Shahroudi در ‏۲ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۴:۳۴

2023-10-02T04:34:02Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۴:۳۴
خط ۹۱:		خط ۹۱:

	{{ناصرالدین‌شاه}}		{{ناصرالدین‌شاه}}
			{{درجه‌بندی\|نیازمند پیوند=بله\|نیازمند رده=بله\|نیازمند جعبه اطلاعات=خیر\|نیازمند تصویر=خیر\|نیازمند استانداردسازی=خیر\|نیازمند ویراستاری=بله\|مقابله نشده با دانشنامه‌ها=تاحدودی\|تاریخ خوبیدگی=\|تاریخ برگزیدگی=\|توضیحات=}}

	[[رده:آموزش در تهران]]		[[رده:آموزش در تهران]]

Shahroudi در ‏۲۱ سپتامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۰۹

2023-09-21T07:09:41Z

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 '''دارالفنون''' یکی از مدارس نظام‌مند در ایران بود که به جهت اولین بودن، باعث تحول در نظام آموزشی [[ایران]] شد. سنگ بنای این مدرسه را [[امیرکبیر]] در سال ۱۲۶۶ ه‍.ق چید و در سال ۱۲۶۸ و با وجود نبود امیرکبیر در [[تهران]]، مدرسه توسط [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] بازگشایی شد.
@@ خط ۵۵: / خط ۸۹: @@
 * [https://www.cgie.org.ir/fa/article/245408 دایرة المعارف بزرگ اسلامی]
 * [https://rch.ac.ir/article/Details/8992 دانشنامه جهان اسلام]

Shahroudi: صفحه‌ای تازه حاوی «'''دارالفنون''' یکی از مدارس نظام‌مند در ایران بود که به جهت اولین بودن، باعث تحول در نظام آموزشی ایران شد. سنگ بنای این مدرسه را امیرکبیر در سال ۱۲۶۶ ه‍.ق چید و در سال ۱۲۶۸ و با وجود نبود امیرکبیر در تهران، مدرسه توسط ناصرالدین شاه قاجار|...» ایجاد کرد

2023-09-21T07:07:48Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''دارالفنون''' یکی از مدارس نظام‌مند در ایران بود که به جهت اولین بودن، باعث تحول در نظام آموزشی ایران شد. سنگ بنای این مدرسه را امیرکبیر در سال ۱۲۶۶ ه‍.ق چید و در سال ۱۲۶۸ و با وجود نبود امیرکبیر در تهران، مدرسه توسط ناصرالدین شاه قاجار|...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''دارالفنون''' یکی از مدارس نظام‌مند در ایران بود که به جهت اولین بودن، باعث تحول در نظام آموزشی [[ایران]] شد. سنگ بنای این مدرسه را [[امیرکبیر]] در سال ۱۲۶۶ ه‍.ق چید و در سال ۱۲۶۸ و با وجود نبود امیرکبیر در [[تهران]]، مدرسه توسط [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] بازگشایی شد.

== تاریخچه ==
=== افتتاح ===
سنگ بنای مدرسه دارالفنون را [[امیرکبیر]] در سال ۱۲۶۶ ه‍.ق بنا نهاد.<ref>{{پک|1=نوری مجیری|2=۱۳۹۱|ک=رشد آموزش تاریخ|ف=آموزش و پرورش ایران از قرن اول تا تأسیس دارالفنون}}</ref><ref>{{پک|1=صفامنش|2=۱۳۶۷|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=تهران}}</ref> فکر تأسیس این مدرسه پس از مراجعه امیرکبیر به روسیه و مشاهده مدارس فنی، صنعتی و نظامی آنجا بود. احتمالاً شنیدن خبر تأسیس دارالفنونی در [[ترکیه]] (۱۲۶۳ ه‍.ق) نیز، موجب رغبت بیشتر امیرکبیر برای تأسیس چنین مدرسه ای در ایران شده‌است. با این وجود برخی منابع فرانسوی و ایرانی، از تأثیر دکتر طولوزان و همین‌طور ریشارخان در تأسیس مدرسه دارالفنون یاد شده‌است که به نظر اشتباه می‌رسد.<ref>{{پک|1=محمودآبادی|2=۱۳۹۱|ک=تاریخ پژوهی|ف=اصلاحات آموزشی از دارالفنون تا مدارس رشدیه}}</ref>

نخستین بار نام دارالفنون در نامه ای از جانب [[میرزا محمدعلی خان]] در سال ۱۲۶۸ به کار رفته‌است. پیش از آن، خود امیرکبیر، از این مدرسه با نام‌های «مدرسه»، «مدرسه جدید» و «مدرسه نظامیه» یا «مکتب‌خانه پادشاهی» یاد می‌کرد.<ref>{{پک|1=محمودآبادی|2=۱۳۹۱|ک=تاریخ پژوهی|ف=اصلاحات آموزشی از دارالفنون تا مدارس رشدیه}}</ref>

این مدرسه در خیابان ناصر خسرو تهران به سال ۱۲۶۸ تأسیس شد. افتتاح این مدرسه با دوران تبعید امیرکبیر همزمان بود و به همین خاطر مدرسه با حضور [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] و [[میرزاآقاخان نوری]] (صدراعظم) و جمعی از معلمان اروپایی و ایرانی بازگشایی شد. در این مدرسه، رشته‌های پیاده‌نظام، سواره نظام، توپ‌خانه، مهندسی، پزشکی، جراحی، داروسازی و معدن وجود دارد. در تمام رشته‌های فوق، زبان فرانسه، علوم طبیعی، ریاضی، تاریخ و جغرافیا تدریس می‌شد.<ref>{{پک|نوری مجیری|۱۳۹۱|ک=رشد آموزش تاریخ|ف=آموزش و پرورش ایران از قرن اول تا تأسیس دارالفنون}}</ref> از جمله رشته‌هایی که بعدها به رشته‌های مدرسه اضافه شد، رشته ادبیات بود که شامل ادبیات عربی و فارسی می‌شد. رشته طب نیز دیگر رشته اضافه شده و بحث‌برانگیز این مدرسه بود.<ref>{{پک|1=محمودآبادی|2=۱۳۹۱|ک=تاریخ پژوهی|ف=اصلاحات آموزشی از دارالفنون تا مدارس رشدیه}}</ref>

در کنار مدرسه، کارگاه شمع‌سازی، آزمایشگاه شیمی، آزمایشگاه فیزیک، آزمایشگاه داروسازی، چاپخانه، کارخانه بلورسازی، کارخانه کاغذگری و کارخانه ریسمان ریسی بود تا بتوان نیازهای مدرسه را در داخل آن تأمین کرد.<ref>{{پک|1=محمودآبادی|2=۱۳۹۱|ک=تاریخ پژوهی|ف=اصلاحات آموزشی از دارالفنون تا مدارس رشدیه}}</ref> کتاب‌های درسی این مدرسه، توسط دولت تدوین و در چاپخانه همان مدرسه نشر داده می‌شدند.<ref>{{پک|1=نوری مجیری|2=۱۳۹۱|ک=رشد آموزش تاریخ|ف=آموزش و پرورش ایران از قرن اول تا تأسیس دارالفنون}}</ref> [[کتابخانه ملی ایران]] نیز از نهادهایی بود که همزمان با تأسیس مدرسه دارالفنون بنای اولیه اش شکل گرفت و در نهایت در سال ۱۳۱۶ به عنوان یک کتابخانه مستقل با همین نام ثبت شد.<ref>{{پک|1=حسینی|2=۱۳۹۰|ک=روش تحقیق|ص=۸۰}}</ref> تحصیل در این مدرسه رایگان بود و محصلان در سال ابتدایی مدرسه را ۱۰۰ نفر یاد کرده‌اند. همگی محصلین مدرسه، لباس واحد می‌پوشیدند و کمک هزینه تحصیلی دریافت می‌کردند و تغذیه رایگان داشتند.<ref>{{پک|1=نوری مجیری|2=۱۳۹۱|ک=رشد آموزش تاریخ|ف=آموزش و پرورش ایران از قرن اول تا تأسیس دارالفنون}}</ref> [[مخبرالسلطنه هدایت]]، گزارش می‌کند که در ابتدا بنا بود تا شاهزادگان، اشراف و اعیان در مدرسه تحصیل کنند. از همین رو، بیشتر محصلین مدرسه از میان خانواده‌های سرشناس بودند. فارغ‌التحصیلی در مدرسه، عموماً به معنای گذراندن مقدمه تحصیل در فرنگ در نظر گرفته می‌شد.<ref>{{پک|1=محمودآبادی|2=۱۳۹۱|ک=تاریخ پژوهی|ف=اصلاحات آموزشی از دارالفنون تا مدارس رشدیه}}</ref>

=== دوره دوم تدریس ===
دوره اول محصلان مدرسه در سال ۱۲۷۴ فارغ‌التحصیل شدند. از این میان ۴۴ درصد در علوم نظامی، ۱۹ درصد در رشته ریاضی، ۱۵ درصد نیز در رشته طب تحصیل کردند و باقی در رشته‌های فرعی از زیرشاخه ادبیات فارغ‌التحصیل شدند. در سال ۱۲۷۲، دور دوم مدرسه تدارک دیده شد؛ در این دوره مشکل تأمین اساتید برای مدرسه به وجود آمد. ناصرالدین شاه نیز کم‌کم با فعالیت مدرسه مخالفت پیدا کرد. برخی بر این باورند که مخالفت او، به جهت ترس از آگاهی مردم از امور بوده‌است.<ref>{{پک|1=محمودآبادی|2=۱۳۹۱|ک=تاریخ پژوهی|ف=اصلاحات آموزشی از دارالفنون تا مدارس رشدیه}}</ref> اما برخی میرزا ملکم خان را عامل اصلی انزجار شاه از دارالفنون می‌دانند؛ چرا که او با بیان طرح جمهوریت و ارتباط آن با دارالفنون، سبب شد تا شاه نسبت به تحصیل دانشجویان دارالفنون در علوم غربی و حضورشان در فرنگ، بدبین بشود.<ref>{{پک|1=صفامنش|2=۱۳۶۷|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=تهران}}</ref>

=== افول ===
بعد از چندین سال فعالیت مدرسه دارالفنون، این مجموعه با افول علمی مواجه بود، تا جایی که از این مدرسه با عنوان دبیرستانی معمولی یاد می‌شد. غیر مجانی شدن آن برای دوره موقتی که با مخالفت مجلس همراه بود و انتقاد وزیر معارف وقت از افول علمی این مدرسه تا یک دبیرستان، از گزارش‌های تاریخی در خصوص این سیر نزول مدرسه بوده‌است.<ref>{{پک|1=ظهیری|2=۱۳۹۰|ک=اسناد بهارستان|ف=سیر تحول قوانین مجلس شورای ملی}}</ref>

بر اساس گزارش‌ها، افول روزافزون مدرسه، با تعطیلی رشته‌های تحصیلی صورت می‌گرفت. برای نمونه، تأسیس دانشگاه تهران سبب شد تا رشته‌های طب و داروسازی، به آن دانشگاه منتقل شده و از دارالفنون حذف شود. همین‌طور رشته‌های نظامی‌گری نیز با توجه به قدیمی بودن آنها و عدم کارکردشان در روزگار جدید (توپ‌خانه، پیاده‌نظام و سواره نظام) از رشته‌های مدرسه حذف شد. در بین سال‌های مرگ ناصرالدین شاه تا انقلاب مشروطه، مدرسه از لحاظ کمی و کیفی دچار انفعال بود. بر اساس آمار، ۳۸۷ دانشجوی سال ۱۳۰۷ ه‍.ق به ۱۶۲ دانشجو در سال ۱۳۲۱ ه‍.ق مبدل شدند. پس از انقلاب مشروطه و تأسیس [[دانشگاه تهران]]، به‌طور کلی دارالفنون کارکرد دانشگاهی خود را از دست داد. در سال‌های ۱۳۱۳ تا ۱۳۶۴ نیز مدرسه مجدد به عنوان یک دبیرستان فعالیت جدی خود را آغاز می‌کند و سعی می‌کند تا در بین مدارس برتر کشور قرار بگیرد که تا حدودی موفق بوده‌است. امروزه این مدرسه به موزه تبدیل شده‌است.<ref>{{پک|1=آزاد|2=۱۳۹۳|ک=رشد معلم|ف=مدرسه ای که موزه شد}}</ref>

== افراد مرتبط با مدرسه ==
=== رئیسان ===
مدرسه به جهت درباری بودن، مستقیم زیر نظر شاه و دربار اداره می‌شد. مدیریت مدرسه بیشتر بر عهده معلمان اروپایی بود ولی ریاست آن به دست ایرانی‌ها گزارش شده‌است.<ref>{{پک|1=محمودآبادی|2=۱۳۹۱|ک=تاریخ پژوهی|ف=اصلاحات آموزشی از دارالفنون تا مدارس رشدیه}}</ref> اولین رئیس مدرسه دارالفنون را [[میرزا محمدعلی خان شیرازی]] گزارش کرده‌اند. او وزیر خارجه وقت بود. پس از وی [[عزیزخان مکری]] که سرداری کل کشور را عهده‌دار بود، این مسند را عهده‌دار شد. رئیس بعدی مدرسه، [[رضاقلی هدایت]] بود. در سال ۱۲۷۴ ه‍.ق [[علی‌قلی میرزا اعتمادالسلطنه]] عهده‌دار ریاست مدرسه شد. یکسال بعد، اعتمادالسلطنه به عنوان نخستین وزیر علوم منصوب شد.<ref>{{پک|نوری مجیری|۱۳۹۱|ک=رشد آموزش تاریخ|ف=آموزش و پرورش ایران از قرن اول تا تأسیس دارالفنون}}</ref>

=== معلمان ===
نخستین معلمان مدرسه را امیرکبیر از میان اساتید تحصیل کرده در خارج از کشور یا از معلمان اعزامی از کشورهای اروپایی انتخاب کرده و با آنها عقد قرارداد نموده‌است. معلمان انگلیسی، اتریشی، ایتالیایی، آلمانی و فرانسوی از اساتید اروپایی مدرسه بودند. امیرکبیر سعی می‌کرد تا کمتر از اساتید انگلیسی استفاده کند، چرا که موجب بالاگرفتن اختلاف بین انگلیس و روس فراهم می‌شد و شاید به کار وی خللی وارد می‌نمود. او سعی خود را می‌نمود تا معلمان مدرسه را از سیاست دور نگاه دارد.<ref>{{پک|1=محمودآبادی|2=۱۳۹۱|ک=تاریخ پژوهی|ف=اصلاحات آموزشی از دارالفنون تا مدارس رشدیه}}</ref> پولاک، به عنوان اولین معلم طب دارالفنون یاد شده‌است. میرزا رضا مهندس‌باشی نیز از نخستین معلمان مهندسی و معماری در این مدرسه بوده‌است.<ref>{{پک|1=صفامنش|2=۱۳۶۷|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=تهران}}</ref>

=== فارغ التحصیلان ===
در میان تاریخ، افراد مشهوری در مدرسه دارالفنون تحصیل کرده‌اند. از میان آنها می‌توان به [[سید محمدحسین شهریار|محمدحسین بهجت]] (شهریار)، [[محمد قریب]]، [[عباس اقبال آشتیانی]]، [[یدالله سحابی]]، فرهاد فخرالدینی، فریدون آدمیت و علی‌اکبرخان نفیسی اشاره کرد.<ref>{{پک|1=آزاد|2=۱۳۹۳|ک=رشد معلم|ف=مدرسه ای که موزه شد}}</ref>

== تأثیرات ==
=== تحول در نظام آموزشی ایران ===
نظام رسمی آموزش و پروش در ایران، با تأسیس مدرسه دارالفنون آغاز شد. این مدرسه نخستین مدرسه تأسیس شده به دست دولت بود و مستقیماً زیر نظر دولت اداره می‌شد. با وجود به‌کارگیری معلمان اروپایی در این مدرسه، فرهنگ غربی در نظام آموزشی ایران رسوخ کرد.<ref>{{پک|نوری مجیری|۱۳۹۱|ک=رشد آموزش تاریخ|ف=آموزش و پرورش ایران از قرن اول تا تأسیس دارالفنون}}</ref> تأسیس چنین مدرسه ای در ایران توسط دولت، حامل پیامی بود. دولت لزوم اصلاحات فوری در نظام آموزشی را ضروری تشخیص داده بود که گام نخست در تحول آموزشی ایران به حساب می‌آمد. با این وجود بسیاری از مخالفان اروپایی شدن تحصیل در ایران، با ساخت چنین مدرسه ای موافق نبودند.<ref>{{پک|1=محمودآبادی|2=۱۳۹۱|ک=تاریخ پژوهی|ف=اصلاحات آموزشی از دارالفنون تا مدارس رشدیه}}</ref>

=== آشنایی با فرهنگ غرب ===
وجود مدرسه دارالفنون در شناخت فرهنگ غربی به شدت مؤثر واقع شد. در بین تحصیل و تدریس، موضوع تألیف و پژوهش در مدرسه نیز پی‌گیری شد و موجب ترجمه و تألیف آثاری در زمینه تحصیل و کتب درسی شد. دارالفنون به عنوان یک نهاد و بنیاد فرهنگی در ایران در سه محور اصلی تأثیرگذاری داشت؛ یکی پدیدار کردن عقلانیت گرایی در جامعه محصل ایران؛ دوم توزیع کتاب‌هایی با موضوع آشنایی با تمدن غرب در سراسر ایران و سوم تأثیرگذاری بر درخواست‌های مردم و مقدمه ای برای ایجاد [[مشروطه|مشروطیت]] در ایران.<ref>{{پک|1=محمودآبادی|2=۱۳۹۱|ک=تاریخ پژوهی|ف=اصلاحات آموزشی از دارالفنون تا مدارس رشدیه}}</ref>

=== طب، جغرافیا و معماری ===
تأسیس دارالفنون در توسعه عملی علم طب و تأسیس بیمارستان و دواخانه به سبک جدید مؤثر بود. اعتمادالسلطنه تأسیس اولین بیمارستان در تهران را در وقایع سال ۱۲۶۸ ه‍.ق یاد کرده‌است. فنون مهندسی که در دارالفنون آموخته می‌شد، بر ساختمان‌سازی نیز تأثیرگذاشت. ساختمان دارالفنون پس از ساختمان سفارت انگلیس نخستین ساختمانی بود که براساس طرح و نقشه‌ای با روش اروپایی ساخته شد. نخستین نقشه از شهر تهران توسط اساتید مدرسه دارالفنون کشیده شده‌است و بر اساس آن، تعداد خانه‌ها در تهران، آمارگیری شدند. این نقشه چاپ عمومی شد.<ref>{{پک|1=صفامنش|2=۱۳۶۷|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=تهران}}</ref>

== پانویس ==
{{پانویس|۳|اندازه=ریز}}

== منابع ==
{{آغاز پانویس|35em}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=آزاد|نام۱=سمانه|تاریخ=۱۳۹۳|عنوان=مدرسه ای که موزه شد؛ این روزهای دارالفنون دیدن دارد|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1264888/موزه-مدرسه-ای-که-موزه-شد-این-روزهای-دارالفنون-دیدن-دارد?q=دارالفنون&score=24.0&rownumber=26|ژورنال=رشد معلم|دوره=|شماره=۲۸۷|صفحات=۴۴ تا ۴۵}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=حسینی|نام=حمید|عنوان=روش تحقیق (با گرایش علوم نقلی)|سال=۱۳۹۰|مکان=قم |ناشر=دانشگاه قرآن و حدیث|پیوند=https://noorlib.ir/book/view/52804|کوشش=}}
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=صفامنش|نام=کامران|ویراستار=|مقاله=تهران|دانشنامه=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی|عنوان جلد=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی|سال=۱۳۶۷|ناشر=مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|مکان=تهران|پیوند مدخل=https://lib.eshia.ir/23022/16/6217/}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=ظهیری|نام۱=نرگس|تاریخ=۱۳۹۰|عنوان=سیر تحول قوانین مجلس شورای ملی از دارالفنون تا تأسیس دانشگاه تهران|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/981513/سیر-تحول-قوانین-مجلس-شورای-ملی-از-دارالفنون-تا-تاسیس-دانشگاه-تهران?q=دارالفنون&score=24.0&rownumber=22|ژورنال=اسناد بهارستان|دوره=|شماره=ضمیمه پاییز|صفحات=۲۲۵ تا ۲۳۴}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=محمودآبادی|نام۱=مهدیه|تاریخ=۱۳۹۱|عنوان=اصلاحات آموزشی از دارالفنون تا مدارس رشدیه - ۱۲۶۸ تا ۱۳۱۵ ه‍. ق|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/944111/اصلاحات-اموزشی-از-دارالفنون-تا-مدارس-رشدیه-1268-تا-1315-ه-ق?q=دارالفنون&score=24.0&rownumber=7|ژورنال=تاریخ پژوهی|دوره=|شماره=۵۱|صفحات=۲۱ تا ۴۴}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=نوری مجیری|نام۱=مهرداد|تاریخ=۱۳۹۱|عنوان=آموزش و پرورش ایران از قرن اول تا تأسیس دارالفنون|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/969123/|ژورنال=رشد آموزش تاریخ|دوره=|شماره=۴۹|صفحات=۲۹ تا ۳۵}}
{{پایان پانویس}}

== پیوند به بیرون ==
* [https://www.cgie.org.ir/fa/article/245408 دایرة المعارف بزرگ اسلامی]
* [https://rch.ac.ir/article/Details/8992 دانشنامه جهان اسلام]

دارالفنون - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi در ‏۲ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۴:۳۴

Shahroudi در ‏۲۱ سپتامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۰۹