https://www.islamical.org/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D8%A1_%D8%A8%D9%86_%D8%A7%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D8%B6%D8%AD%D8%A7%DA%A9رجاء بن ابیضحاک - تاریخچهٔ نسخهها2026-08-28T23:24:01Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.41.1https://www.islamical.org/w/index.php?title=%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D8%A1_%D8%A8%D9%86_%D8%A7%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D8%B6%D8%AD%D8%A7%DA%A9&diff=92679&oldid=prevShahroudi: ابرابزار2024-10-02T05:09:44Z<p>ابرابزار</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''رجاء بن ابیضحاک''' یکی از دولتمردان حکومت عباسی و پسر عموی [[فضل بن سهل سرخسی|فضل بن سهل]] بوده است که مناصبی چون عهدهداری ولایت خراسان، تصدی دیوان خراج مرو و دمشق را در کارنامه دارد. همچنین او مأمور [[مأمون]] در انتقال [[علی بن موسی الرضا]] از مدینه به مرو جهت انتصاب علی بن موسی به [[ولایتعهدی علی بن موسی الرضا|ولایتعهدی]] بوده است.<br />
<br />
== نام و جایگاه ==<br />
رجاء بن ابیضحاک جرجرایی، پسر عموی فضل بن سهل است که جرجرایا منسوب شده است. از همین رو او را به همراه چند تن دیگر از اهالی [[جرجرایا]] به لقب جرجرایی میخواندند. برخی در نسبت فامیلی او فضل بن سهل اختلاف کردند و او را یکی از بستگان فضل دانستهاند. او از رجال حکومتی در عصر مأمون و [[معتصم]] بوده است. در ذکر جایگاه سیاسی رجاء آوردهاند که او دارای مناصب مختلفی بوده است از جمله:<ref name=":0">{{پک|جمعی از محققین|۱۳۸۶|ک=دانشنامه جهان اسلام|ص=۴۶۱۳}}</ref><br />
* والی خراسان<br />
* متصدی دیوان خراج (در عصر مأمون)<br />
* امارت دمشق یا متصدی دیوان خراج دمشق (در عصر معتصم)<br />
* متصدی دیوان خراج دمشق و اردن (در عصر [[واثق|واثق بالله]])<br />
<br />
== مأموریت همراهی علی بن موسی ==<br />
{{اصلی|سفر علی بن موسی الرضا به مرو}}<br />
در منابع تاریخی، رجاء بن ابیضحاک به عنوان مأمور بدرقه و همراهی [[سفر علی بن موسی الرضا به مرو|علی بن موسی الرضا از مدینه تا مرو]] بود. وی در این زمینه از مأمون -خلیفه وقت- دستور داشت تا علی بن موسی الرضا را محترمانه به مرو آورد. این سفر به جهت دعوت مأمون از علی بن موسی برای پذیرش منصب ولایتعهدی بوده است.<ref name=":0"/><ref>{{پک|Madelung|1985|ف=ʿAlī Al-Reżā|ک=Iranica|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|شاکریان|۱۳۹۴|ک=ولایتعهدی امام رضا (ع)، علل و پیامدها|ص=۸}}</ref> هرچند برخی منابع از بکاربردن زور و اجبار توسط رجاء برای انتقال علی بن موسی به مرو یاد کردهاند.<ref>{{پک|نصیری رضی|۱۳۸۰|ک=تاریخ تحلیلی اسلام|ص=۲۵۱}}</ref> در مقابل این قول، برخی چون ابوالفرج اصفهانی و شیخ مفید، عیسی جلودی را مأمور انتقال علی بن موسی دانسته است که با نقدهایی نیز همراه بوده است.<ref>{{پک|Madelung|1985|ف=ʿAlī Al-Reżā|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> وی در اینباره میگوید: «مأمون مرا مأمور کرد به مدینه بروم و علی بن موسی الرّضا را حرکت دهم و دستور داد روز و شب مراقب او باشم و محافظت او را به دیگری وانگذارم… از مدینه تا مرو به هیچ شهری در نیامدیم جز آنکه مردمِ آن شهر به خدمتش شتافتند، و از مسائلِ دینی استفتاء و پرسش میکردند، و آن حضرت پاسخِ کافی میداد، و برای آنان به استناد از پدران گرامیَش تا پیامبر، بسیار حدیث میفرمود.»<ref>{{پک|ناجی|باغستانی|۱۳۹۴|ف=الرضا، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref><ref>{{پک|خرازی|۱۳۸۷|ک=زندگانی چهارده معصوم|ص=۴۱۴}}</ref> این سفر از ۱۵ محرم تا ۲۹ جمادیالثانی سال ۲۰۱ به طول انجامید<ref>{{پک|سعیدزاده|۱۳۸۳|ف=آفتاب مرو|ک=پیام زن}}</ref> وی در طول این سفر از علی بن موسی گزارشهایی را نقل کرده که مورد توجه محققین شیعه قرار گرفته است.<ref>{{پک|دفتر تبلیغات اسلامی|۱۳۶۰|ک=معارف اسلامی|ص=۳|ج=۱۹}}</ref> در یکی از منازل سفر علی بن موسی به مرو، یکی از یاران علی بن موسی قصد ترور رجاء را داشت که علی بن موسی او را از این کار منع کرد.<ref name=":0"/><br />
<br />
== سرانجام ==<br />
منابعی چون مسعودی و یعقوبی در تاریخشان، گزارشی را نقل کردهاند که بر اساس آن، رجاء در عصر مأمون مورد خشم خلیفه قرار گرفته و اموالش توسط خلیفه مصادره شده است. بنابر گزارشی مشهور، علی بن اسحاق بن یحیی -که مسئول انتظامات شهر دمشق بود- به دلایلی نامعلوم -احتمالاً حسادت- در ۳ محرم ۲۲۶، به رجاء حمله کرده و وی را به قتل رسانده است. سر او بر نیزه شد و پیکرش بر دیوارههای شهر دمشق آویزان گردید.<ref name=":0"/><br />
<br />
== پانویس ==<br />
<br />
=== ارجاعات ===<br />
{{پانویس|۲}}<br />
<br />
=== منابع ===<br />
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=جمعی از محققین|تاریخ=۱۳۶۰|عنوان=ویژگیهای علی بن موسی الرضا|پیوند=http://lib.eshia.ir/10258/19/0|ژورنال=معارف اسلامی}}<br />
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=نصیری رضی|نام=محمد|عنوان=تاریخ تحلیلی اسلام|سال=۱۳۸۰|مکان=تهران|پیوند=http://lib.eshia.ir/10712/1/3}}<br />
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=Madelung|نام=Wilfred|پیوند نویسنده=ویلفرد مادلونگ|مدخل=ʿAlī Al-Reżā|دانشنامه=[[دانشنامه ایرانیکا | Encyclopædia Iranica]]|سال=1985|پیوند مدخل=http://www.iranicaonline.org/articles/ali-al-reza|نام خانوادگی ویراستار=Yarshater|نام ویراستار=Ehsan|پیوند ویراستار=احسان یارشاطر|مکان=New York|ناشر=Bibliotheca Persica Press|زبان=en}}<br />
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی=شاکریان|نام=حامد|عنوان=تاریخ اسلام: ولایتعهدی امام رضا (ع)؛ عللها و پیامدها|ژورنال=رشد آموزش تاریخ|مکان=تهران|شماره=۵۸|تاریخ=بهار ۱۳۹۴|صفحه=۵–۱۲|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1063128|دسترسی پیوند=آبونمان|توسط=[[نورمگز]]}}<br />
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی=سعیدزاده|نام=رسول|عنوان=آفتاب مرو|ژورنال=پیام زن|مکان=قم|شماره=۱۴۶|تاریخ=اردیبهشت ۱۳۸۳|صفحه=۳۶–۳۷}}<br />
<br />
[[رده:حاکمان خراسان]]<br />
[[رده:درگذشتگان ۲۲۶ (قمری)]]<br />
[[رده:درگذشتگان ۸۴۰ (میلادی)]]<br />
[[رده:سرداران عباسیان]]<br />
[[رده:فرمانداران خلافت عباسی دمشق]]<br />
[[رده:فرمانداران عباسیان در خراسان]]<br />
[[رده:فرماندهان نظامی مسلمان]]</div>Shahroudi