Shahroudi: ابرابزار

2024-11-08T04:53:14Z

ابرابزار

صفحهٔ تازه

'''ماه رمضان در استان خوزستان''' از دیرباز شامل آواها و آیین‌های خاص بوده است. برخی از آیین‌ها و آواهای مرسوم در [[استان خوزستان]] همانند دیگر نقاط ایران است و برخی خاص این استان است.

== آیین‌ها ==
;گرگیعان
''گرگیعان'' یا ''قرقیعان'' [[آیین]] سنتی رایج بین [[عرب‌های ایران|عرب‌های خوزستان]] است. این آیین که ریشه‌ای تاریخی دارد در نیمهٔ [[ماه رمضان]] در مناطق عرب‌نشین توسط [[کودکان]] اجرا می‌شود.<ref>{{پک|منصور آل‌کثیر|۱۳۹۱|ک=خبرگزاری میراث|ف=جشن گرگیعان در خوزستان}}</ref> این جشن در میان شیعیان دیگر کشورهای عربی نیز جایگاه بالایی دارد.<ref>{{پک|منصور آل‌کثیر|۱۳۹۱|ک=خبرگزاری میراث|ف=جشن گرگیعان در خوزستان}}</ref> در این آیین، در شب پانزدهم [[ماه رمضان]]، کودکان عرب خوزستان پس از افطار، لباس‌های محلی خود را پوشیده، پسران [[دشداشه]] پوشیده و دختران [[چادر عربی]] بر سر
می‌کنند و با شور و شعف به [[کوچه]]-پس‌کوچه‌های شهرها و روستاهای عرب‌نشین می‌روند و با بر گردن آویختن کیسه‌هایی که از پیش تهیه‌شده، برای جمع‌آوری عیدی و شیرینی ماه رمضان به درب خانه‌ها می‌روند.<ref>{{پک|منصور آل‌کثیر|۱۳۸۹|ک=انسان‌شناسی و فرهنگ|ف=گذری بر آئین گرگیعان…|ش=۱}}</ref><ref>{{پک|منصور آل‌کثیر|۱۳۹۱|ک=جام‌جم آنلاین|ف=۱۵ رمضان، برگزاری جشن…}}</ref>

=== موسیقی‌ها ===
[[موسیقی رمضان]] در ایران پر از شادی بود چراکه می‌کوشید انسان را به معنویت نزدیک کند. تنها اشعار حزن‌انگیزی که در این ماه خوانده می‌شد به ایام قتل [[علی بن ابی‌طالب]] برمی‌گشت. «[[منقبت‌خوانی]]» ویژهٔ [[شب‌های قدر]] بود و در رثای [[علی بن ابی‌طالب]] خوانده می‌شد؛ در نیمهٔ رمضان هم [[مولودی‌خوانی]] و [[مناجات حسنی]] وجود داشت. «[[صلوات‌خوانی]]» تنها به [[ماه رمضان]] اختصاص نداشت اما در این ماه زیباتر اجرا می‌شد و در برخی شهرها چون [[دزفول]] و [[شوشتر]] حتی صلوات‌خوانی شاد هم وجود داشت.<ref>{{پک|جاوید|۱۳۹۱|ک=خبرگزاری میراث فرهنگی|ف=نغمه‌های فراموش‌شدهٔ رمضان…}}</ref>
=== محیبس ===
از قدیم در این ماه بازی [[محبس]] یا محیبس (انگشتر کوچک به [[زبان عربی]]) در بین مردم عرب خوزستان رواج یافت که مردان و پیران به صورت جمعی بازی می‌کردند. این بازی که همان [[گل یا پوچ]] است بین دو گروه پنج تا ۲۰ نفره انجام می‌شد. قدیمی‌ها در این بازی آن‌قدر مهارت داشتند که می‌توانستند انگشتری را که بین ۱۰ تا ۴۰ دست قرار داشت به‌راحتی از رنگ فرد نگهدارنده یا با فشاردادن دست‌های آن‌ها مشخص کنند. البته این بازی در استان خوزستان در سال‌های اخیر به دست فراموشی سپرده شده؛ هرچند هنوز قدیمی‌ها در برخی روستاها این بازی را انجام می‌دهند. در بسیاری از خانواده‌های اهوازی نیز، این بازی در میان اعضای فامیل انجام می‌شود و شب‌های سرگرم‌کننده‌ای را با انجام این بازی سپری می‌کنند.<ref>{{پک/بن|۱۳۹۱|ک=همشهری آنلاین|ف= آشنایی با آداب و رسوم…|ش=۱}}</ref>

== آیین‌های بدرقه ==
=== آیین‌ها ===
;آیین‌های روز عید فطر در میان مردم عرب خوزستان
[[پرونده:Shush misagh.jpg|بندانگشتی|250px|دید و بازدید عید فطر در خیابان میثاق شهر شوش]]

برای [[عرب‌های خوزستان]] [[عید فطر]] از جمله عیدهای باشکوه معنوی محسوب شده و از عید ملی [[نوروز]] مهم‌تر بوده، بر آن بیشتر ارج می‌نهند،<ref>{{پک|منصور آل‌کثیر|۱۳۸۹|ک=انسان‌شناسی و فرهنگ|ف=گذری بر آئین گرگیعان…|ش=۱}}</ref> به طوری که بعضی مردم در آن منطقه به این عید می‌گویند عید عرب‌ها<ref>{{پک|حسین‌نژادیان|۱۳۸۷|ک=روزنامهٔ کیهان|ف=عوامل تأثیرگذار در فرهنگ عمومی|ص=۶}}</ref><ref name=ToolAutoGenRef3>{{پک/بن|۱۳۸۹|ک=عصر ایران|ف=عید فطر تداعی‌کنندهٔ نوروز…|ش=۲}}</ref>

در این ایام بسیاری از مراکز و میادین این شهرها آذین‌بندی و چراغانی می‌شود.<ref name=ToolAutoGenRef3/> علاوه بر این، مردم نیز همچون ایام [[نوروز]] پیشاپیش به [[خانه‌تکانی]] پرداخته و خود را برای استقبال هرچه مناسب‌تر از این عید آماده می‌کنند.<ref name=ToolAutoGenRef3/> عرب‌های خوزستان دو روز مانده به عید را «ام‌الوسخ» و یک روز مانده به عید را «ام‌الحلس» می‌نامند. ام‌الوسخ به معنای روز «چرکین» است. در این روز مردم عرب به نظافت خانه‌های خود می‌پردازند، اجناس تازه برای منزل می‌خرند و خانه را برای فرارسیدن عید و اکرام مهمان تمیز و آماده می‌کنند. روز بعد از ام‌الوسخ را ام‌الحلس می‌نامند. ام‌الحلس نیز که نامی محلی و قدیمی است به معنای روز نظافت و رسیدگی شخصی است. در این روز جوانان به ظاهر خود رسیدگی می‌کنند. البته واژهٔ حلس دیگر کمتر به کار می‌رود و می‌توان گفت ام‌الحلس متضاد و نقطهٔ مقابل ام‌الوسخ است.<ref>{{پک|منصور آل‌کثیر|۱۳۸۹|ک=ایسنا|ف=تعطیلی سه‌روزهٔ عید فطر…|ش=۲}}</ref>

در این ایام فروش انواع شیرینی و آجیل و ازدحام جمعیت در بازارهای شهرهای عرب‌نشین خوزستان جلوه‌ای دیگر به آن‌ها می‌بخشد.<ref name=ToolAutoGenRef3/> علاوه بر این، بازار انواع پوشاک نیز در این ایام بسیار رونق می‌گیرد چراکه اکثر مردم رخت و لباس خود را برای عید فطر نو می‌کنند.<ref name=ToolAutoGenRef3/> در شب عید و هنگام اعلام رؤیت هلال ماه، مردم عرب طبق عادات خود در [[مسجد|مساجد]] [[تکبیر|تکبیرگویان]] این عید را اعلام می‌کنند به طوری که صدای تکبیر فضای عرفانی خاصی را برای دقایقی در شهرها به وجود می‌آورد. در این روز کودکان در کوچه-پس‌کوچه‌ها به شادی و سرور می‌پردازند.<ref>{{پک|منصور آل‌کثیر|۱۳۸۹|ک=ایسنا|ف=تعطیلی سه‌روزهٔ عید فطر…|ش=۲}}</ref>

مردم که از چند روز قبل خود را برای این روز آماده کرده‌اند در این روز، پس از اقامهٔ [[نماز عید فطر]]، خود را برای آیین‌های این روز آماده می‌کنند.<ref name=ToolAutoGenRef3/> بسیاری از مردم ابتدا به [[قبرستان]]‌ها رفته و بر سر مزار بستگان خود حاضر می‌شوند.<ref name=ToolAutoGenRef3/> سپس افراد یک محله در ابتدا برای تبریک عید به خانهٔ همسایه‌های عزادار محلهٔ خود می‌روند و برای آنان دعای سالی خوش و بی‌مصیبت می‌کنند. پس از آن نوبت به بزرگان محله می‌رسد.<ref>{{پک|منصور آل‌کثیر|۱۳۸۹|ک=ایسنا|ف=تعطیلی سه‌روزهٔ عید فطر…|ش=۲}}</ref>

براساس یک سنت دیرینه، مردم خوزستان [[عید فطر]] را در کنار اعضای خانواده و دوستان سپری کرده یا افراد کوچک‌تر به خانهٔ بزرگ‌ترهای خود می‌روند تا عید را به یکدیگر تبریک بگویند.<ref name=ToolAutoGenRef3/> همچنین در این روز مردم به خانه‌های همسایگان و آشنایان رفته و در آن روز در هر خانه‌ای سفره‌ای رنگین پهن می‌شود.<ref name=ToolAutoGenRef3/> در روز عید فطر درب خانه‌ها باز است و همسایه‌ها با گفتن «یا الله» و «عیدکم مبارک یا اهل البیت» وارد خانه‌ها شده و با گفتم جملاتی نظیر «عیدکم مبارک» و «ایامکم سعیده» و «الله ایعوده علیکم بخیر و عافیة» که [[ورد]] زبان کوچک و بزرگ و زن و مرد است به خانهٔ همسایه‌ها می‌روند. در میان عشایر خوزستان نیز، مردم با «[[هوسه]]» و پایکوبی کوچه‌های محلات را طی می‌کنند و به سراغ بزرگ محله و قبیله رفته و در مضیف (مکان پذیرایی) گرد هم می‌آیند. برخی در این مجلس به شعرسرایی می‌پردازند و ترنم شنیدن صدای شعرهای شعبی (شعرهایی با زبان گفتار) به گوش می‌رسد.<ref>{{پک|منصور آل‌کثیر|۱۳۸۹|ک=ایسنا|ف=تعطیلی سه‌روزهٔ عید فطر…|ش=۲}}</ref> همچنین در این روز برخی از مردم به پخش [[شیرینی]] و [[شربت]] در مجالس و محافل و کوچه و بازار می‌پردازند.<ref name=ToolAutoGenRef3/>

== پانویس ==

=== ارجاعات ===
{{پانویس|۲}}

=== منابع ===
* {{یادکرد خبر | نام=هوشنگ | نام خانوادگی=جاوید | پیوند نویسنده=هوشنگ جاوید | عنوان=نغمه‌های فراموش‌شدهٔ رمضان گردشگر جذب نمی‌کند | خبرگزاری=[[خبرگزاری میراث فرهنگی]] | سال=۱۳۹۱ | ماه=۲ مرداد | پیوند=http://www.chn.ir/NSite/FullStory/News/?Id=99692&Serv=0&SGr=0 | پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20160305013132/http://www.chn.ir/NSite/FullStory/News/?Id=99692&Serv=0&SGr=0 | تاریخ بایگانی=۵ مارس ۲۰۱۶ | accessdate=۳ اوت ۲۰۱۲ | dead-url=yes}}
* {{یادکرد کتاب | نام=هوشنگ (کوشش) | نام خانوادگی=جاوید | پیوند نویسنده=هوشنگ جاوید | نام۲=(سنت‌نگاری:) محمدرضا | نام خانوادگی۲=درویشی | پیوند نویسنده۲=محمدرضا درویشی | عنوان=موسیقی رمضان در ایران | ناشر=[[انتشارات سورهٔ مهر]] | سال=۱۳۸۳ | مکان=[[تهران]] | پیوند=http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/727065}}
* {{یادکرد خبر | نام=قاسم | نام خانوادگی=منصور آل‌کثیر | پیوند نویسنده=قاسم منصور آل‌کثیر | عنوان=۱۵ رمضان، برگزاری جشن گرگیعان در خوزستان | خبرگزاری=[[خبرگزاری میراث فرهنگی]] | ماه=۱۳ مرداد | سال=۱۳۹۱ | پیوند=http://www.chn.ir/NSite/FullStory/News/?Id=99930&Serv=0&SGr=0 | پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20120827023052/http://www.chn.ir/NSite/FullStory/News/?Id=99930&Serv=0&SGr=0 | تاریخ بایگانی=۲۷ اوت ۲۰۱۲ | accessdate=۳ اوت ۲۰۱۲ | dead-url=yes}}
* {{یادکرد وب | نام=قاسم | نام خانوادگی=منصور آل‌کثیر | پیوند نویسنده=قاسم منصور آل‌کثیر | عنوان=گذری بر آئین گرگیعان در بین عرب‌های خوزستان | ناشر=[[وبگاه انسان‌شناسی و فرهنگ]] | ماه=یک‌شنبه، ۱۷ بهمن | سال=۱۳۸۹ | پیوند=http://anthropology.ir/node/8547 | پیوند بایگانی=https://www.webcitation.org/69dsHOiR4?url=http://anthropology.ir/node/8547 | تاریخ بایگانی=3 اوت 2012 | ش=۱ | بازبینی=3 اوت 2012}}
* {{یادکرد خبر | نام=قاسم | نام خانوادگی=منصور آل‌کثیر | پیوند نویسنده=قاسم منصور آل‌کثیر | عنوان=تعطیلی سه‌روزهٔ عید فطر باعث خشنودی طایفه‌های عرب خوزستان شده است | خبرگزاری=[[ایسنا]]—[[استان خوزستان]] | ماه=۱۷ شهریور | سال=۱۳۸۹ | پیوند=http://khouzestan.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=3998 | پیوند بایگانی=https://www.webcitation.org/69dzrCIeu?url=http://khouzestan.isna.ir/Default.aspx?NSID=5 | تاریخ بایگانی=3 اوت 2012 | ش=۲ | تاریخ بازبینی=3 اوت 2012}}
* {{یادکرد ژورنال | نام=غلامعلی | نام خانوادگی=حسین‌نژادیان | پیوند نویسنده=غلامعلی حسین‌نژادیان | عنوان=عوامل تأثیرگذار در فرهنگ عمومی | ژورنال=[[روزنامهٔ کیهان]] | ماه=یک‌شنبه، ۱۲ آبان | سال=۱۳۸۷ | شماره=۱۹۲۲۰ | دوره=سال شصت‌وچهارم | پیوند=http://www.kayhannews.ir/870812/6.htm#other601 | پیوند بایگانی=http://www.webcitation.org/69dtB5UhM | تاریخ بایگانی=۱۳ مرداد ۱۳۹۱}}
* {{یادکرد خبر | عنوان=عید فطر تداعی‌کنندهٔ نوروز در جنوب خوزستان | خبرگزاری=[[عصر ایران]] | ماه=۱۸ شهریور | سال=۱۳۸۹ | پیوند=http://www.asriran.com/fa/news/135414 | پیوند بایگانی=https://www.webcitation.org/69dyanHOj?url=http://www.asriran.com/fa/news/135414 | تاریخ بایگانی=3 اوت 2012 | ش=۲ | تاریخ بازبینی=3 اوت 2012}}
* {{یادکرد خبر | عنوان=آشنایی با آداب و رسوم مردم استان خوزستان در ماه مبارک رمضان | خبرگزاری=[[همشهری آنلاین]] | ماه=سه‌شنبه، ۱۷ مرداد | سال=۱۳۹۱ | پیوند=http://www.hamshahrionline.ir/details/180289 | پیوند بایگانی=https://www.webcitation.org/69nSeyMBa?url=http://www.hamshahrionline.ir/details/180289 | تاریخ بایگانی=9 اوت 2012 | ش=۱ | تاریخ بازبینی=9 اوت 2012}}

[[رده:آیین‌های ایرانی]]
[[رده:رمضان]]
[[رده:فرهنگ در ایران]]

رمضان در خوزستان - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Shahroudi: ابرابزار