Shahroudi: +رده:مذاهب اسلامی، +رده:دوگانه‌انگاری، +رده:مذاهب زیرشاخه تشیع (هات‌کت)، ابرابزار

2026-04-19T15:42:47Z

+رده:مذاهب اسلامی، +رده:دوگانه‌انگاری، +رده:مذاهب زیرشاخه تشیع (هات‌کت)، ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۴۲
خط ۱۹:		خط ۱۹:
	=== منابع ===		=== منابع ===
	* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=اختری\|نام=عباسعلی\|مقاله=دیصانیه\|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]\|سال=۱۳۹۰\|ناشر=آرایه\|مکان=تهران}}		* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=اختری\|نام=عباسعلی\|مقاله=دیصانیه\|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]\|سال=۱۳۹۰\|ناشر=آرایه\|مکان=تهران}}

			[[رده:دوگانه‌انگاری]]
			[[رده:مذاهب اسلامی]]
			[[رده:مذاهب زیرشاخه تشیع]]

Shahroudi: ابرابزار

2026-04-19T15:36:42Z

ابرابزار

صفحهٔ تازه

'''دیصانیه''' از فرقه‌های [[دوگانه‌باور]] (ثنویه) در میان جریان‌های فکری دوران نخستین [[اسلامی]] به‌شمار می‌روند که پیروان [[ابوشاکر دیصانی]] بودند. آموزه‌های این گروه بر دو اصل نور و ظلمت استوار بود و در منابع کلامی اسلامی از آنان به عنوان یکی از فرقه‌های [[زنادقه]] یاد شده است.

== رئیس فرقه ==
دیصانیه پیروان ابوشاکر دیصانی بودند که در سده دوم هجری می‌زیست و معاصر [[هشام بن حکم]]، از یاران برجسته جعفر صادق، امام ششم شیعیان امامیه و از [[متکلمان]] بزرگ [[شیعه]] (درگذشته ۱۹۹ق)، بود.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=دیصانیه}}</ref>

== باورها ==
این گروه در شمار فرقه‌های ثنویه قرار می‌گرفتند و به دو اصل مستقل نور و ظلمت معتقد بودند. بر اساس عقاید آنان، هر کار نیک از نور صادر می‌شود و این اعمال از روی اختیار و اراده انجام می‌گیرد، در حالی که هر کار بد از ظلمت پدید می‌آید و از روی قهر و جبر تحقق می‌یابد. آنان معتقد بودند که هر سود و منفعت، بوی خوش و نیکی در جهان از نور است و در مقابل، هر شر، زیان، بوی ناخوش و زشتی از ظلمت سرچشمه می‌گیرد.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=دیصانیه}}</ref>

دیصانیان نور را موجودی زنده، دانا، توانا و دارای ادراک می‌دانستند و حرکت و حیات موجودات را از آن می‌شمردند. در مقابل، ظلمت را مرده، نادان، ناتوان و فاقد ادراک می‌پنداشتند که هیچ فعلی از روی اختیار از آن صادر نمی‌شود و شر به‌طور ذاتی از آن پدید می‌آید. آنان همچنین بر این باور بودند که رنگ، مزه، بو و محسوسات در اصل یک حقیقت‌اند، اما اختلاف آن‌ها ناشی از نحوه آمیختگی ظلمت با آن حقیقت واحد است.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=دیصانیه}}</ref>

از ابوشاکر دیصانی نقل شده است که برای تأیید عقیده دوگانه‌باوری خود به آیه‌ای از [[قرآن]] استناد می‌کرد: «هو الذی فی السماء إله و فی الأرض إله». او این آیه را چنین تفسیر می‌کرد که در [[آسمان]] خدایی و در [[زمین]] خدایی دیگر وجود دارد. هنگامی که این سخن به جعفر صادق رسید، او در رد این برداشت توضیح داد که مقصود آیه آن است که خداوند همان‌گونه که در آسمان معبود است، در زمین نیز معبود است.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=دیصانیه}}</ref>

در برخی گزارش‌های کلامی، از گفت‌وگویی نیز یاد شده است که در آن از جعفر صادق دربارهٔ عقیده کسانی پرسیده شد که می‌گفتند خداوند همواره با ماده‌ای بدسرشت همراه بوده و جهان را از همان ماده آفریده است. جعفر صادق در پاسخ این دیدگاه را باطل دانست و بیان کرد که نسبت دادن چنین امری به [[خداوند]] با قدرت و کمال او سازگار نیست و لازمه آن پذیرش دو اصل [[ازلی]] و مستقل در آفرینش است. این دیدگاه در منابع اسلامی به دیصانیه نسبت داده شده و آنان از سرسخت‌ترین گروه‌های زنادقه معرفی شده‌اند که با وجود استفاده از الفاظ آراسته، مبانی استدلالی استواری نداشتند.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=دیصانیه}}</ref>

== پانویس ==
=== ارجاعات ===
{{پانویس|۳|اندازه=ریز}}

=== منابع ===
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=اختری|نام=عباسعلی|مقاله=دیصانیه|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]|سال=۱۳۹۰|ناشر=آرایه|مکان=تهران}}

دیصانیه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: +رده:مذاهب اسلامی، +رده:دوگانه‌انگاری، +رده:مذاهب زیرشاخه تشیع (هات‌کت)، ابرابزار

Shahroudi: ابرابزار