسن پراکنده شدند.<ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1986|ف=Hasan b. Ali|ک=Encyclopedia of Islam|ص=|زبان=en}}</ref> معاویه نیز با پرداخت هزینه‌های کلان به سپاهیان خود و برخی از سپاهیان حسن، صحنه را به گونه‌ای رقم زد که حسن دریافت، نتیجه این نبرد، چیزی جز شکست نخواهد بود۔ در نتیجه حسن مجتبی به صلح با معاویه تن داد و در طی این صلح، خلافت به معاویه سپرده شد۔<ref>{{پک|1=حشمتی|2=ناجی|3=۱۳۷۵|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=خلفای راشدین}}</ref>

== پانویس ==