Shahroudi: صفحه‌ای تازه حاوی «{{اصلی|رمضان}} مراسم جزءخوانی [[قرآن ماه رمضان در حرم محمد هلال بن علی، آران و بیدگل - جلسات جزءخوانی قرآن رمضان در ایران، هر ساله در روزهای ماه رمضان در مساجد، اماکن زیارتی و جلسات خانگ...» ایجاد کرد

2023-03-12T21:51:40Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{اصلی|رمضان}} thumb|left|300px|مراسم جزءخوانی [[قرآن ماه رمضان در حرم محمد هلال بن علی، آران و بیدگل - جلسات جزءخوانی قرآن رمضان در ایران، هر ساله در روزهای ماه رمضان در مساجد، اماکن زیارتی و جلسات خانگ...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{اصلی|رمضان}}
[[پرونده:Mohammad Helal Ali امامزاده هلال ابن علی 04.jpg|thumb|left|300px|مراسم جزءخوانی [[قرآن]] ماه رمضان در حرم [[محمد هلال بن علی]]، [[آران و بیدگل]] - جلسات جزءخوانی قرآن رمضان در ایران، هر ساله در روزهای ماه رمضان در مساجد، اماکن زیارتی و جلسات خانگی برگزار می‌شود.]]
'''ماه رمضان در ایران''' از دیرباز شامل آواها و آیین‌های خاص بوده‌است.

== آیین‌های استقبال ==
=== آیین‌ها ===
;باریگِندان:
{{اصلی|باریگندان}}
[[باریگندان|جشن باریگِندان]] یا برغندان از جشن‌های مشترک [[ایرانیان]] و [[ارمنیان]] است که افزون بر تشابه اسمی، آداب و سنن برگزاری آن‌ها نیز شبیه هم است. این جشن پیش از فرارسیدن ایام روزه برگزار می‌شد و هر دو قوم آن را جشن می‌گرفتند.<ref>{{پک/بن|۱۳۸۹|ک=هویس|ف=جشن برغندان و باریگِندان|ش=۱}}</ref> در روزگار پیشین، ایرانیان روزهای آخر [[ماه شعبان]] را که نزدیک‌شدن [[ماه رمضان]] را نوید می‌داد، با جشن و سرور سپری می‌کردند. مدت زمان برگزاری جشن برغندان هفت تا ده روز بود.<ref>{{پک/بن|۱۳۸۹|ک=هویس|ف=جشن برغندان و باریگِندان|ش=۱}}</ref> در منابع مختلف از این جشن با نام‌های باریگِندان، برغندان، برقندان، سنگ‌اندازان، کلوخ‌اندازان، سنگ‌انداز، برق‌انداز، کلوخ‌انداز نام برده شده‌است.<ref>{{پک/بن|۱۳۸۹|ک=هویس|ف=جشن برغندان و باریگِندان|ش=۱}}</ref> با این حال، سال‌هاست که در ایران جشن [[برغندان]] به هیچ وجه اجرا نمی‌شود.<ref>{{پک/بن|۱۳۸۹|ک=هویس|ف=جشن برغندان و باریگِندان|ش=۱}}</ref>

=== موسیقی‌ها ===
;نقاره‌زنی:
رسم [[نقاره‌زنی]] برای رؤیت هلال در [[ایران]] به پیش از [[اسلام]] برمی‌گردد. ایرانی‌ها ابتدای هر ماه نقاره می‌زدند تا رسیدن ماه تازه را خبر دهند؛ در [[شاهنامهٔ فردوسی]] ۱۸ بار به نقاره‌زنی اشاره شده‌است. پس از اسلام این رسم به گونه‌ای دیگر ادامه پیدا کرد؛ [[چاووش‌خوان|چاووش‌خوان‌ها]] هم آمدن [[ماه رمضان]] را نوید می‌دادند؛ به این معنی که دو یا سه روز قبل از فرارسیدن ماه رمضان به خیابان‌ها می‌رفتند و آمدن ماه رمضان را نوید می‌دادند تا مسلمانان خود را برای چنین ماهی آماده کنند و غیرمسلمان‌ها تظاهر به [[روزه‌خواری]] نکنند. همین چاوش‌خوان‌ها سه روز آخر ماه رمضان، «[[الوداع‌خوانی]]» می‌کردند و به استقبال [[ماه شوال]] می‌رفتند.<ref>{{پک|جاوید|۱۳۹۱|ک=خبرگزاری میراث فرهنگی|ف=نغمه‌های فراموش‌شدهٔ رمضان...}}</ref>

;موسیقی رؤیت هلال:
بخش دیگری از [[موسیقی رمضان]] به دیدن [[هلال ماه]] — چه هلال [[ماه رمضان]] و [[ماه شوال]] — برمی‌گشت. در این آیین، بزرگان شهر به اتفاق یک یا دو نفر [[نوحه‌خوان]] خوش‌صدا به بلندی‌های مشرف به منطقهٔ خود می‌رفتند و چشم به آسمان می‌دوختند. وقتی بزرگان، دیدن ماه را تأیید می‌کردند، نوحه‌خوان جمع را به فرستادن [[صلوات]] دعوت می‌کرد و به خواندن آوازهایی در تکریم و استقبال از ماه رمضان می‌پرداختند یا اگر ماه شوال را در آسمان دیده بودند با ماه رمضان خداحافظی می‌کردند و از خداوند می‌خواستند تا طاعات و عباداتشان را بپذیرد.<ref>{{پک|جاوید|۱۳۹۱|ک=خبرگزاری میراث فرهنگی|ف=نغمه‌های فراموش‌شدهٔ رمضان...}}</ref>

== آیین‌های رمضان ==
=== آیین‌ها ===
;گرگیعان:
{{اصلی|گرگیعان}}
''گرگیعان'' یا ''قرقیعان'' [[آیین]] سنتی رایج بین [[عرب‌های ایران|عرب‌های خوزستان]] است. این آیین که ریشه‌ای تاریخی دارد در نیمهٔ [[ماه رمضان]] در مناطق عرب‌نشین توسط [[کودکان]] اجرا می‌شود.<ref>{{پک|منصور آل‌کثیر|۱۳۹۱|ک=خبرگزاری میراث|ف=جشن گرگیعان در خوزستان}}</ref> این جشن در میان شیعیان دیگر کشورهای عربی نیز جایگاه بالایی دارد.<ref>{{پک|منصور آل‌کثیر|۱۳۹۱|ک=خبرگزاری میراث|ف=جشن گرگیعان در خوزستان}}</ref> در این آیین، در شب پانزدهم [[ماه رمضان]]، کودکان عرب خوزستان پس از افطار، لباس‌های محلی خود را پوشیده، پسران [[دشداشه]] پوشیده و دختران [[چادر عربی]] بر سر
می‌کنند و با شور و شعف به [[کوچه]]-پس‌کوچه‌های شهرها و روستاهای عرب‌نشین می‌روند و با بر گردن آویختن کیسه‌هایی از پیش تهیه‌شده، برای جمع‌آوری عیدی و شیرینی ماه رمضان به درب خانه‌ها می‌روند.<ref>{{پک|منصور آل‌کثیر|۱۳۸۹|ک=انسان‌شناسی و فرهنگ|ف=گذری بر آئین گرگیعان...|ش=۱}}</ref>

;ترنا بازی:
{{اصلی|ترنا بازی}}
ترنا بازی از بازی‌های ایرانی و از سرگرمی‌های قهوه‌خانه‌نشینان، به‌ویژه در شب‌های دراز [[زمستان]] و شب‌های [[ماه رمضان]] بود.<ref>{{پک|موسوی بجنوردی|بلوکباشی|۱۳۸۷|ک=دایرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=ترنا بازی}}</ref>

=== موسیقی‌ها ===
{{اصلی|موسیقی رمضان در ایران}}
«[[ذکرخوانی]]» مهم‌ترین ویژگی [[موسیقی رمضان]] است؛ هنری که شکل‌های متفاوتی داشته و هدف از آن تقویت نیروی معنوی و سوق‌دادن روزه‌داران به سمت نیکی و نیکویی بوده‌است. ایرانی‌ها با نغمه‌های آهنگین و ادوات موسیقی ذکرهای مخصوص [[ماه رمضان]] را برای جوانان اجرا می‌کردند تا آن‌ها را با واژگان و جملات مقدس و روحانی به سمت خوبی و پاکی سوق دهند.<ref>{{پک|جاوید|۱۳۹۱|ک=خبرگزاری میراث فرهنگی|ف=نغمه‌های فراموش‌شدهٔ رمضان...}}</ref>

[[موسیقی رمضان]] در ایران پر از شادی بود چراکه می‌کوشید انسان را به معنویت نزدیک کند. تنها اشعار حزن‌انگیزی که در این ماه خوانده می‌شد به ایام قتل [[علی بن ابی‌طالب]] برمی‌گشت. «[[منقبت‌خوانی]]» ویژهٔ [[شب‌های قدر]] بود و در رثای [[علی بن ابی‌طالب]] خوانده می‌شد؛ در نیمهٔ رمضان هم [[مولودی‌خوانی]] و [[مناجات حسنی]] وجود داشت. «[[صلوات‌خوانی]]» تنها به [[ماه رمضان]] اختصاص نداشت اما در این ماه زیباتر اجرا می‌شد و در برخی شهرها چون [[دزفول]] و [[شوشتر]] حتی صلوات‌خوانی شاد هم وجود داشت.<ref>{{پک|جاوید|۱۳۹۱|ک=خبرگزاری میراث فرهنگی|ف=نغمه‌های فراموش‌شدهٔ رمضان...}}</ref>

;موسیقی‌های سحرگاهی:
ایرانیان مسلمان بنا بر یک رسم کهن عادت کرده بودند یک تا سه روز پیش از رؤیت [[هلال ماه]] [[ماه رمضان|رمضان]] به پیشواز این ماه بروند. به همین خاطر، یک ساعت به [[اذان صبح]] مانده به بام خانه خود می‌رفتند و [[اذان]] می‌گفتند و مردم را به [[صلوات|صلوات‌فرستادن]]، دعوت می‌کردند. این‌گونه آوازها، اغلب در [[چهارگاه]] اجرا می‌شد و گونه‌ای [[چاووش‌خوانی]] بود. بعدها [[سحرخوان|سحرخوان‌ها]]، علاوه بر آواز، [[نقاره]] هم می‌نواختند تا [[حنجره|حنجره‌شان]] دمی بیاساید؛ [[مناجات‌خوانی]]، [[اذان|اذان‌گفتن]] و [[دعا|دعاخواندن]] بخش‌های دیگری بود که به وقت [[سحرگاه|سحر]]، یکی پس از دیگری اجرا می‌شد و این‌ها همه تمهیداتی بود که ایرانیان در گذشته برای به موقع بیدارکردن مؤمنین از خواب اندیشیده بودند.<ref>{{پک|جاوید|۱۳۹۱|ک=خبرگزاری میراث فرهنگی|ف=نغمه‌های فراموش‌شدهٔ رمضان...}}</ref>

[[سحرخوان|سحرخوان‌ها]] تا نزدیک [[اذان]] به خواندن ادامه می‌دادند و سپس هنگامی که وقت اذان نزدیک می‌شد، ابیاتی را می‌خواندند که پایان هر بیت آن با یک [[صلوات]] همراه بود و همین رمزی بود که مردم تازه‌بیدارشده را آگاه می‌کرد که دیگر وقت کمی برای خوردن [[سحری]] دارند؛ به این کار [[صلوات‌خوانی]] می‌گفتند. سپس، [[دعاخوان|دعاخوان‌ها]] [[دعای سحر]] را می‌خواندند و پس از آن [[مؤذن]] اذان می‌گفت.<ref>{{پک|جاوید|۱۳۹۱|ک=خبرگزاری میراث فرهنگی|ف=نغمه‌های فراموش‌شدهٔ رمضان...}}</ref>

گاه در مراسم [[سحرخوانی]] از [[طبل]] و [[دهل]] و [[شیپور]] و [[نقاره]] هم استفاده می‌کردند. گرچه در نقاط مختلف [[ایران]] از سازهای متفاوت استفاده می‌شد؛ برای مثال [[ترکمن|ترکمن‌ها]] از [[دوتار]] و مردم [[کرمانشاه]] از [[تنبور]] و در [[خانقاه|خانقاه‌ها]] از [[دف]] استفاده می‌کردند.<ref>{{پک|جاوید|۱۳۹۱|ک=خبرگزاری میراث فرهنگی|ف=نغمه‌های فراموش‌شدهٔ رمضان...}}</ref>

;موسیقی‌های افطار:
یکی از مراسمی که به وقت [[افطار]] انجام می‌شد این بود که یک ساعت پیش از [[غروب آفتاب]]، سه بار بر [[طبل]] می‌نواختند و این نواختن‌ها هر بار تندتر می‌شد تا مردم روزه‌دار بدانند چقدر به زمان افطار نزدیک شده‌اند و چه‌وقت می‌توانند از کار روزانه دست بردارند.<ref>{{پک|جاوید|۱۳۹۱|ک=خبرگزاری میراث فرهنگی|ف=نغمه‌های فراموش‌شدهٔ رمضان...}}</ref>

== آیین‌های بدرقه ==
=== آیین‌ها ===
;آیین‌های روز عید فطر در خوزستان:
{{اصلی|رمضان در خوزستان}}
برای [[عرب‌های خوزستان]] [[عید فطر]] از جمله عیدهای باشکوه معنوی محسوب شده و از عید ملی [[نوروز]] مهم‌تر بوده، بر آن بیشتر ارج می‌نهند،<ref>{{پک|منصور آل‌کثیر|۱۳۸۹|ک=انسان‌شناسی و فرهنگ|ف=گذری بر آئین گرگیعان...|ش=۱}}</ref> به طوری که بعضی مردم در آن منطقه به این عید می‌گویند عید عرب‌ها<ref>{{پک|حسین‌نژادیان|۱۳۸۷|ک=روزنامهٔ کیهان|ف=عوامل تأثیرگذار در فرهنگ عمومی|ص=۶}}</ref><ref>{{پک/بن|۱۳۸۹|ک=عصر ایران|ف=عید فطر تداعی‌کنندهٔ نوروز...|ش=۲}}</ref>

در این ایام بسیاری از مراکز و میادین این شهرها آذین‌بندی و چراغانی می‌شود.<ref>{{پک/بن|۱۳۸۹|ک=عصر ایران|ف=عید فطر تداعی‌کنندهٔ نوروز...|ش=۲}}</ref> علاوه بر این، مردم نیز همچون ایام [[نوروز]] پیشاپیش به [[خانه‌تکانی]] پرداخته و خود را برای استقبال هرچه مناسب‌تر از این عید آماده می‌کنند.<ref>{{پک/بن|۱۳۸۹|ک=عصر ایران|ف=عید فطر تداعی‌کنندهٔ نوروز...|ش=۲}}</ref> عرب‌های خوزستان دو روز مانده به عید را «ام‌الوسخ» و یک روز مانده به عید را «ام‌الحلس» می‌نامند. ام‌الوسخ به معنای روز «چرکین» است. در این روز مردم عرب به نظافت خانه‌های خود می‌پردازند، اجناس تازه برای منزل می‌خرند و خانه را برای فرارسیدن عید و اکرام مهمان تمیز و آماده می‌کنند. روز بعد از ام‌الوسخ را ام‌الحلس می‌نامند. ام‌الحلس نیز که نامی محلی و قدیمی است به معنای روز نظافت و رسیدگی شخصی است. در این روز جوانان به ظاهر خود رسیدگی می‌کنند. البته واژهٔ حلس دیگر کمتر به کار می‌رود و می‌توان گفت ام‌الحلس متضاد و نقطهٔ مقابل ام‌الوسخ است.<ref>{{پک|منصور آل‌کثیر|۱۳۸۹|ک=ایسنا|ف=تعطیلی سه‌روزهٔ عید فطر...|ش=۲}}</ref>

در این ایام فروش انواع شیرینی و آجیل و ازدحام جمعیت در بازارهای شهرهای عرب‌نشین جلوه‌ای دیگر به آن‌ها می‌بخشد.<ref>{{پک/بن|۱۳۸۹|ک=عصر ایران|ف=عید فطر تداعی‌کنندهٔ نوروز...|ش=۲}}</ref> علاوه بر این، بازار انواع پوشاک نیز در این ایام بسیار رونق می‌گیرد چراکه اکثر مردم رخت و لباس خود را برای عید فطر نو می‌کنند.<ref>{{پک/بن|۱۳۸۹|ک=عصر ایران|ف=عید فطر تداعی‌کنندهٔ نوروز...|ش=۲}}</ref> در شب عید و هنگام اعلام رؤیت هلال ماه، مردم عرب طبق عادات خود در [[مسجد|مساجد]] [[تکبیر|تکبیرگویان]] این عید را اعلام می‌کنند به طوری که صدای تکبیر فضای عرفانی خاصی را برای دقایقی در شهرها به وجود می‌آورد. در این روز بچه‌ها در کوچه-پس‌کوچه‌ها به شادی و سرور می‌پردازند.<ref>{{پک|منصور آل‌کثیر|۱۳۸۹|ک=ایسنا|ف=تعطیلی سه‌روزهٔ عید فطر...|ش=۲}}</ref>

مردم که از چند روز قبل خود را برای این روز آماده کرده‌اند در این روز، پس از اقامهٔ [[نماز عید فطر]]، خود را برای آیین‌های این روز آماده می‌کنند.<ref>{{پک/بن|۱۳۸۹|ک=عصر ایران|ف=عید فطر تداعی‌کنندهٔ نوروز...|ش=۲}}</ref> بسیاری از مردم ابتدا به [[قبرستان|قبرستان‌ها]] رفته و بر سر مزار بستگان خود حاضر می‌شوند.<ref>{{پک/بن|۱۳۸۹|ک=عصر ایران|ف=عید فطر تداعی‌کنندهٔ نوروز...|ش=۲}}</ref> سپس افراد یک محله در ابتدا برای تبریک عید به خانهٔ همسایه‌های عزادار محلهٔ خود می‌روند و برای آنان دعای سالی خوش و بی‌مصیبت می‌کنند. پس از آن نوبت به بزرگان محله می‌رسد.<ref>{{پک|منصور آل‌کثیر|۱۳۸۹|ک=ایسنا|ف=تعطیلی سه‌روزهٔ عید فطر...|ش=۲}}</ref>

براساس یک سنت دیرینه، مردم خوزستان [[عید فطر]] را در کنار اعضای خانواده و دوستان سپری کرده یا افراد کوچک‌تر به خانهٔ بزرگ‌ترهای خود می‌روند تا عید را به یکدیگر تبریک بگویند.<ref>{{پک/بن|۱۳۸۹|ک=عصر ایران|ف=عید فطر تداعی‌کنندهٔ نوروز...|ش=۲}}</ref> همچنین در این روز مردم به خانه‌های همسایگان و آشنایان رفته و در آن روز در هر خانه‌ای سفره‌ای رنگین پهن می‌شود.<ref>{{پک/بن|۱۳۸۹|ک=عصر ایران|ف=عید فطر تداعی‌کنندهٔ نوروز...|ش=۲}}</ref> در روز عید فطر درب خانه‌ها باز است و همسایه‌ها با گفتن «یا الله» و «عیدکم مبارک یا اهل البیت» وارد خانه‌ها شده و با گفتن جملاتی نظیر «عیدکم مبارک» و «ایامکم سعیده» و «الله ایعوده علیکم بخیر و عافیة» که [[ورد]] زبان کوچک و بزرگ و زن و مرد است به خانهٔ همسایه‌ها می‌روند. در میان عشایر خوزستان نیز مردم با «[[هوسه]]» و پایکوبی کوچه‌های محلات را طی می‌کنند و به سراغ بزرگ محله و قبیله رفته و در مضیف (مکان پذیرایی) گرد هم می‌آیند. برخی در این مجلس به شعرسرایی می‌پردازند و ترنم شنیدن صدای شعرهای شعبی (شعرهایی با زبان گفتار) به گوش می‌رسد.<ref>{{پک|منصور آل‌کثیر|۱۳۸۹|ک=ایسنا|ف=تعطیلی سه‌روزهٔ عید فطر...|ش=۲}}</ref> همچنین در این روز برخی از مردم به پخش [[شیرینی]] و [[شربت]] در مجالس و محافل و کوچه و بازار می‌پردازند.<ref>{{پک/بن|۱۳۸۹|ک=عصر ایران|ف=عید فطر تداعی‌کنندهٔ نوروز...|ش=۲}}</ref>

=== موسیقی‌ها ===

== نگارخانه ==
<gallery>
پرونده:Qadr night in Imam Reza Shrine.jpg|ایرانیان در حال زیارت شب قدر در [[حرم امام رضا]] هستند
پرونده:An Iranian iftar meal (2).jpg|یک افطار ساده.
</gallery>

== پی‌نوشت ==
{{پانویس|۲}}

== منابع ==
* {{یادکرد ژورنال | عنوان=آداب و رسوم مشترک ارمنیان و ایرانیان: جشن برغندان و باریگِندان | پیوند=http://anthropology.ir/node/7506 | پیوند بایگانی=http://www.webcitation.org/69NFUm1i7 | تاریخ بایگانی=۲ مرداد ۱۳۹۱ | ژورنال=[[دوهفته‌نامه هویس|دوهفته‌نامهٔ هویس]]/[[وبگاه انسان‌شناسی و فرهنگ]] | شماره=۷۹ | سال=۱۳۸۹ | ماه=۶ مرداد | تاریخ بازبینی= ۲۲ آبان ۱۳۸۹ | ش=۱}}
* {{یادکرد خبر | نام=هوشنگ | نام خانوادگی=جاوید | پیوند نویسنده=هوشنگ جاوید | عنوان=نغمه‌های فراموش‌شدهٔ رمضان گردشگر جذب نمی‌کند | خبرگزاری=[[خبرگزاری میراث فرهنگی]] | سال=۱۳۹۱ | ماه=۲ مرداد | پیوند=http://www.chn.ir/NSite/FullStory/News/?Id=99692&Serv=0&SGr=0 | پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20160305013132/http://www.chn.ir/NSite/FullStory/News/?Id=99692&Serv=0&SGr=0 | تاریخ بایگانی=۵ مارس ۲۰۱۶ | accessdate=۲۳ ژوئیه ۲۰۱۲ | dead-url=yes }}
* {{یادکرد کتاب | نام=هوشنگ (کوشش) | نام خانوادگی=جاوید | پیوند نویسنده=هوشنگ جاوید | نام۲=(سنت‌نگاری:) محمدرضا | نام خانوادگی۲=درویشی | پیوند نویسنده۲=محمدرضا درویشی | عنوان=موسیقی رمضان در ایران | ناشر=[[انتشارات سورهٔ مهر]] | سال=۱۳۸۳ | مکان=[[تهران]] | پیوند=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/727065}}
* {{یادکرد خبر | نام=قاسم | نام خانوادگی=منصور آل‌کثیر | پیوند نویسنده=قاسم منصور آل‌کثیر | عنوان=۱۵ رمضان، برگزاری جشن گرگیعان در خوزستان | خبرگزاری=[[خبرگزاری میراث فرهنگی]] | ماه=۱۳ مرداد | سال=۱۳۹۱ | پیوند=http://www.chn.ir/NSite/FullStory/News/?Id=99930&Serv=0&SGr=0 | پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20120827023052/http://www.chn.ir/NSite/FullStory/News/?Id=99930&Serv=0&SGr=0 | تاریخ بایگانی=۲۷ اوت ۲۰۱۲ | accessdate=۳ اوت ۲۰۱۲ | dead-url=yes }}
* {{یادکرد وب | نام=قاسم | نام خانوادگی=منصور آل‌کثیر | پیوند نویسنده=قاسم منصور آل‌کثیر | عنوان=گذری بر آئین گرگیعان در بین عرب‌های خوزستان | ناشر=[[وبگاه انسان‌شناسی و فرهنگ]] | ماه=یک‌شنبه، ۱۷ بهمن | سال=۱۳۸۹ | پیوند=http://anthropology.ir/node/8547 | پیوند بایگانی=https://www.webcitation.org/69dsHOiR4?url=http://anthropology.ir/node/8547 | تاریخ بایگانی=3 اوت 2012 | ش=۱ | بازبینی=1 اوت 2012 }}
* {{یادکرد خبر | نام=قاسم | نام خانوادگی=منصور آل‌کثیر | پیوند نویسنده=قاسم منصور آل‌کثیر | عنوان=تعطیلی سه‌روزهٔ عید فطر باعث خوشنودی طایفه‌های عرب خوزستان شده‌است | خبرگزاری=[[ایسنا]]—[[استان خوزستان]] | ماه=۱۷ شهریور | سال=۱۳۸۹ | پیوند=http://khouzestan.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=3998 | پیوند بایگانی=https://www.webcitation.org/69dzrCIeu?url=http://khouzestan.isna.ir/Default.aspx?NSID=5 | تاریخ بایگانی=3 اوت 2012 | ش=۲ | تاریخ بازبینی=1 اوت 2012 }}
* {{یادکرد ژورنال | نام=غلامعلی | نام خانوادگی=حسین‌نژادیان | پیوند نویسنده=غلامعلی حسین‌نژادیان | عنوان=عوامل تأثیرگذار در فرهنگ عمومی | ژورنال=[[روزنامهٔ کیهان]] | ماه=یک‌شنبه، ۱۲ آبان | سال=۱۳۸۷ | شماره=۱۹۲۲۰ | دوره=سال شصت‌وچهارم | پیوند=http://www.kayhannews.ir/870812/6.htm#other601 | پیوند بایگانی=http://www.webcitation.org/69dtB5UhM | تاریخ بایگانی=۱۳ مرداد ۱۳۹۱}}
* {{یادکرد خبر | عنوان=عید فطر تداعی‌کنندهٔ نوروز در جنوب خوزستان | خبرگزاری=[[عصر ایران]] | ماه=۱۸ شهریور | سال=۱۳۸۹ | پیوند=http://www.asriran.com/fa/news/135414 | پیوند بایگانی=https://www.webcitation.org/69dyanHOj?url=http://www.asriran.com/fa/news/135414 | تاریخ بایگانی=3 اوت 2012 | ش=۲ | تاریخ بازبینی=1 اوت 2012 }}
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =موسوی بجنوردی | نام =محمدکاظم (زیر نظر) | پیوند نویسنده =محمدکاظم موسوی بجنوردی | نام خانوادگی۲ =بلوکباشی | نام۲ =علی | پیوند نویسنده۲=علی بلوکباشی | عنوان =[http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/514058 دایرةالمعارف بزرگ اسلامی] | پیوند=http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=123&avaid=5908 | پیوند بایگانی=http://www.webcitation.org/69kQKCuUp | تاریخ بایگانی =۱۸ مرداد ۱۳۹۱| جلد =۱۵| سال =۱۳۸۷ | ناشر =[[مرکز دایرةالعمارف بزرگ اسلامی]] | مکان =[[تهران]] | زبان =فارسی | شابک =۹۷۸۹۶۴۷۰۲۵۰۴۱ | فصل =ترنا بازی (شمارهٔ مقاله:۵۹۰۸)}}

[[رده:آیین‌های ایرانی]]
[[رده:رمضان]]
[[رده:فرهنگ در ایران]]

رمضان در ایران - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام، اصلاح سجاوندی، اصلاح املا، اصلاح نشانی وب

Shahroudi در ‏۵ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۰۲:۱۶